Οι πόλεμοι δεν καταστρέφουν μόνο πόλεις και αποθέματα. Καταστρέφουν μύθους. Αυτό μπορεί να κατέρριψε τον μεγαλύτερο μύθο όλων.
Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που η επίσημη ιστορία παραμένει ανέπαφη πολύ μετά την εξέλιξη της πραγματικότητας. Οι αυτοκρατορίες είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς σε αυτή την υστέρηση. Οι θεσμοί τους συνεχίζουν να μιλούν στη γλώσσα της κυριαρχίας, ακόμη και όταν οι συνθήκες που κατέστησαν δυνατή την κυριαρχία αρχίζουν να εξαφανίζονται.
Αυτό φαίνεται να αποκάλυψε αυτός ο πόλεμος.
Για χρόνια, η κεντρική υπόθεση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής ήταν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να κλιμακώσουν σχεδόν κατά βούληση, να απορροφήσουν το κόστος και να αναγκάσουν τους αντιπάλους να υποχωρήσουν. Η αξιοπιστία αυτής της υπόθεσης δεν βασιζόταν μόνο στη στρατιωτική δύναμη, αλλά σε κάτι πιο σημαντικό: την πεποίθηση ότι η αμερικανική ισχύς ήταν ανεξάντλητη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, κατά την άποψη αυτή, δεν ήταν απλώς ισχυρότερες από τους αντιπάλους τους. Ήταν ανθεκτικό με έναν τρόπο που δεν ήταν. Θα μπορούσε να διαρκέσει, να ξεπεράσει και να κλιμακωθεί.
Αυτή η πεποίθηση φαίνεται τώρα άσχημα κλονισμένη.
Ακόμα κι αν κάποιος παραδεχτεί την τεράστια ζημιά που προκλήθηκε στο Ιράν, το μεγαλύτερο στρατηγικό ερώτημα είναι δύσκολο να αποφευχθεί: ποιος αναδείχθηκε ισχυρότερος και ποιος πιο αδύναμος; Ένας πόλεμος δεν κρίνεται μόνο από την καταστροφή που προκαλεί. Κρίνεται από αυτά που αποκαλύπτει για την ισορροπία δυνάμεων αφού καθαρίσει ο καπνός.
Και αυτό που αποκάλυψε αυτός ο πόλεμος είναι ανησυχητικό για την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της.
Το Ιράν υπέφερε σοβαρά. Χιλιάδες σκοτώθηκαν. Οι υποδομές υπέστησαν ζημιές. Οι οικονομικές απώλειες ανήλθαν σε δισεκατομμύρια. Αλλά η χώρα έδειξε επίσης κάτι που από καιρό θεωρούνταν είτε απρόθυμη είτε ανίκανη να κάνει. Απέδειξε ότι μπορούσε να ανταποδώσει δυναμικά, να επιβάλει κόστος και να διαλύσει την περιφερειακή αρχιτεκτονική από την οποία εξαρτάται η αμερικανική ισχύς.
Αυτό έχει σημασία. Η αποτροπή δεν είναι σύνθημα. Είναι μια βιωμένη αντίληψη. Πριν από τον πόλεμο, μεγάλο μέρος της στρατηγικής σκέψης της περιοχής φαίνεται να έχει οικοδομηθεί στην υπόθεση ότι οι δυνατότητες αντιποίνων του Ιράν ήταν είτε υπερβολικές είτε πολιτικά άχρηστες. Τώρα αυτή η υπόθεση είναι πιο δύσκολο να διατηρηθεί. Μια ικανότητα που κάποτε αντιμετωπιζόταν ως θεωρητική έχει γίνει πραγματική.
Αυτή δεν είναι μια μικρή διόρθωση. Αλλάζει τον λογισμό της μελλοντικής σύγκρουσης.
Το βαθύτερο πλήγμα, ωστόσο, μπορεί να μην προκλήθηκε στο υλικό αλλά στην αξιοπιστία. Η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας είναι εδώ και καιρό ένα από τα κύρια όργανα επιρροής των ΗΠΑ. Πρόσφερε σε συμμάχους και πελάτες μια απλή πρόταση: ευθυγραμμιστείτε με την Ουάσιγκτον και η Ουάσιγκτον μπορεί να σας προστατεύσει. Αλλά οι εγγυήσεις ασφαλείας είναι πειστικές μόνο εάν επιβιώσουν από την επαφή με τον πόλεμο. Μόλις οι στρατιωτικές βάσεις γίνουν ευάλωτες, μόλις τα ακριβά συστήματα εξαντληθούν γρηγορότερα από ό,τι μπορούν να αντικατασταθούν, μόλις τα περιφερειακά περιουσιακά στοιχεία εμφανιστούν εκτεθειμένα αντί να διοικούν, η εγγύηση αρχίζει να μοιάζει λιγότερο με σιδερένια ασπίδα και περισσότερο με σλόγκαν μάρκετινγκ.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς τακτικό. Είναι βιομηχανικό.
Ο σύγχρονος πόλεμος είναι μια δοκιμασία όχι μόνο της ποιότητας των όπλων, αλλά και της παραγωγικής ικανότητας. Μια στρατιωτική δύναμη που δεν μπορεί να αναπληρώσει αυτά που ξοδεύει δεν είναι στρατιωτική δύναμη με την παλιά έννοια. Είναι μια στρατιωτική κληρονομιά που ζει από αποθέματα που έχουν συσσωρευτεί υπό διαφορετικές οικονομικές συνθήκες. Αυτή η διάκριση γίνεται πλέον πιο δύσκολο να αγνοηθεί.Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν περάσει χρόνια μιλώντας για ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων, ενώ επιτρέπουν στα βιομηχανικά θεμέλια του πολέμου των μεγάλων δυνάμεων να ατροφήσουν. Το αποτέλεσμα είναι μια κραυγαλέα αντίφαση. Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να μιλά στο μητρώο της παγκόσμιας υπεροχής, αλλά η βάση πυρομαχικών της μοιάζει όλο και περισσότερο με αυτή μιας χώρας απροετοίμαστης για παρατεταμένη σύγκρουση. Τα όπλα ακριβείας μπορούν να καταναλωθούν με ρυθμό εξωφρενικά δυσανάλογο με την παραγωγή εν καιρώ ειρήνης. Οι αναχαιτιστές, τα συστήματα εκτόξευσης, οι πλατφόρμες ραντάρ και άλλα κρίσιμα περιουσιακά στοιχεία δεν μπορούν απλώς να δημιουργηθούν ξανά κατόπιν πολιτικής απαίτησης.
Αυτή η πραγματικότητα δεν είναι απλώς ένα ζήτημα προμηθειών. Είναι στρατηγικό γεγονός.
Εάν μια χώρα μπορεί να διατηρήσει μόνο την αρχική φάση ενός πολέμου, τότε οι απειλές της γίνονται λιγότερο πειστικές όσο περισσότερο συνεχίζεται ο πόλεμος. Και αν ο αντίπαλός του πιστεύει ότι ο χρόνος είναι με το μέρος του, τότε η κλιμάκωση χάνει μεγάλο μέρος της καταναγκαστικής της αξίας. Στις συγκρούσεις φθοράς, το ρολόι γίνεται μαχητής. Η πλευρά που μπορεί να απορροφήσει καλύτερα τον πόνο, να αυτοσχεδιάσει υπό πίεση και να αναπληρώσει τις απώλειες αποκτά ένα πλεονέκτημα που καμία ρητορική δεν μπορεί να σβήσει.
Εδώ είναι που οι επιπτώσεις του πολέμου διευρύνονται πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Η σύγκρουση δεν μπορεί να γίνει κατανοητή απομονωμένη από την ευρύτερη αναδιάταξη που βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη στην παγκόσμια πολιτική. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η αμερικανική πολιτική είχε μια αξιοσημείωτη ενοποιητική επίδραση στους αντιπάλους της. Οι πολιτείες που κάποτε διατηρούσαν απόσταση η μία από την άλλη έχουν πλησιάσει σταθερά, οδηγούμενες λιγότερο από την κοινή ιδεολογία παρά από την κοινή έκθεση στην πίεση των ΗΠΑ. Η Ρωσία, η Κίνα και το Ιράν δεν χρειάζεται να συμφωνήσουν σε όλα για να αναγνωρίσουν ότι αντιμετωπίζουν έναν κοινό αντίπαλο. Πρόκειται για στρατηγικές συνεργασίες που γεννήθηκαν από ανάγκη.
Η «ισορροπία» και το «διαίρεμα» είναι εδώ και καιρό βασικές καταχωρήσεις στο λεξικό της αυτοκρατορικής πολιτικής. Ένας ηγεμόνας επιβιώνει διαιρώντας τους αμφισβητίες του, ισορροπώντας μεταξύ τους και αποτρέποντας την εμφάνιση ενός ενοποιημένου αντίβαρου. Αποδυναμώνεται όταν μετατρέπει πολλαπλές δυνάμεις σε ένα ενιαίο στρατηγικό μπλοκ αντιμετωπίζοντάς τις όλες ταυτόχρονα. Ωστόσο, αυτό ακριβώς έχει κάνει η αμερικανική πολιτική. Μέσω κυρώσεων, περικύκλωσης, πολέμων δι' αντιπροσώπων και μαξιμαλιστικών απαιτήσεων, η Ουάσιγκτον βοήθησε να παραχθεί η ίδια η σύγκλιση στην οποία ισχυρίζεται ότι αντιτίθεται.
Υπάρχει μια πικρή ειρωνεία εδώ. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι συχνά περιγράφουν την αντίπαλη συνεργασία σαν να προέκυψε μυστηριωδώς, σαν οι εχθρικές δυνάμεις απλώς να παρασύρθηκαν μαζί από έμφυτη κακία. Στην πραγματικότητα, ωθήθηκαν μαζί από μια εξωτερική πολιτική πολύ αλαζονική για να δώσει προτεραιότητα. Η ύβρις πέτυχε αυτό που η διπλωματία θα έπρεπε να είχε αποτρέψει.
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές. Οι πόλεμοι σε ένα θέατρο επηρεάζουν τώρα την ισορροπία σε ένα άλλο. Τα πυρομαχικά που εκτρέπονται σε ένα μέτωπο μειώνουν την ευελιξία στο επόμενο. Οι πιέσεις στην εφοδιαστική, την παραγωγή και τη στάση της δύναμης δεν μπορούν να διαχωριστούν για πάντα. Ούτε τα σοκ των εμπορευμάτων. Εάν διαταραχθούν οι μεγάλοι εμπορικοί δρόμοι, οι παγκόσμιες αγορές ευθυγραμμίζονται εκ νέου γύρω από προμηθευτές που μπορούν να καλύψουν το κενό. Οι αντίπαλοι επωφελούνται όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και οικονομικά.
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι απλώς αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να κερδίσουν μια δεδομένη δέσμευση. Είναι αν μπορεί να διατηρήσει ένα σύστημα παγκόσμιων στρατιωτικών δεσμεύσεων που προϋποθέτει σχεδόν απεριόριστη ικανότητα. Όλο και περισσότερο, η απάντηση φαίνεται να είναι όχι.
Αυτό που κάνει αυτή τη στιγμή ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι ότι οι πολιτικές ελίτ συχνά αντιδρούν στην παρακμή όχι με αυτοσυγκράτηση, αλλά με αυταπάτη. Οι μεγάλες δυνάμεις σπάνια παραδίδουν οικειοθελώς την εικόνα του εαυτού τους. Όταν το χάσμα μεταξύ ρητορικής και πραγματικότητας γίνεται πολύ μεγάλο, οι ηγέτες δεν προσαρμόζονται πάντα προς τα κάτω. Μερικές φορές διπλασιάζονται. Αναζητούν πιο ριψοκίνδυνες επιλογές. Πείθουν τους εαυτούς τους ότι μια ακόμη επίδειξη δύναμης, μια ακόμη πράξη κλιμάκωσης, ένα ακόμη στοίχημα θα αποκαταστήσει την αξιοπιστία που έχει ήδη χαθεί.
Αυτή είναι η πιο ανησυχητική πιθανότητα που αντιμετωπίζουν τώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους. Μια δύναμη που αισθάνεται την πρωτοκαθεδρία της να γλιστράει μπορεί να γίνει πιο απερίσκεπτη, όχι λιγότερο. Μπορεί να αρχίσει να εξετάζει ενέργειες που θα φαίνονταν αδιανόητες σε προηγούμενο στάδιο της σύγκρουσης. Μπορεί να διευρύνει τον πόλεμο στο όνομα της διατήρησης της τάξης, μόνο και μόνο για να επιταχύνει την αταξία που φοβάται. Η ιστορία είναι γεμάτη από παρακμάζουσες δυνάμεις που κάνουν καταστροφικές επιλογές ακριβώς επειδή δεν μπορούσαν να δεχτούν όρια.
Και όμως παραμένει ένας άλλος δρόμος, τόσο προφανής που η απόρριψή του έχει γίνει ένα από τα μεγάλα μυστήρια της σύγχρονης αμερικανικής πολιτικής.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι μια αδύναμη χώρα. Παραμένει πλούσια, ασφαλής, γεωγραφικά ευλογημένη και πλούσια σε ανθρώπινους και φυσικούς πόρους. Συνορεύει με ωκεανούς, όχι με εχθρούς. Θα μπορούσε να παραιτηθεί από τη φαντασίωση της παγκόσμιας ηγεμονίας και να παραμείνει ένα από τα πιο ευημερούντα και ισχυρά έθνη στη γη. Με πολλούς τρόπους, θα μπορούσε να γίνει ισχυρότερη εγκαταλείποντας δεσμεύσεις που εξαντλούν το ταμείο της, αδειάζουν τη βιομηχανία της και την εμπλέκουν σε πολέμους χωρίς σαφές τελικό σημείο.
Γιατί, λοιπόν, είναι τόσο δύσκολο;
Μέρος της απάντησης είναι ψυχολογικό. Η δύναμη είναι εθιστική. Για τις ελίτ που έχουν συνηθίσει να διατάζουν, η περιχαράκωση μοιάζει με ταπείνωση, ακόμη και όταν είναι η ορθολογική πορεία. Το να κάνεις ένα βήμα πίσω σημαίνει να παραδεχτείς ότι η ιστορία έχει αλλάξει και ότι η εποχή της αδιαμφισβήτητης υπεροχής έχει τελειώσει. Για μια πολιτική τάξη που σχηματίζεται από τις συνήθειες της υπεροχής, αυτό είναι σχεδόν απαράδεκτο.
Υπάρχει όμως και ένας δομικός λόγος. Ολόκληρες καριέρες, θεσμοί, συμμαχίες και δίκτυα πατρωνίας χτίζονται με την υπόθεση ότι η αμερικανική κυριαρχία είναι τόσο φυσική όσο και απαραίτητη. Το να αμφισβητείς την ηγεμονία δεν σημαίνει απλώς να αμφισβητείς ένα δόγμα. Είναι να απειλήσει ένα οικοσύστημα συμφερόντων που εξαρτάται από τη συνέχισή του.
Έτσι, ο μύθος επιμένει, ακόμη και όταν συσσωρεύονται στοιχεία εναντίον του.
Το μάθημα αυτού του πολέμου μπορεί να μην είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έγιναν ξαφνικά ανίσχυρες. Δεν έχει. Το μάθημα είναι πιο λεπτό και πιο συνεπές. Η ισχύς στον εικοστό πρώτο αιώνα δεν είναι πλέον αυτό που υπέθεταν οι Αμερικανοί στρατηγοί. Δεν αρκεί να έχετε ανώτερες πλατφόρμες ή μεγαλύτερους προϋπολογισμούς στα χαρτιά. Δύναμη είναι η ικανότητα να αντέχεις, να αναπληρώνεις, να αποτρέπεις, να πείθεις και να απορροφάς τους κραδασμούς χωρίς να ξετυλίγεται. Είναι η ικανότητα να πολεμάς χωρίς να εξαντλείς τον εαυτό σου. Είναι η ικανότητα να κάνεις απειλές που οι άλλοι εξακολουθούν να πιστεύουν.
Με αυτούς τους όρους, αυτός ο πόλεμος έχει δώσει μια σκληρή ετυμηγορία.
Η παλιά μονοπολική στιγμή δεν επιστρέφει. Η αύρα που το συντηρούσε έχει τρυπηθεί. Η ομπρέλα ασφαλείας δεν φαίνεται πλέον απόλυτη. Το οπλοστάσιο δεν φαίνεται πλέον απύθμενο. Ο συνασπισμός κατά της κυριαρχίας των ΗΠΑ δεν φαίνεται πλέον κατακερματισμένος. Αυτό που μένει είναι μια επιλογή μεταξύ προσαρμογής και άρνησης.
Οι αυτοκρατορίες σπάνια κάνουν αυτή την επιλογή με χάρη. Αλλά τα καταφέρνουν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.
Εάν η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να πιστεύει ότι μπορεί να αναγκάσει την ιστορία να αντιστρέψει, μπορεί ακόμη να παρασύρει τον κόσμο σε κάτι ακόμη πιο επικίνδυνο. Εάν μπορεί να αναγνωρίσει τα όρια που είναι πλέον ορατά σχεδόν σε όλους τους άλλους, μπορεί να βρει έναν τρόπο να κάνει ένα βήμα πίσω από την άκρη.
Ο πόλεμος έχει ήδη απαντήσει σε ένα ερώτημα. Έχει δείξει ότι η στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ δεν μπορεί να υποτεθεί. Το επόμενο ερώτημα είναι αν οι Αμερικανοί ηγέτες είναι σε θέση να μάθουν από αυτό το γεγονός προτού προσπαθήσουν να το διαψεύσουν με πολύ μεγαλύτερο κόστος.
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
