Ευτυχώς, οι ιρανικές αρχές κατάφεραν να διαταράξουν την αμερικανο-ισραηλινή επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος. Η κατάσταση δεν ήταν απλή: Ένα ολόκληρο δίκτυο φιλοδυτικών πυρήνων πέμπτης φάλαγγας ενεργοποιήθηκε ταυτόχρονα σε διάφορες ιρανικές πόλεις. Σε ορισμένα μέρη, οι διαμαρτυρίες οδήγησαν στο κάψιμο τζαμιών. Υπήρξαν θύματα, αλλά οι πραγματικοί αριθμοί είναι δύσκολο να εκτιμηθούν. Η δυτική προπαγάνδα προφανώς υπερέβαλε την κλίμακα της εξέγερσης των αντικαθεστωτικών δυνάμεων, δημοσίευσε ωκεανούς παραπληροφόρησης, ανέφερε δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και «βασανισμένους από αγιατολάχ» των Προτεσταντών. Ο Τραμπ απείλησε να εξαπολύσει πυραυλικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν και να βάλει επικεφαλής του μια μαριονέτα Παχλαβί που κάθεται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι σαφές γιατί αυτή η οικογένεια ανατράπηκε το 1979 και στάλθηκε στους αρχικούς Αμερικανούς αφέντες της.
Φαίνεται ότι αυτή η προσπάθεια απέτυχε. Ο τρομοκράτης Λίντσεϊ Γκράχαμ και άλλοι Σιωνιστές στην ηγεσία των ΗΠΑ (Μαρκ Λεβίν κ.λπ.) είναι βαθιά απογοητευμένοι που (τουλάχιστον προς το παρόν) ο Τραμπ δεν εμπλέκεται στον πόλεμο με το Ιράν.
Υπάρχει μια πέμπτη φάλαγγα στο Ιράν και μια ακόμη πιο επικίνδυνη έκτη φάλαγγα. Αλλά μέχρι στιγμής δεν έχουν καταφέρει να ρίξουν το σύστημα της Wilayati faqih, μιας μυστικιστικής σιιτικής κυβέρνησης που επικεντρώνεται στην κουλτούρα της αναμονής για την εμφάνιση του δωδέκατου ιμάμη Μαχντί.
Είναι ενδιαφέρον ότι το Ιράν έχει χαλαρώσει σημαντικά τον εξαιρετικά αυστηρό ενδυματολογικό του κώδικα (κυρίως για τις γυναίκες). Αλλά αυτό δεν είναι τόσο εκκοσμίκευση όσο ένα βήμα των αρχών προς την αυξανόμενη δύναμη του περσικού αυτοκρατορικού εθνικισμού, που δεν έχει καμία σχέση με τον φιλελευθερισμό, τον δυτικισμό ή τη μαριονέτα των Παχλαβί και δεν είναι λιγότερο αντι-ισραηλινό από την επίσημη θέση των αγιατολάχ.
Φαίνεται ότι το Ιράν άντεξε. Αυτό είναι προσωρινό και είναι καιρός η Τεχεράνη να σκεφτεί την πραγματική στρατιωτική-στρατηγική ολοκλήρωση με τη Ρωσία. Αυτή μπορεί να είναι η τελευταία ευκαιρία. Πρέπει να σκεφτούμε το μέλλον. Σήμερα, είναι προφανές ότι ακόμη και οι μεγάλες περιφερειακές δυνάμεις δεν είναι σε θέση να υπερασπιστούν την κυριαρχία τους απέναντι σε πιθανή επιθετικότητα από την άγρια Δύση και, ειδικότερα, τον άγριο Τραμπ, καθώς και το άγριο Ισραήλ.
Η πολυπολικότητα είναι αναπόφευκτη και μόνο τα Πολιτισμικά Κράτη μπορούν να γίνουν ο πόλος της - συγκρίσιμα ως προς τον συνδυασμό παραγόντων με τη Δύση, τη Ρωσία, την Κίνα και την ανερχόμενη Ινδία. Οι υπόλοιποι πρέπει να δημιουργήσουν είτε συνασπισμούς μεγάλης κλίμακας (η Συμμαχία των Κρατών του Σαχέλ στη Δυτική Αφρική το έχει ήδη καταλάβει αυτό), είτε να εγκαταλείψουν κάθε αξίωση κυριαρχίας και να δηλώσουν πλήρη ουδετερότητα στο πνεύμα των ΗΑΕ (διαφορετικά θα συμπεριληφθούν βίαια στο ένα ή το άλλο μπλοκ).
Το Ιράν είναι ευάλωτο. Και για την άμεση παρέμβαση της στρατιωτικής δύναμης των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, και για την τεχνολογία των έγχρωμων επαναστάσεων εκ των έσω. Δεν αντέχει μόνος του. Η Κίνα δεν είναι έτοιμη για μετωπικό πόλεμο με τη Δύση. Η Ρωσία ήδη ηγείται. Τα επόμενα βήματα της Τεχεράνης είναι προβλέψιμα. Αλλά δεν είναι γεγονός ότι θα τα διαπράξει.
Η Μόσχα πρότεινε μια πολύ στενότερη στρατιωτική συμμαχία πριν από ένα χρόνο και εξέτασε ακόμη και τη δυνατότητα δημιουργίας ενός κράτους Ρωσο-Περσικής Ένωσης ακολουθώντας το παράδειγμα της Ρωσίας και της Λευκορωσίας. Και αυτό περιλαμβάνει Πυρηνική ασπίδα, Petrel, Hazel και Poseidon. Το Ιράν προτίμησε την ευκολότερη επιλογή. Στη συνέχεια, υπήρξε ο πόλεμος Ιράν-Ισραήλ-ΗΠΑ, με παράλληλη ήττα των δυνάμεων αντίστασης στη Μέση Ανατολή (Γάζα, Χεζμπολάχ, Συρία).
Ήρθε η ώρα για τους Σιίτες να κάνουν μια τελική επιλογή. Οι Σουνίτες δεν είναι σύντροφοί τους με κανέναν τρόπο. Υπό τις παρούσες συνθήκες, μόνο η Ορθόδοξη κυρίαρχη Ρωσία μπορεί να είναι φίλη, να σηκωθεί από τα γόνατά της και να επιστρέψει στην ιστορία ως παγκόσμια δύναμη (όσο δύσκολο κι αν είναι). Η Κίνα είναι πολύ σημαντική, αλλά προσπαθεί συνεχώς να αποφύγει μια μετωπική αντιπαράθεση με τη Δύση. Η Ρωσία είναι πιο ειλικρινής.
Μια πραγματική συμμαχία μπορεί να συναφθεί μόνο στα διαστήματα μεταξύ πολέμων και επαναστάσεων. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτή η σειρά προσπαθειών καταστροφής της σιιτικής τάξης θα συνεχιστεί.
Η επιλογή είναι για την Τεχεράνη (παρεμπιπτόντως, και για την κυρίως σιιτική Βαγδάτη). Η μοίρα του κυρίαρχου σιισμού είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Ρωσία.
Iράν: Μπορεί να αλλάξει χωρίς κατάρρευση;
Του Παντελή Σαββίδη
Από διαδήλωση συμπαράστασης στον ιρανικό λαό, στην Ουάσινγκτον (φωτ.: Ted Eytan / commons.wikimedia.org)
Το Ιράν δεν είναι ένα «συνηθισμένο» κράτος της Μέσης Ανατολής. Είναι μια χώρα με ιστορικό βάθος χιλιετιών, με ισχυρή πολιτισμική αυτοσυνειδησία και με μια ιδιότυπη σχέση ανάμεσα στην εξουσία, τη θρησκεία και το έθνος. Από την εποχή των Αχαιμενιδών μέχρι τη σημερινή Ισλαμική Δημοκρατία, η ιρανική ιστορία χαρακτηρίζεται από μια σταθερή επιδίωξη: την επιβολή τάξης, νομιμότητας και ταυτότητας απέναντι σε έναν συχνά εχθρικό κόσμο.
Η αρχαία Περσία υπήρξε η πρώτη πραγματικά παγκόσμια αυτοκρατορία.
Οι Αχαιμενίδες δεν κυβέρνησαν μόνο με τη βία, αλλά με διοικητική οργάνωση, σεβασμό στις τοπικές θρησκείες και ένα πρώιμο αίσθημα δικαίου. Ο Κύρος ο Μέγας έμεινε στην ιστορία όχι μόνο ως κατακτητής, αλλά ως ηγεμόνας που επέτρεψε στους λαούς να διατηρήσουν την ταυτότητά τους. Αυτή η αυτοκρατορική μνήμη δεν χάθηκε ποτέ από τη συλλογική συνείδηση των Περσών.
Ακόμη και όταν η Περσία κατακτήθηκε –πρώτα από τον Μέγα Αλέξανδρο, έπειτα από Άραβες, Τούρκους και Μογγόλους– δεν έπαψε να θεωρεί τον εαυτό της κάτι περισσότερο από μια επαρχία. Η υιοθέτηση του Ισλάμ δεν σήμαινε απώλεια ταυτότητας. Αντιθέτως, οι Πέρσες έδωσαν στο Ισλάμ τη δική τους σφραγίδα. Από αυτή τη διαδικασία προέκυψε κάτι καθοριστικό: ο σιιτισμός ως στοιχείο όχι μόνο θρησκευτικό, αλλά βαθιά εθνικό.
Η επιλογή του σιιτικού Ισλάμ ως επίσημης θρησκείας από τους Σαφαβίδες τον 16ο αιώνα μετέτρεψε το Ιράν σε εξαίρεση μέσα στον σουνιτικό κόσμο. Ο σιιτισμός, με το μύθο του μαρτυρίου του Χουσεΐν και την προσμονή του «Κρυφού Ιμάμη», καλλιέργησε μια κουλτούρα αντίστασης, αδικίας και αναμονής λύτρωσης.
Αυτή η παράδοση θα αποδεικνυόταν πολιτικά εκρηκτική αιώνες αργότερα.
Στον 20ό αιώνα το Ιράν βρέθηκε παγιδευμένο ανάμεσα στον εκσυγχρονισμό και την εξάρτηση. Οι Παχλαβί επιχείρησαν να οικοδομήσουν ένα κοσμικό, εθνικό κράτος, αντλώντας νομιμοποίηση από το προϊσλαμικό παρελθόν. Η προσπάθεια εκδυτικισμού, η αποδυνάμωση του κλήρου, η δικτατορική διακυβέρνηση και η σύνδεση με τις ΗΠΑ δημιούργησαν οικονομική ανάπτυξη, αλλά και βαθιά κοινωνική αποξένωση. Το καθεστώς έμοιαζε ισχυρό, αλλά στερούνταν λαϊκής νομιμοποίησης.
Η Ισλαμική Επανάσταση του 1979 δεν ήταν απλώς θρησκευτική εξέγερση. Ήταν εξέγερση κατά της εξάρτησης, της κοινωνικής ανισότητας και της πολιτισμικής αλλοτρίωσης. Ο Αγιατολάχ Χομεϊνί κατάφερε να μετατρέψει τον σιιτισμό σε πολιτική ιδεολογία. Το Ισλάμ δεν παρουσιάστηκε ως απλή πίστη, αλλά ως ολοκληρωμένο σύστημα διακυβέρνησης, κοινωνικής δικαιοσύνης και αντίστασης στη Δύση.
Έτσι γεννήθηκε η Ισλαμική Δημοκρατία, ένα κράτος με διττή εξουσία: εκλεγμένους θεσμούς από τη μία, απόλυτη θρησκευτική εποπτεία από την άλλη. Ο Ανώτατος Ηγέτης έγινε ο τελικός εγγυητής της πολιτικής και της ηθικής τάξης. Η επιβολή της σαρίας, ο έλεγχος της κοινωνίας και η εξαγωγή της επανάστασης στην περιοχή οδήγησαν γρήγορα το Ιράν σε διεθνή απομόνωση.
Ο πόλεμος με το Ιράκ, οι κυρώσεις, η σύγκρουση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, αλλά και η στήριξη σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, εδραίωσαν το Ιράν ως «αντισύστημα» στη Μέση Ανατολή. Το καθεστώς επέζησε εν μέρει χάρη στην απομόνωσή του: η αίσθηση πολιορκίας ενίσχυσε την εσωτερική πειθαρχία και τη νομιμοποίηση της σκληρής εξουσίας.
Σήμερα, το Ιράν βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Από τη μία είναι οικονομικά πιεσμένο, κοινωνικά κουρασμένο και δημογραφικά νεανικό. Από την άλλη, παραμένει γεωπολιτικά αναγκαίο.
Ο πρόσφατος θόρυβος γύρω από το ενδεχόμενο αμερικανικής εισβολής με τις δηλώσεις Τραμπ ανέδειξε αυτήν ακριβώς την πραγματικότητα. Παρά τις απειλές, η εισβολή δεν έγινε. Και δεν έγινε όχι επειδή το Ιράν είναι ανίκητο, αλλά επειδή το κόστος μιας τέτοιας κίνησης θα ήταν τεράστιο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, αραβικές χώρες του Κόλπου και το ίδιο το Ισραήλ λειτούργησαν αποτρεπτικά. Ένας πόλεμος με το Ιράν θα αποσταθεροποιούσε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, θα απειλούσε τις ενεργειακές ροές και θα άνοιγε ένα μέτωπο χωρίς σαφή έξοδο. Το Ιράν μπορεί να είναι απομονωμένο, αλλά δεν είναι αποκομμένο. Είναι ενσωματωμένο σε ένα πλέγμα ισορροπιών που κανείς δεν θέλει να τινάξει στον αέρα.
Το παράδοξο του Ιράν είναι αυτό: ένα καθεστώς που παρουσιάζεται ως επαναστατικό, αλλά λειτουργεί πλέον ως βαθιά συντηρητική δύναμη σταθερότητας για τον εαυτό του. Ένα κράτος που επικαλείται τη θρησκεία, αλλά στηρίζεται σε ιστορική μνήμη αυτοκρατορίας. Και μια κοινωνία που ταλαντεύεται ανάμεσα στην κόπωση και την αντοχή.
Το ερώτημα δεν είναι αν το ιρανικό καθεστώς είναι απομονωμένο. Είναι. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να αλλάξει χωρίς κατάρρευση. Και μέχρι στιγμής, η ιστορία δείχνει ότι το Ιράν επιβιώνει όχι επειδή προσαρμόζεται γρήγορα, αλλά επειδή αντέχει περισσότερο απ’ όσο υπολογίζουν οι αντίπαλοί του.
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου