Τι έχασε ο Λάιμπνιτς στο Βιβλίο των Αλλαγών
Κάθε λίγους μήνες, μια άλλη κινεζική ανακάλυψη της τεχνητής νοημοσύνης τραβάει την παγκόσμια προσοχή. Ένα μοντέλο πλησιάζει τους Αμερικανούς αντιπάλους. Μια ερευνητική ομάδα βρίσκεται στην κορυφή ενός σημείου αναφοράς. Ένα εργοστάσιο γίνεται πιο έξυπνο, μια πόλη πιο συνδεδεμένη, μια αλυσίδα εφοδιασμού πιο προγνωστική.
Ακολουθούν οι συνήθεις εξηγήσεις: περισσότεροι μηχανικοί, περισσότερα εργοστάσια, περισσότερη κρατική υποστήριξη, περισσότερα δεδομένα. Όλα αυτά έχουν σημασία. Αλλά του λείπει κάτι βαθύτερο.
Η Κίνα δεν κατασκευάζει απλώς μεγαλύτερα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Από τα ψηφιακά δίδυμα και τις έξυπνες πόλεις μέχρι την προγνωστική εφοδιαστική και την έξυπνη κατασκευή, κατασκευάζει όλο και περισσότερο συστήματα σχεδιασμένα λιγότερο για συνομιλία παρά για συντονισμό, λιγότερο για μίμηση παρά για διαχείριση.
Αυτή η διαφορά δείχνει ένα μεγαλύτερο ερώτημα. Γιατί η Κίνα έχει δώσει τόση έμφαση στην τεχνητή νοημοσύνη για την πλοήγηση στην αλλαγή, ενώ μεγάλο μέρος της δυτικής συζήτησης έχει επικεντρωθεί στα chatbots, το λογισμικό παραγωγικότητας και την τεχνητή γενική νοημοσύνη;
Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στην οικονομία ή τη βιομηχανική πολιτική. Μπορεί επίσης να αντανακλά έναν πολύ παλαιότερο τρόπο σκέψης για την ίδια τη νοημοσύνη.
ο δυαδικό και το βιβλίο
Πριν από περισσότερους από τρεις αιώνες, μια ανταλλαγή επιστολών μεταξύ Ευρώπης και Πεκίνου συγκέντρωσε δύο πολύ διαφορετικές ιδέες για τη νοημοσύνη.
Το 1701, ο Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς έστειλε μια εξήγηση της πρόσφατα αναπτυγμένης δυαδικής αριθμητικής του στον Γιοακίμ Μπουβέ, έναν Γάλλο Ιησουίτη στην αυλή του αυτοκράτορα Κανγκσί. Ο Leibniz είχε δείξει ότι κάθε αριθμός μπορούσε να εκφραστεί χρησιμοποιώντας μόνο δύο σύμβολα, το 0 και το 1 - μια ανακάλυψη που θα γινόταν θεμελιώδης για τους ψηφιακούς υπολογιστές.
Η απάντηση του Μπουβέ τον εξέπληξε. Έστειλε ένα διάγραμμα με τα εξήντα τέσσερα εξάγραμμα του I Ching, ή Βιβλίο των Αλλαγών, ενός από τα παλαιότερα κλασικά φιλοσοφικά έργα της Κίνας. Κάθε εξάγραμμο αποτελείται από έξι διακεκομμένες ή αδιάσπαστες γραμμές, παράγοντας ακριβώς εξήντα τέσσερις πιθανούς συνδυασμούς. Για τον Λάιμπνιτς, η ομοιότητα ήταν αδιαμφισβήτητη. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι αρχαίοι Κινέζοι είχαν, στην πραγματικότητα, προβλέψει τη δυαδική αριθμητική πολύ πριν την επισημοποιήσει η Ευρώπη.
Εικ. 1 - Ένα εξάγραμμο δεν είναι ένα στιγμιότυπο αλλά ένα πλαίσιο σε μια κινούμενη εικόνα.
Αυτός ο ισχυρισμός είναι πολύ προσεγμένος για να ληφθεί τοις μετρητοίς. Το Ι Τσινγκ δεν ήταν ποτέ ένα μαθηματικό σύστημα. Αλλά ο Leibniz παρατήρησε κάτι πραγματικό: τα εξάγραμμα τακτοποιούν διακριτά σύμβολα με τρόπο που προσκαλεί μοτίβο, ταξινόμηση και μεταμόρφωση.
Αυτή η δεύτερη διάσταση έχει σημασία. Το Ι Τσινγκ δεν είναι απλώς ένα σύστημα μορφών. Είναι ένας οδηγός αλλαγής. Όταν ρίχνεται ένα εξάγραμμο, ορισμένες γραμμές «κινούνται», μετατρέποντας το ένα σχέδιο σε άλλο. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι μόνο αυτό που φαίνεται, αλλά αυτό που γίνεται.
Ο Λάιμπνιτς είδε τα εξάγραμμα κυρίως ως συμβολικό κώδικα. Αυτό που του διέφυγε είναι ότι έχουν δύο διαστάσεις ταυτόχρονα: δομή και μεταμόρφωση. Οι έξι γραμμές τους είναι διακριτά σύμβολα, μετρήσιμα και ταξινομήσιμα. Αλλά αυτά τα σύμβολα έχουν νόημα μόνο σε σχέση με τη διαδικασία αλλαγής που κατασκευάστηκαν για να παρακολουθούν. Αφαιρέστε την κίνηση και ένα εξάγραμμο είναι απλώς ένα μοτίβο. Αποκαταστήστε το και γίνεται μια στιγμή μέσα σε κάτι μεγαλύτερο και συνεχές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το I Ching με κάποιο τρόπο «προέβλεψε» τη σύγχρονη τεχνητή νοημοσύνη ή ότι οι σημερινοί Κινέζοι μηχανικοί διοχετεύουν συνειδητά την αρχαία μαντεία. Αντίθετα, το Ι Τσινγκ αποτελεί παράδειγμα ενός διανοητικού προσανατολισμού που έχει επιμείνει σε διάφορες μορφές σε όλη την κινεζική σκέψη: μια προσοχή στη ροή, την αλληλεξάρτηση και την κατεύθυνση της αλλαγής και όχι σε σταθερές κατηγορίες και στατικές αναπαραστάσεις.
Αυτός ο ευρύτερος προσανατολισμός δεν εξαφανίστηκε από την κινεζική πνευματική ζωή. Αν και η σύγχρονη τεχνητή νοημοσύνη βασίζεται στην παγκόσμια επιστήμη και μηχανική, είναι εντυπωσιακό ότι ορισμένες από τις πιο εξέχουσες εφαρμογές της στην Κίνα - ψηφιακά δίδυμα, έξυπνες υποδομές και προγνωστική αστική διαχείριση - τοποθετούν τη συνεχή προσαρμογή στο επίκεντρό τους.
Αυτός ο προσανατολισμός δεν καθόρισε τη στρατηγική τεχνητής νοημοσύνης της Κίνας, αλλά μπορεί να έκανε ορισμένες ερωτήσεις μηχανικής να φαίνονται πιο φυσικές - και ορισμένα είδη συστημάτων πιο φυσικά στην κατασκευή.
Το Μεγάλο Σχίσμα
Οι μαθηματικοί έδωσαν αργότερα επίσημα ονόματα στις δύο διαστάσεις που λειτουργούν εδώ: διακριτή και συνεχής.
Ο Αριστοτέλης είχε ήδη διαχωρίσει τη διακριτή από τη συνεχή ποσότητα και ο Ευκλείδης ενσωμάτωσε τη διάκριση στη δομή των Στοιχείων. Αυτό που άλλαξε τον δέκατο ένατο αιώνα ήταν η άνοδος δύο αυστηρών παραδόσεων που χτίστηκαν γύρω από αυτή τη διάσπαση.
Σχήμα 2 - Το πλέγμα διαιρεί και κατηγοριοποιεί. Το κύμα ρέει και μεταμορφώνεται.
Τα συνεχή μαθηματικά, που διαμορφώθηκαν από τον λογισμό, έγιναν η γλώσσα της ροής, της κίνησης και της αλλαγής. Τα διακριτά μαθηματικά αναπτύχθηκαν παράλληλα, ασχολούμενα με τους αριθμούς, τη λογική και τις συμβολικές πράξεις.
Η πληροφορική κληρονόμησε τη διακριτή παράδοση. Ο George Boole μετέτρεψε τη λογική σε άλγεβρα. Ο Claude Shannon έδειξε πώς η λογική Boolean θα μπορούσε να εφαρμοστεί μέσω ηλεκτρικών κυκλωμάτων. Ο Άλαν Τούρινγκ έδειξε πώς οι συμβολικές πράξεις θα μπορούσαν να γίνουν υπολογισμός. Μόλις ο κόσμος μπορούσε να αναπαρασταθεί ως bits, η ψηφιακή τεχνολογία προχώρησε με εκπληκτική ταχύτητα.
Η τεχνητή νοημοσύνη κληρονόμησε την ίδια αναπαραστατική λογική. Κάθε αλληλεπίδραση με ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης ξεκινά με τη μετάφραση: η γλώσσα γίνεται μάρκες, οι εικόνες γίνονται pixel, η συμπεριφορά γίνεται δεδομένα. Ένας συνεχής κόσμος αποδίδεται σε διακριτές μορφές που μπορούν να χειριστούν οι μηχανές.
Αυτή η στρατηγική ήταν εξαιρετικά επιτυχημένη. Αλλά τα συστήματα που η τεχνητή νοημοσύνη επιδιώκει όλο και περισσότερο να κατανοήσει - πόλεις, αλυσίδες εφοδιασμού, χρηματοπιστωτικές αγορές, οικοσυστήματα - δεν είναι ποτέ ακίνητα. Αλλάζουν ενώ λαμβάνονται αποφάσεις. Ένας χάρτης μπορεί να γίνει πιο λεπτομερής για πάντα και να αποτυπώσει μόνο μια στιγμή. Μια πυξίδα εξυπηρετεί διαφορετικό σκοπό. Μας βοηθά να περιηγηθούμε σε ένα τοπίο που ήδη κινείται κάτω από τα πόδια μας.
Η διάκριση μεταξύ χάρτη και πυξίδας δεν είναι πλέον φιλοσοφική. Είναι ένα πρόβλημα μηχανικής.
Η νοημοσύνη ως υποδομή
Οι περισσότεροι άνθρωποι συναντούν την τεχνητή νοημοσύνη σήμερα ως chatbot, εργαλείο αναζήτησης, μεταφραστή ή δημιουργία εικόνων. Η τεχνητή νοημοσύνη εμφανίζεται ως μια άλλη εφαρμογή σε μια οθόνη: χρήσιμη, όλο και πιο ικανή, αλλά εξακολουθεί να είναι κάτι που συμβουλευόμαστε όταν το χρειαζόμαστε.
Τώρα φανταστείτε την τεχνητή νοημοσύνη σε διαφορετικό ρόλο. Αντί να απαντά σε ερωτήσεις, προσαρμόζει τα φανάρια καθώς αυξάνεται η συμφόρηση. Εξισορροπεί την ηλεκτρική ενέργεια σε ένα δίκτυο καθώς η ζήτηση μετατοπίζεται. Προβλέπει αστοχίες εξοπλισμού πριν συμβούν, επαναδρομολογεί τα φορτία γύρω από διακοπές ή ενημερώνει συνεχώς ένα ψηφιακό μοντέλο μιας ολόκληρης πόλης καθώς εκατομμύρια άνθρωποι κινούνται μέσα σε αυτήν.
Σε αυτό το όραμα, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πλέον απλώς ένα εργαλείο. Γίνεται μέρος της υποδομής μέσω της οποίας λειτουργεί η κοινωνία.
Η Κίνα έχει κάνει αυτό το όραμα ιδιαίτερα ορατό. Έχει επενδύσει πολλά σε ψηφιακά δίδυμα, έξυπνη κατασκευή, προγνωστικά logistics και συστήματα αστικής διαχείρισης. Η έμφαση δίνεται λιγότερο στα chatbots παρά στα συστήματα που συντονίζουν τη συνεχή αλλαγή.
Το City Brain του Hangzhou είναι ένα χρήσιμο παράδειγμα. Αντί να συλλέγει απλώς δεδομένα κυκλοφορίας, το σύστημα αναλύει τη ροή των οχημάτων, τη συμφόρηση, τις διαδρομές έκτακτης ανάγκης και τα μέσα μαζικής μεταφοράς σε πραγματικό χρόνο και, στη συνέχεια, προσαρμόζει ανάλογα τα σήματα και τη δρομολόγηση. Η πόλη αντιμετωπίζεται όχι ως ένα σύνολο ξεχωριστών διασταυρώσεων, αλλά ως ένα ενιαίο εξελισσόμενο σύστημα του οποίου τα μέρη επηρεάζουν συνεχώς το ένα το άλλο.
Ένα στατικό μοντέλο κυκλοφορίας μπορεί να περιγράψει τη χθεσινή συμφόρηση. Ένα ψηφιακό δίδυμο που ενημερώνεται συνεχώς προσπαθεί να προβλέψει το αύριο.
Ο ίδιος προσανατολισμός εμφανίζεται στις κινεζικές συζητήσεις για την ίδια την τεχνητή νοημοσύνη.
Το πλαίσιο DIKWP του Yucong Duan — Δεδομένα, Πληροφορίες, Γνώση, Σοφία και Σκοπός — επεκτείνει τη γνωστή ιεραρχία προσθέτοντας τον σκοπό ως πέμπτο στοιχείο. Το θέμα είναι απλό: η νοημοσύνη δεν αφορά μόνο την επεξεργασία των εισροών. έχει να κάνει με το γιατί αυτές οι εισροές έχουν σημασία και ποιους στόχους εξυπηρετούν.
Μια άλλη χρήσιμη έννοια είναι το gongsheng (共生), που συχνά μεταφράζεται ως συμβίωση ή συνεξέλιξη. Αντί να αντιμετωπίζει τους ανθρώπους, τις μηχανές και τους θεσμούς ως ξεχωριστές οντότητες, δίνει έμφαση στη συνεχή αλληλεπίδραση και την αμοιβαία προσαρμογή. Η νοημοσύνη, από αυτή την άποψη, προκύπτει όχι μόνο από τον υπολογισμό αλλά και από τη σχέση.
Εκεί που το I Ching ρώτησε πώς να διαβάσει την κατεύθυνση της αλλαγής μέσω κινούμενων γραμμών, το DIKWP ρωτά πώς ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να διατηρήσει τον σκοπό του καθώς τα δεδομένα που επεξεργάζεται μετατοπίζονται γύρω του. Και οι δύο αντιμετωπίζουν τη σταθερότητα ως μια δυναμική σχέση, όχι ως μια σταθερή κατάσταση.
Αυτές είναι σύγχρονες ιδέες μηχανικής, όχι αναβιώσεις της αρχαίας φιλοσοφίας. Ωστόσο, αντιμετωπίζουν ένα παλιό πρόβλημα με εντυπωσιακή συνέχεια: πώς πρέπει να ενεργούμε όταν ο κόσμος βρίσκεται σε κίνηση;
Χάρτης και πυξίδα
Ο Λάιμπνιτς ποτέ δεν κατάλαβε πλήρως τι είχε βρει. Πέθανε το 1716 ακόμα πεπεισμένος ότι τα εξάγραμμα ήταν μια αρχαία κινεζική εκδοχή της δυαδικής αριθμητικής. Είχε τα μαθηματικά σωστά και το μεγαλύτερο νόημα λάθος. Οι γραμμές δεν ήταν ποτέ απλώς κώδικας. Ήταν μια καταγραφή των πραγμάτων που έγιναν άλλα πράγματα.
Τρεις αιώνες αργότερα, το ίδιο χάσμα εξακολουθεί να χωρίζει πολλά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Ένα chatbot ολοκληρώνει μια στατική ανταλλαγή: γλώσσα μέσα, γλώσσα έξω, μία στροφή τη φορά. Ένα σύστημα διαχείρισης πόλης κάνει κάτι άλλο. Παρακολουθεί μια πόλη να αλλάζει και προσαρμόζεται καθώς προχωράει. Κανένα από τα δύο δεν είναι πιο έξυπνο αφηρημένα. Είναι κατασκευασμένα για διαφορετικές εργασίες. Ρωτάει κανείς τι λέγεται. Ο άλλος ρωτά τι συμβαίνει στη συνέχεια.
Η επένδυση της Κίνας σε ψηφιακά δίδυμα, προγνωστικά logistics και συστήματα αστικής διαχείρισης δεν αποτελεί απόδειξη ανώτερης φιλοσοφίας. Αντανακλά διαφορετικές προτεραιότητες μηχανικής, που διαμορφώνονται από ένα κράτος που αντιμετωπίζει εδώ και καιρό τις υποδομές και τη διακυβέρνηση ως στενά συνδεδεμένες, και από μια μεγαλύτερη πνευματική συνήθεια να παρακολουθεί την κατεύθυνση και όχι τη σταθερότητα.
Αλλά θα ήταν λάθος να το πλαισιώσουμε ως έναν πολιτισμικό διαγωνισμό - «ολιστική Ανατολή» εναντίον «αναλυτικής Δύσης». Η αμερικανική και ευρωπαϊκή έρευνα για την τεχνητή νοημοσύνη κινείται ήδη προς σχετικό έδαφος: παγκόσμια μοντέλα, συνεχής έλεγχος, ενσωματωμένα συστήματα και πράκτορες που παρακολουθούν ένα κινούμενο περιβάλλον αντί να περιγράφουν ένα στατικό. Τα πλαίσια διαφέρουν. Η υποκείμενη πρόκληση δεν το κάνει.
Αυτή η πρόκληση μόνο θα αυξηθεί. Οι πόλεις, τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και οι αλυσίδες εφοδιασμού δεν σταματούν ενώ ένα μοντέλο εκπαιδεύεται σε αυτά. Τα συστήματα που προορίζονται για τη διαχείρισή τους θα πρέπει να κάνουν δύο πράγματα ταυτόχρονα: να αναπαραστήσουν τον κόσμο σε διακριτά, υπολογίσιμα κομμάτια και να παρακολουθήσουν τη συνεχή αλλαγή που δεν σταματά ποτέ να τρέχει κάτω από αυτά τα κομμάτια.
Τόσο για τους ερευνητές όσο και για τους μηχανικούς τεχνητής νοημοσύνης, η πρόκληση γίνεται όλο και πιο πρακτική: πώς να συνδυάσουν την ακριβή αναπαράσταση με τη συνεχή προσαρμογή.
Ένας χάρτης και μια πυξίδα λύνουν διαφορετικά προβλήματα. Ένας χάρτης διορθώνει ένα μέρος. Μια πυξίδα κρατά μια κατεύθυνση. Κανένα από τα δύο δεν αντικαθιστά το άλλο και κανείς που διασχίζει άγνωστο έδαφος δεν θα κουβαλούσε μόνο ένα. Η πρόκληση δεν είναι να επιλέξετε μεταξύ τους, αλλά να μάθετε να χρησιμοποιείτε και τα δύο παράλληλα.
Αυτό το άρθρο βασίζεται στο τελευταίο μου βιβλίο, The Grid and the Wave, διαθέσιμο σε όλους τους μεγάλους διαδικτυακούς λιανοπωλητές βιβλίων, συμπεριλαμβανομένου του Amazon.
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
