ΜΕΡΟΣ 1ον
Του Μάρκο Κόνσολο
Ίσως δεν γνωρίζουν όλοι ότι, στο πρόσφατο παρελθόν, το Ισραήλ προμήθευε όπλα, πληροφορίες και εκπαίδευση σε φασιστικές πολιτικοστρατιωτικές δικτατορίες στη Λατινική Αμερική; Και ότι, επί του παρόντος, το Ισραήλ δραστηριοποιείται όλο και περισσότερο στη λατινοαμερικανική ήπειρο; Το σιωνιστικό όνειρο για ένα «Μεγάλο Ισραήλ» δεν περιορίζεται στη Μέση Ανατολή αλλά επεκτείνεται και στη Λατινική Αμερική.
Αυτό το άρθρο, χωρισμένο σε δύο μέρη, εξετάζει τις επικίνδυνες σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Λατινικής Αμερικής, τόσο στο πρόσφατο παρελθόν όσο και στο παρόν. Βασίζεται σε διάφορες μελέτες που πραγματοποιήθηκαν από το κίνημα BDS της Λατινικής Αμερικής, σε εκατοντάδες ειδήσεις και στις επαφές από πρώτο χέρι του συγγραφέα που συναντήθηκαν κατά τη διάρκεια σχεδόν 40 ετών επίσκεψης και ζωής στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική.
Η «δημιουργία» του Ισραήλ και της Λατινικής Αμερικής
Οι διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Λατινικής Αμερικής ξεκίνησαν αμέσως μετά τη δημιουργία του Ισραήλ το 1948.
Το 1947, κατά τη διάρκεια των πρώτων συζητήσεων των Ηνωμένων Εθνών για την Παλαιστίνη, οι φιλελεύθερες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής ήταν γενικά υπέρ της δημιουργίας ενός εβραϊκού κράτους στα παλαιστινιακά εδάφη, ενώ, αντίθετα, οι συντηρητικές καθολικές κυβερνήσεις ήταν λιγότερο δεκτικές. Από την αρχή, η Ουρουγουάη, η Γουατεμάλα και το Περού υιοθέτησαν μια έντονα φιλοσιωνιστική στάση στο πλαίσιο της Ειδικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Παλαιστίνη (UNSCOP), μιας εξεταστικής επιτροπής που ιδρύθηκε το 1947 για να διερευνήσει τα αίτια της σύγκρουσης στην Παλαιστίνη, να προτείνει μια λύση για τη μελλοντική διακυβέρνησή της και να συντάξει το σχέδιο διχοτόμησης. Υπό την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών και των αντίστοιχων σιωνιστικών λόμπι, αυτές οι τρεις χώρες, ως μέλη της UNSCOP, μαζί κυρίως με τη Βραζιλία (που τότε κατείχε την προεδρία της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ), έπεισαν πολλές κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής να υποστηρίξουν τη διχοτόμηση της Παλαιστίνης. Στην περίπτωση της Βραζιλίας, ο διπλωμάτης Oswaldo Aranha, ως Πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, διαδραμάτισε κρίσιμο διαδικαστικό και πολιτικό ρόλο στην προώθηση του Σχεδίου Διχοτόμησης για την Παλαιστίνη (Ψήφισμα 181).
Ο Aranha ανέβαλε την ψηφοφορία για να εξασφαλίσει πλειοψηφία δύο τρίτων υπέρ του σχεδίου και άσκησε σημαντική πίεση σε μεμονωμένες αντιπροσωπείες. Για αυτές τις ενέργειες, στη συνέχεια έλαβε δημόσιες τιμές από το Ισραήλ [ii] .
Τελικά, τον Νοέμβριο του 1947, δεκατρείς από τις τότε είκοσι χώρες της Λατινικής Αμερικής ψήφισαν υπέρ του Σχεδίου Διχοτόμησης [iii], έξι απείχαν [iv] και μόνο η Κούβα το καταψήφισε [v].
Λίγους μήνες αργότερα, τον Μάιο του 1948, η πρώτη χώρα που αναγνώρισε το Ισραήλ ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες του Χάρι Τρούμαν. Μόλις τρεις ημέρες αργότερα, η Γουατεμάλα έγινε η δεύτερη (και η πρώτη στη Λατινική Αμερική), ακολουθούμενη από την Ουρουγουάη, τη Νικαράγουα, το Ελ Σαλβαδόρ και τη Δομινικανή Δημοκρατία. Η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Κόστα Ρίκα, ο Ισημερινός και ο Παναμάς εντάχθηκαν στη συνέχεια σε αυτό το αρχικό κύμα.
Ένα χρόνο αργότερα, τον Μάιο του 1949, δεκαοκτώ από τις είκοσι χώρες υποστήριξαν την ένταξη του Ισραήλ στον ΟΗΕ, ενώ τόσο η Βραζιλία όσο και το Ελ Σαλβαδόρ απείχαν.
Η περονιστική Αργεντινή, η οποία απείχε από την ψηφοφορία για τη διχοτόμηση, ήταν η πρώτη που άνοιξε πρεσβεία στο Τελ Αβίβ, την πρωτεύουσα του Ισραήλ. Η Βραζιλία και η Ουρουγουάη ακολούθησαν το παράδειγμά τους. Αντίθετα, το 1955, η Γουατεμάλα ίδρυσε την πρώτη διπλωματική αποστολή της Λατινικής Αμερικής στην Ιερουσαλήμ. Από την πλευρά του, μεταξύ 1949 και 1953, το Ισραήλ άνοιξε τις πρώτες διπλωματικές του αποστολές στην Ουρουγουάη, την Αργεντινή, τη Βραζιλία και το Μεξικό.
Το 1967, στον απόηχο του «Πολέμου των Έξι Ημερών» μεταξύ του Ισραήλ και των αραβικών κρατών, στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, η Σοβιετική Ένωση και το «Κίνημα των Αδεσμεύτων» ζήτησαν την άνευ όρων αποχώρηση του Ισραήλ από τα κατεχόμενα εδάφη. Από την πλευρά τους, είκοσι κράτη της Λατινικής Αμερικής υπέβαλαν ψήφισμα ζητώντας την απόσυρση, τον τερματισμό των εχθροπραξιών και τη «συνύπαρξη με βάση την καλή γειτονία». Το σχέδιο της Λατινικής Αμερικής απορρίφθηκε, αλλά η κατάθεσή του ήταν καθοριστικός παράγοντας για τη διατύπωση του περίφημου ψηφίσματος 242 του Συμβουλίου Ασφαλείας [vii].
Μέχρι σήμερα, παρά τη γενοκτονία στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη και τον πόλεμο κατά του Λιβάνου και του Ιράν, μόνο το Μπελίζ, η Κολομβία, η Κούβα (που διέκοψε τις σχέσεις το 1973), η Νικαράγουα και η Βενεζουέλα δεν έχουν διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ.
Το Ισραήλ εξοπλίζει φασιστικές δικτατορίες
Ενώ είναι αλήθεια ότι η παρουσία του Ισραήλ στη λατινοαμερικανική ήπειρο χρονολογείται από πολύ παλιά, οι σχέσεις βάθυναν και, πάνω απ' όλα, πήραν διαφορετική τροπή από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και μετά και καθ' όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970: με την άνοδο των φασιστικών πολιτικοστρατιωτικών πραξικοπημάτων, το Ισραήλ άρχισε να εξοπλίζει και να εκπαιδεύει τις ένοπλες δυνάμεις πολλών δικτατοριών της Λατινικής Αμερικής. Αυτές ήταν οι ίδιες δικτατορίες που ήταν υπεύθυνες για τις σφαγές των αυτοχθόνων πληθυσμών, των αγροτών, των λαϊκών και συνδικαλιστικών κινημάτων και των ηγετών της αντιπολίτευσης. Δεν υπάρχει ούτε μία χώρα στην ήπειρο που να μην είχε εμπορικές σχέσεις με το Ισραήλ στον τομέα της στρατιωτικής «ασφάλειας» ή της άμυνας – ένα εμπόριο που εξακολουθεί να ευδοκιμεί σήμερα.
Έκτοτε, οι σχέσεις του Ισραήλ με την ήπειρο συμβαδίζουν με την άνοδο της καταστολής και του μιλιταρισμού στην περιοχή. Ο ισραηλινός στρατός έχει εκπαιδεύσει κατασταλτικές δυνάμεις, πούλησε όπλα και λογισμικό κατασκοπείας και παρείχε «συμβουλές» σε πολιτικοστρατιωτικές δικτατορίες και πολλές κυβερνήσεις, κυρίως δεξιές.
Σε γενικές γραμμές, οι διπλωματικές επισκέψεις συνοδεύτηκαν —και συνεχίζουν να συνοδεύονται— από επιχειρηματίες, στελέχη εταιρειών «ασφαλείας» και εμπόρους όπλων ή/και στρατιωτικής τεχνολογίας.
Ένας παγκόσμιος πωλητής θανάτου
Πώς όμως ξεκίνησε αυτή η σχέση και γιατί το Ισραήλ έχει γίνει παγκόσμιος πωλητής θανάτου; Η απάντηση βρίσκεται στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ας κάνουμε ένα βήμα πίσω.
Όπως ίσως θυμάστε, μέχρι το τέλος του 1972, πολλά αφρικανικά κράτη είχαν ήδη διακόψει τους δεσμούς τους με το Ισραήλ. Αλλά το σημείο καμπής ήρθε μετά τον Τέταρτο Αραβοϊσραηλινό Πόλεμο του 1973, με ευρεία καταδίκη της σιωνιστικής οντότητας.
Έτσι, προκειμένου να επεκτείνει την επιρροή του και αναζητώντας νέες αγορές, το Ισραήλ εξαπέλυσε διπλωματική και εμπορική επίθεση προς τη λατινοαμερικανική ήπειρο. Σύμφωνα με τον ερευνητή Fernando Cordero, μέχρι το 1973, η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική λάμβαναν μόνο το 20 τοις εκατό των Ισραηλινών στρατιωτικών συμβούλων. Αλλά μόλις τρία χρόνια αργότερα, το ποσοστό αυτό εκτινάχθηκε στο 67 τοις εκατό [viii].
Στο πλαίσιο του «Ψυχρού Πολέμου», η στενή συνεργασία του Ισραήλ, ιδιαίτερα με τις δικτατορίες της Αργεντινής, της Χιλής και της Ουρουγουάης, βασίστηκε σε ένα κοινό όραμα για την καταπολέμηση της εξέγερσης, την «καταπολέμηση της τρομοκρατίας» και τον πόλεμο ενάντια σε μια «υπαρξιακή απειλή». Και έτσι, ακόμη και τότε, οι «παλιοί φασίστες εχθροί» έγιναν οι «νέοι φίλοι» των Σιωνιστών.
Η περιστρεφόμενη πόρτα μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ
Η εκθετική αύξηση των πωλήσεων ισραηλινών όπλων τροφοδοτήθηκε επίσης από την εγχώρια και διεθνή κριτική του Λευκού Οίκου για τη στρατιωτική του υποστήριξη σε εγκληματικές πολιτικοστρατιωτικές δικτατορίες που παραβίαζαν τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ο μηχανισμός ήταν απλός και καλά εδραιωμένος: κάθε φορά που η Ουάσιγκτον δεχόταν κριτική και αναγκαζόταν να σταματήσει τις στρατιωτικές προμήθειες, καθώς και την εκπαίδευση των κατασταλτικών δυνάμεων αυτών των δικτατοριών, το Ισραήλ παρενέβαινε ως αντικαταστάτης του, χωρίς να κουνήσει το βλέφαρο και να αποκομίσει τεράστια κέρδη. Τα παραδείγματα αυτής της συνενοχής αφθονούν.
Στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, στην Κεντρική Αμερική το Ισραήλ υποστήριξε τις δικτατορίες στο Ελ Σαλβαδόρ, τη Νικαράγουα, την Ονδούρα και τη Γουατεμάλα. Στη Νότια Αμερική, πούλησε όπλα στη δικτατορία της Αργεντινής (1976–1983) και στη δικτατορία της Βραζιλίας (1964–1985) και ήταν ο κύριος προμηθευτής όπλων στη δικτατορία της Χιλής υπό τον Πινοσέτ (1973–1990), σε μια τριγωνική εμπορική συμφωνία με τη Νότια Αφρική της εποχής του απαρτχάιντ.
Η Κολομβία και το Μεξικό ήταν επίσης τακτικοί πελάτες του Ισραήλ για την αγορά όπλων, την εκπαίδευση και την εκπαίδευση της αστυνομίας και του στρατού και την απόκτηση τεχνολογίας όπως το διάσημο πλέον λογισμικό κατασκοπείας Pegasus [ix]. Η περίπτωση της συνεργασίας του Ισραήλ με τη δικτατορία της Ουρουγουάης (1973-1985) είναι ελαφρώς διαφορετική.
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.
Ισραήλ και Πινοσέτ
Στην περίπτωση της Χιλής, το σημείο καμπής ήρθε το 1976, όταν η κριτική και η πίεση ανάγκασαν την Ουάσιγκτον να σταματήσει τη στρατιωτική συνεργασία με την αιματηρή δικτατορία του Πινοσέτ (1973-1990). Το Ισραήλ πήρε τη θέση του και έγινε ο κύριος προμηθευτής στρατιωτικού εξοπλισμού στο καθεστώς της Χιλής, συμπεριλαμβανομένων πυραύλων αέρος-αέρος, περιπολικών σκαφών, αεροσκαφών, αρμάτων μάχης και συστημάτων πληροφοριών.
Μεταξύ των εγγράφων που αποχαρακτηρίστηκαν στη συνέχεια, υπάρχει ένα τέλεξ από την πρεσβεία των ΗΠΑ στο Σαντιάγο κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, το οποίο αναφέρει ξεκάθαρα ότι η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να επιβάλει στρατιωτικό εμπάργκο, δεδομένης της εμπλοκής του Ισραήλ. Με άλλα λόγια, από τη μία πλευρά, εκφράζεται ανησυχία για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ από την άλλη, δίνεται το πράσινο φως για τις ίδιες παραβιάσεις – αλλά με ισραηλινά όπλα.
Το 2016, ορισμένα από τα θύματα της χιλιανής δικτατορίας ζήτησαν από το Ισραήλ να «αποχαρακτηρίσει» 19.000 έγγραφα για να διευκρινίσει την ευθύνη του. Καμία απάντηση δεν ήρθε ποτέ από το Τελ Αβίβ και ούτε ένα έγγραφο δεν δημοσιοποιήθηκε.
Υποστήριξη για τους «Γορίλες»
Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Σομόζα στη Νικαράγουα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγκάστηκαν να αναστείλουν τη στρατιωτική βοήθεια προς το καθεστώς το 1978. Και μέχρι τη νίκη της επανάστασης των Σαντινίστας τον Ιούλιο του 1979, το Ισραήλ έγινε ο επίσημος προμηθευτής όπλων στη χώρα της Κεντρικής Αμερικής.
Κατά τη διάρκεια των δικτατοριών στην Αργεντινή (1976-83), στο Ελ Σαλβαδόρ (1972-79) και στην Ονδούρα (1972-81), το ποσοστό των ισραηλινών όπλων που αγοράστηκαν ανήλθε σε 95%, 92% και 81%, αντίστοιχα. Οι αγορές αυξήθηκαν εκθετικά σε περιόδους αυξημένης καταστολής και του λεγόμενου «guerra sucia» (βρώμικος πόλεμος) κατά της αντιπολίτευσης. Όσο για το Ελ Σαλβαδόρ, η δεκαετία του 1970 σημαδεύτηκε από μια αιματηρή καταστολή που περιελάμβανε δεκάδες δολοφονίες ακτιβιστών της αντιπολίτευσης, η οποία οδήγησε στον εμφύλιο πόλεμο της δεκαετίας του 1980.
Ένα άλλο παράδειγμα είναι ο Ισημερινός, όπου το Ισραήλ σφυρηλάτησε άριστες σχέσεις με τις στρατιωτικές κυβερνήσεις που ήταν στην εξουσία κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, μέχρι το 1979. Η χώρα διακρίθηκε επίσης στέλνοντας νέους αξιωματικούς στις ισραηλινές στρατιωτικές ακαδημίες. Και εδώ, μετά το πραξικόπημα του 1972 που οδήγησε στη δεύτερη στρατιωτική κυβέρνηση, το Ισραήλ άρχισε να πουλά μεγάλες ποσότητες φορητών όπλων, πυρομαχικών και εκρηκτικών.
Βραζιλία, ο γίγαντας
Τα τελευταία χρόνια, λίγα έχουν έρθει στο φως για τις σχέσεις και τη στενή συνεργασία μεταξύ του Ισραήλ και της βραζιλιάνικης δικτατορίας (1964-1985). Οι στρατιωτικοί δεσμοί κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου καλύπτονται από την ομίχλη της λογοκρισίας από το ισραηλινό Υπουργείο Άμυνας, το οποίο δεν δημοσιοποιεί έγγραφα σχετικά με τις αμυντικές εξαγωγές. Από την πλευρά της, η Βραζιλία δεν έχει διεξαγάγει καμία σημαντική δημόσια έρευνα μετά την πτώση του στρατιωτικού καθεστώτος, σε αντίθεση με τους γείτονές της στην ήπειρο.
Από την πλευρά της Βραζιλίας, τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα αποκάλυψαν όχι μόνο τις συνήθεις ανταλλαγές σχετικά με τους εξοπλισμούς και τη στρατιωτική τεχνογνωσία, αλλά και συμφωνίες για επιστημονική και πυρηνική συνεργασία με τον στρατό. Στον τελευταίο τομέα, υπογράφηκαν τέσσερις συμφωνίες (το 1964, το 1966, το 1967 και το 1974). Η πρώτη χρονολογείται από τις 10 Αυγούστου 1964, μόλις τέσσερις μήνες μετά το πραξικόπημα. Σύμφωνα με τα έγγραφα, αρκετοί Ισραηλινοί επιστήμονες ταξίδεψαν στη Βραζιλία, συμπεριλαμβανομένου, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, του επικεφαλής της Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας του Ισραήλ, Shalhevet Freier, ο οποίος έγινε δεκτός με ανοιχτές αγκάλες στη χώρα της Νότιας Αμερικής. Ωστόσο, ένα χρόνο μετά την υπογραφή της τελευταίας συμπληρωματικής συμφωνίας το 1974, υπήρξε σημαντική ψύξη των σχέσεων κατά την περίοδο μετά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ [x].
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με έγγραφα του υπουργείου Εξωτερικών στο Τελ Αβίβ, χάρη στους στενούς δεσμούς του με τη δικτατορία, το Ισραήλ ήλπιζε να απαλλαγεί από τους Παλαιστίνιους στέλνοντάς τους στη Βραζιλία.
Εκτός από τις πωλήσεις όπλων (ο βραζιλιάνικος στρατός ήταν εξοπλισμένος, μεταξύ άλλων, με υποπολυβόλα Uzi), οι Ισραηλινοί διπλωμάτες στη Βραζιλία επικέντρωσαν τις προσπάθειές τους στη hasbara, την εκστρατεία προπαγάνδας που απεικόνιζε το σιωνιστικό κράτος ως σύμμαχο στον αγώνα κατά της «παγκόσμιας τρομοκρατίας». Μεταξύ των ψευδών ισχυρισμών που έγιναν σχετικά με αυτό ήταν ο ισχυρισμός ότι η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) εκπαίδευε και υποστήριζε αντάρτικες οργανώσεις στη Βραζιλία. Το 1966, το Υπουργείο Εξωτερικών στο Τελ Αβίβ έγραψε ότι «η PLO θέτει σε κίνδυνο το υπάρχον καθεστώς». Ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι η μονάδα πληροφοριών που ηγήθηκε της καταστολής των αντιπάλων της βραζιλιάνικης δικτατορίας είχε εκπαιδευτεί στο Ισραήλ (Mack, 2018).
Ήδη από το 1973, το Ισραήλ παρουσίασε τα καλύτερα στρατιωτικά προϊόντα του σε αεροπορική έκθεση στο Σάο Πάολο, συμπεριλαμβανομένων αεροσκαφών, πυραύλων και ηλεκτρονικού εξοπλισμού.
Η περίπτωση της Ουρουγουάης
Σε αντίθεση με άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής τη δεκαετία του 1970, οι ένοπλες δυνάμεις της Ουρουγουάης δεν αντιπροσώπευαν σημαντική αγορά για τα ισραηλινά όπλα και η σχέση ήταν κυρίως πολιτική. Κατά την περίοδο της πολιτικοστρατιωτικής δικτατορίας (1973-1985), το καθεστώς της Ουρουγουάης και το Ισραήλ διατήρησαν μια στενή πολιτική συμμαχία και συμμαχία πληροφοριών. Και οι δύο κυβερνήσεις έβλεπαν τους εαυτούς τους ως προπύργια των δυτικών συμφερόντων, ιδεών και πολιτισμού στις αντίστοιχες περιοχές τους, πολεμώντας ενάντια στον κομμουνισμό και τον «ριζοσπαστισμό του Τρίτου Κόσμου», που διευκόλυνε τη συνεργασία στην καταστολή, την ανταλλαγή πληροφοριών και τις διπλωματικές χάρες [xi].
Η Ουρουγουάη έγινε το καθεστώς της Νότιας Αμερικής πιο εχθρικό προς την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO), ενώ το Ισραήλ βοήθησε τον στρατό της Ουρουγουάης να χειραγωγήσει την κοινή γνώμη. Όσον αφορά τη συνεργασία μεταξύ των αντίστοιχων μυστικών υπηρεσιών τους, μοιράζονταν πληροφορίες και συνεργάζονταν σε θέματα Τύπου και κατασκοπείας αντιπάλων. Η φασιστική καταστολή δεν έδειξε κανένα έλεος στους αριστερούς ακτιβιστές της Ουρουγουάης, ορισμένοι από τους οποίους ήταν εβραϊκής καταγωγής. Μεταξύ των πιο γνωστών περιπτώσεων ήταν η δολοφονία του κομμουνιστή Eduardo Bleier και η κράτηση του Tupamaro Mauricio Rosencof ως ομήρου από τη δικτατορία. Αλλά οι Ισραηλινοί διπλωμάτες έκαναν τα στραβά μάτια και κώφευαν, δίνοντας προτεραιότητα στη συμμαχία τους με το φασιστικό καθεστώς έναντι των πενιχρών ηθικών πεποιθήσεών τους σχετικά με την αλληλεγγύη μεταξύ των ομοπίστων [xii].
Και σε αυτή την περίπτωση, οι άριστες σχέσεις της δικτατορίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες επιδεινώθηκαν το 1976, όταν το Κογκρέσο των ΗΠΑ αποφάσισε να διακόψει τη στρατιωτική βοήθεια λόγω σοβαρών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Από την άλλη πλευρά, η δικτατορία της Ουρουγουάης δεν ήταν ο κύριος αντικομμουνιστικός σύμμαχος του Ισραήλ στον Παγκόσμιο Νότο. Από στρατηγική άποψη, η συμμαχία του Ισραήλ με το καθεστώς απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής ήταν πολύ πιο σημαντική, ενώ οι σχέσεις του με τις δικτατορίες της Χιλής και της Αργεντινής ήταν πολύ πιο προσοδοφόρες.
Οι σφαγές στη Γουατεμάλα
Αλλά ίσως η χώρα όπου τα ίχνη της παρουσίας του Ισραήλ είναι πιο εμφανή και μακροχρόνια είναι η Γουατεμάλα. Από το 1977 έως το 1981, το Ισραήλ ήταν ο μοναδικός προμηθευτής όπλων στη χώρα της Κεντρικής Αμερικής. Ένας αριθμός λέει πολλά: ήδη από το 1982, υπήρχαν τουλάχιστον 300 ισραηλινοί «σύμβουλοι» στη μικρή χώρα της Κεντρικής Αμερικής. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Washington Post, πολλοί Ισραηλινοί σύμβουλοι (κάποιοι με επίσημη ιδιότητα, άλλοι ενεργώντας για λογαριασμό «ιδιωτικών εταιρειών») συνεργάστηκαν με τον στρατό της Γουατεμάλας σε «επιχειρήσεις ασφαλείας για τον εντοπισμό παράνομων εγχώριων ομάδων» [xiv].
Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας από το 1978 έως το 1983, υπό τον Fernando Romeo Lucas και στη συνέχεια τον Efraín Ríos Montt, διαπράχθηκαν αμέτρητες σφαγές και μαζικές δολοφονίες. Στο παρελθόν, τα δικαστήρια της Γουατεμάλας δίκασαν τον Manuel Lucas García, αδελφό του δικτάτορα και πρώην Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων, για τη γενοκτονία της κοινότητας Ixil (η ιστορία επαναλαμβάνεται...), με ποινή φυλάκισης 2.860 ετών [xv].
Ένα από τα πιο βάναυσα επεισόδια του εμφυλίου πολέμου της Γουατεμάλας έλαβε χώρα στο χωριό Las Dos Erres (στο διαμέρισμα Petén). Μεταξύ 6 και 8 Δεκεμβρίου 1982, μια ειδική μονάδα του στρατού γνωστή ως Kaibiles ισοπέδωσε το χωριό, βασανίζοντας και σκοτώνοντας περίπου 250 αμάχους [xvi]. Οι άμεσα υπεύθυνοι για αυτή τη σφαγή είχαν εκπαιδευτεί στο Ισραήλ. Η έκθεση του 1999 της «Επιτροπής Αλήθειας» υπογράμμισε το γεγονός ότι όλα τα βαλλιστικά στοιχεία που ανακτήθηκαν ήταν ισραηλινής προέλευσης. Για να αποφύγουν τη φυλακή, στα χρόνια που ακολούθησαν, ορισμένοι από τους υπεύθυνους για τη σφαγή αναζήτησαν καταφύγιο στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά.
Μεξικό, τόσο μακριά από τον Θεό...
Δυστυχώς, οι πελάτες του Ισραήλ δεν έχουν -και δεν περιορίζονται- σε δικτατορίες. Πάρτε για παράδειγμα το Μεξικό, το οποίο εδώ και δεκαετίες αγοράζει όπλα και εκπαίδευση για την αστυνομία και τον στρατό του. Στις δεκαετίες του 1970 και του 1980, η χώρα της Βόρειας Αμερικής αγόρασε περίπου δέκα αεροσκάφη ARAVA από την Israel Aircraft Industries (IAI), τα οποία χρησιμοποιήθηκαν επίσης στις περιβόητες «πτήσεις θανάτου» κατά τη διάρκεια της «guerra sucia» (1960–1980). Την ίδια περίοδο αγοράστηκαν 60 όλμοι από τη Soltan Systems. Εκείνη την εποχή, το Ισραήλ παρείχε εκπαίδευση στην «ασφάλεια και τις πληροφορίες» στην τότε «Ομοσπονδιακή Διεύθυνση Ασφαλείας» (DFS). Όταν το DFS διαλύθηκε το 1985 και ιδρύθηκε η Dirección General de Investigación y Seguridad Nacional (DISEN), ο τότε διευθυντής του, Pedro Vázquez Colmenares, δήλωσε ότι είχε «υποβληθεί σε ένα εντατικό πρόγραμμα εκπαίδευσης διάρκειας ενός μήνα στο Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένης μιας επίσκεψης στη Μοσάντ». Αυτές οι «εμπορικές σχέσεις» εντάθηκαν με την άνοδο της στρατιωτικοποίησης και της καταστολής, που τροφοδοτήθηκαν από τον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών» και την εκστρατεία κατά των αντάρτικων ομάδων.
Το 1994, μετά την «εξέγερση των Ζαπατίστας» από τον Ζαπατιστικό Στρατό Εθνικής Απελευθέρωσης (EZLN), οι αγορές όπλων αυξήθηκαν εκθετικά. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, ενώ οι αγορές από το Ισραήλ ανήλθαν σε μόλις 300.000 δολάρια το 1990, εκτινάχθηκαν στα 1.573.000 δολάρια το 1994 [xvii].
Στο Μεξικό επίσης, αυτή η απότομη αύξηση διευκολύνθηκε από μια συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) μεταξύ Μεξικού και Ισραήλ [xviii], η οποία τέθηκε επίσημα σε ισχύ τον Ιούλιο του 2000, καταργώντας τους περισσότερους τελωνειακούς δασμούς. Οι αριθμοί αυξήθηκαν, φτάνοντας στο αποκορύφωμά τους κατά τη διάρκεια της εξαετούς θητείας του Φελίπε Καλντερόν (2006-2012), όταν ανακοινώθηκε ο «πόλεμος κατά της διακίνησης ναρκωτικών». Κατά τη διάρκεια αυτών των έξι ετών, οι αγορές όπλων και αεροσκαφών από το Ισραήλ ανήλθαν συνολικά σε 93 εκατομμύρια δολάρια. Από τη δεκαετία του 1990 μέχρι πρόσφατα, το Ισραήλ παρείχε εκπαίδευση στον μεξικανικό στρατό και σε διάφορες αστυνομικές δυνάμεις.
Και παρά την άφιξη του προοδευτικού προέδρου Μανουέλ Λόπες Ομπραδόρ (2018–2024), αυτές οι αγορές δεν έχουν σταματήσει. Μόνο το 2023, οι δαπάνες της κυβέρνησής του ανήλθαν σε περίπου 1.400.000 δολάρια.
Η Κολομβία και η γενοκτονία της Unión Patriótica
Στην Κολομβία, οι εμπορικές σχέσεις με το Ισραήλ ξεκίνησαν ήδη από το 1949 και συνεχίστηκαν μέχρι τα τελευταία χρόνια. Και εδώ, οι σχέσεις εντάθηκαν σε περιόδους αυξημένης καταστολής, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000, με την εκθετική αύξηση της παραστρατιωτικής βίας.
Όσον αφορά το πρόσφατο παρελθόν, υπάρχουν καλά τεκμηριωμένες περιπτώσεις που αφορούν δύο Ισραηλινούς πράκτορες: τον Yair Klein, πρώην αντισυνταγματάρχη στις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις, και τον Raifal Eithan, πρώην αξιωματούχο της Μοσάντ. Και οι δύο συμμετείχαν άμεσα στην εκπαίδευση παραστρατιωτικών ταγμάτων θανάτου στην Κολομβία από τη δεκαετία του 1980 και μετά.
Ο Carlos Castaño, ένας από τους ιδρυτές της «Autodefensas Unidas de Colombia» (AUC) – μιας από τις πιο αιματηρές παραστρατιωτικές οργανώσεις – μίλησε εκτενώς για τον Yair Klein στην αυτοβιογραφία του [xix]. Ο Castaño παραδέχτηκε ότι είχε σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και σε διάφορες στρατιωτικές ακαδημίες. «Στο Ισραήλ, πείστηκα ότι ήταν δυνατό να νικήσουμε τους αντάρτες στην Κολομβία». Επαινώντας τον Σιωνισμό, δήλωσε ότι «πάντα εξυπηρετούσε τον σκοπό της άμυνας, της εισβολής και της απόκτησης εδαφών», φτάνοντας στο σημείο να αντιγράψει την έννοια της «Autodefensas» (αυτοάμυνας) από τους Ισραηλινούς. Με άλλα λόγια, τα κολομβιανά τάγματα θανάτου κληρονόμησαν τις τακτικές τους από τις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις, οι οποίες εκπαίδευσαν Κολομβιανούς τρομοκράτες υπεύθυνους για περισσότερες από 90.000 δολοφονίες. Εκτός από την εκπαίδευση των παραστρατιωτικών ομάδων, ο Κλάιν εκπαίδευσε επίσης τους δολοφόνους του εμπόρου ναρκωτικών Πάμπλο Εσκομπάρ [xx].
Μια άλλη γνωστή περίπτωση είναι αυτή του Raifal Eithan, πρώην ανώτερου αξιωματικού της μυστικής υπηρεσίας της Μοσάντ, γνωστού για τη σύλληψη του ηγέτη των Ναζί Adolf Eichmann στην Αργεντινή. Το 1986, ο Eithan προσλήφθηκε από τον τότε πρόεδρο της Κολομβίας, Virgilio Barco, ως σύμβουλος του κολομβιανού στρατού για να παραδώσει μαθήματα σχετικά με τις «αντιτρομοκρατικές τακτικές». Το τραγικό αποτέλεσμα ήταν η εξόντωση της Unión Patriótica, ενός αριστερού κόμματος που γεννήθηκε από τις ειρηνευτικές συμφωνίες με τους αντάρτες FARC. Αυτό ορίστηκε ως περίπτωση «πολιτικής γενοκτονίας» (η ιστορία επαναλαμβάνεται) από το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ενώ η κολομβιανή δικαιοσύνη την κήρυξε «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας» και «έγκλημα πολέμου».
Αλλά αντί να διακοπούν, οι σχέσεις ενισχύθηκαν στη συνέχεια με την υπογραφή της Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου (ΣΕΣ) μεταξύ Κολομβίας και Ισραήλ, που εγκρίθηκε το 2017 και τέθηκε σε ισχύ κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Ιβάν Ντούκε (2018–2022). Χάρη στη ΣΕΣ, περισσότερο από το 94 τοις εκατό των κολομβιανών εξαγωγών στο Ισραήλ αποτελούνταν από άνθρακα, με αντάλλαγμα σχεδόν το 50 τοις εκατό των εισαγωγών να είναι όπλα.
Ταυτόχρονα, η Κολομβία πλήρωσε ακριβά τη συντήρηση του στόλου των ισραηλινών υπερηχητικών αεροσκαφών Kfir, που αγοράστηκαν από το Ισραήλ από το 1989 και μετά και ξανά το 2008. Όταν, το 2024, κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας στη Γάζα, ο σημερινός προοδευτικός πρόεδρος Γκουστάβο Πέτρο ανακοίνωσε την πρόθεσή του να αναστείλει τις διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ, το τελευταίο απείλησε να διακόψει την προμήθεια ανταλλακτικών στην Κολομβία. Τον Οκτώβριο του 2025, μετά την κατάληψη από το Ισραήλ ενός ανθρωπιστικού στολίσκου που μετέφερε Κολομβιανούς ακτιβιστές, ο Πέτρο διέταξε την απέλαση ολόκληρης της ισραηλινής διπλωματικής αντιπροσωπείας και ανακάλεσε τη Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου. Στα τέλη του 2025, η Κολομβία απέσυρε τα γερασμένα ισραηλινά αεροσκάφη της και επισημοποίησε σύμβαση με τη Σουηδία για 17 νέα μαχητικά αεροσκάφη Gripen E/F.
Συμπερασματικά
Μετά το τέλος των δικτατοριών και των αυταρχικών καθεστώτων, στις δεκαετίες του 1980 και του 1990 σχεδόν όλες οι κυβερνήσεις της περιοχής, είτε συντηρητικές είτε προοδευτικές (με εξαίρεση την Κούβα, τη Νικαράγουα και τη Βενεζουέλα), έχουν δημιουργήσει ή διατηρήσει στρατιωτικές σχέσεις και σχέσεις ασφαλείας με το Ισραήλ, εστιάζοντας σε τέσσερις τομείς: όπλα, συστήματα ασφαλείας, ασφάλεια στον κυβερνοχώρο και πληροφορίες και εκπαίδευση των δυνάμεων ασφαλείας στον «αγώνα κατά της τρομοκρατίας» και την «καταπολέμηση της εξέγερσης».
Ωστόσο, οι τρέχουσες σχέσεις θα αποτελέσουν το αντικείμενο του δεύτερου μέρους αυτού του σημειώματος.
ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ......
[i] Sabini Fernández, L. (2022) ONU 1947: Uruguay en el origen de Israel . Μοντεβιδέο: Edizioni I Libri. Βλέπε επίσης: Ramos Tolosa, J. (2012) «El primer fracaso de la ONU en Palestina: el "plan de partición", Pablo de Azcárate y la Comisión de Palestina». Universidad de Valencia. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=4721952
[ii] https://www.tni.org/es/art%C3%ADculo/de-las-favelas-y-el-brasil-rural-a-gaza
[iii] Βολιβία, Βραζιλία, Κόστα Ρίκα, Δημοκρατία της Δομινικανής, Εκουαδόρ, Γουατεμάλα, Αϊτή, Νικαράγουα, Παναμάς, Παραγουάη, Περού, Ουρουγουάη και Βενεζουέλα.
[iv] Αργεντινή, Κολομβία, Χιλή, Ελ Σαλβαδόρ, Ονδούρα και Μέσικο
[v] Κατά τη διάρκεια της ψηφοφορίας για το ψήφισμα 181 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών στις 29 Νοεμβρίου 1947, ο Κουβανός εκπρόσωπος, Δρ Ernesto Dihigo, αντιτάχθηκε στο σχέδιο. Η Κούβα ήταν μία από τις μόλις 13 χώρες που καταψήφισαν την πρόταση και η μόνη χώρα της Λατινικής Αμερικής που υιοθέτησε αυτή τη στάση.
[vi] https://www.trumanlibraryinstitute.org/israel/
[vii] https://digitallibrary.un.org/record/90717?v=pdf
[viii] https://iberoamericana.se/articles/10.16993/iberoamericana.3
https://marcoconsolo.altervista.org/
ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ....
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
