Σε όλο τον κόσμο ειπώθηκε ότι μετά το 1945 ξεκίνησε μια νέα εποχή με κυρίαρχα έθνη, αρμονικό ελεύθερο εμπόριο και μι διεθνή τάξη βασισμένη σε κοινούς κανόνες. Αλλά πίσω από το λούστρο της ψευδαίσθησης, έχει εγκατασταθεί μια άλλη πραγματικότητα, πιο διακριτική, πιο τεχνική, αλλά απείρως πιο αποτελεσματική και αρπακτική. Ένας κόσμος δομημένος όχι από σημαίες, αλλά από ροές. Όχι πλέον από ορατές αυτοκρατορίες, αλλά από συγκαλυμμένους ρυθμιστικούς μηχανισμούς.
Καθώς η βρετανική αυτοκρατορία κατέρρευσε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι μηχανισμοί της εξουσίας μετατοπίστηκαν διακριτικά από την εδαφική κατάκτηση στην κατάκτηση των οικονομικών ροών. Αυτή η αλλαγή δεν ήταν μια απλή γεωγραφική μετατόπιση. Ήταν μια επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο οι παγκόσμιες δυνάμεις οργανώνουν τον έλεγχό τους. Η Αυτοκρατορία δεν έχει εξαφανιστεί, έχει αποεδαφικοποιηθεί για να διαμορφωθεί στα παγκόσμια χρηματοπιστωτικά κυκλώματα, όπου η πραγματική κυριαρχία βασίζεται πλέον στη ρύθμιση του εμπορίου.
Το τέλος των αποικιακών αυτοκρατοριών μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο δεν σήμανε το τέλος του παγκόσμιου οικονομικού ελέγχου που ασκούσαν οι πρώην ιμπεριαλιστικές δυνάμεις και οι κλέφτες βαρόνοι τους. Πράγματι, αντί να παραχωρήσουν γη ή αποικίες, οι μεγάλες δυνάμεις, κυρίως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες, μπόρεσαν να επαναπροσδιορίσουν την κυριαρχία τους μέσω πιο λεπτών οικονομικών και χρηματοπιστωτικών δομών. Η αποικιακή αυτοκρατορία, η οποία βασιζόταν στην άμεση εκμετάλλευση των πόρων και στη διαχείριση των προσαρτημένων εδαφών, αντικαταστάθηκε από μια αυτοκρατορία ροών, επικεντρωμένη στον έλεγχο των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών κυκλωμάτων και στους κανόνες για τον εφοδιασμό του διεθνούς εμπορίου. Η Βρετανική Αυτοκρατορία, για παράδειγμα, μετατράπηκε σε ένα σύστημα όπου το Λονδίνο, ειδικά το Σίτι, έγινε το νευρικό κέντρο ενός παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού δικτύου. Σε αυτό το νέο σύστημα, δεν είναι πλέον οι στρατοί ή τα λιμάνια που διασφαλίζουν την κυριαρχία, αλλά οι χρηματοπιστωτικές αγορές, τα παράγωγα και τα διεθνή τραπεζικά μέσα, που επιτρέπουν σε μια χούφτα παραγόντων να ασκούν μια μορφή αόρατης κυριαρχίας. Αυτή η αλλαγή σηματοδοτεί τη μετατροπή του εδαφικού ελέγχου σε έλεγχο των μηχανισμών ρύθμισης του εμπορίου, όπου οι πρώην ιμπεριαλιστικές δυνάμεις διατηρούν την επιρροή τους μέσω της ικανότητάς τους να καθορίζουν τους κανόνες του παγκόσμιου οικονομικού παιχνιδιού.
Σε αυτό το σύστημα του σύγχρονου χρηματοπιστωτικού ιμπεριαλισμού, οι μεγάλες δυνάμεις δεν χρειάζεται πλέον να διοικούν αποικίες. Ελέγχουν τη ροή χρημάτων, αγαθών και κεφαλαίων σε παγκόσμια κλίμακα, επιβάλλοντας χρηματοοικονομικούς κανονισμούς και νομικά πρότυπα που υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα. Το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα αυτού του μετασχηματισμού είναι η κυριαρχία του City του Λονδίνου, το οποίο συνεχίζει να διέπει το παγκόσμιο εμπόριο, χάρη ιδίως σε ιδρύματα όπως οι Lloyd's του Λονδίνου ή οι αγορές παραγώγων. Μέσω μηχανισμών όπως οι φορολογικοί παράδεισοι, οι υπεράκτιες δικαιοδοσίες και τα πολύπλοκα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, αυτές οι πρώην δυνάμεις έχουν υφάνει ένα παγκόσμιο δίκτυο όπου οι χρηματοοικονομικές ροές τους ξεφεύγουν από κάθε άμεσο κρατικό έλεγχο, αλλά ενορχηστρώνονται από έναν πολύ μικρό αριθμό παραγόντων. Υπό αυτή την έννοια, η απεδαφικοποίηση της οικονομικής ισχύος δεν είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια του ελέγχου για τις παλιές δυνάμεις, αλλά μια στρατηγική επανατοποθέτηση όπου δεν κυριαρχούν πλέον οι φυσικές αυτοκρατορίες, αλλά οι αυτοκρατορίες των ροών, αόρατες και πανταχού παρούσες, όπου οι κανόνες υπαγορεύονται από διεθνικές χρηματοπιστωτικές οντότητες που διαμορφώνουν τις οικονομικές τροχιές των εθνών χωρίς να χρειάζεται ποτέ να πατήσουν το πόδι τους εκεί.
Στο επίκεντρο αυτής της αρπαγής, το Σίτι του Λονδίνου δεν είναι κυβέρνηση, ούτε καν δύναμη με την κλασική έννοια. Είναι κάτι άλλο, είναι μια παγκόσμια υποδομή. Ένας τόπος όπου συγκλίνει η ασφάλιση του παγκόσμιου εμπορίου μέσω των Lloyd's του Λονδίνου, αλλά και των προτύπων του διεθνούς εμπορικού δικαίου και των μηχανισμών χρηματοδότησης της διεθνούς μεταφοράς αγαθών και ενέργειας. Η πόλη δεν λειτουργεί ως πρωτεύουσα αλλά ως αρχιτεκτονική. Δεν ελέγχει τον κόσμο, τον καθιστά λειτουργικό χρησιμοποιώντας τις διαφορετικές ροές ως πραγματικό έδαφος. Και αυτή η λεπτομέρεια αλλάζει τα πάντα. Τράπεζες όπως η HSBC και η Barclays χρηματοδοτούν και δομούν αυτές τις ροές, ενώ η αγορά ναυτιλιακών ασφαλίσεων, στην οποία κυριαρχούν ιστορικά οι Lloyd's του Λονδίνου, διασφαλίζει τη μεταφορά υδρογονανθράκων. Αυτός ο συγκεντρωτισμός επιτρέπει σε μια κάστα να επιβαρύνει τις αλυσίδες εφοδιασμού από τις οποίες εξαρτώνται ολόκληρα κράτη.
Επεισόδια όπως το σκάνδαλο χειραγώγησης του LIBOR, στο οποίο εμπλέκονται αρκετές μεγάλες τράπεζες με έδρα το Λονδίνο, ή οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στην HSBC για σημαντικές αποτυχίες στη χρηματοπιστωτική εποπτεία, δείχνουν πώς ορισμένες πρακτικές που βρίσκονται στην καρδιά αυτού του συστήματος μπορούν να έχουν παγκόσμιες επιπτώσεις. Ομοίως, η αστάθεια των αγορών πετρελαίου, που ενισχύεται από τα παράγωγα που διαπραγματεύονται σε αυτά τα χρηματοπιστωτικά κέντρα, έχει άμεσες επιπτώσεις στις πιο εξαρτημένες οικονομίες. Οι παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές δεν είναι πλέον μέρη για την απλή ανταλλαγή κεφαλαίων. Έχουν γίνει όργανα επιρροής, όπου παίκτες όπως η Goldman Sachs ή η BlackRock χειραγωγούν τις αγορές χρησιμοποιώντας πολύπλοκα παράγωγα, ικανά να επηρεάσουν ολόκληρες οικονομίες. Για παράδειγμα, η κερδοσκοπία σε εμπορεύματα όπως το πετρέλαιο δεν βασίζεται μόνο στις άμεσες ανάγκες, αλλά στην ικανότητα πρόβλεψης, χειραγώγησης και κατεύθυνσης των ροών με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούνται κολοσσιαία κέρδη σε βάρος των τοπικών οικονομιών.
Ένα από τα ερωτήματα που αξίζει να τεθούν είναι η επιρροή των φιλοσιωνιστών και φιλοϊσραηλινων παραγόντων σε αυτή την αρχιτεκτονική. Στο σταυροδρόμι πολιτικών, οικονομικών και χρηματοπιστωτικών συμφερόντων, μερικοί από τους μεγαλύτερους χρηματοπιστωτικούς ομίλους στο Σίτι, όπως η HSBC, η Barclays ή πολλά ασφαλιστικά ιδρύματα όπως οι Lloyd's του Λονδίνου, έχουν αξιοσημείωτους δεσμούς με παράγοντες με συμφέροντα κοντά σε αυτά της ισραηλινής κυβέρνησης. Αυτές οι συνδέσεις δεν περιορίζονται σε μεμονωμένα άτομα, αλλά αποτελούν μέρος ενός δικτύου επιρροών όπου οι παγκόσμιες οικονομικές αποφάσεις, ιδιαίτερα σε πρώτες ύλες όπως το πετρέλαιο ή οι επενδύσεις σε αμυντικές τεχνολογίες, συχνά ευθυγραμμίζονται με φιλοϊσραηλινές γεωπολιτικές στρατηγικές.
Αυτό αντικατοπτρίζεται σε πολλές οικονομικές πρακτικές όπου η πόλη διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη χρηματοδότηση των αμυντικών βιομηχανιών του Ισραήλ και στην κίνηση κεφαλαίων που υποστηρίζουν την οικονομική υποδομή του Ισραήλ. Υπάρχουν επίσης μηχανισμοί νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, μέσω φορολογικών παραδείσων και υπεράκτιων δικαιοδοσιών που χρησιμοποιούνται ευρέως από ορισμένους παράγοντες κοντά στην ισραηλινή κυβέρνηση, διευκολύνοντας έτσι την επιστροφή του πλούτου σε παγκόσμια κλίμακα, μειώνοντας παράλληλα τους φορολογικούς περιορισμούς. Αυτό το οικονομικό δίκτυο, αν και δεν είναι αποκλειστικά «φιλοσιωνιστικό», επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από ιστορικούς και πολιτικούς δεσμούς που εκτείνονται σε δεκαετίες, καλλιεργώντας προνομιακές σχέσεις μεταξύ των οικονομικών κύκλων του Λονδίνου και κύκλων κοντά στην ισραηλινή κυβέρνηση.
Σε αυτή τη δυναμική, ο έλεγχος του Σίτι του Λονδίνου δεν έγκειται μόνο στη διατήρηση ενός κεντρικού χρηματοπιστωτικού κέντρου στην παγκόσμια οικονομία, αλλά και στη στρατηγική ευθυγράμμιση των οικονομικών συμφερόντων με ορισμένους γεωπολιτικούς στόχους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που υποστηρίζουν το Ισραήλ. Το Σίτι, ως πόλος χρηματοπιστωτικής ρύθμισης και διάρθρωσης, γίνεται έτσι ένας τόπος όπου οι παγκόσμιες οικονομικές δυνάμεις ενορχηστρώνουν τις παγκόσμιες ροές, ενώ έχουν αποφασιστική επιρροή στις πολιτικές και γεωστρατηγικές αποφάσεις, μερικές φορές εις βάρος των συμφερόντων των αδέσμευτων εθνών. Σε αυτό το πλαίσιο, η φιλοϊσραηλινή επιρροή στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα του Λονδίνου δεν είναι ένα μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά ένα βασικό στοιχείο της τρέχουσας γεωοικονομικής δυναμικής.
Σε αυτό το Μοδιαλο-Ταλμουδικό σύστημα, οι αυτοκρατορίες οργανώνουν όλες τις ροές. Το πετρέλαιο φεύγει από τον Κόλπο, διασχίζει τα στενά του Ορμούζ και ανεβαίνει στην Ευρώπη μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Αλλά αυτή η διαδρομή δεν είναι μόνο γεωγραφική, καθώς είναι συμβατική, ασφαλισμένη και σε μεγάλο βαθμό δομημένη στο Λονδίνο, χρηματοδοτείται από διεθνείς τράπεζες που εδρεύουν στο Σίτι και εξασφαλίζεται από ξένες ναυτικές δυνάμεις. Οι τιμές του Brent, του παγκόσμιου σημείου αναφοράς, αποτελούν επίσης αντικείμενο διαπραγμάτευσης, ακόμη και χειραγώγησης, ιδίως μέσω ανταλλαγών όπως το Intercontinental Exchange. Αυτός ο συγκεντρωτισμός δίνει στο Σίτι του Λονδίνου έναν αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση των τιμών και ανοίγει το δρόμο σε κερδοσκοπικές λογικές που μπορούν να βαρύνουν σε μεγάλο βαθμό τις εξαρτημένες οικονομίες. Στην πραγματικότητα, η δύναμη δεν έγκειται πλέον στον έλεγχο του εδάφους, αλλά στην ικανότητα επικύρωσης, κατεύθυνσης ή ακόμα και διακοπής των ροών.
Αυτό το αόρατο σύστημα οικονομικών ροών παράγει ακραίες ανισότητες. Ενώ το Σίτι του Λονδίνου αποκομίζει κέρδη από τη ρύθμιση των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών, χώρες όπως η Ινδία, η Αργεντινή και τα αφρικανικά έθνη υποφέρουν από τις συνέπειες των ασταθών τιμών των εμπορευμάτων. Η κερδοσκοπία σε εμπορεύματα όπως το ρύζι ή το κακάο οδηγεί σε αυξήσεις τιμών που πλήττουν τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς. Αυτά τα έθνη δεν κυριαρχούνται μόνο από τη στρατιωτική δύναμη, αλλά και από τη χειραγώγηση των αγορών στις οποίες βασίζονται οι οικονομίες τους
Το διεθνές ή ναυτικό εμπορικό δίκαιο, που βασίζεται κυρίως στην αγγλική νομική παράδοση, λειτουργεί έτσι ως κοινή γλώσσα του παγκόσμιου εμπορίου, ως αόρατη ραχοκοκαλιά. Έτσι, μια σύμβαση που υπογράφεται υπό τη δικαιοδοσία του Λονδίνου δεν είναι βρετανική με την πολιτική έννοια. Αλλά είναι αξιόπιστο, σταθερό, εξαγώγιμο και αναγνωρισμένο. Και είναι ακριβώς αυτή η φαινομενική ουδετερότητα που δημιουργεί κεντρικότητα. όπως και το σύγχρονο ναυτικό δίκαιο δεν προέκυψε από το πουθενά. Επεκτείνει αιώνες εμπορικών πρακτικών και σχέσεων εξουσίας στη θάλασσα, από τα μεσαιωνικά έθιμα έως τις σύγχρονες κωδικοποιήσεις. Κείμενα όπως ο Κώδικας Νόμων του Oleron ή οι αρχές της ελευθερίας των θαλασσών έχουν σταδιακά δομήσει μια έννομη τάξη με επίκεντρο την ελεύθερη κυκλοφορία — μια έννοια που εξυπηρετεί πάνω απ' όλα τις δυνάμεις που μπορούν να εκμεταλλευτούν αυτό το άνοιγμα.
Από τον δέκατο έβδομο αιώνα, με στοχαστές όπως ο Hugo Grotius, το δίκαιο της θάλασσας επισημοποιήθηκε υπέρ του παγκόσμιου εμπορίου. Ταυτόχρονα, πρακτικές όπως το τρέξιμο - εγκεκριμένες από τα κράτη - θεσμοθετούν μια μορφή ρυθμιζόμενης θήρευσης, θολώνοντας τη γραμμή μεταξύ νομιμότητας και οικειοποίησης των ροών. Σήμερα, αυτή η κληρονομιά συνεχίζεται σε μια οικονομική και νομική αρχιτεκτονική που είναι σε μεγάλο βαθμό δομημένη γύρω από το City του Λονδίνου. Ιδρύματα όπως οι Lloyd's του Λονδίνου παρέχουν μεγάλο μέρος του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, ενώ αγορές όπως το Intercontinental Exchange εμπλέκονται στη διαμόρφωση των τιμών των εμπορευμάτων. Επιπλέον, υπάρχουν μηχανισμοί όπως οι σημαίες ευκαιρίας — Παναμάς, Λιβερία — και υπεράκτιες δικαιοδοσίες όπως οι Νήσοι Κέιμαν ή οι Βρετανικές Παρθένοι Νήσοι, που καθιστούν δυνατή τη βελτιστοποίηση της φορολογίας, της ρύθμισης και της νομικής ευθύνης.
Το σύνολο αποτελεί ένα σύστημα όπου η κυκλοφορία των αγαθών βασίζεται σε μια διάσταση μεταξύ του τόπου παραγωγής, του τόπου μεταφοράς, του τόπου ασφάλισης, του τόπου χρηματοδότησης και του τόπου δικαιοδοσίας. Αυτός ο κατακερματισμός δεν είναι ουδέτερος: επιτρέπει στους φορείς που είναι καλύτερα ενσωματωμένοι σε αυτά τα δίκτυα να αποσπάσουν ένα δυσανάλογο μερίδιο της αξίας, μειώνοντας παράλληλα τις ευθύνες. Στην πραγματικότητα, η εξουσία δεν έγκειται πλέον στον έλεγχο του εδάφους, αλλά στην ικανότητα οργάνωσης, ασφάλειας και διαιτησίας των ροών — δηλαδή, στον καθορισμό των κανόνων του παιχνιδιού, παραμένοντας σε θέση να αποκομίσει το κύριο όφελος.
Μετά το 1945, δεν χτίστηκε μια παγκόσμια αυτοκρατορία με την παραδοσιακή έννοια της λέξης, αλλά μάλλον ένα σύστημα διεθνούς αρπαγής, κρυμμένο πίσω από αποεδαφικοποιημένες αλλά διασυνδεδεμένες δομές. Αυτό το σύστημα δεν έχει επίσημη πρωτεύουσα, αλλά απέχει πολύ από το να είναι χωρίς κέντρο βάρους. Αναδύονται στρατηγικοί κόμβοι, καθένας από τους οποίους παίζει καθοριστικό ρόλο. Το Λονδίνο, για παράδειγμα, παραμένει το επίκεντρο της παγκόσμιας χρηματοδότησης με το Σίτι του, όπου συγκεντρώνονται όχι μόνο οι μεγάλες τράπεζες όπως η HSBC και η Barclays, αλλά και ασφαλιστικά ιδρύματα όπως οι Lloyd's του Λονδίνου. Εδώ υπολογίζονται οι κίνδυνοι, διαπραγματεύονται τα παγκόσμια ασφαλιστήρια συμβόλαια και οι οικονομικές αποφάσεις επηρεάζουν τις οικονομίες παγκοσμίως.
Η Νέα Υόρκη, από την άλλη πλευρά, συνεχίζει να κυριαρχεί στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές. Η Wall Street, με ιδρύματα όπως το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης (NYSE) και εταιρείες όπως η Goldman Sachs και η JPMorgan Chase, παραμένει το χρηματιστήριο με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο. Εδώ διαμορφώνονται οι τιμές των εμπορευμάτων, τα επιτόκια και οι χρηματιστηριακοί δείκτες, που καθορίζουν τις διεθνείς ροές κεφαλαίων. Αυτές οι διασυνδεδεμένες αγορές, αν και γεωγραφικά αποκεντρωμένες, καθιστούν δυνατή τη διατήρηση ενός είδους αόρατης ρύθμισης, η οποία κατευθύνει την παγκόσμια οικονομική δυναμική.
Άλλες πόλεις όπως η Σιγκαπούρη και το Ντουμπάι έχουν καθιερωθεί ως παγκόσμιοι κόμβοι logistics, όπου διακινούνται κολοσσιαίοι όγκοι αγαθών και κεφαλαίων. Η Σιγκαπούρη, με το λιμάνι της και τον ρόλο της στη διαχείριση των ασιατικών εμπορικών ροών, αποτελεί hotspot για το εμπόριο στην Ασία-Ειρηνικό. Το Ντουμπάι, από την άλλη πλευρά, έχει γίνει στρατηγικός διαμετακομιστικός κόμβος μεταξύ Ανατολής και Δύσης, προσφέροντας μερικά από τα πιο σύγχρονα λιμάνια, αεροδρόμια και χρηματοοικονομικές υποδομές στον κόσμο, ενώ προσελκύει κεφάλαια μέσω ειδικών οικονομικών ζωνών και συμφέρουσας φορολογίας.
Αυτά τα κέντρα, αν και διαφορετικά στη λειτουργία τους, αποτελούν όλα μέρος μιας παγκόσμιας αρχιτεκτονικής της οποίας οι ιστορικές ρίζες πηγαίνουν βαθιά στην αγγλο-ναυτική κληρονομιά. Είναι αυτή η κληρονομιά της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, που όχι μόνο κυριάρχησε στις θάλασσες, αλλά δημιούργησε και ένα παγκοσμιοποιημένο χρηματοπιστωτικό σύστημα, όπου ιδρύματα όπως η Τράπεζα της Αγγλίας ή το Χρηματιστήριο του Λονδίνου έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην κίνηση των κεφαλαίων και στη ρύθμιση των εμπορικών ροών. Αυτή η αρχιτεκτονική δεν εξαφανίστηκε μετά το 1945. Έχει εξελιχθεί σε ένα αποκεντρωμένο δίκτυο, αλλά εξακολουθεί να κυριαρχείται από μια λογική ελέγχου ροής — είτε πρόκειται για αγαθά, υπηρεσίες, πληροφορίες ή κεφάλαια.
Αυτή η παγκόσμια αρχιτεκτονική, η οποία δεν βασίζεται σε μια ορατή αυτοκρατορία, αλλά σε ένα σύνολο διασυνδεδεμένων κέντρων, διαμορφώνει μια παγκόσμια οικονομία όπου η θήρευση παίρνει μια νέα μορφή: εκδηλώνεται με την ικανότητα των παραγόντων να κατευθύνουν τις ροές, να χειραγωγούν τις χρηματοπιστωτικές αγορές και να επηρεάζουν τις εθνικές οικονομικές τροχιές. Δεν είναι πλέον μια εδαφική αυτοκρατορία, αλλά μια αυτοκρατορία ροών, όπου αυτοί που ελέγχουν τους στρατηγικούς κόμβους μπορούν να επωφεληθούν από τις ανισότητες που δημιουργούνται από τη δομή του παγκόσμιου συστήματος. Είναι ένα σύστημα χωρίς κέντρα που αφήνει τα κράτη ευάλωτα και στερημένα από την οικονομική τους δύναμη.
Η σύγχρονη εξουσία, που δημιουργήθηκε από τους «βαρόνους ληστές» του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, δεν χρειάζεται πλέον να κατευθύνει τα κράτη. Αρκεί να καθοριστούν οι κανόνες χρηματοδότησης, να καθοριστούν οι όροι ασφάλισης, να ρυθμιστούν οι συμβάσεις και να ελεγχθεί η ρευστότητα των συναλλαγών. Αυτοί οι παράγοντες, συχνά αόρατοι, δεν χρειάζεται να υπακούουν σε στρατούς ή κυβερνήσεις. Η δύναμή τους δεν έγκειται στις άμεσες εντολές, αλλά στην ικανότητα επιβολής όρων πρόσβασης σε ζωτικούς πόρους: πίστωση, ασφάλιση, εμπόριο.
Πάρτε το παράδειγμα των χρηματοπιστωτικών αγορών. Η επιρροή μεγάλων επενδυτικών τραπεζών όπως η Goldman Sachs, η Citigroup ή η BlackRock εκτείνεται πολύ πέρα από τα εθνικά σύνορα. Αυτοί οι θεσμοί δεν κυβερνούν χώρες, αλλά καθορίζουν τους όρους υπό τους οποίους τα κράτη, οι εταιρείες, ακόμη και οι ιδιώτες μπορούν να χρηματοδοτηθούν. Οι αποφάσεις τους για τα επιτόκια, τις νομισματικές πολιτικές ή την έκδοση δημόσιου χρέους διαμορφώνουν την παγκόσμια οικονομία, συχνά εις βάρος των πιο ευάλωτων πληθυσμών. Μια απλή προσαρμογή των βασικών επιτοκίων ή μια αναθεώρηση των κρατικών αξιολογήσεων από οίκους όπως η Standard & Poor's ή η Moody's μπορεί να στείλει μια ολόκληρη οικονομία σε ένα σπιράλ κρίσης.
Όσον αφορά την ασφάλιση, η κατάσταση είναι παρόμοια. Αντασφαλιστές όπως η Munich Re ή η Swiss Re κατέχουν τεράστια δύναμη, επειδή είναι αυτοί που καθορίζουν τις προϋποθέσεις για την κάλυψη των κινδύνων - κλιματικών, πολιτικών, γεωπολιτικών, ακόμη και κινδύνων για την υγεία. Καθορίζουν τις τιμές των ασφαλιστηρίων συμβολαίων, υπαγορεύουν τους όρους των συμβολαίων και επηρεάζουν τις επενδυτικές στρατηγικές μεγάλων εταιρειών. Όταν χτυπά μια φυσική καταστροφή, οι κυβερνήσεις και οι πολυεθνικές συχνά στρέφονται σε αυτές για να εγγυηθούν την κάλυψη των απωλειών τους, αλλά είναι επίσης αυτές που μπορούν να αποφασίσουν να αλλάξουν τους όρους ασφάλισης σύμφωνα με τα δικά τους οικονομικά κριτήρια, αφήνοντας μερικές φορές τα κράτη ή τους τοπικούς πληθυσμούς ευάλωτους σε ξαφνικές αυξήσεις στα ασφάλιστρα ή εξαιρέσεις από την κάλυψη.
Τα διεθνή συμβόλαια, από την άλλη πλευρά, είναι το σκηνικό πάνω στο οποίο αυτοί οι παράγοντες υφαίνουν τη δύναμή τους. Η συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, για παράδειγμα, είναι ένα πλαίσιο που βασίζεται στην ικανότητα των μεγάλων εταιρειών να πλοηγούνται σε μια θάλασσα πολύπλοκων χρηματοπιστωτικών συμβάσεων, όπου τα παράγωγα, τα πράσινα ομόλογα και τα επενδυτικά κεφάλαια είναι τα πραγματικά μέσα λήψης αποφάσεων. Αυτές οι συμβάσεις δεν είναι απλώς νομικά έγγραφα: αντιπροσωπεύουν έναν πραγματικό μηχανισμό ελέγχου που καθορίζει ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση σε τι — ποιος μπορεί να επενδύσει, ποιος μπορεί να δανειστεί, ποιος μπορεί να προστατεύσει τα περιουσιακά του στοιχεία. Αυτός ο έλεγχος των χρηματοοικονομικών ροών και των συμβατικών σχέσεων καθιστά τα μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα τους πραγματικούς κυβερνήτες του σύγχρονου κόσμου.
Και τέλος, η ρευστότητα των ανταλλαγών είναι ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία αυτής της δύναμης. Αυτή η νέα μορφή κυριαρχίας εκδηλώνεται στη διαχείριση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού. Τα λιμάνια της Σιγκαπούρης ή της Αμβέρσας, για παράδειγμα, δεν είναι απλώς σημεία διέλευσης. Είναι στρατηγικά σημεία ελέγχου όπου η διαχείριση της ροής αγαθών, ενέργειας και πληροφοριών καθιστά δυνατή τη διατήρηση σχεδόν απόλυτου ελέγχου στις οικονομίες του κόσμου. Μεγάλες εταιρείες logistics όπως η Maersk ή η DHL ελέγχουν τον τρόπο διακίνησης των εμπορευμάτων, υπαγορεύοντας όχι μόνο τις τιμές μεταφοράς, αλλά και τους όρους πρόσβασης στην αγορά, ανάλογα με τους κανονισμούς που επιβάλλουν.
Οι ιδεολόγοι του νεοφιλελευθερισμού υπερασπίζονται αυτή την παγκόσμια οργάνωση των ροών ως μια μορφή οικονομικής ελευθερίας, όπου οι αγορές πρέπει να αφεθούν στην τύχη τους, χωρίς υπερβολική ρύθμιση από το κράτος. Προσωπικότητες όπως ο Milton Friedman ή ιδρύματα όπως το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα έχουν επιβάλει αυτό το όραμα: έναν κόσμο όπου οι ροές κεφαλαίων πρέπει να ρέουν ανεμπόδιστα και όπου τα κράτη πρέπει να υποτάσσονται στην τάξη της αγοράς. Αλλά αυτή η «ελευθερία» απέχει πολύ από το να είναι δίκαιη. Στην πραγματικότητα επιτρέπει στους πιο ισχυρούς παράγοντες να ελέγχουν την πρόσβαση σε πόρους και ευκαιρίες, δημιουργώντας έναν κόσμο συστηματικής θήρευσης
Εν ολίγοις, αυτή η σύγχρονη δύναμη δεν εκφράζεται με ωμή βία, αλλά με ένα λεπτό σύνολο κανόνων και κανόνων που θέτουν τις προϋποθέσεις πρόσβασης στους ζωτικούς πόρους της παγκόσμιας οικονομίας. Αυτοί οι οικονομικοί βαρόνοι δεν διοικούν στρατούς, αλλά ελέγχουν τη ροή χρημάτων, αγαθών και υπηρεσιών. Ρυθμίζουν τους όρους υπό τους οποίους μπορεί να ασκηθεί οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα, είτε πρόκειται για επένδυση σε υποδομές, υπογραφή σύμβασης εργασίας ή ανάπτυξη νέας τεχνολογίας. Είναι διαχειριστές πρόσβασης, αρχιτέκτονες της παγκόσμιας οικονομίας και οι αποφάσεις τους έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα από τα ψηφίσματα των κοινοβουλίων ή των κυβερνήσεων. Αυτή είναι η πραγματική φύση της σύγχρονης εξουσίας.
Ο σύγχρονος κόσμος δεν κυβερνάται από έναν μόνο θρόνο αλλά μοιάζει περισσότερο με ιστό αράχνης όπου ορισμένοι κόμβοι είναι πιο πυκνοί, ορισμένες πόλεις συγκεντρώνουν τις ροές και ορισμένοι κανόνες έχουν παγκόσμια εμβέλεια. Επιβάλλει τη θέλησή της όχι με στρατιωτική δύναμη, αλλά με την ικανότητά της να καθιστά απαραίτητες ορισμένες υποδομές, ορισμένες συναλλαγές ή ορισμένους ρυθμιστικούς μηχανισμούς.
Αυτοί που ελέγχουν την πρόσβαση στις ροές, είτε πρόκειται για τα λιμάνια της Σιγκαπούρης, είτε για τα χρηματιστήρια της Νέας Υόρκης είτε για το χρηματοπιστωτικό κέντρο του Λονδίνου, είναι οι πραγματικοί κύριοι του σύγχρονου κόσμου και όχι μέσω της ορατής κυριαρχίας, αλλά μέσω του καθορισμού των όρων πρόσβασης στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Και σε ένα σύστημα ροών, το άτομο που ορίζει τους κανόνες κίνησης δεν χρειάζεται να κατέχει την επικράτεια, αφού χρειάζεται μόνο να κάνει τη διέλευση υποχρεωτική, όπως στην περίπτωση του πετρελαίου ή με τα στενά του Ορμούζ ή τη Διώρυγα του Σουέζ. Ο σύγχρονος κόσμος, όπως τον ξέρουμε, κυβερνάται αποκλειστικά από ένα δίκτυο αόρατων ροών, όπου η κυριαρχία των κρατών δεν είναι παρά μια ψευδαίσθηση. Αυτό το σύστημα δεν είναι μόνο ένα κυκλικό φαινόμενο αφού έχει γίνει δομικό. Αλλά η ιστορία μας δείχνει ότι οποιοδήποτε σύστημα μπορεί να αποδομηθεί.
Ο πόλεμος κατά του Ιράν, και ευρύτερα οι τρέχουσες γεωπολιτικές εντάσεις, υπογραμμίζουν τα βαθιά ελαττώματα σε αυτό το σύστημα παγκόσμιων ροών. Στοχεύοντας χώρες όπως το Ιράν, η Δύση επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχό της σε στρατηγικές περιοχές της Μέσης Ανατολής, ιδιαίτερα γύρω από ενεργειακούς πόρους και κρίσιμους εμπορικούς δρόμους. Αλλά αυτή η αντιπαράθεση εκθέτει επίσης την ευθραυστότητα του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, το οποίο βασίζεται στη χειραγώγηση των τιμών του πετρελαίου, στον έλεγχο των χρηματοπιστωτικών κυκλωμάτων και στη ρύθμιση του εμπορίου. Καθώς έθνη όπως η Κίνα, η Ρωσία και όλο και περισσότερο χώρες του Παγκόσμιου Νότου επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν τις συμμαχίες τους και να παρακάμψουν τους δυτικούς μηχανισμούς ελέγχου, η κυρίαρχη παγκόσμια τάξη που βασίζεται στο Σίτι του Λονδίνου, τη Wall Street και τα παγκόσμια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δείχνει σαφή σημάδια ευθραυστότητας.
Σίγουρα, η Δύση θα υποφέρει από αυτή την απώλεια εξουσίας, μεταξύ άλλων μέσω μιας κρίσης χρηματοδότησης, της αυξημένης οικονομικής αστάθειας και της μειωμένης επιρροής. Αλλά μακροπρόθεσμα, αυτή η εξέλιξη θα είναι μια ανακούφιση για τον υπόλοιπο κόσμο. Πράγματι, η κατάρρευση αυτού του συστήματος θα εξισορροπήσει εκ νέου τις παγκόσμιες οικονομικές σχέσεις, απελευθερώνοντας πολλές χώρες από τα νύχια ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος που, για δεκαετίες, εξήγαγε τον πλούτο τους χωρίς δίκαιη απόδοση. Ο έλεγχος των παγκόσμιων ροών δεν θα ανήκει πλέον σε έναν μικρό αριθμό οικονομικών δυνάμεων, αλλά σε μια ομάδα εθνών που επιδιώκουν δικαιότερη συνεργασία, βασισμένη στις αρχές της οικονομικής κυριαρχίας, της συνεργασίας και όχι του ανταγωνισμού και, τέλος, της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Ο κόσμος θα μπορούσε επιτέλους να δει μια μορφή απελευθέρωσης από αυτόν τον αόρατο ιστό αράχνης, ο οποίος, αν και υφαίνεται εδώ και αιώνες, ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μας... Φιλ ΜΠΡΟΚ.
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
