Ο «μικρός Μόλτκε» της Ελλάδας και το Έπος του ’40
γράφει ο Γιάννος Χαραλαμπίδης*
Η 28η Οκτωβρίου του 1940 σηματοδοτεί ένα ακόμη Έπος των Ελλήνων, το οποίο είναι διδακτικό και πάντα επίκαιρο για λόγους αρχών, στρατηγικής, διπλωματίας και ηγεσίας. Η 28η Οκτωβρίου θα ήταν δυνατό να ίσχυε και σήμερα. Υπάρχουν, μάλιστα, παραλληλισμοί. Και τότε και σήμερα το έθνος ήταν κάτω από απειλή. Τότε, κάτω από την απειλή της φασιστικής Ιταλίας και σήμερα, κάτω από την κατοχή και την απειλή της φασιστικής Τουρκίας.
Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου
Ερώτημα: Ήταν το Έπος του ’40 τυχαίο; Όχι, βέβαια. Και εξηγούμε. Η Ελλάς διέθετε μεν έναν δικτάτορα, τον Ιωάννη Μεταξά, οποίος, όμως, ήταν ευφυής ηγέτης και άριστος στρατιωτικός. Ενδεχομένως, να ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη ιστορική στιγμή. Αποδείχθηκε, δε, πατριώτης. Ο Μεταξάς ανήλθε στην εξουσία όταν αυτή τού εδόθη αρχικώς από τον Βασιλιά Γεώργιο Β΄ με τη σύμφωνο γνώμη των Βενιζελικών και των Βασιλικών, στις 27 Απριλίου του 1936, μετά τον θάνατο του Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Δεμερτζή στις 13 Απριλίου του ίδιου έτους. Στις 4 Αυγούστου, με τη σύμφωνο γνώμη του Βασιλιά και με πρόσχημα την επιβολή της τάξεως, κατήργησε σημαντικά άρθρα του Συντάγματος και εφάρμοσε δικτατορία. Για χάρη της ιστορίας, θα πρέπει να επισημανθούν τα εξής:
Πρώτον, μόνο οι κομμουνιστές και ο Γ. Παπανδρέου διαφώνησαν εντός της Βουλής για την παραχώρηση της Πρωθυπουργίας στον Ι. Μεταξά (241ψήφοι υπέρ, 16 εναντίον και 4 αποχές). Η ίδια η Βουλή στις 17 Απριλίου διέκοψε τις εργασίες της και εξουσιοδότησε τον Μεταξά να κυβερνά με νομοθετικά διατάγματα. Ο γράφων είναι αντίθετος με οποιαδήποτε μορφή ολοκληρωτισμού. Πρέπει, συνεπώς, να τονίσουμε τα ακόλουθα για προβληματισμό: Πρώτον, η 4η Αυγούστου δεν ήρθε από το πουθενά. Ήταν αποτέλεσμα της κακής λειτουργίας της δημοκρατίας, η οποία απειλείτο την εποχή εκείνη με δυο ολοκληρωτικά μοντέλα. Αυτό του κομμουνισμού και εκείνο του Εθνικοσοσιαλισμού (Ναζισμού). Διαφθορά, σκάνδαλα, ανικανότητα, ανευθυνότητα και άλλα, καθώς και η αδυναμία να εξευρεθούν αποτελεσματικές λύσεις στα προβλήματα του λαού, οδηγούσαν, όπως και σήμερα, κακώς λέμε εμείς, στην αμφισβήτηση της δημοκρατίας και σε ακραία ρεύματα. Για ό,τι συνέβαινε και για ό,τι συμβαίνει, δεν ευθύνεται η δημοκρατία, αλλά αυτοί που αναλαμβάνουν να την υπηρετήσουν και τελικά την στρεβλώνουν και την ευτελίζουν.
Δεύτερον, η 4η Αυγούστου επιδίωξε να δώσει όραμα που αποτυπωνόταν στον Τρίτο Ελληνικό Πολιτισμό. Είναι γενικώς παραδεκτό ότι, η δικτατορία του Μεταξά, ήταν διαφορετική από εκείνην του Χίτλερ και του Μουσολίνι. Στεκόμαστε, μεταξύ άλλων, στο εξής: Είχε μεν αντικομμουνιστικό και εθνικιστικό χαρακτήρα, αλλά δεν έπασχε από αντισημιτισμό. Το αντίθετο, σε όλες τις πολιτισμικές εκδηλώσεις οι Εβραίοι συμμετείχαν ελεύθερα. Είχε όμως υιοθετήσει την πλύση εγκεφάλου, από τα σχολεία και δη μέσω της ΕΟΝ, κάτι ανάλογο με εκείνο που γινόταν στα εθνικοσοσιαλιστικά και στα κομμουνιστικά καθεστώτα. Τον δε κομμουνισμό τον είχε κτυπήσει σε τρία επίπεδα:
Α. Με τη φιλολαϊκή, φιλεργατική και φιλαγροτική πολιτική του. Μεταξύ άλλων, είχε εφαρμόσει τις συλλογικές συμβάσεις εργασίες, είχε ρυθμίσει τα εργατικά χρέη το 1937 και είχε προχωρήσει στην αγροτική ανάπτυξη, ενώ άνοιξαν επί ημερών του 576 εργοστάσια.
Β. Δεν συμμάχησε ποτέ με καμιά εθνικοσοσιαλιστική χώρα και τόσο η ρητορική όσο κι η πολιτική του δεν διαπνέονταν από ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα.
Γ. Με τις εξορίες, των οποίων, κατά τραγική σύμπτωση, ήταν και αυτός θύμα των Βενιζελικών, όταν είχε σταλεί στην Κορσική.
Δ. Με τις Μυστικές του Υπηρεσίες, τις οποίες χρησιμοποιούσε στη βάση του κομμουνιστικού μοντέλου. Ενεργούσε κατά τρόπο προβοκατόρικο. Δεν γνωρίζουμε ποιανού είναι η πατρότητα μιας τέτοιας μορφής δράσης. Ξέρουμε, όμως, ότι το ΚΚΕ κατήγγειλε τον Άρη Βελουχιώτη για προδοσία και ότι ο Ζαχαριάδης πέθανε αβοήθητος και τιμωρημένος στον «κομμουνιστικό παράδεισο της Σιβηρίας». Ο πρώτος αντικομμουνιστής ήταν ο Ε. Βενιζέλος, ο οποίος εισηγήθηκε και ψήφισε τον νόμο 4229 του 1929 «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών». Ο νόμος αυτός έμεινε γνωστός ως ιδιώνυμο, που σημαίνει ιδιαίτερες ποινές επί του συγκεκριμένου εγκλήματος σε σχέση με τα γενικά εγκλήματα στα οποία αυτό υπήγετο.
Εθνικοσοσιαλισμός Vs Ελληνισμός
Πάμε λοιπόν στο στρατιωτικό, διπλωματικό και προπαρασκευαστικό σκέλος του έπους. Και επί τούτου τονίζουμε τα εξής:
- Ο Μεταξάς ήταν άριστος αξιωματικός. Λέγεται ότι ήταν ο καλύτερος ξένος φοιτητής που πέρασε από την Πολεμική Ακαδημία του Βερολίνου, όπου οι συμφοιτητές του τον αποκαλούσαν «μικρό Μόλτκε». Κάτι ήξεραν και τον αποκαλούσαν έτσι. Διότι, ο Μόλτκε ήταν ο πλέον γνωστός Γερμανός στρατάρχης στα τέλη του 19ου αιώνα, δάσκαλος της στρατιωτικής τέχνης, καινοτόμος, μορφή για την εποχή του, ηγέτης και αρχιτέκτονας της νίκης του Γαλλοπρωσικού Πολέμου (1870-71) σε ηλικία 70 ετών. Όπως και ο Μεταξάς στα 69 με 70 του χρόνια νίκησε τους Ιταλούς. Ήταν Βασιλόφρων και μαζί με τον Βίκτωρα Δούσμανη διετέλεσε επιτελής του Βασιλέως Κωνσταντίνου, όταν ο Ελληνικός Στρατός κατήγαγε τις μεγάλες νίκες των Βαλκανικών Πολέμων. Ήταν, μάλιστα, εξ αυτών που είχαν υποστηρίξει προς τον τότε διάδοχο και αρχιστράτηγο Κωνσταντίνο ότι είχε δίκαιο ο Βενιζέλος και ότι θα έπρεπε να κινηθούν ταχέως προς Θεσσαλονίκη και όχι προς Μοναστήρι, λόγω της βουλγαρικής προέλασης. Μαζί με τον Δούσμανη είχαν διαπραγματευτεί την άνευ όρων παράδοση της Θεσσαλονίκης, ενώ θα πρέπει να τονιστεί ότι είχε προβλέψει το μάταιο της εκστρατείας στη Μικρά Ασία και, ως εκ τούτου, είχε αρνηθεί να αναλάβει την αρχιστρατηγία της Στρατιάς Μικράς Ασίας στις 25 Μαρτίου του 1921, όταν του το είχαν προτείνει οι Νικόλαος Θεοτόκης, Υπουργός των Στρατιωτικών, και Δημήτρης Γούναρης, Πρωθυπουργός.
- Ο Μεταξάς είχε οπλίσει την κοινωνία με ηθικό και ελληνικές αξίες πηγάζουσες από την ιστορία και τον πολιτισμό. Τα στοιχεία αυτά, ακόμη και αν, κατά κάποιους, που ενδεχομένως έχουν δίκαιο, καλλιεργούνταν κατά τρόπο ακραίο, ήταν στην ουσία χρήσιμα για την αντίσταση και την πολεμική αναμέτρηση που θα επέρχετο. Εδώ είναι που οι αξίες του Ελληνισμού και δη η αγάπη προς την ελευθερία και την αξιοπρέπεια, καθώς και η τιμή, υπερίσχυσαν κάθε άλλης πολιτικής ιδεολογίας. Υπέταξαν τη δικτατορία. Στη συγκεκριμένη ιστορική στιγμή, ο Μεταξάς, όταν κλήθηκε από την ιστορία να πάρει θέση, είπε όχι στην ατίμωση και στην υποταγή, εκφράζοντας τη γνήσια βούληση του ελληνικού λαού. Δηλαδή, μπροστά στον εθνικοσοσιαλισμό ως ιδεολογία υπερίσχυσε η ιδεολογία του Ελληνισμού.
- Μεταξύ εθνικοσοσιαλισμού και Ελληνισμού ο Μεταξάς επέλεξε τον Ελληνισμό. Δεν γνωρίζουμε τι θα έπρατταν εκείνη την εποχή οι κομμουνιστές, εάν στη θέση του Μουσολίνι ήταν ο Στάλιν. Ο λαός, δεν αμφιβάλλουμε. Η ηγεσία όμως… Γι’ αυτήν (της τότε εποχής) άλλα έχει δείξει η ιστορία. Άλλωστε, στο ημερολόγιό του, ο Μεταξάς, αναφέρει μωρούς όσους πιστεύουν στον εθνικοσοσιαλισμό του Μουσολίνι και στον Ναζισμό του Χίτλερ. Ο ίδιος πίστευε στο δικό του εθνικιστικό όραμα.
Ο Μεταξάς ήθελε την ουδετερότητα και την αποφυγή εμπλοκής της Ελλάδας στον πόλεμο, διότι γνώριζε τις καταστροφικές συνέπειες. Και είχε δείξει φοβερή διπλωματική ικανότητα. Δεν έδωσε ποτέ αφορμή στην Ιταλία να εισβάλει στην Ελλάδα. Ακόμη και στον τορπιλισμό της Έλλης προσποιήθηκε ότι δεν γνώριζε τον ένοχο. Προφανώς, ήθελε να κερδίσει ακόμη λίγο χρόνο. Είχε, μάλιστα, μυστική συνάντηση με τον Γερμανό πρέσβη στην Αθήνα, για να εξετάσει κατά πόσον ο Χίτλερ θα μπορούσε να παρέμβει. Η απάντηση από το Βερολίνο ήταν ότι η Ελλάδα στη νέα τάξη πραγμάτων θα έπρεπε να αποδεχθεί την απώλεια της Θεσπρωτίας, την οποία οι Αλβανοί ως σήμερα ονομάζουν Τσαμουριά, καθώς και κομμάτι της Μακεδονίας, για να έχουν πρόσβαση οι Βούλγαροι στη θάλασσα.
(Ερώτημα: Ανάλογα δεν μας λένε σήμερα στο Κυπριακό οι Τούρκοι φασίστες;). Πάντως, ο Βασιλιάς Γεώργιος Β΄ ήταν φίλαγγλος. Συνεπώς, η στροφή προς τον Άξονα, ακόμη και αν την ήθελε ο Μεταξάς, δεν θα ήταν εύκολη υπόθεση. Βεβαίως, ο Μεταξάς, ως στρατηγιστής, γνώριζε καλά ότι η θάλασσα ήταν ένα από τα κύρια κλειδιά της νίκης. Και εκεί υπερείχε η Βρετανία. Άρα, ήξερε να διαβάζει ορθά το γεωπολιτικό παιγνίδι. Ακόμη και στην εποχή μας, οι ΗΠΑ παραμένουν κυρίαρχες στο παγκόσμιο σύστημα όχι μόνο λόγω της συμβατικής και της πυρηνικής τους υπεροχής, αλλά γιατί με τους 12 στόλους τους και τους συμμάχους τους ελέγχουν όλες τις θαλάσσιες οδούς και έχουν περικυκλωμένη τη λεγόμενη «καρδιά της Γης» και δη τη Ρωσία.
Προπαρασκευή πολέμου
Ο Μεταξάς όχι μόνο είχε ορθή γεωπολιτική αντίληψη περί του ρόλου της ναυτικής βρετανικής δύναμης στον πόλεμο, αλλά είχε προετοιμάσει την Ελλάδα για τον πόλεμο. Αναφέρουμε ενδεικτικά τα εξής: Πρώτον, από το 1938 προχωρούσε σε μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές ασκήσεις στην Ήπειρο και στη Μακεδονία. Είχε οργανώσει την περιοχή για αντιμετώπιση εισβολής από το βουλγαρικό έδαφος φτιάχνοντας τη γραμμή Μεταξά, με τα γνωστά οχηρά, όπου τα βρήκαν μπαστούνια οι Γερμανοί κατά την επίθεσή τους σε βάρος της Ελλάδας τον Απρίλιο του ’41. Δεύτερον, είχε ενισχύσει με οχυρώσεις την Ήπειρο και όλες τις πιθανές διαβάσεις.
Για τον σκοπό αυτό και για την κατασκευή των έργων είχε εμπλέξει τον τοπικό πληθυσμό, ο οποίος ήταν έτοιμος για τον πόλεμο, όπως και ολόκληρη η ελληνική κοινωνία. Τρίτον, είχε επιλέξει εξαιρετικούς αξιωματικούς, όπως π.χ. τον στρατηγικό Χαράλαμπο Κατσιμήτρο, ο οποίος ήταν εμπειροπόλεμος και διοικητής της 8ης Μεραρχίας, η οποία είχε δεχθεί τον κύριο όγκο της ιταλικής επίθεσης. Η 8η Μεραρχία, όπως και άλλες δυνάμεις στην Ήπειρο, είχαν τις εξής αποστολές:
Α) Να αμυνθούν μέχρις εσχάτων.
Β) Να καθυστερήσουν τον εχθρό.
Γ). Να συμπτυχθούν έπειτα από 48 ώρες στην κύρια γραμμή άμυνας, να αποτρέψουν κατάληψη της Ηπείρου και προέλαση του εχθρού προς τη Μακεδονία, διότι, εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα απεκόπτετο η Ελλάδα στα δύο. Το επόμενο στάδιο της επιτυχούς άμυνας ήταν η αντεπίθεση, για να εκδιωχθεί ο εχθρός από το ελληνικό έδαφος. Τέταρτον, είχε προχωρήσει σε μερική μυστική επιστράτευση, που αφορούσε κυρίως την 8η Μεραρχία. Δόθηκαν, δηλαδή, φύλλα πορείας διά χειρός προτού ξεσπάει ο πόλεμος. Οι πληροφορίες του Μεταξά από την ελληνική πρεσβεία στη Ρώμη ήταν ότι η επίθεση θα πραγματοποιείτο μεταξύ 25ης και 28ης Οκτωβρίου. Πέμπτον, παρά τα πενιχρά οικονομικά μέσα, ο Μεταξάς είχε εξοπλίσει την Ελλάδα με 128 νέα πολεμικά αεροσκάφη και με δύο νέα πολεμικά πλοία, το «Βασιλιάς Γεώργιος» και το «Βασίλισσα Όλγα». Ατυχώς, μια αγορά τελευταίας γενιάς πολυβόλων και πυρομαχικών, που είχε παραγγελθεί στη Βελγική FN, κατασχέθηκε από τους Γερμανούς, μέσα στα τρένα, όταν έρχονταν στην Ελλάδα. Έκτον, είχε προετοιμάσει την κοινωνία για τον πόλεμο και η κοινωνία ήταν έτοιμη να θυσιάσει τα παιδιά της για την πατρίδα και την ελευθερία ως το υπέρτατο αγαθό και αξία του δυτικού πολιτισμού, που γεννήθηκε στην Ελλάδα. Η θυσία ήταν επιβεβλημένη, διότι η αναλογία ήταν 1 προς 5. Όμως οι Έλληνες ήταν ενωμένοι και πίστευαν στη νίκη. Και πέτυχαν. Μάλιστα, όταν ο Μουσολίνι τα έκανε θάλασσα ή καλύτερα όταν οι Έλληνες τον κέρδισαν, ο Χίτλερ έγινε έξαλλος, διότι θεωρούσε αχρείαστο τον πόλεμο κατά της Ελλάδας, αφού οι προτεραιότητές του ήταν αλλού. Τον είχε χαρακτηρίσει «ανόητο πόλεμο». Ήταν, πάντως, η πρώτη ήττα του Άξονα που έσπευσε να ξεπλύνει ο Χίτλερ, ο οποίος καθυστέρησε ως προς τα σχέδιά του με τη Σοβιετική Ένωση. Τη θέληση των λαών να πολεμήσουν εναντίον των εισβολέων που ήταν στρατιωτικά υπέρτεροι την είδαμε και στο Βιετνάμ, και το 2006 στον Λίβανο και αλλού. Η ετοιμότητα ενός έθνους να υπερασπιστεί την πατρίδα του με κάθε κόστος είναι βασικός συντελεστής ισχύος. Το έζησαν οι πατεράδες και οι παππούδες μας με την ΕΟΚΑ. Οι απαγχονισμοί και η αφαίρεση της ζωής ως τιμωρητικό κατασταλτικό μέτρο επιβληθέν από τους Βρετανούς, απέτυχε. Διότι, για τους Έλληνες, για την εθνική ιδεολογία του Ελληνισμού και της δημοκρατίας, το ανώτατο αγαθό είναι η ελευθερία.
Το πολιτικό μπόι και ο… Κανελλόπουλος
Οι σημερινές ηγεσίες τίποτε δεν έχουν πράξει από αυτά τα οποία έχει πράξει ο δικτάτορας Ι. Μεταξάς, για να αντιμετωπιστεί ο τουρκικός φασισμός. Εμείς δεν λέμε να εφαρμόσουν δικτατορία. Για όνομα του Θεού! Εμείς λέμε να υιοθετήσουν τους κανόνες της αποτροπής και να σταματήσουν να υποσκάπτουν τη δημοκρατία με τη διαφθορά, τις κλεψιές, τα ρουσφέτια, τους τυφλούς κομματικούς στρατούς και τις ανοχύρωτες πολιτείες με την ψευδαίσθηση ότι θα γλιτώσουμε, έτσι, από την τουρκική απειλή. Στο τέλος, βέβαια, βλέπουμε καθημερινά σε τι αδιέξοδα μάς οδηγούν.
Στον αυξημένο κίνδυνο θερμού επεισοδίου και σε έγγραφα, όπως αυτά που δόθηκαν την περασμένη Τρίτη στο Εθνικό, τα οποία δημιουργούν συνθήκες νομιμοποίησης των τετελεσμένων της εισβολής μέσα από τον διοικητικό, γεωγραφικό και πληθυσμιακό διαχωρισμό της Κύπρου, που έχει πηγή του την εισβολή και την κατοχή. Τι τιμούμε, λοιπόν, σήμερα; Το Όχι στον φασισμό αλλά και το Έπος της Αλβανίας, που δεν ήταν τυχαίο. Είχε και λαό και ιδεολογία και ηγέτη.
Πόσο πολιτικό και ιστορικό μπόι έχουν οι σημερινοί ηγέτες για να αρνούνται, κάποιοι, τιμή στον βραχύσωμο μεν, αλλά υψηλής στρατηγικής αντίληψης και αξιοπρέπειας, Ι. Μεταξά; Πώς να τιμήσουν το Έπος του ’40 αυτοί, οι οποίοι υπέστειλαν τη σημαία από τα Ίμια, αυτοί που εγκαταλείπουν την Κύπρο, που παραδίδουν τη Μακεδονία και υποχωρούν ασύντακτα στις συνομιλίες για το Κυπριακό προσφέροντας εδάφη, εξουσίες, κυριαρχίες και, φυσικά, αέρα;
Πώς να τιμήσουν το Όχι αυτοί που χλευάζουν τις αξίες, που εμφανίζονται δήθεν ρεαλιστές ξερόλες, αλλά δεν έχουν διαβάσει Θουκυδίδη, και ονοματίζουν την υποταγή ως εθνικό συμφέρον, το οποίο, όμως, για να περάσει από την ουτοπία στον ρεαλισμό, πρέπει να προσκυνήσουν τον τουρκικό φασισμό και ρατσισμό;
Με τι θράσος θα τιμήσουν σήμερα το Έπος του ’40 και την αξιοπρέπεια που έδωσε ο Μεταξάς με το Όχι και την οποία υπέγραψε με το αίμα του το έθνος των Ελλήνων στο όνομα μιας και μόνο ιδεολογίας, που έχει ως λάβαρά της τις αρχές της δημοκρατίας, της αξιοπρέπειας, της τιμής, της φιλοπατρίας, του φιλότιμου, της αυταπάρνησης, της λεβεντιάς και της θυσίας;
Αυτή η ιδεολογία είναι η ιδεολογία του Ελληνισμού. Την οποία ο Μεταξάς, παρότι δικτάτορας, σεβάστηκε και τίμησε. Και δεν εξευτελίστηκε όπως ο στρατάρχης Πετέν με την Κυβέρνηση του Βισύ. Δεν προχώρησε σε κανένα συμβιβασμό. Όταν διάβασε το ιταλικό τελεσίγραφο, είπε κοφτά: «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο»! Και ο Εμανουέλε Κράτσι ψέλλισε: «Μα, εξοχότατε… Είναι απαραίτητο;».
Επειδή ο Μεταξάς διάβασε Θουκυδίδη, δεν είχε τα διλήμματα των Μηλίων, και, ως εκ τούτου, απάντησε: «Είναι απαραίτητο!». Όπως είπε ο πολιτικός και φιλόσοφος, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, τον οποίο είχε εξορίσει ο Μεταξάς και είχε συλλάβει η Χούντα, καθότι Πρωθυπουργός την 21η Απριλίου του ’67: Κανείς δεν μπορεί να αφαιρέσει από τον Μεταξά το Όχι. Και αν, πρόσθεσε, έλεγε ναι και περνούσαν οι Ιταλοί, ο λαός θα άρχιζε αντίσταση.
Όμως, τόνισε, εάν δεν έλεγε ο Μεταξάς το Όχι, δεν θα είχαμε το Έπος του ’40…
*Δρ Διεθνών Σχέσεων
ΠΗΓΗ:https://simerini.sigmalive.com/article/2023/10/28/o-mikros-moltke-tes-elladas-kai-to-epos-tou-40eadb1845-06d7-40b5-abdb-3a9175aeb661/
====
Η ώρα που γέννησε ήρωες: Το διαχρονικό μεγαλείο του «Όχι»
Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία που ο χρόνος μοιάζει να σταματά. Στιγμές που ένας λαός καλείται να αποφασίσει αν θα σκύψει το κεφάλι ή θα σταθεί όρθιος, αν θα διαλέξει την ασφάλεια της υποταγής ή τον δύσκολο δρόμο της αξιοπρέπειας. Η 28η Οκτωβρίου 1940 υπήρξε μία από αυτές. Και το «Όχι» που ακούστηκε τότε δεν ήταν μόνο η άρνηση μιας κυβέρνησης στις απαιτήσεις μιας φασιστικής δύναμης. Ήταν η απόφαση χιλιάδων ανθρώπων να υπερασπιστούν την πατρίδα τους, ακόμη κι όταν γνώριζαν ότι το τίμημα θα μπορούσε να είναι η ίδια τους η ζωή.
Σήμερα, στην εθνική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, η σκέψη επιστρέφει στους στρατιώτες που πέρασαν τα σύνορα, ανέβηκαν στις παγωμένες πλαγιές της Πίνδου και πολέμησαν στην Αλβανία. Άφησαν πίσω τους σπίτια, γονείς, γυναίκες και παιδιά. Πολλοί δεν γνώριζαν αν θα ξαναδούν τους ανθρώπους τους. Είχαν, όμως, μαζί τους κάτι που δεν μετριέται με στρατιωτικούς συσχετισμούς και αριθμούς: την αίσθηση του χρέους, την τιμή και την πεποίθηση ότι ορισμένα πράγματα αξίζουν περισσότερο από την προσωπική επιβίωση.
Η θυσιαστική διάθεση εκείνων των ανθρώπων δεν γεννήθηκε από την απουσία φόβου. Ο ήρωας δεν είναι εκείνος που δεν φοβάται, αλλά εκείνος που προχωρά παρά τον φόβο του. Είναι ο νέος που σφίγγει το όπλο με παγωμένα χέρια, ο τραυματίας που αρνείται να εγκαταλείψει τον συμπολεμιστή του, ο στρατιώτης που μοιράζεται την τελευταία μπουκιά ψωμί. Είναι εκείνος που, μέσα στην αγριότητα του πολέμου, διατηρεί την ανθρωπιά του και ανακαλύπτει πως η προσωπική του μοίρα έχει δεθεί με τη μοίρα των άλλων.
Κι εδώ γεννιέται ένας ενδιαφέρων γλωσσικός και συμβολικός συνειρμός: ήρωας και ώρα. Ετυμολογικά, οι δύο λέξεις δεν έχουν αποδεδειγμένη κοινή ρίζα. Ωστόσο, η ηχητική τους συγγένεια μάς προσφέρει μια δυνατή μεταφορά. Η ώρα είναι μια στιγμή που περνά, ενώ ο ήρωας είναι εκείνος που, με την πράξη του, κατορθώνει να ξεπεράσει τα όρια της στιγμής. Υπάρχει μια ώρα που μπορεί να αλλάξει την Ιστορία και ένας άνθρωπος που, χωρίς να το γνωρίζει, γίνεται το πρόσωπο αυτής της ώρας. Η δική του στιγμή περνά, αλλά η πράξη του παραμένει.
Οι περισσότεροι από τους ήρωες του 1940 δεν έγιναν γνωστοί. Δεν απέκτησαν αγάλματα ούτε είδαν τα ονόματά τους γραμμένα σε βιβλία. Έμειναν σε μια φωτογραφία κιτρινισμένη από τον χρόνο, σε ένα γράμμα που δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό του, σε μια μάνα που περίμενε μάταια στην πόρτα. Η Ιστορία συχνά κρατά τα ονόματα των στρατηγών και των πολιτικών. Τη μοίρα της, όμως, την καθορίζουν και οι ανώνυμοι άνθρωποι, εκείνοι που σηκώνουν στους ώμους τους το βάρος των αποφάσεων χωρίς να ζητούν ανταλλάγματα.
Αυτή είναι η διαχρονική προσφορά τους. Από τα πεδία των μαχών του 1940 μέχρι κάθε δύσκολη καμπή της ελληνικής Ιστορίας, ο ανώνυμος ήρωας δεν περιμένει την αναγνώριση για να πράξει το καθήκον του. Μπορεί να είναι ένας στρατιώτης, ένας άνθρωπος της Αντίστασης, ένας πολίτης που προστατεύει τον συνάνθρωπό του σε μια στιγμή κινδύνου. Η ηρωική πράξη δεν ανήκει αποκλειστικά στο παρελθόν ούτε περιορίζεται στο πεδίο της μάχης. Κρίνεται κάθε φορά που κάποιος επιλέγει την ευθύνη αντί της αδιαφορίας και την αλληλεγγύη αντί του ατομικού συμφέροντος.
Η σημερινή επέτειος δεν είναι, λοιπόν, μόνο μια τελετή μνήμης. Είναι μια υπενθύμιση ευθύνης. Δεν τιμούμε τους ανθρώπους του 1940 απλώς επειδή πολέμησαν, αλλά επειδή μας κληροδότησαν το μέτρο με το οποίο οφείλουμε να κρίνουμε τη δική μας στάση απέναντι στην ελευθερία, την αξιοπρέπεια και τον συνάνθρωπο.
Η πατρίδα δεν είναι μόνο τα σύνορα, οι σημαίες και οι παρελάσεις. Είναι οι άνθρωποι που στάθηκαν όρθιοι όταν όλα γύρω τους απειλούσαν να τους γονατίσουν. Και οι ήρωες εκείνης της εποχής μάς αφήνουν ένα μάθημα που δεν γερνά: η ώρα του καθήκοντος μπορεί να κρατήσει λίγα δευτερόλεπτα, αλλά η αξία της πράξης μπορεί να διαρκέσει αιώνες.https://www.epikaira.gr/
====
28η Οκτωβρίου 1940: Η απόφαση του Μεταξά και η εθνική ισχύς που έκανε το ΟΧΙ πράξη
Η επιθετικότητα είχε προηγηθεί του τελεσιγράφου
Ο τορπιλισμός της «Έλλης» στην Τήνο, στις 15 Αυγούστου 1940, από το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο», είχε προηγηθεί της εισβολής. Η κυβέρνηση Μεταξά απέφυγε τότε τη δημόσια απόδοση ευθύνης στην Ιταλία, επιδιώκοντας να αποτρέψει την άμεση σύγκρουση.
Η χρονική ακολουθία έχει σημασία. Η προσπάθεια αποφυγής του πολέμου συνυπήρχε με την κλιμάκωση της επιθετικότητας του αντιπάλου. Στις 28 Οκτωβρίου, η απαίτηση για κατάληψη στρατηγικών σημείων κατέστησε σαφές το διακύβευμα.
Η ευθύνη του Μεταξά πρέπει να αναγνωρίζεται συγκεκριμένα: απέρριψε την απαίτηση και ανέλαβε το πολιτικό βάρος της αντίστασης. Ταυτόχρονα, η αποτίμησή του οφείλει να περιλαμβάνει τον δικτατορικό χαρακτήρα της διακυβέρνησής του. Η ιστορική ακρίβεια επιτρέπει και επιβάλλει να καταγράφονται και τα δύο.
Η προπαρασκευή ως κρατική συνέχεια
Η οχύρωση της βόρειας μεθορίου είχε ξεκινήσει ως σχεδιασμός πριν από την εγκαθίδρυση της δικτατορίας. Η Επιτροπή Μελετών Οχυρώσεων συγκροτήθηκε τον Αύγουστο του 1935. Κατά τη διακυβέρνηση Μεταξά, οι εργασίες εξελίχθηκαν σε εκτεταμένη κατασκευαστική προσπάθεια, με συμμετοχή στρατιωτικών και πολιτικών τεχνικών φορέων.
Η αναγνώριση αυτής της συνέχειας ενισχύει το πραγματικό δίδαγμα: η άμυνα χρειάζεται θεσμούς που σχεδιάζουν, κυβερνήσεις που διαθέτουν πόρους και μηχανισμούς που ολοκληρώνουν το έργο.
Τα 21 οχυρά της Γραμμής Μεταξά κατασκευάστηκαν απέναντι πρωτίστως στη βουλγαρική απειλή. Αποστολή τους ήταν η απόκρουση αιφνιδιαστικής προσβολής και η κάλυψη της επιστράτευσης και της συγκέντρωσης των δυνάμεων.
Η επιχειρησιακή λογική τους ήταν συγκεκριμένη: να εξασφαλίσουν χρόνο και συνθήκες αντίδρασης. Αυτό το στοιχείο παραμένει επίκαιρο για κάθε χώρα που πρέπει να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο αιφνιδιασμού.
Δύο μέτωπα στην ίδια ιστορία αντίστασης
Το Ρούπελ πολέμησε κατά τη γερμανική εισβολή τον Απρίλιο του 1941. Η μάχη του δεν ανήκει στην απόκρουση των Ιταλών τον Οκτώβριο του 1940.
Στην Ήπειρο και στην Πίνδο, η ελληνική άμυνα στηρίχθηκε σε διαφορετική επιχειρησιακή διάταξη. Η VIII Μεραρχία του Κατσιμήτρου στην τοποθεσία Ελαίας–Καλαμά και το απόσπασμα Δαβάκη στην Πίνδο βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή. Η ιταλική κατοχή της Αλβανίας από το 1939 είχε ήδη επιβάλει προσαρμογές στον ελληνικό σχεδιασμό.
Η αντεπίθεση από τις 14 Νοεμβρίου και η είσοδος στην Κορυτσά στις 22 Νοεμβρίου άλλαξαν τη δυναμική της σύγκρουσης. Η Ελλάδα είχε ανατρέψει τον αρχικό σχεδιασμό του εισβολέα.
Η διαδρομή από την άμυνα στην αντεπίθεση αναδεικνύει την αξία της τοπικής διοίκησης, της αντοχής των μονάδων και της δυνατότητας υποστήριξης του αγώνα.
Το κοινωνικό βάθος της αντίστασης
Κάθε στρατιωτική προσπάθεια στηρίζεται σε ανθρώπους που βρίσκονται και πίσω από το μέτωπο. Οι γυναίκες της Πίνδου, μεταφέροντας εφόδια και πυρομαχικά, συνέβαλαν ουσιαστικά στον ανεφοδιασμό των δυνάμεων. Οι προφορικές μαρτυρίες καταγράφουν την κοπιαστική και επαναλαμβανόμενη συμμετοχή τους.
Η κοινωνική αυτή διάσταση εξηγεί γιατί το ΟΧΙ υπερέβη την απόφαση της κυβέρνησης. Η υπεράσπιση της χώρας κινητοποίησε προσωπικές αντοχές, οικογενειακούς δεσμούς και την αίσθηση του κοινού χρέους.
Για τη σημερινή Ελλάδα, το συμπέρασμα είναι πρακτικό: η κοινωνική συνοχή αποτελεί όρο αντοχής σε μια παρατεταμένη κρίση. Χρειάζεται εμπιστοσύνη, δίκαιη κατανομή υποχρεώσεων και πολίτες που γνωρίζουν τι οφείλουν να πράξουν.
Το ΟΧΙ στην εποχή της υβριδικής πίεσης
Η σημερινή απειλή έχει διαφορετικά μέσα και διαφορετικούς ρυθμούς. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει την τουρκική απειλή πολέμου για την επέκταση των χωρικών υδάτων, αμφισβητήσεις κυριαρχίας νησιών και αναθεωρητικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο. Αυτά αποτελούν καταγεγραμμένα ζητήματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Παράλληλα, η πίεση μπορεί να ασκείται κάτω από το κατώφλι μιας συμβατικής σύγκρουσης. Το 2020, η ΕΕ απέρριψε τη χρήση της μεταναστευτικής πίεσης από την Τουρκία για πολιτικούς σκοπούς. Η κρίση στον Έβρο προσφέρει συγκεκριμένο παράδειγμα εξαναγκασμού χωρίς κήρυξη πολέμου.
Η ανάγνωση αυτών των ενεργειών ως στοιχείων υβριδικής αντιπαράθεσης αφορά τον συνδυασμό διαφορετικών εργαλείων πίεσης. Επιβάλλει διαρκή ετοιμότητα και τεκμηριωμένη αξιολόγηση κάθε απειλής.
Σήμερα, η αποτροπή χρειάζεται επιχειρησιακά διαθέσιμα οπλικά συστήματα, αποθέματα, εκπαιδευμένη εφεδρεία και αξιόπιστες πληροφορίες. Χρειάζεται προστασία ενεργειακών και τηλεπικοινωνιακών υποδομών, κυβερνοάμυνα και σχέδια πολιτικής προστασίας που μπορούν να εφαρμοστούν.
Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται πολιτική βούληση να απορρίπτεται ο εξαναγκασμός και να αντιμετωπίζεται εγκαίρως η προσπάθεια επιβολής τετελεσμένων.
Το 1940 η Ελλάδα υπερασπίστηκε την ελευθερία της με απόφαση, προετοιμασία και θυσία. Η συνέπεια απέναντι σε εκείνη τη γενιά μετριέται στη σημερινή ικανότητα της χώρας να αποφασίζει κυρίαρχα και να στηρίζει τις αποφάσεις της. https://geopolitico.gr/
