Μια εξερεύνηση της μεταφυσικής της λεπίδας.
«Τα μεγαλύτερα προϊόντα της αρχιτεκτονικής είναι λιγότερο έργα ατόμων παρά της κοινωνίας. μάλλον ο απόγονος της προσπάθειας ενός έθνους, παρά η εμπνευσμένη λάμψη ενός ιδιοφυούς ανθρώπου...»
― Βίκτωρ Ουγκώ, Ο καμπούρης της Παναγίας των Παρισίων
I. Δεν μπορείς ποτέ να ξαναχτίσεις έναν καθεδρικό ναό
Μου αρέσουν οι καθεδρικοί ναοί. Υπάρχει ένα περίεργο συναίσθημα που προέρχεται από το να στέκεσαι μπροστά, ας πούμε, στην Παναγία των Παρισίων. Αυτό που ξεπερνά το απόλυτο δέος για την κλίμακα ή τον θαυμασμό για την τέχνη: την αίσθηση ότι το κτίριο κοιτάζει πίσω, βαρύτερο από τις πέτρες του και περιέχει περισσότερα από όσα δείχνει.
Γιατί το κάνει. Η Παναγία των Παρισίων χτίστηκε πάνω από δύο αιώνες από συντρόφους των οποίων η γνώση περνούσε από δάσκαλο σε μαθητευόμενο μέσω της μύησης και ποτέ δεν ήταν πλήρως αφοσιωμένη στο χαρτί. Οι αναλογίες, η πτώση του φωτός, η γεωμετρία του σηκού κωδικοποιούν έναν τρόπο κατανόησης του κόσμου που οι οικοδόμοι κουβαλούσαν στα χέρια τους και τις παραδόσεις τους, και αυτό που ονόμαζαν langue des oiseaux: τη γλώσσα των πουλιών, τη μυστική αργκό εκείνων που ήξεραν να διαβάζουν τις πέτρες. Η αρχιτεκτονική έχει μια μυστική γλώσσα. Η art gothique είναι αδιαχώριστη από την αργοτική.1
Και ο καθεδρικός ναός είναι μόνο ένα κεφάλαιο. Κάτω από αυτό βρίσκεται ένας γαλορωμαϊκός ναός και κάτω από αυτόν σχεδόν σίγουρα ένας παλαιότερος ιερός χώρος. Το Île de la Cité ήταν ιερό έδαφος πολύ πριν τοποθετηθεί η πρώτη χριστιανική πέτρα. κάθε πολιτισμός χτίστηκε πάνω στα ερείπια του τελευταίου.
Στη συνέχεια, ένα βράδυ Δευτέρας το 2019, η Παναγία των Παρισίων κάηκε. Το κωδωνοστάσιο έπεσε, αργά, σαν δέντρο, και ένιωθε σαν κάτι αναντικατάστατο να έφευγε, ίσως για πάντα.
Πέντε χρόνια αργότερα η Παναγία των Παρισίων άνοιξε ξανά, όχι μικρό κατόρθωμα σε μια εποχή κτιρίων, όχι μνημείων. Το κωδωνοστάσιο επέστρεψε, τα τριαντάφυλλα έχουν αποκατασταθεί και ο σηκός είναι όπως ήταν. Ένα νέο κεφάλαιο, γραμμένο στην ίδια πέτρα.
Και όμως κάτι γκρινιάζει. Ο ανακατασκευασμένος καθεδρικός ναός είναι μια εξαιρετικά πιστή αναπαραγωγή ενός σχήματος, αλλά ένα σχήμα δεν είναι κόμπος. Αυτό που επέστρεψε η αποκατάσταση ήταν η ορατή γεωμετρία. Αυτό που δεν μπορούσε να αποκαταστήσει ήταν οι τοπολογικές πληροφορίες που κωδικοποιούνταν στις διαβάσεις. Ο συσσωρευμένος χρόνος, η γνώση που έζησε στην κατασκευή και πέθανε με τους δημιουργούς, οι αιώνες ιερής διαστρωμάτωσης που δεν μπορούν να κατασκευαστούν, σε πέντε ή πενήντα χρόνια. Οι πέτρες επέστρεψαν στις θέσεις τους. Η φωτιά ήταν γραμμένη. Αλλά δεν μπορείς ποτέ να ξαναχτίσεις την Παναγία των Παρισίων. Μπορείτε μόνο να το επαναφέρετε, να το γράψετε.
Το παρόν είναι πάντα ένα παλίμψηστο. Το παλιό κείμενο ξύνεται από την κατάκτηση, από τη φωτιά, από την πεποίθηση ότι η νέα τάξη απαιτεί μια καθαρή επιφάνεια, αλλά ποτέ δεν αφαιρείται πλήρως. Η προηγούμενη γραφή αιμορραγεί.
Το να στέκεσαι οπουδήποτε αρκετά παλιό, όπως η Παναγία των Παρισίων, σημαίνει να νιώθεις ότι το έδαφος ήταν κάτι άλλο, μέχρι το πρώτο ανθρώπινο χέρι που βρήκε αυτό το μέρος και αποφάσισε ότι ήταν ιερό.
Ωστόσο, νιώθουμε αποξενωμένοι από το παρελθόν, από την κληρονομιά μας, μετά από τόσες πολλές αντικαταστάσεις, επαναφορές και ρήξεις με την ιστορία. Εν μέρει επειδή συνεχίζουμε να το επιλέγουμε. Ξανά και ξανά κάποιος αποφασίζει ότι η κληρονομιά είναι η διαφθορά και ο μόνος τρόπος για να προχωρήσουμε είναι να κάψουμε το παλιό έδαφος και να ξαναχτίσουμε από τις πρώτες αρχές. Η Μεταρρύθμιση προσπάθησε να ανακτήσει τον αρχικό Χριστιανισμό από την Εκκλησία που τον είχε θάψει. Ο Διαφωτισμός διακήρυξε ότι η δεισιδαιμονία τελείωσε και άρχισε η λογική. Η Επανάσταση θα έκανε το Year One. Κάθε επαναφορά στέκεται στα ερείπια της τελευταίας και καλεί τα ερείπια πρόοδο.2
Σήμερα, για άλλη μια φορά, το σπαθί επέστρεψε. Παρόλο που οι πολιτισμοί χτίζονται με νήματα.
II. Η Τριάδα της Εποχής του Χαλκού
Τα νέα καθεστώτα που ονειρεύονται να ξαναγράψουν το παρόν αρέσκονται να αγκυροβολούν σε κάτι αρχαίο για να κάνουν την επαναφορά να μοιάζει με αποκατάσταση. Η Νέα Δεξιά δεν αποτελεί εξαίρεση. Φτάνει μέχρι την Εποχή του Χαλκού και τρεις μορφές, τον Ρωμύλο, τον Καίσαρα και τον Αλέξανδρο, που ο καθένας ενσαρκώνει μια ξεχωριστή επιταγή.
Ο Ρωμύλος ενσαρκώνει την ιδρυτική βία. Τραβάει μια γραμμή στη γη, την καθαγιάζει και σκοτώνει τον αδελφό του επειδή τη διέσχισε. Αυτός είναι καθαρός Carl Schmitt: η πολιτική ως η διάκριση μεταξύ φίλου και εχθρού, η κυριαρχία ως η δύναμη να αποφασίσεις την εξαίρεση. Η γραμμή στη γη είναι το σύνορο, ο πολιτιστικός πόλεμος, το ιερό όριο της ομάδας. Δεν μπορείτε να διαπραγματευτείτε με τον αδελφό που κοροϊδεύει το τείχος. Τον σκοτώνεις και ο τοίχος γίνεται αληθινός. Η Νέα Δεξιά μπορεί να μην κατονομάζει τον Ρωμύλο, αλλά τον θεσπίζει: στη λογική του αποκλεισμού, στην επιμονή ότι η ιδρυτική πράξη είναι αναγκαστικά βίαιη, στην περιφρόνηση για όσους πτοούνται στη γραμμή.
Ο Καίσαρας ενσαρκώνει την αποφασιστική πράξη. Στέκεται στον Ρουβίκωνα και, αντιμέτωπος με μια παράλυτη δημοκρατία ανίκανη να μεταρρυθμιστεί εκ των έσω, διασχίζει. Αποδεικνύει ότι οι κανόνες ήταν ενδεχόμενοι, ότι το σύστημα ήταν μια χάρτινη τίγρη, ότι ένας άνθρωπος πρόθυμος να δράσει αποφασιστικά μπορεί να κόψει τη σύνδεση μεταξύ της παλιάς συναίνεσης και των μοχλών της εξουσίας. Εδώ η Νέα Δεξιά είναι σαφής στον καισαρισμό της, ένα πρόγραμμα και ο κατονομαζόμενος προορισμός ενός πολιτικού σχεδίου που χτίζεται εδώ και δύο δεκαετίες. Το εκτελεστικό διάταγμα, η καταστροφή του πρωτοκόλλου, ο διορισμός πιστών σε κάθε κόμβο του συστήματος: αυτή είναι η διάβαση του Ρουβίκωνα, που πραγματοποιείται σε πραγματικό χρόνο. Αποφασίστε και σταματήστε να ζητάτε άδεια.
Ο Αλέξανδρος ενσαρκώνει το κόψιμο του κόμπου. Του παρουσιάζεται μια απίστευτα μπερδεμένη μάζα σχοινιού: ο γόρδιος δεσμός, του οποίου η χαλάρωση, σύμφωνα με τον χρησμό, θα φέρει κυριαρχία στην Ασία. Ο Αλέξανδρος μελετά τον κόμπο για λίγο, τραβάει το σπαθί του και κόβει, μια αλληγορία που ο Yarvin και άλλοι έχουν αναφερθεί άμεσα για το τι πρέπει να γίνει στις σπείρες του διοικητικού κράτους.
Μαζί αυτά τα τρία σχηματίζουν μια πλήρη πολιτική θεολογία: ποιος ανήκει (Ρωμύλος), πώς να αποφασίζει (Καίσαρας), τι να κάνει με την πολυπλοκότητα (Αλέξανδρος). Αλλά ενώ η Νέα Δεξιά πιστεύει ότι έχει ανακτήσει κάτι αρχαίο και αληθινό από τα ερείπια της φιλελεύθερης παρακμής, κάθε φιγούρα στην τριάδα της φέρει μέσα στον δικό της μύθο την ακριβή αποτυχία προς την οποία αγωνίζεται το πρόγραμμα.
Ο Ρωμύλος ίδρυσε τη Ρώμη σε μια αδελφοκτονία. Η αποφασιστική διέλευση του Καίσαρα οδήγησε σε έναν αιώνα εμφυλίου πολέμου. Η αυτοκρατορία του Αλεξάνδρου διαλύθηκε πριν κρυώσει το σώμα του, αφήνοντας τους στρατηγούς του να περάσουν δεκαετίες προσπαθώντας να ενώσουν ξανά τις κομμένες χορδές σε ένα αιματηρό, ασταθές χάος.3
Η παράδοση ξέρει ήδη τι συμβαίνει. Η Νέα Δεξιά διαβάζει τον μύθο και χάνει το τέλος.
III. «Όποιος λύνει τον κόμπο»
Ακόμα και η ιστορία που λέμε είναι ένα παλίμψηστο. Η δημοφιλής εκδοχή του μύθου, όπου ο Αλέξανδρος τραβάει το σπαθί του, κόβει τον κόμπο και απομακρύνεται, είναι η εκδοχή της προπαγάνδας, του μύθου που επέζησε επειδή εξυπηρετούσε την εικόνα του κατακτητή. Οι πιο αξιόπιστες πηγές4 υποδηλώνουν ότι ο Αλέξανδρος τράβηξε τον κρίκο από τον στύλο, αποκάλυψε τις άκρες του σχοινιού και τον έλυσε.
Το κόψιμο είναι αυτό που επέζησε γιατί ήταν το πιο απλό σχήμα. Οι διασταυρώσεις, οι αποχρώσεις στην ιστορία χάθηκαν. Ίσως εμείς, όχι οι μακρινοί μας πρόγονοι, είμαστε οι βάρβαροι.
Ο Αλέξανδρος δεν ήταν απλώς ένας κόφτης. Προσάρμοσε την αυλή του στην περσική τελετουργία, απορρόφησε τα κατακτημένα διοικητικά συστήματα αντί να τα αντικαταστήσει και συνειδητά διαμόρφωσε τον εαυτό του ως νόμιμο κληρονόμο των πολιτισμών που κατέκτησε. Ήξερε ότι δεν υπάρχει ιδιοφυΐα στο να κόβεις έναν κόμπο και η διατήρηση μιας αυτοκρατορίας απαιτεί περισσότερα από το σπαθί που την κερδίζει. Αυτός είναι ο λόγος που ο Αλέξανδρος μπόρεσε να κατακτήσει την Ασία και γιατί η αυτοκρατορία του δεν επέζησε από την ιδιοφυΐα του. Οι στρατηγοί του πέρασαν σαράντα χρόνια σκίζοντας τον κόσμο που έκανε κομμάτια.
Ο κόμπος είναι μια δοκιμή ενός συγκεκριμένου είδους νοημοσύνης: μεταβολικής, υπομονετικής, σχεσιακής. Απαιτεί να κατανοήσουμε ποια νήματα είναι φέροντα, ποια είναι απλώς μπερδεμένα, πώς η ένταση κατανέμεται στο σύνολο. Το να λύνεις έναν κόμπο σημαίνει να συμμετέχεις στην ιστορία της εμπλοκής του, να νιώθεις την ένταση του σχοινιού, να σέβεσαι το υλικό.
Το σπαθί αντικαθιστά όλα αυτά με μία μόνο δυαδική λειτουργία: το σχοινί είναι σε ένα κομμάτι ή σε δύο. Δεν είναι λύση, δεν λύνει την ένταση. απλώς τελειώνει τη συζήτηση. Το κόψιμο του κόμπου είναι σφάλμα κατηγορίας.
IV. Η Τοπολογία του Κόμπου
Η συνηθισμένη γεωμετρία αντιμετωπίζει μια γραμμή ως αφαίρεση: κόψτε την και έχετε δύο μικρότερες γραμμές. Το σπαθί είναι το όργανο αυτής της διαύγειας, αλλά είναι μια διαύγεια που αγοράζεται με το σβήσιμο του κουβάρι.
Ο πολιτισμός είναι πιο κοντά στην τοπολογία παρά στη γεωμετρία. Η τοπολογία μελετά αμετάβλητες: τις ιδιότητες ενός σχήματος που παραμένουν αληθινές ανεξάρτητα από το πόσο το τεντώνετε, το στρίβετε ή το παραμορφώνετε. Κανένας χειρισμός, εκτός από το κόψιμο, δεν θα μετατρέψει έναν κόμπο τριφυλλιού σε κόμπο. Αυτές οι αναλλοίωτες είναι οι πληροφορίες που περιέχονται στον κόμπο. Τη στιγμή που κόβεις το σχοινί, βγαίνεις εντελώς από τα μαθηματικά: ένας κόμπος κοπής ονομάζεται ακυρότητα, δεν λύνεται αλλά καταστρέφεται, μαζί με όλες τις πληροφορίες που περιείχε.5
Ένας κόμπος ορίζεται από τις διασταυρώσεις του, τον τρόπο με τον οποίο το σχοινί επικαλύπτεται πάνω του. Ο πολιτισμός, οι θεσμοί, ο νόμος, η συνήθεια, η συλλογική μνήμη, είναι το υλικό, τα νήματα του σχοινιού, αλλά ο κόμπος εκφράζει κατά κάποιο τρόπο την υποκείμενη τοπολογία: την ιστορία, τις σχέσεις, τη συσσωρευμένη καταγραφή του πώς αυτό το συγκεκριμένο κουβάρι της ανθρώπινης ζωής οργανώθηκε. Ο κόμπος μπορεί να μην είναι η βέλτιστη έκφρασή του, αλλά το κόψιμο του κόμπου καταστρέφει πληροφορίες που δεν μπορούν να ανακατασκευαστούν, μόνο συσσωρεύονται ξανά αργά με την πάροδο των γενεών.
Το κόψιμο του κόμπου μοιάζει με δημιουργική πράξη, αλλά οντολογικά είναι μια διαγραφή του χρόνου. Είναι η Παναγία των Παρισίων που καίγεται και στην καλύτερη περίπτωση ξαναχτίζεται στο ίδιο σχήμα, μείον τη γνώση στις πέτρες.
V. Ο Ναός είναι ο Αλγόριθμος
Στη δεκαετία του 1970, το Μπαλί πέρασε από μια Πράσινη Επανάσταση. Οι σχεδιαστές εξέτασαν το παραδοσιακό σύστημα άρδευσης και είδαν προφανή αναποτελεσματικότητα. Κατανομή νερού που διαχειρίζονται Ινδουιστές ιερείς σύμφωνα με τελετουργικά σεληνιακά ημερολόγια. Ναοί νερού και χρονοδιαγράμματα φύτευσης που διέπονται από τελετή.
Είδαν τον κώδικα παλαιού τύπου, τη δεισιδαιμονία να τρέχει πάνω από αυτό που θα έπρεπε να είναι ένα απλό πρόβλημα βελτιστοποίησης: να φτάσει νερό στο ρύζι την κατάλληλη στιγμή, να μεγιστοποιήσει την απόδοση. Οι ναοί ήταν περίπλοκες πεταλίδες σε μια απλή γεωργική επιχείρηση.
Έτσι το εκλογίκευσαν: αντικατέστησαν το αρχαϊκό, δεισιδαιμονικό σύστημα με υπερσύγχρονους υπολογιστές και σύγχρονη γεωργική επιστήμη. Και απέτυχε μνημειωδώς. Τα παράσιτα εξερράγησαν, οι αποδόσεις κατέρρευσαν.
Αυτό που αποκάλυψε η επιτόπια έρευνα και η επακόλουθη μοντελοποίηση του J. Stephen Lansing ήταν ότι το τελετουργικό ημερολόγιο ήταν ο αλγόριθμος άρδευσης: ένα εξελιγμένο, αυτορυθμιζόμενο σύστημα διαχείρισης παρασίτων και διανομής νερού που λειτουργούσε σταθερά για χίλια χρόνια. Τα χρονοδιαγράμματα φύτευσης που κωδικοποιήθηκαν στην τελετή του ναού συντόνιζαν τις περιόδους αγρανάπαυσης σε όλη τη λεκάνη απορροής με τρόπους που έλεγχαν τα παράσιτα του ρυζιού χωρίς καμία κεντρική διοίκηση. Οι ιερείς δεν διακοσμούσαν το σύστημα, το λειτουργούσαν, με μια μορφή που το έκανε κοινωνικά ευανάγνωστο, διατηρήσιμο και αυτοδιορθωμένο χωρίς να απαιτεί από κανέναν να το καταλάβει ως σύστημα.6
Οι σχεδιαστές λειτουργούσαν με μια συνεκτική, υπερασπίσιμη επιστημολογία. Δεν μπορούσαν να δουν καμία ευανάγνωστη λογική σε αυτό το περίπλοκο κουβάρι των θρησκευτικών εθίμων και πολλούς λόγους για τους οποίους η επιστήμη τους θα ήταν ένας ανώτερος τρόπος διαχείρισης της λεκάνης απορροής. Αλλά η πεταλίδα ήταν ο φέρων τοίχος και οι σχεδιαστές ήταν, κατά βάθος, πολύ αφελείς.
Η φέρουσα πεταλίδα είναι ένα πρόβλημα που το σπαθί δεν μπορεί να λύσει, γιατί δεν μπορεί να το δει. Δεν μπορεί να διακρίνει μεταξύ της λάσπης - το ρυθμιστικό παζάρι και το λόμπι, τους αιχμαλωτισμένους θεσμούς και τις ιζηματογενείς συσσωρεύσεις στον φορολογικό κώδικα - και το περίπλοκο υπόστρωμα της κουλτούρας, της συνήθειας, της εμπιστοσύνης, της παράδοσης. Αυτό που μοιάζει με λάσπη από πάνω μπορεί να είναι συνδετικός ιστός από μέσα.
Η διάκριση που κάνει το σπαθί μεταξύ της πολυπλοκότητάς μας, οργανικής, αρχαίας, βασισμένης και άξιας διατήρησης, και της δικής τους, γραφειοκρατικής, τεχνητής, παρακμιακής και πρέπει να φύγει, είναι μια αξιολογική κρίση φορώντας οντολογικά ρούχα.
Και οι Μπαλινέζοι σχεδιαστές είχαν τουλάχιστον μια καμπή για να μοντελοποιήσουν. Το υπόστρωμα ενός πολιτισμού δεν μπορεί να χαρτογραφηθεί ούτε κατ' αρχήν, επειδή η χαρτογράφηση αλλάζει αυτό που χαρτογραφείται.
Η διάγνωση του φουσκώματος και της σύλληψης δεν είναι εντελώς λανθασμένη και το να προσποιούμαστε το αντίθετο είναι η δική του μορφή τύφλωσης. Αυτά τα πράγματα μπορούν, καταρχήν, να αντιμετωπιστούν. αλλά όχι με απλό κόψιμο.
Το ερώτημα δεν είναι ποτέ αν ο κόμπος περιέχει φούσκωμα. Πάντα το κάνει. Το ερώτημα είναι αν το όργανο που κρατάτε μπορεί να διακρίνει το φούσκωμα από τη δομή και αν φτάνοντας στην αποτελεσματικότητα της κοπής, είστε έτοιμοι να ανακαλύψετε ότι ο κρόταφος ήταν ο αλγόριθμος.
VI. Το σφάλμα του μετάλλου
Το σπαθί είναι το καθοριστικό εργαλείο του μεταλλουργού. Η μεταλλουργία άλλαξε περισσότερο από τον πόλεμο, άλλαξε τη μεταφυσική μας. Μας έδωσε τον μύθο της εκλέπτυνσης, την πεποίθηση ότι ο κόσμος είναι ακατέργαστο μετάλλευμα και ότι η εφαρμογή της φωτιάς και της δύναμης αποκαλύπτει την αληθινή μορφή που κρύβεται μέσα στη σκουριά. Μπορείτε να βελτιώσετε το μέταλλο, να το καθαρίσετε, να το ενισχύσετε και να το κάνετε κάτι καλύτερο από αυτό που ήταν. Με την ίδια λογική, μπορείτε να βελτιώσετε τον κόσμο.
Ίσως το κόψιμο του Αλεξάνδρου να έγινε η ιστορία επειδή η κοσμική, τιτάνια πράξη του σπαθιού ταιριάζει καλύτερα στο σύστημα πραγματικότητάς μας από την ιερή, υπομονετική δουλειά της αποσύνδεσης, τη μεταβολική νοημοσύνη του μαντείου και τη γνώση του υφαντή για τις διαβάσεις. Το όργανο γίνεται ο κύριος της πραγματικότητας. Το μέταλλο που εξευγενίζουμε καταλήγει να εξευγενίζει την όρασή μας, μέχρι να μην μπορούμε να δούμε τίποτα που δεν μπορεί να εξευγενιστεί.
Η Νέα Δεξιά δεν είναι, με αυτή την έννοια, μια επιστροφή στο προνεωτερικό. Είναι η πιο επιθετική έκφραση της σύγχρονης παρόρμησης, ντυμένη με αρχαία φορεσιά. Είτε η κύρια μεταβλητή είναι η προοδευτική ισότητα είτε η κυρίαρχη αποφασιστικότητα, το υποκείμενο σύστημα πραγματικότητας είναι το ίδιο: ο κόσμος είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί, το κουβάρι είναι ένα εμπόδιο που πρέπει να αφαιρεθεί και το σωστό όργανο σε επαρκώς καθορισμένα χέρια μπορεί να επιτύχει το καθαρό αποτέλεσμα. Ο «Σκοτεινός Διαφωτισμός» δεν είναι μια απόδραση από τον Διαφωτισμό, και οι νεοαντιδραστικοί εξακολουθούν να είναι θεμελιωδώς προοδευτικοί. Πιστεύουν σε ένα καθαρό «πριν» και «μετά», με αποφασιστική τομή μεταξύ ενός σπασμένου παρελθόντος και ενός λαμπρότερου μέλλοντος.
Αλλά κάθε φορά που κόβουμε, το σχοινί κονταίνει.
Αυτό δεν είναι μεταφορά. Όταν τα μεταβολικά συστήματα που βασίζονται στην κοινότητα αντικαθίστανται από ευανάγνωστα, βελτιστοποιημένα, αποκτάτε αποτελεσματικότητα και χάνετε την ανθεκτικότητα. Η κοινότητα που απορροφά μια κρίση υγείας, μια απώλεια εργασίας, μια οικογενειακή κατάρρευση μέσω του άτυπου δικτύου υποχρέωσης, αμοιβαιότητας και εγγύτητας δεν αφήνει κανένα ίχνος δεδομένων. Δεν εμφανίζεται σε κανένα καθολικό ή έγγραφο πολιτικής.
Τα επίσημα συστήματα όπως η ασφάλιση, η πρόνοια ή οι γραφειοκρατικές δομές υποστήριξης είναι ευανάγνωστα, αλλά εύθραυστα με τρόπους που δεν ήταν το μεταβολικό πρωτότυπο. Η προσπάθεια του κράτους προς την αναγνωσιμότητα καταστρέφει συνεχώς την τοπική γνώση: η προσπάθεια να γίνουν τα πολύπλοκα συστήματα αναγνώσιμα και διαχειρίσιμα αντικαθιστά συστηματικά το περίπλοκο με το σχηματικό και χάνει ό,τι δεν μπορούσε να μεταγραφεί. Οι θεσμοί, πέρα από μια ορισμένη κλίμακα, γίνονται αντιπαραγωγικοί. Τα εκπαιδευτικά συστήματα μπορούν να παράγουν άγνοια, τα συστήματα υγείας μπορούν να παράγουν ασθένειες, τα συστήματα μεταφορών μπορούν να προκαλέσουν απόφραξη. Το μεταβολικό κουβάρι (σε ένα σημείο) κερδίζει από την αταξία, ενισχύεται από το στρες, συσσωρεύει ανθεκτικότητα μέσω της ίδιας της ανωμαλίας του. Το βελτιστοποιημένο σύστημα δεν το κάνει.7
Καθώς μεγαλύτερο μέρος του οικοσυστήματος αντικαθίσταται από το σύστημα και η μεταβολική πολυπλοκότητα μετατρέπεται σε ευανάγνωστη, βελτιστοποιημένη διαδικασία, υπάρχει όλο και λιγότερη χαλαρότητα στον κόμπο. Οι διαβάσεις γίνονται πιο σφιχτές, πιο εύθραυστες, πιο τεχνητές. Ένα ατύχημα ζωής που κάποτε θα είχε απορροφηθεί από το γύρω κουβάρι τώρα πέφτει μέσα από τα κενά μεταξύ συστημάτων που δεν έχουν σχεδιαστεί για να μιλούν μεταξύ τους. Η άτυπη αντικραδασμική προστασία έχει φύγει.
Αυτό που ονομάζουμε λάσπη είναι, πολύ συχνά, απλώς το οντολογικό βάρος της ύπαρξης άλλων ανθρώπων, η τριβή των αναγκών και των ιστοριών τους και οι διεκδικήσεις τους που πιέζουν τις δικές μας. Χωρίς αυτή την τριβή, δεν έχετε ένα σαφές και τέλειο σύστημα. Έχετε ένα κενό όπου τίποτα δεν ριζώνει.
Το σοκ και το δέος της Νέας Δεξιάς είναι μια προσπάθεια να κατασκευαστεί μια προσομοίωση αποκάλυψης: η ενέργεια και η ρήξη μιας κατάρρευσης χωρίς την πραγματική πείνα της. Θέλουν να κόψουν τον κόμπο αρκετά δυνατά για να νιώσουν την ανακούφιση της απόλυσης, αλλά όχι τόσο δυνατά ώστε να σταματήσουν οι αλυσίδες εφοδιασμού. Δεν μπορεί να γίνει καθαρά. Το σχοινί δεν γνωρίζει τη διαφορά μεταξύ μιας αποφασιστικής κοπής και μιας καταστροφικής.
Μοιάζει σαν να κόβεις απλώς τις πεταλίδες από το κρατικό πλοίο, αλλά μετά από έναν αιώνα στη θάλασσα, οι πεταλίδες είναι το μόνο πράγμα που κρατά το κύτος στεγανό. Το να «κόψουμε το κράτος» είναι μια ηλιακή φαντασίωση που προϋποθέτει έναν καθαρό διαχωρισμό μεταξύ του διοικητικού και του οργανικού. Στην πραγματικότητα, έχουν γίνει μια ενιαία, μπερδεμένη τοπολογία. Δεν μπορείς να τραβήξεις ένα σπαθί μέσα από τη γραφειοκρατία χωρίς να το τραβήξεις μέσα από τα τραπέζια των ανθρώπων που εξαρτώνται από αυτήν.
Η Παναγία των Παρισίων χτίστηκε πάνω σε ρωμαϊκό ναό χτισμένο πάνω σε γαλατικό. Οι αναλλοίωτοι επέζησαν της μάχης. Δεν βρισκόμαστε στο τέλος ενός μοναδικά παρακμιακού φιλελεύθερου πειράματος. Βρισκόμαστε σε μια ακόμη επανάληψη ενός πολύ παλιού κύκλου. Κάθε φορά, κάποιος στέκεται πάνω από το νέο κουβάρι, ανυπόμονος με την πολυπλοκότητά του, και φτάνει ξανά στο σιδηρουργείο. Ο κατακτητής κληρονομεί το σχοινί και ό,τι χαλαρό έχει απομείνει σε αυτό. το κόβει? και ανακαλύπτει ότι η χαλαρότητα ήταν το ζητούμενο.
Κι όμως, εδώ είμαστε. Δέκα χιλιάδες χρόνια σπαθιών, και ακόμα το πρωί μετά από κάθε κόψιμο, οι άνθρωποι βγαίνουν στα ερείπια και αρχίζουν να δένουν ξανά τις ξεφτισμένες άκρες.
Αυτοί που κρατούν τη φωτιά, τις τελετουργίες, τις ιστορίες. Που χτίζουν, χωρίς οδηγίες ή αναγνώριση, τα άτυπα δίκτυα υποχρέωσης και φροντίδας που καμία πολιτική δεν δημιούργησε και καμία πολιτική δεν μπορεί να καταστρέψει. Οι αναλλοίωτες επιβιώνουν στη μάχη όχι επειδή είναι άφθαρτες, αλλά επειδή δεν είναι ιδιότητες καθεστώτων ή θεσμών. Είναι ιδιότητες των ανθρώπων που ζουν σε κοντινή απόσταση. Κάθε κόψιμο μπορεί να καταστρέψει κάτι που δεν μπορεί να ανακτηθεί. Αλλά η ανάγκη για την εστία, για την ιστορία, για την αναγνώριση των νεκρών επιμένει σε κάθε μετανάστευση του συστήματος, σε κάθε σίγουρη δήλωση ότι ο παλιός κόσμος έχει τελειώσει.
Το σχοινί μπορεί να λεπτύνει με κάθε κόψιμο. Αλλά η βαθύτερη απώλεια είναι η φωτιά.
VII. Ο ρυθμός της νύχτας
Η μυθολογία της Εποχής του Χαλκού φέρει και άλλες μορφές, εξίσου αρχαίες και κεντρικές, αλλά συστηματικά παραβλέπονται.
Ο μύθος έχει δύο θεμελιώδεις καταγραφές: την ημερήσια, δομημένη γύρω από το σπαθί, την κάθετη, την άνοδο του ήρωα, τον εξαγνισμό της πολυπλοκότητας, και τη νυχτερινή, δομημένη γύρω από το κύπελλο, τον κύκλο, την ύφανση, την πέψη της πολυπλοκότητας, την επιστροφή. Και τα δύο μητρώα είναι απαραίτητα: οι πολιτισμοί που καταπιέζουν τον έναν υπέρ του άλλου γίνονται παθολογικοί.8
Η πιο ηρωική παράλειψη της Νέας Δεξιάς μπορεί να είναι ο Οδυσσέας. Όλο του το ταξίδι είναι ο αντι-Αλέξανδρος: αντιμέτωπος με εμπόδια, ο Οδυσσέας δεν τα κόβει αλλά τα περνάει. Έχει metis: πονηρή ευφυΐα, υπομονή, μεταμφίεση, αυτοσχεδιασμό, ικανότητα πλοήγησης στην πολυπλοκότητα χωρίς να την καταστρέφει. Επιβιώνει από τη Σκύλλα μη πολεμώντας τη Σκύλλα. Γυρίζει σπίτι.
Στην Πηνελόπη, άλλη μια παράλειψη. Η Πηνελόπη είναι ο αργαλειός που έγινε σάρκα. Ενώ ο Οδυσσέας διασχίζει τον κόσμο, υφαίνει και ξευφαίνει, κερδίζοντας χρόνο για να λυθεί ο κόμπος. Διαχειρίζεται τη μεταβολική πολυπλοκότητα του νοικοκυριού της και τις ανταγωνιστικές αξιώσεις από τους μνηστήρες της, τον γιο της και τον απόντα σύζυγό της χωρίς την εξουσία να ξεπεράσει τίποτα από αυτά. Η ευφυΐα της είναι εντελώς σχεσιακή και χρονική. Δουλεύει με ό,τι υπάρχει. Η Αριάδνη αξίζει μια αναφορά. Χωρίς το νήμα της ο ήρωας χάνεται και ο θρίαμβός του είναι μάταιος.
Αλλά η Εστία είναι η πιο χαρακτηριστική απουσία. Η θεά της εστίας, της κοινής φωτιάς, του ιερού κέντρου του σπιτιού και της πόλης. Δεν έχει σχεδόν καθόλου μύθους. Ούτε περιπέτειες, ούτε κατακτήσεις, ούτε δραματικές πράξεις. Εγκατέλειψε τον θρόνο της στον Όλυμπο για να κρατήσει τη φωτιά. Ορίζεται εξ ολοκλήρου από την παραμονή, από την τάση, από τη συνέχεια. Είναι η προϋπόθεση για όλα τα άλλα. Κανένας πολιτισμός δεν λειτουργεί χωρίς την εστία και είναι εντελώς αόρατη στο ηρωικό φαντασιακό. Ο διεστραμμένος της Εποχής του Χαλκού γιορτάζει τον Απόλλωνα και τον Άρη. κανείς δεν γιορτάζει την Εστία. Αλλά είναι το μεταβολικό υπόστρωμα του πολιτισμού: αυτό που πρέπει να φροντίζεται συνεχώς, που δεν παράγει τίποτα δραματικό, που γίνεται αντιληπτό μόνο όταν σβήνει.
Ας σταθούμε λοιπόν για λίγο στην Εστία.
Εστία γεμάτη ευλογίες, Αίγυπτος, ταπισερί του 6ου αιώνα
Το φαντασιακό της Νέας Δεξιάς είναι σχεδόν καθαρά ημερήσιο. Ο αργαλειός, η κλωστή, η εστία, ο πονηρός πλοηγός: ολόκληρο το νυχτερινό μητρώο έχει αποκοπεί από μια παράδοση που δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς αυτό. Αυτό δεν είναι μια ανάκτηση της σοφίας της Εποχής του Χαλκού. Είναι cosplay της Εποχής του Χαλκού που εκτελείται με εργαλεία της Εποχής του Πυριτίου.
Η Εστία είναι η προϋπόθεση για τα πάντα και το υποκείμενο του τίποτα. Ο υφαντής δεν είναι ποτέ ο πρωταγωνιστής της ιστορίας που λέει το σπαθί.
VIII. Ο Σόλων και η Σοφία της Τεμπελιάς
Ο πρώτος στόχος δεν είναι ποτέ να κερδίσουμε, αλλά να επιτρέψουμε στο παιχνίδι να συνεχιστεί.
Ο πολυμαθής και ψυχολόγος παιδικής ανάπτυξης Jean Piaget επεσήμανε ότι αυτή η κατανόηση είναι μέρος της ανάπτυξης ενός υγιούς παιδιού: κάποια στιγμή ένα παιδί καταλαβαίνει ότι ο στόχος δεν είναι να κερδίσει, αλλά να προσκληθεί να παίξει ξανά.
Στον Τίμαιο του Πλάτωνα, ένας Αιγύπτιος ιερέας του λέει ότι οι Έλληνες είναι πάντα παιδιά: δεν έχουν καμία παλιά γνώση, καμία μνήμη που να επιβιώνει από τις περιοδικές καταστροφές που επαναφέρουν τον πολιτισμό. Η ειρωνεία είναι ότι ο Σόλων, από όλους τους Έλληνες, είναι αυτός που καταλαβαίνει περισσότερο τι εννοεί ο ιερέας, τουλάχιστον στην κλίμακα της πόλης του.
Ο Σόλων είναι ένα ιστορικό αντι-πρότυπο του Αλεξάνδρου. Το 594 π.Χ., η Αθήνα βρισκόταν στα πρόθυρα εμφυλίου πολέμου. Η κατάσταση του χρέους ήταν αφόρητη. Οι πιστωτές ήταν αδιάλλακτοι και οι οφειλέτες απαίτησαν να σταματήσει το άδικο σύστημα και να αναδιανεμηθεί η γη. Κάπως έτσι τον εμπιστεύτηκαν και οι δύο πλευρές, κάτι που ήδη λέει πολλά.
Ο Σόλων δεν έκοψε τον κόμπο. Δεν επέλεξε μια καθαρή πλάκα, ένα πλήρες ιωβηλαίο ή αναμόρφωση ολόκληρου του συστήματος. Θα μπορούσε; Επέλεξε να μην το κάνει. Αντ' αυτού, αφαίρεσε το πρόβλημα: κατάργησε τη δουλεία του χρέους. Χαλάρωσε επίσης το σύστημα χρέους, επαναδιαπραγματεύτηκε τις υποχρεώσεις, αποκατέστησε τις σχέσεις. Έδωσε στον κόμπο χώρο να αναπνεύσει. Οι Αθηναίοι που είχαν πουληθεί ως σκλάβοι στο εξωτερικό ανακλήθηκαν. Η ζωή συνεχίστηκε, εκτός από τον Σόλωνα, ο οποίος, μισητός πλέον από όλους, έφυγε από την Αθήνα για δέκα χρόνια, ώστε να μην πιεστεί να αναιρέσει την απόφασή του.
Ο Σόλων πίστευε ότι ακόμη και οι άδικοι πιστωτές ήταν μέρος ενός συστήματος του οποίου η σταθερότητα άξιζε να διατηρηθεί. Η σκλαβιά του χρέους δεν ήταν. Όχι επειδή η αδικία πρέπει να γίνει ανεκτή, αλλά επειδή η ικανότητα του συστήματος για μελλοντική διαπραγμάτευση εξαρτιόταν από το αν είχε απομείνει κάτι για διαπραγμάτευση. Ο ρόλος του ήταν να αποκαταστήσει την πιθανότητα μελλοντικής χαλάρωσης και όχι να επιλύσει τα πάντα ταυτόχρονα. Στη συνέχεια παραιτήθηκε οικειοθελώς από την εξουσία.
Ο Αλέξανδρος έκοψε τον κόμπο για να κατέχει τον κόσμο. Ο Σόλων έλυσε τον κόμπο για να σώσει τον κόσμο από τον εαυτό του.
Ο Σόλων δεν είναι μια φιγούρα ρομαντικής πολιτικής. Είναι ένα παράδειγμα μιας συγκεκριμένης επιστημολογικής στάσης: η αναγνώριση ότι εργάζεστε με ένα πολύπλοκο σύστημα, ότι η γνώση σας γι' αυτό είναι αναγκαστικά μερική και ότι το να επιστρέψετε τη χαλαρότητα δεν είναι αδυναμία. Είναι η μόνη επαρκής απάντηση στην τοπολογία του προβλήματος.
IX. Γνώσεις στις Διασταυρώσεις
Ο μηχανικός λογισμικού και ο κατακτητής μοιράζονται μια επιστημολογία: ρητή, συστηματοποιήσιμη, με δυνατότητα λήψης. Ο υφαντής έχει κάτι που δεν έχει, και δεν μπορεί να μεταφερθεί με καμία καθαρή μετανάστευση.
Γνωρίζουμε περισσότερα από όσα μπορούμε να πούμε. Ο σύμβουλος που καταλαβαίνει τι σημαίνει νόμος στην πράξη, ο πρεσβύτερος που ξέρει ποια παράπονα είναι διαπραγματεύσιμα, ο διαμεσολαβητής που ξέρει ποιες παραχωρήσεις σπάνε τα πάντα: πλοηγούνται στον κόμπο με τρόπους που καμία καθαρή αρχιτεκτονική δεν μπορεί να αναπαράγει, επειδή η γνώση βρίσκεται στις ίδιες τις διαβάσεις.9
Αλλά και η επιστημολογία του υφαντή δεν συνοδεύεται από εγγύηση. Αυτή η πρακτική, συσσωρευμένη σοφία είναι λανθασμένη και μπορεί να εδραιώσει το λάθος και την αδικία. Ο χρησμός μπορεί να κάνει λάθος. Η χαλάρωση μπορεί επίσης να είναι ένας τρόπος σταθεροποίησης της αδικίας, αποκαθιστώντας αρκετή χαλαρότητα για να αποφευχθεί η ρήξη που μπορεί να ήταν απαραίτητη, διατηρώντας ρυθμίσεις που είναι από μόνες τους ένα είδος βίας. Αν δεν καταργήσετε τη σκλαβιά του χρέους, η θηλιά θα σφίξει ξανά.
Το σπαθί υπόσχεται να ξεπεράσει αυτή την ασάφεια. Αυτή είναι η πηγή της γοητείας του και η φύση του ψέματός του.
Ίσως η ερώτηση να έχει διατυπωθεί λάθος από την αρχή. Η συζήτηση μεταξύ εκείνων που θέλουν να κυβερνήσουν την πολυπλοκότητα πιο αποφασιστικά και εκείνων που θέλουν να τη κυβερνήσουν πιο προσεκτικά δέχεται μια κοινή προϋπόθεση: ότι η πολυπλοκότητα είναι δεδομένη και το ερώτημα είναι τι να κάνουμε με αυτήν. Αλλά υπάρχει ένα προηγούμενο ερώτημα. Γιατί τόσο μεγάλο μέρος της πολυπλοκότητας είναι ακυβέρνητο εξαρχής;
Ένα σύστημα γίνεται ακυβέρνητο όταν οι άνθρωποι μέσα σε αυτό δεν μπορούν πλέον να αισθανθούν τις συνέπειες αυτού που συμβαίνει, δεν μπορούν πλέον να προσαρμοστούν, δεν μπορούν πλέον να ανταποκριθούν στις τοπικές συνθήκες με τοπική γνώση. Όταν οι βρόχοι μεταξύ δράσης και συνέπειας γίνονται τόσο μεγάλοι, τόσο διαμεσολαβημένοι, τόσο αδιαφανείς που κανένας συμμετέχων δεν μπορεί να τους διαβάσει. Οι Μπαλινέζοι ιερείς μπορούσαν να διαβάσουν τη λεκάνη απορροής τους. Οι σχεδιαστές της Πράσινης Επανάστασης δεν μπορούσαν, όχι επειδή ήταν λιγότερο έξυπνοι, αλλά επειδή είχαν χτίσει ένα σύστημα στο οποίο η ανάγνωση δεν ήταν πλέον δυνατή. Η πολυπλοκότητα είχε ξεπεράσει τη βούληση οποιουδήποτε μέσα σε αυτήν.
Σε αυτό ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα το σπαθί: η εμπειρία του να βρίσκεσαι μέσα σε ένα σύστημα που δεν ανταποκρίνεται πλέον σε σένα. Η έφεση της περικοπής είναι η έφεση της αντιπροσωπείας που ανακτήθηκε. Η αίσθηση ότι κάποιος, επιτέλους, κάνει κάτι. Και είναι μια ψευδαίσθηση, γιατί η περικοπή δεν αποκαθιστά την αυτενέργεια στους συμμετέχοντες. Το συγκεντρώνει στο χέρι που κρατά τη λεπίδα και όλοι οι άλλοι χάνουν τη λίγη χαλαρότητα που είχαν.
Η χαλαρότητα δεν είναι σπατάλη. Δεν είναι η αναποτελεσματικότητα, ή το φούσκωμα, ή η λάσπη που θέλει να αποστραγγίσει ο βελτιστοποιητής. Το Slack είναι το δωμάτιο στο οποίο οι άνθρωποι μπορούν να δράσουν, να προσαρμοστούν, να πειραματιστούν, να απορροφήσουν ένα σοκ, να ανταποκριθούν σε αυτό που βλέπουν με αυτά που γνωρίζουν. Είναι πρακτορείο που διανέμεται μέσω ενός συστήματος αντί να συγκεντρώνεται στην κορυφή του. Ένα σύστημα με χαλαρότητα μπορεί να αυτοδιορθωθεί, όχι επειδή κάποιος το καταλαβαίνει πλήρως, αλλά επειδή οι άνθρωποι μέσα σε αυτό έχουν αρκετό χώρο για να νιώσουν τον δρόμο τους. Ένα σύστημα χωρίς χαλαρότητα μπορεί να διορθωθεί μόνο από πάνω, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να διορθωθεί μόνο από κάποιον που δεν μπορεί να δει τι κόβει.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι πώς να κυβερνηθεί η πολυπλοκότητα. Είναι πώς να σταματήσουμε να παράγουμε συστήματα των οποίων η πολυπλοκότητα υπερβαίνει τη δράση των ανθρώπων μέσα σε αυτά. Πώς να κρατήσετε τους βρόχους αρκετά κοντούς για να διαβάζετε, τους κόμπους αρκετά χαλαρούς για να λειτουργήσετε. Όχι ως πρόγραμμα μείωσης – αυτό είναι το δικό του είδος περικοπής – αλλά ως αρχή: ότι κάθε ρύθμιση που αφαιρεί συστηματικά την ικανότητα των συμμετεχόντων να ανταποκριθούν στις δικές τους συνθήκες παράγει το πολύ ακυβέρνητο κουβάρι που, τελικά, θα ρίξει το σπαθί στον εαυτό του.
Ο Σόλων το κατάλαβε αυτό. Δεν έλυσε το κουβάρι. Αποκατέστησε τη χαλάρωση, έδωσε στον κόμπο χώρο να αναπνεύσει και στους συμμετέχοντες χώρο να δράσουν. Αυτό δεν είναι μικρότερο επίτευγμα από του Αλεξάνδρου. Είναι ένα κατηγορηματικά διαφορετικό είδος επέμβασης. Η τομή του Αλεξάνδρου ήταν μη αναστρέψιμη και η αυτοκρατορία του πέθανε μαζί του. Η χαλάρωση του Σόλωνα ήταν η προϋπόθεση για όλα όσα έγινε η Αθήνα.
X. Ύφανση εν ειρήνη
Ίσως το πρόβλημα να μην ήταν ποτέ ο κόμπος.
Το πρόβλημα είναι το μέταλλο. Όχι ως εργαλείο, αλλά ως σύστημα πραγματικότητας: ένας κόσμος όπου τα πάντα είναι υλικά που πρέπει να τελειοποιηθούν και να ισιωθούν. Όπου τα σχοινιά είναι μονάδες που πρέπει να χειριστούν ή να κοπούν. Εκεί που το καλό είναι το λειτουργικό και το ακατάστατο είναι η λάσπη. Όπου η δοκιμή οποιασδήποτε διάταξης είναι αν μπορεί να βελτιστοποιηθεί και οτιδήποτε αντιστέκεται στη βελτιστοποίηση είναι κώδικας παλαιού τύπου που πρέπει να καταργηθεί.
Το μεταβολικό κουβάρι - η υφή της ειρήνης, η κολλητικότητα των ανθρώπων που ζουν κοντά με την πάροδο του χρόνου - δεν είναι λάσπη. Είναι αυτό που κάνουν τα σχοινιά όταν κάνουν παρέα. Οι άνθρωποι είναι κολλώδεις.
Έχουν παράπονα, ιστορίες, οικογένειες και περίπλοκες ανάγκες. Όταν ζουν μαζί με την πάροδο του χρόνου, σχηματίζουν ένα κουβάρι σχέσεων, υποχρεώσεων και άτυπων κανόνων. Αυτό το κουβάρι είναι το υπόστρωμα όλων των άλλων. Η φωτιά της Εστίας. Ο αργαλειός της Πηνελόπης. Ο μίτος της Αριάδνης. Κόψτε το και δεν θα κληρονομήσετε μια καθαρή πλάκα. Κληρονομείτε ένα σωρό από κομμένες χορδές, που συγκρατούνται μόνο από τη δύναμη της λεπίδας. Και όταν η λεπίδα είναι επενδυμένη, δεν υπάρχει τίποτα.
Υπάρχει ένα μέρος κάθε ζωντανού πολιτισμού, οι προφορικές παραδόσεις του, η συλλογική μνήμη, οι μεταβολικές συνδέσεις που δεν καταγράφηκαν ποτέ επειδή δεν χρειαζόταν, που δεν μπορούν και δεν πρέπει να χαρτογραφηθούν πλήρως, να συστηματοποιηθούν ή να λυθούν με γλώσσα, λογική ή σπαθιά. Δεν είναι κώδικας παλαιού τύπου. Είναι το έδαφος στο οποίο εκτελείται όλος ο κώδικας. Δεν μπορεί να το δει ο κατακτητής γιατί είναι αυτό πάνω στο οποίο στέκεται. Δεν μπορεί να το δει ο μηχανικός λογισμικού γιατί δεν τεκμηριώθηκε ποτέ.
Η σοφία της Εποχής του Χαλκού που πραγματικά χρειαζόμαστε δεν είναι του Αλεξάνδρου. Είναι ο Οδυσσέας που διασχίζει τη Σκύλλα. Είναι η Πηνελόπη στον αργαλειό. Είναι ο Σόλων που αποκαθιστά τη χαλάρωση. Είναι ο χρησμός που ήξερε ότι η δοκιμασία δεν αφορούσε το κόψιμο αλλά την κατανόηση, που είπε «χαλαρώνει», δεν καταστρέφει, και εννοούσε κάτι ακριβές με τη διάκριση.
Θα κάνουμε ξανά κόμπους. Αυτό δεν είναι μια συμβουλή απελπισίας, απλώς αυτό που είναι η ανθρώπινη ζωή. Οι άνθρωποι που ζουν κοντά κάνουν κουβάρια. Τα κουβάρια, με την πάροδο του χρόνου, συσσωρεύονται. Μέρος της συσσώρευσης είναι νόμιμη πολυπλοκότητα που πρέπει να πλοηγηθεί. Μερικά είναι παράνομη σύλληψη που πρέπει να αντιμετωπιστεί. Το έργο είναι υπομονετικό, μερικό και δεν τελειώνει ποτέ.
Η υφάντρια δεν προλαβαίνει να κόψει την κλωστή και να ονομάσει το ύφασμα έτοιμο. Το ύφασμα δεν γίνεται ποτέ. Αυτό δεν είναι ελάττωμα του αργαλειού. Είναι αυτό που είναι το ύφασμα – αυτό που είναι η ειρήνη, αυτό που είναι ο πολιτισμός. Ένα πράγμα που φτιάχνεται συνεχώς από ανθρώπους που δεν θα θυμούνται για αυτό.
Αυτή είναι η πιο δύσκολη πειθαρχία. Όχι πιο σκληρός στο αίμα, αλλά πιο σκληρός στην υπομονή, στη διαρκή προθυμία να φροντίσεις αυτό που δεν θα φανεί ποτέ, να αντισταθείς στην απελευθέρωση που προσφέρει το σπαθί. Το σπαθί είναι ελκυστικό για αυτόν ακριβώς τον λόγο: τερματίζει την ένταση. Σου δίνει την καθαρή αίσθηση της επίλυσης, την αφηγηματική ικανοποίηση της αποφασιστικής πράξης. Και τότε οι ξεφτισμένες άκρες είναι εκεί, και κάποιος πρέπει να τις σηκώσει, και είναι πάντα πιο κοντές από πριν.
Ο αργαλειός δεν είναι κατώτερο όργανο από το σπαθί. Είναι παλαιότερο. Ζητάει περισσότερα από εμάς. Και είναι το μόνο που θυμάται τι προσπαθούσαμε να φτιάξουμε.Η ιστορία ψιθυρίζει εδώ, αν ξέρεις να ακούς. Οι σύντροφοι κωδικοποίησαν τις γνώσεις τους σε αυτό που τώρα θα ονομαζόταν μυητική παράδοση, ευανάγνωστη μόνο σε όσους είχαν δείξει πώς να βλέπουν τις πέτρες. Ο Fulcanelli, ο ανώνυμος αλχημιστής των αρχών του εικοστού αιώνα, του οποίου η ταυτότητα δεν καθορίστηκε ποτέ, διάβασε την Παναγία των Παρισίων ως ένα τεράστιο ερμητικό κείμενο, αυτό που ονόμασε art gothique και argotique, την αρχιτεκτονική και τη μυστική της γλώσσα. Είτε αποδέχεται κανείς την ανάγνωσή του είτε όχι, κάτι είναι αναμφισβήτητα εκεί: οι οικοδόμοι γνώριζαν πράγματα που εμείς δεν γνωρίζουμε, με τρόπο που δεν μπορεί να ανακτηθεί με την αποκατάσταση της γεωμετρίας.
Ο Anthony Kemp, The Estrangement of the Past, ανιχνεύει πώς η νεωτερικότητα μετέτρεψε το παρελθόν από μια ζωντανή κληρονομιά σε μια ξένη χώρα και πώς κάθε διαδοχική «ρήξη» με την ιστορία βαθαίνει την αποξένωση αντί να την επιλύει.
Αξίζει να κάνουμε μια παύση στην ένταση μεταξύ των δύο πρώτων φιγούρων. Ο Ρωμύλος καθαγιάζει το όριο και σκοτώνει για να το υπερασπιστεί. Ο Καίσαρας αποδεικνύει ότι τα όρια, καθαγιασμένα ή μη, υποχωρούν στον άνθρωπο που είναι πρόθυμος να τα περάσει. Η Νέα Δεξιά χρειάζεται και τα δύο, τον ιερό εντός της ομάδας και τον κυρίαρχο που στέκεται πάνω από όλους τους κανόνες, χωρίς να φαίνεται να παρατηρεί ότι βρίσκονται σε αντίφαση: αν οι υπάρχοντες κανόνες είναι χάρτινες τίγρεις όταν τις διασχίζει ο Καίσαρας, είναι χάρτινες τίγρεις όταν κάποιος τις διασχίζει. Το πρόγραμμα εξαρτάται από την παράβαση που είναι διαθέσιμη σε «εμάς» και μη διαθέσιμη στους «εχθρούς μας», κάτι που δεν είναι αρχή. Είναι απλώς δύναμη, που ψάχνει για μια μυθολογία.
Ένα τυπικό αποτέλεσμα που αξίζει να σταματήσουμε: δεν υπάρχει γενικός αλγόριθμος για τον προσδιορισμό του εάν δύο κόμβοι είναι ισοδύναμοι. Το πρόβλημα είναι υπολογιστικά δύσκολο, πιθανώς αναποφάσιστο στη γενική περίπτωση. Η ανυπομονησία του κατακτητή δεν είναι απλώς ένα ελάττωμα του χαρακτήρα: το πρόβλημα που προσπαθεί να συντομεύσει είναι πραγματικά δύσκολο με μια ακριβή, μαθηματική έννοια. Η υπομονή του χρησμού δεν είναι μυστικιστική βραδύτητα. Είναι η μόνη επιστημικά επαρκής απάντηση σε ένα πρόβλημα που αντιστέκεται στην αλγοριθμική λύση.
βλέπε J Stephen Lansing, Priests and Programmers
βλέπε James C. Scott, Seeing Like a State, σχετικά με την καταστροφή της τοπικής γνώσης μέσω κρατικών έργων αναγνωσιμότητας. Ivan Illich, Tools for Conviviality, για τη θεσμική αντιπαραγωγικότητα. και Nassim Nicholas Taleb, Antifragile, για τη διαφορά μεταξύ συστημάτων που κερδίζουν από την αταξία και εκείνων που είναι απλώς ισχυρά.
Gilbert Durand, Les Structures Anthropologiques de l'Imaginaire. Το ημερήσιο και το νυχτερινό καθεστώς της φαντασίας αντιπροσωπεύουν δύο θεμελιώδεις προσανατολισμούς της ανθρώπινης συμβολικής ζωής, και οι δύο απαραίτητοι, ο ένας παθολογικός χωρίς τον άλλο.
Michael Polanyi, Η Σιωπηρή Διάσταση, ή Taleb, Illich, Scott. Ο Αριστοτέλης διέκρινε μεταξύ γνώσης και σοφίας: τεχνική, τεχνική κυριαρχία που είναι ρητή και μεταβιβάσιμη, και φρόνηση, πρακτική σοφία που ζει στην εμπειρία, στη μακρά γνωριμία, σε μια συσσωρευμένη αίσθηση για το πώς λειτουργούν τα πράγματα σε αυτόν τον τόπο, με αυτούς τους ανθρώπους, δεδομένης αυτής της ιστορίας
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
