Ο Θησέας ξεκίνησε από την Αθήνα για την Κρήτη μ' ένα καράβι με μαύρα πανιά και υποσχέθηκε ότι θα σήκωνε άσπρα πανιά κατά την επιστροφή, όταν θα είχε απαλλάξει την Αθήνα από το βαρύ της φόρο. Ακολουθεί μια έντονη λογομαχία μεταξύ του Μίνωα και του Θησέα όπου ο τελευταίος ισχυρίζεται ότι κι αυτός είναι γιος θεού, του Ποσειδώνα. Για να το αποδείξει αποδέχεται την πρόκληση του Μίνωα και πέφτει να πιάσει το δαχτυλίδι που πέταξε στη θάλασσα. Εκεί τον υποδέχεται η Αμφιτρίτη που του χαρίζει έναν πορφυρό μανδύα και ένα στεφάνι από ρόδα οδηγώντας τον στο παλάτι του θεού. Ο Θησέας επιστρέφει από το βυθό με το δαχτυλίδι και αποδεικνύει τη θεϊκή του καταγωγή.
Ενα σπάνιο μινωικό δαχτυλίδι από την Ακρόπολη των Αθηνών, που οι αρχαιολόγοι αποκαλούν «το δαχτυλίδι του Θησέα» γιατί φέρει σκηνή ταυροκαθαψίων, συνεπώς παραπέμπει στον μύθο του Θησέα, επιθυμεί να αποκτήσει το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο από την κάτοχό του. Το δαχτυλίδι αυτό θεωρείται μοναδικό, γιατί δεν έχουν βρεθεί άλλα αυτού του είδους (χρυσά σφραγιστικά) και αυτής της εποχής (τέλος 15ου - αρχές 14ου αι. π.Χ.) στον ελλαδικό χώρο, πέραν της Κρήτης. Παλαιότερα είχε βρεθεί ένα παρόμοιο στην αρχαία Αγορά.
Η ιστορία της ανεύρεσής του παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, γιατί παραπέμπει στη δεκαετία '50-60, όταν κατασκευαζόταν η ανατολική επέκταση του Μουσείου της Ακρόπολης. Τα χώματα απορρίπτονταν στη βόρεια πλευρά του βράχου, προς τα Αναφιώτικα, και ανάμεσα σ' αυτά φαίνεται πως ήταν και το πολύτιμο αυτό εύρημα. Το βρήκε στην αυλή του σπιτιού του στα Αναφιώτικα, πίσω από την εκκλησία του Αγίου Συμεών, ο πεθερός της κ. Αννας Φιλοπούλου-Τζουστάκη, η οποία τον περασμένο Μάρτιο πήγε και το παρέδωσε στην Εφορεία Αρχαιοπωλείων, για να λάβει άδεια κατοχής - όπως ορίζει ο νέος αρχαιολογικός νόμος. Οπως μας είπε η ίδια, φεύγοντας ο πεθερός της από τα Αναφιώτικα, πήρε το δαχτυλίδι και το έκρυψε στο εξοχικό του, στην Αγ. Μαρίνα της Βάρκιζας. Οταν το σπίτι αυτό γκρεμίστηκε, το δαχτυλίδι βρέθηκε και εκείνη το παρέδωσε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία, με την επιθυμία -λόγω της σκηνής του αγώνα που παρουσιάζει- να εκτεθεί στην ολυμπιακή έκθεση «Αγών» που ετοίμαζε την άνοιξη το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Παρόλο που τελικά το εύρημα δεν παρουσιάσθηκε στην έκθεση, γιατί δεν ήταν -όπως τα υπόλοιπα εκθέματα- κλασικής εποχής, απασχόλησε τους αρχαιολόγους του Μουσείου και κυρίως την υπεύθυνη της Προϊστορικής συλλογής Λένα Παπάζογλου για το θέμα της παράστασής του. Εκτός από τον ταύρο που φαίνεται στο κέντρο της οβάλ σφενδόνης (2,7x1,8 εκατοστά), απεικονίζεται στην άκρη ένα φυτό, που δηλώνει το χώρο διεξαγωγής των ταυροκαθαψίων, χώρο υπαίθριο. Υπάρχει επίσης και ένα αιλουροειδές, πιθανόν λιοντάρι, που ετοιμάζεται να επιτεθεί. Το λιοντάρι δεν έχει θέση στην παράσταση αυτή, λένε οι αρχαιολόγοι. Ισως αποτελεί τμήμα κάποιας άλλης σκηνής και πάντως χρήζει περαιτέρω μελέτης.
Στην εισήγησή της προς το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, όπου συζητήθηκε το αίτημα της ιδιοκτήτριάς του για «άδεια κατοχής», η κ. Παπάζογλου ανέφερε πως το σφραγιστικό αυτό δαχτυλίδι είναι πολύ ενδιαφέρον, γιατί η παράστασή του διαφέρει από τα αντίστοιχα της Κρήτης. Επιβεβαίωσε το ότι στη δεκαετία του '50-60, σύμφωνα με τα Χρονικά Δελτία, έριχναν τα χώματα από την Ακρόπολη προς τα σπίτια του Αγ. Συμεών, στα Αναφιώτικα (τα σπίτια έπειτα κατεδαφίστηκαν για την αποκατάσταση του αρχαίου Περιπάτου που περιβάλλει τον βράχο).
Οσο για τη γνησιότητα του δαχτυλιδιού δεν υπάρχουν πολλές αμφιβολίες, γιατί οι πρώτες αρχαιομετρικές αναλύσεις που έγιναν στα εργαστήρια του Μουσείου συνηγορούν ως προ το ότι είναι αυθεντικό. Αν αυτό αποδειχθεί και από τα εργαστήρια του «Δημόκριτου», θα μένει μόνο η εκτίμηση της αξίας τού δαχτυλιδιού από την 3μελή επιτροπή που όρισε το ΚΑΣ (Δημακοπούλου, Παπάζογλου και Δημοπούλου), προκειμένου να αγοραστεί. Προς το παρόν δόθηκε άδεια κατοχής στην κ. Φιλοπούλου και συνεπώς το δικαίωμα αμοιβής, εφόσον επιθυμεί να το κρατήσει το Μουσείο. Στη συζήτηση, όμως, που έγινε ο γεν. διευθυντής Αρχαιοτήτων Λ. Κολώνας αμφισβήτησε ευθέως το δικαίωμα αυτό του ιδιώτη, γιατί η περιοχή των Αναφιώτικων μέχρι την οδό Αδριανού είναι κηρυγμένη ως αρχαιολογική. «Τότε, αν κάποιος περπατώντας στη λεωφόρο Αμαλίας, που είναι επίσης αρχαιολογική, βρει ένα αρχαίο, του λέμε καλύτερα να πάει να το πουλήσει», επισήμανε ο νουνεχής αρχαιολόγος.
Πάντως, το τελευταίο σπάνιο δαχτυλίδι που αγόρασε το Δημόσιο από ιδιώτη ήταν «το δαχτυλίδι του Μίνωα», η αξία του οποίου εκτιμήθηκε στα 400.000 ευρώ και ο κάτοχός του έλαβε (σύμφωνα με τον παλαιό αρχαιολογικό νόμο) τα μισά, ήτοι 200.000 ευρώ. «Το δαχτυλίδι του Θησέα» είναι πολύ μικρότερο, λένε οι αρχαιολόγοι που τα έχουν δει και τα δύο, και φέρει παράσταση πολύ πιο απλή. Ωστόσο, η τιμή του δεν θα είναι -όπως εκτιμούν- αμελητέα.
ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ ΤΟΥ ΠΟΛΥΚΡΑΤΗ
Ο Άμασις, φαραώ της 18ης Δυναστείας, βασίλεψε στην Αίγυπτο στα μέσα του 6ου αιώνα της Αρχαιότητας. Είχε αναπτύξει φιλικές σχέσεις με τους Έλληνες, οι οποίοι είχαν ιδρύσει στο Δέλτα του Νείλου, πολύ κοντά στην τότε πρωτεύουσα της χώρας τη Σάιδα, μια «πανελλήνια» αποικία τη Ναύκρατη. Ιδιαίτερες φιλίες είχε αναπτύξει ο Άμασις με τον τύραννο της Σάμου, τον Πολυκράτη, που εθεωρείτο ο πιο τυχερός άνθρωπος του καιρού του.
Η τυραννία της αρχαϊκής και προκλασσικής εποχής ήταν ένα ιδιότυπο καθεστώς, που σε πολλές ελληνικές πόλεις αποτέλεσε το ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ της ολιγαρχίας, δηλαδή της διακυβέρνησης των αριστοκρατών, που είχαν διαδεχθεί τους βασιλείς της μυκηναϊκής εποχής και της δημοκρατίας, δηλαδή της διακυβέρνησης του δήμου, του λαού. Οι τύραννοι κατά κανόνα στηρίζομενοι σε μεσαία και κατώτερα λαϊκά στρώματα, χτύπησαν τους αριστοκράτες και περιορισαν την εξουσία και την επιρροή τους. Φυσικά δεν ήταν λαϊκοί ηγέτες. Κυβερνούσαν αυταρχικά και πολύ συχνά κατέφευγαν στην τρομοκρατία για να κρατηθούν στην εξουσία.
Τέτοιος ήταν και ο Πολυκράτης. Γιος του Αιάκη και εγγονός του Συλοσώντα, που υπήρξαν για λίγο και αυτοί τύραννοι, κατόρθωσε με τα δύο αδέρφια του να νικήσει με δόλο και να σκοτώσει τους ηγέτες των γεωμόρων δηλαδή των μεγάλων γαιοκτημόνων και να πάρει την εξουσία. Στην αρχή τα τρία αδέρφια μοιράστηκαν μεταξύ τους το νησί. Ο Πολυκράτης κράτησε την Αστυπάλαια, δηλαδή την παλιά πόλη της Σάμου, ο ένας αδερφός του, ο Παντάγνωτος, την Χησία, το βορειοανατολικό τμήμα του και ο άλλος, ο Συλοσώντας τη δυτική Σάμο, την Αισχριονία. Τελικά τα τρία αδέρφια συγκρούστηκαν για την εξουσία και ο Πολυκράτης σκοτωσε τον Παντάγνωτο, εξόρισε τον Συλοσώντα και έμεινε μόνος κυρίαρχος της Σάμου, που την κυβέρνησε με σιδερένιο χέρι, αλλά και με μεγάλη ικανότητα.
Επί της διακυβέρνησής του η Σάμος άνθισε κυριολεκτικά και έγινε, όπως γράφει ο Ηρόδοτος «πασέων πρώτη, Ελληνίδων και βαρβάρων». Το πρώτο που έκαμε ο Πολυκράτης ήταν να δημιουργήσει αξιόμαχο στόλο. Στα ναυπηγεία του νησιού κατασκευάστηκε νέος τύπος πλοίου με τα 50 κουπιά, η περίφημη σάμαινα.
Με τον στόλο αυτόν η Σάμος έγινε θαλασσοκράτειρα και νίκησε τους Λεσβίους, τους Πριηνείς και τους Μιλησίους που είχαν συνασπιστεί εναντίον της. Όταν ο Κύρος νίκησε τον Κροίσο και κατάκτησε τη Λυδία και όλη τη Δυτική Μικρασία, αποπειράθηκε να καταλάβει και τη Σάμο. Αποβιβάστηκε στο νησί, έκαψε το ναό της Ήρας, αλλά τελικά αποκρούστηκε και αποσύρθηκε ταπεινωμένος. Ο Πολυκράτης προνόησε για τις τις μητέρες των πεσόντων και διέταξε τους πλουσίους να τις συντηρούν δωρεάν. Το ίδιο αψήφισε και τη Σπάρτη, τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στην ελληνικό χώρο. Ίδρυσε πολλές αποικίες στο Αιγαίο, στην Κρήτη, στη Θράκη, και στη Σικελία και συμμάχησε με τον Λύγδαμη της Νάξου και τον Άμαση της Αιγύπτου, με τον οποίο είχε και προσωπική φιλία.
Στόλισε τη Σάμο με σπουδαία αρχιτεκτονήματα, όπως ο μέγας ναός της Ήρας, που έχτισαν οι αρχιτεκτονες Ροίκος και Θεόδωρος, στη θέση εκείνου που έκαψαν οι Πέρσες και πραγματοποίησε σημαντικά τεχνικά έργα, όπως το λιμάνι της Σάμου και το υδραγωγείο της, το μοναδικό «Ευπαλίνειο όρυγμα», ένα από τα μεγαλύτερα τεχνικά επιτεύγματα της αρχαιότητας. Το έργο αυτό ήταν σήραγγα μήκους 1036 μ. και ύψος και πλάτος άνετο για την διέλευση ενός ατόμου σε βάθος 80 μ. κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, που το ξεκίνησαν ταυτόχρονα από τις δύο άκρες του και οι δύο εκσκαφές συναντήθηκαν με ελάχιστη απόκλιση!
Την εποχή του Πολυκράτη έζησαν και δημιούργησαν σπουδαίοι διανοητές και πολλοί από αυτούς είχαν σχέση με τη Σάμο και τον κυβερνήτη της, όπως ο μεγάλος φιλόσοφος και μαθηματικός Πυθαγόρας, ο αστρονόμος Αρίσταρχος,, «όστις πρώτος υπώπτευσεν ότι η γη κινείται περί τον ήλιον...»*, οι σπουδαίοι αρχιτέκτονες Ροίκος Θεόδωρος και Μανδροκλής, ο μηχανικός Ευπαλίνος, ο θαλασσοπόρος και εξερευνητής Κωλαίος και άλλοι.
Όπως γράφω στην αρχή αυτού του σημειώματος ο Πολυκράτης ήταν πολύ τυχερός. Ότι κι αν έκανε, σε καλό του έβγαινε. Ποτέ του δεν δοκίμασε συμφορά ή αποτυχία. Αυτό δεν άρεσε στο φίλο του Άμασι, γιατί πίστευε, πως οι πολύ ευτυχείς δεν έχουν καλό τέλος. Του έγραψε λοιπόν πως οι θεοί φθονούν τους τυχερούς και του συνιστούσε να δοκιμάσει θεληματικά μια λύπη, αφού η τύχη όλο χαρές του έστελνε. Ο Πολυκράτης δέχτηκε τη συμβουλή του φίλου του και ένα απομεσήμερο, με φίλους πολλούς, τράβηξε με πλοίο ανοιχτά στο πέλαγος. Εκεί έβγαλε το πολύτιμο δαχτυλίδι του, έργο ξακουστού τεχνίτη, που το αγαπούσε υπερβολικά και το χρησιμοποιούσε και για σφραγίδα του και με μεγάλη λύπη το πέταξε στη θάλασσα.
Μα δεν πέρασαν 5-6 μέρες και το δαχτυλίδι βρέθηκε! Κάποιος φτωχός ψαράς, έπιασε ένα ψάρι διαλεχτό και μεγάλο. Δε θέλησε να το πουλήσει στην αγορά, αλλά προτίμησε να το χαρίσει στον Πολυκράτη, ο οποίος μάλιστα, ευχαριστημένος τον κάλεσε να το φάνε μαζί. Τη στιγμή, που ο μάγειρας καθαρίζοντάς το ψάρι, έσκισε το στομάχι του, βρήκε το δαχτυλίδι-βούλα και χαρούμενος το πήγε στον Πολυκράτη, που επίσης χάρηκε πολύ και γέμισε τον ψαρά με πλούσια δώρα. Κατόπιν έστειλε γράμμα στον Άμαση, αναφέροντας τα καθέκαστα. Εκείνος όμως δε χάρηκε καθόλου. Αντίθετα προβλέποντας τα χειρότερα, έκοψε τις σχέσεις του με τον Πολυκράτη, μη θέλοντας να λυπηθεί και ο αυτός εξ αιτίας του φίλου του.
Τελικά οι φόβοι του Άμαση βγήκαν σωστοί. Το τέλος του Πολυκράτη ήταν τραγικό. Με τις δαπάνες του για τα μεγαλοπρεπή έργα και τη συντήρηση του μισθοφορικού στρατού του, εξανέμησε το ταμείο του και έψαχνε απεγνωσμένα για δάνειο. Οι Πέρσες, που μετά την ήττα και την εκδίωξή τους από τη Σάμο ήταν ορκισμένοι εχθροί του, όταν έμαθαν την οικονομική του δυσπραγία, του έστησαν παγίδα. Ο σατράπης της Λυδίας Οροίτης έστειλε στον Πολυκράτη μήνυμα πως τάχα ο ίδιος κινδύνευε να θανατωθεί από τον Μεγάλο Βασιλέα και ζητούσε να τον βοηθήσει να φυγαδεύσει τα πλούτη του και εν συνεχεία να δραπετεύσει στη Σάμο. Ο Πολυκράτης δέχτηκε και μάλιστα, παρά τις προειδοποιήσεις της κόρης του και πολλών φίλων του, αποφάσισε να πάει αυτοπροσώπως στην απέναντι ακτή να παραλάβει τα πλούτη του Οροίτη. Εκεί όμως οι Πέρσες τον έπιασαν και τον ανασκολόπισαν σε ένα ύψωμα, από όπου μπορούσε πεθαίνοντας να βλέπει την αγαπημένη του πόλη. Με με τον μαρτυρικό θάνατο του Πολυκράτη τέλειωσε η περίοδος της ακμής της Σάμου. Το νησί γνώρισε περίοδο αστάθειας, παρακμής και τελικά πέρασε στην εξουσία των Περσών ως τους Μηδικούς Πολέμους.
ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ ΤΟΥ ΜΙΝΩΑ
Kοινά χαρακτηριστικά αυτής της θεότητας είναι συνήθως η σοφία και παντοδυναμία. Στη δική της σοφία οφείλεται η γένεση του κόσμου και χάρη στη δύναμή της ενεργοποιείται. Eίναι η μόνη υπάρχουσα πριν απο τη δημιουργία του κόσμου. Tίποτα δεν υπάρχει, είτε ον είτε πράγμα, πριν από αυτόν. H δημιουργία έγινε από βούληση της θεότητας σκόπιμα και με ορισμένη τάξη.
Eίναι κι αυτό μια ακόμη έκφραση της σοφίας του δημιουργού. H δημιουργία φαίνεται να είναι αποτέλεσμα απόφασης του Θεού και όχι τυχαία δοκιμή. H θεότητα δεν περιορίζεται από το δημιούργημά της. H σχέση της με την μετά τη δημιουργία τάξη, είναι μια έκφραση της Eλευθερίας της. Mετά τη δημιουργία η θεότητα αποσύρεται και εμφανίζεται πάλι όταν η καταστροφή απειλεί την τεθείσα τάξη.
H μυθολογία είναι πανάρχαια Mινωίτικη και τη συναντούμε αργότερα πάλι ως "πανάρχαια" στην Aίγυπτο (χαρακτηρισμός που όταν πρόκειται για την Aίγυπτο, υποκρύπτει μινωική προέλευση), στην Hλιούπολη.
Eπειδή οι Mινωίτικοι πάπυροι καταστράφηκαν λόγω της κοντινής θέσεως του νησιού προς το ηφαίστειο της Σαντορίνης και επειδή η μυθολογία της Aιγύπτου όπως αναφέραμε έχει προέλευση μινωική, θα τη μεταφέρουμε εδώ, για να κατανοήσουμε την προϋπάρχουσα στο νησί του μεγάλου Θαλασσοκράτορα.
Σύμφωνα με το μύθο το σύμπαν καταλαμβανόταν αρχικά από έναν ακίνητο, προαιώνιο ωκεανό, ένας πανάρχαιος λόφος αναδύθηκε από την αρχέγονη πλημμύρα (ωκεανό), φέρνοντας στον κόσμο τη ζωή. O κοσμογονικός μύθος της Hλιούπολης, αναφέρει ότι ο πανάρχαιος Θεός Aτούμ δημιούργησε το πρώτο ζεύγος Θεών, τον Σου και την Tεφνούτ (τον αέρα και την υγρασία).
O Σου χώρισε τον ουρανό (Nουτ) από τη γη (Γκεπ). Oι πέντε αυτοί Θεοί θεωρούνται ότι αποτελούν τρεις γενεές. Στην Eρμούπολη της Ανω Aιγύπτου υπήρχαν οκτώ Θεότητες που πήγασαν από τον Nου (ωκεανό). Aποτελούσαν τέσσερα θεϊκά ζεύγη, το καθένα από τα οποία προσωποποιούσε ένα αρνητικό χαρακτηριστικό στοιχείο του σύμπαντος πριν από τη δημιουργία:
Nου και Nαουνέτ, ο αρχέγονος. Xουχ και Xαουέτ, το περικλείον τα πάντα. Kουκ και Kαουκέτ, το σκότος και Nία και Nιατ, η ανυπαρξία. O Αμμων και η σύζυγός του Aμαουνετ (απόκρυφη) προσθέτονται συχνά στην ομάδα. H οκτάδα ως σύνολο δημιούργησε και κυβερνούσε τον κόσμο. Eπιπλέον, δημιούργησαν ένα άνθος λωτού, που έπλεε στα νερά του Nου. Aπό το άνθος αναδύθηκε ο Θεός του Ήλιου Pα.
O λωτός με τη μορφή του νούφαρου παίζει πρωτογενή ρόλο στην Aιγυπτιακή Mυθολογία. Xρησίμευσε ως υποστήριγμα του πρώτου Ήλιου από τη δημιουργία του κόσμου.
Aργότερα αναπτύχθηκε και η κοσμολογία της Mέμφιδος. Eκεί πίστευαν ότι ο προστάτης Θεός Φθα δημιούργησε τους Θεούς, τον κόσμο, το πρώτο ζεύγος και τη βάση του ανθρώπινου πολιτισμού, μέσω της δημιουργικής δύναμης της κατανόησης (Σία) στην καρδιά του και της δημιουργικής άρθρωσης (Xου) στη γλώσσα του.
Eπικρατούσε η πίστη ότι οι οκτώ δημιουργοί Θεοί της Hλιουπολίτικης παράδοσης περιεχόταν μέσα στον Φθα ως μορφές της δημιουργικής του δραστηριότητας και ολόκληρη η ομάδα με τον Φθα επικεφαλής, αναφερόταν και ως θεϊκή εννεάδα
Στις Θήβες πίστευαν ότι ο προστάτης Θεός Αμμων ήταν ο υπέρτατος και αόρατος δημιουργός. O Αμμων όχι μόνο είχε λάβει τη μορφή όλων των άλλων δημιουργών θεών, αλλά εμπεριείχε στις ιδιότητές του ολόκληρες κοσμολογικές παραδόσεις, ώς λειτουργίες της δημιουργικής του φύσης.
O Αμμων αρχικά λατρευόταν στο Xνουμ και αργότερα στις Θήβες. Στην 11η δυναστεία όταν η πόλη έγινε πρωτεύουσα ο Αμμων έγινε εθνική θεότητα, κατέλαβε τη θέση του θεού Ήλιου (Pε ή Pα) και λατρευόταν ως ύπατος των Θεών. Eκτός από την Aίγυπτο ο Αμμων λατρευόταν και σε άλλες χώρες. Iερά ζώα είχε τη χήνα και τον κριό.
O ναός-μαντείο του, το Aμμώνιο στην έρημο, στην όαση Σίβα, δεχόταν τις λατρευτικές επισκέψεις των πιστών για χίλια περίπου χρόνια. Nαοί του θεού Διός-Αμμωνος υπήρχαν σε πολλά μέρη της Eλλάδας και στην Kρήτη (από τον Διόδωρο αναφέρεται ως δεύτερος των βασιλέων της νήσου). Στην Aθήνα προς τιμήν του Διός-Αμμωνα τελούνταν τα Aμμώνια.
Έχουμε επίσης το ιερό πλοίο Aμμωνιάς, των αρχαίων Aθηναίων, όπως η Πάραλος και η Σαλαμινία. Tην ονόμασαν έτσι γιατί την χρησιμοποιούσαν για θρησκευτικές αποστολές στο ιερό του θεού Αμμωνος στην όαση Σίβα της λιβυκής ερήμου.
Oι Aθηναίοι εξέλεγαν ειδικό ταμία (άρχοντα) για την Aμμωνία. Aμμωνία ελέγετο κατά τον Στράβωνα και Στέφανο Bυζάντιο η παραλιακή πόλη στα σύνορα Aιγύπτου και Kυρηναϊκής, που αργότερα ονομάστηκε Παραιτόνιον και σήμερα Mάρσα Mατρούχ ή Mακσούμπα.
Aμμώνιο κέρας λεγεται σήμερα ο ανατομικός σχηματισμός του εγκεφάλου που η όψη του θυμίζει πόδι αρπακτικού ζώου, όπως φαίνεται από πάνω. Θεωρείται έδρα του φλοιώδους κέντρου της οσφρήσεως και τμήμα του λεγόμενου δρεπανοειδούς (επιχειλίου) συστήματος, που παρεμβαίνει στη συναισθηματική σφαίρα του ατόμου.
Λέγεται και "πους του ιπποκάμπου". Iππόκαμπος είναι το γνωστό αλογάκι της θάλασσας, το κεφάλι του βρίσκεται υπό σχεδόν ορθή γωνία ως προ τον κύριο άξονα του σώματός του. Tο αρσενικό φέρει στο σώμα του τα γονιμοποιημένα αβγά, που αποτίθενται από το θηλυκό σ' ένα ευρή θύλακο και εκεί εκκολάπτονται
Σε μερικές παραστάσεις Pωμαϊκής και Eλληνιστικής εποχής, ο ιππόκαμπος εμφανίζεται να ιππεύεται από τον Έρωτα ή από κάποια Nηρηίδα. H παρουσία του ιπποκάμπου στις θρησκευτικές παραστάσεις των μινωικών δακτυλιδιών δείχνει γνώσεις ανατομίας του ανθρώπου αλλά και των φυσικών δυνάμεων, ανώτερες από τις σημερινές. Eπίσης πραγματικά γνώριζε τί λάτρευε ο πιστός της εποχής εκείνης, σε σχέση με τον σημερινό που φαντάζεται αυτό που λατρεύει.
Tο δέντρο όπως χρησιμοποιήθηκε στις μυθολογίες των περισσότερων λαών, αντιπροσωπεύει αυτόν τον γήινο κόσμο και την αδιάκοπη ανανέωσή του, που τελικά είναι η ίδια η αιώνια ζωή
Eτσι το δέντρο γίνεται το στήριγμα και το κέντρο αυτού του κόσμου, γίνεται όργανο αλλά και όργανο θεών, δαιμόνων και ηρώων και με τη σημασία αυτή μετατρέπεται και το ίδιο σε θρησκευτικό αντικείμενο, φορτισμένο με μεταφυσικούς συμβολισμούς και μύθους της καθημερινής ζωής.
Tο κοσμικό δέντρο, όπως άλλωστε φανερώνουν οι διάφορες απεικονίσεις, συχνά αποτελεί μέρος ενός συνόλου, ενός ιερού χώρου, με πηγές και νερά, που δεν είναι άλλος από το λεγόμενο ιερό άλσος.
Tέτοια, ήταν τα αρχαιότερα ιερά της Eγγύς Aνατολής και ιδίως στις σημιτικές και αιγιακές λατρείες. Aπό την λατρεία του ιερού άλσους προέκυψε η λατρεία του ενός ιερού δέντρου. Διακριτικά των "Iερών Δέντρων "είναι ένα μεγάλο επιβλητικό δέντρο, σχεδόν πάντοτε περιφραγμένο με περίβολο και συνεπώς απομονωμένο "ιερό".
O περίβολος μπορεί να είναι διακοσμημένος με κονίαμα ή στεφανωμένος με λατρευτικά κέρατα. Mια πόρτα επίσης διακοσμημένη, οδηγεί στο εσωτερικό αποκαλύπτοντας ενίοτε ένα λίθινο κίονα. Δεν λείπουν επίσης βωμοί διαφόρων τύπων και σε ορισμένες περιπτώσεις ένα οικοδόμημα, που μοιάζει με ναό, βρίσκεται απέναντι στο δέντρο -μερικές φορές υποδηλώνεται φυσικό βραχώδες έδαφος
Tέτοια δέντρα δεν είναι αναμενόμενο να βρίσκονται ούτε στα βουνά ούτε σε συγκροτήματα των ανακτόρων. Eπομένως αυτά τα ιερά ήσαν τοποθετημένα στην ύπαιθρο. Walter Burkert "Aρχαία Eλληνική Θρησκεία σελ. 79.
O M.Nilsson προσθέτει: "H λατρεία κορυφώνεται σ' ένα βίαιο εκστατικό χορό κατά τον οποίον τινάζουν το δέντρο ή σπάζουν ένα κλαρί. Tο ότι έχουμε να κάνουμε με γνήσια δεντρολατρεία, φαίνεται. Όμως δεν πρόκειται πια για μια πρωτόγονη δεντρολατρεία, αλλά για μια λατρεία που συνδέεται με ανθρωπό- μορφους Θεούς.
Στα κρητικά μνημεία οι κλάδοι συνοδεύουν συχνά τα ζεύγη των ιερών κεράτων και τις σπονδές, γύρω δε από το ιερό δέντρο γίνονται επιφάνειες θεών και τελέσεις ιερουργιών, που αφορούν αυτό το ίδιο το δέντρο.
Πολλές φορές οι στάσεις και οι χειρονομίες των προσώπων που βρίσκονται κοντά στο δέντρο, προδίδουν τον χαρακτήρα εκστατικού χορού. Συχνά στα μινωικά μνημεία το ιερό δέντρο περικλείεται από ιερό περίβολο πράγμα το οποίο προδίδει ειδική λατρεία του δέντρου αυτού για τον αιγαιακό κόσμο. Tο ιερό δέντρο είναι αρχικά ενσάρκωση της Mεγάλης Θεάς.
Tο δέντρο, η Θεά, η λίθινη στήλη και η πηγή είναι από τις βασικότερες θρησκευτικές παραστάσεις και κύρια λατρευτικά στοιχεία. H σχέση του δέντρου με τη Θεά μαρτυριέται απο τις λατρείες της Eγγύς Aνατολής, όπου η Θεά λατρεύεται μέσα στα άλση. H ίδια σχέση μαρτυριέται και για τον αιγαιακό χώρο, απο τις μινωικο-μυκηναϊκές παραστάσεις και τη λατρεία των ιστορικών χρόνων.
Tο δέντρο είναι σταθερό στοιχείο της σκηνογραφίας του ιερού γάμου. O Iερός Στύλος είναι ο κορμός του ιερού δέντρου και υποκατάστατό του. Tην άμεση μεταφορά της παράστασης του δέντρου στον στύλο μαρτυρούν οι δύο στύλοι που εικονίζονται στη σαρκοφάγο της Aγίας Tριάδας στην Kρήτη. Kαι οι δύο είναι περιβεβλημένοι με φύλλα, οπότε γινόταν ομοιώματα δέντρων και εάν παριστούν θεότητες τότε δεν είναι άλλες απο τη Θεά και τον αρσενικό πάρεδρό της. Mε τόσες ιδιότητες συγκεντρωμένες, τα δέντρα θεωρούνται εμψυχωμένα.
O Oδυσσέας διατείνεται ότι πήγε στη Δωδώνη "για να πληροφορηθεί τις βουλές του Διός από την ψηλόκορμη Δρυ. Σ' ένα χρυσό δακτυλίδι απο την Kνωσό (εννοεί το "Δακτυλίδι του Mίνωα), γράφει ο Walter Burkett: "Mια προφανώς αρσενική μορφή δίπλα σ' ένα ιερό Δέντρο και έναν όρθιο κίονα αιωρείται απέναντι από μια γυναίκα που χαιρετά με υψωμένο χέρι.
Tο δέντρο στο συγκεκριμένο δακτυλίδι είναι δρυς. Eχουν εκφράσει πολλές απόψεις για τις μορφές που έχουν αποτυπωθεί πάνω στα δακτυλίδια. Έχουν φτάσει στο σημείο να συγκλίνουν όλες τις γνώμες ότι οι μορφές παριστάνουν θεότητες. Eάν όμως εξετάσουμε αυτές τις παραστάσεις βλέπουμε ότι έχουμε τρεις κατηγορίες μορφών ανάλογα με την ενδυμασία και το φύλο
H ίδια μορφή από δακτυλίδι σε δακτυλίδι έχει και άλλη ερμηνεία, αυτό δε γίνεται πιο προβληματικό όταν πρέπει να αποδοθεί μια μορφή στην θεά ή στην ιέρεια. Oι μόνες μορφές που πρέπει να ξεχωρίσουμε τετελεσμένα πρέπει να είναι οι λατρευτές οι οποίοι φορούν πάντα ενδύματα χωρίς φραμπαλάδες. Δηλαδή η ονομασία <<ζωνίτης>> που αναγράφεται στα κυριοτερα δακτυλίδια με Κρητικά ιερογλυφικά, αλλοτε στην Ιωνική διάλεκτο (δακτυλίδι Αρχανών) και άλλοτε στην Δωρική διάλεκτο (δακτυλίδι Βαφειού) ελεγχεται κάθε φορά τι ακριβώς ειναι η φραμπαλοφορούσα την οποία τιτλοφορεί έτσι. Τις περισσότερες όμως φορές η Ζωνίτης ειναι πριγκίπισσα αρχιέρεια και όχι θεά.
Στο δακτυλίδι του Mίνωα παρατηρούμε ότι το πλοίο εκτός του ότι η πλώρη του είναι φτιαγμένη από ομοίωμα ιπποκάμπου, το ιερό πλοίο είναι φτιαγμένο πιθανόν από φύλα πάπυρου κάτι που αποδεικνύει την παλαιότητα του του επιμέρους θέματος στο δακτυλίδι αλλά και την παλαιότητα του δαλκτυλιδιού αφού τα πρώτα πλοία ήταν φτιαγμένα από πάπυρο, αλλά και το ότι ο τριπλός θύσανος που φαινεται στην πρύμνη δεν είναι ουρά πτηνού αλλά η άκρη των φύλλων του πάπυρου, φαίνεται δε ο κόμβος δεσίματος που είναι στην πρύμνη.
Eπίσης μπορούμε να πούμε ότι τα ιερά πλοία ήταν περίτεχνα εν αντιθέσει προς τα άλλα που ήταν και από πλευράς τεχνικής κατασκευής κατώτερα. Παρατηρούμε πχ. ότι τα πλοία στο δακτυλίδι του Mίνωα και στου Mόχλου δεν έχουν περιλαίμιο, δηλαδή δέσιμο, ενώ στο σφράγισμα της Aγίας Tριάδας υπάρχει.
Tο ότι το δακτυλίδι της Aγίας Tριάδας δεν μεταφέρει ιέρεια ή θεά, άρα όχι ιερό, φαίνεται απο την ενδυμασία της μορφής, σύμφωνα με αυτά που αναφέραμε παραπάνω. H βασίλισσα-ιέρεια σύμφωνα με τα ενεπίγραφα χρυσά δακτυλίδια των Aρχανών και του Bαφειού φέρει τον τίτλο ζωνίτης, απο τη φούστα με τους φραμπαλάδες.
Tο ιστορικό της εύρεσης του "δακτυλιδιού του Mίνωα" προέρχεται απο προσωπικές μαρτυρίες των πρωταγωνιστών όταν ζούσαν, δηλαδή, απο τον Eμμ. Παπαδάκη (ο οποιος ήταν παππούς μου), απο το Mιχάλη Παπαδάκη (θείο μου), την Aναστασία Bασιλάκη (μητέρα μου), τη Φωτούλα Παπαδάκη (θεία μου), και τις εν ζωή αδελφές του Mιχάλη Παπαδάκη.
Tην Eυανθία Eυγενιτάκη, μεγαλύτερη αδελφή του Mιχάλη παπαδάκη 85 ετών σήμερα, η οποία την 23.7.95 μου εξιστόρησε γεγονότα άγνωστα μέχρι σήμερα. Tην Mαρίκα Bουρλιδάκη (αδερφή του Mιχ. Παπαδάκη), η οποία την 21/5/95 πρόσθεσε αρκετά άγνωστα στοιχεία για την ιστορία του δακτυλιδιού.
Tον Bασιλάκη Γεώργιο, ετών 90 σήμερα, ο οποίος την 8.6.95 πρόσθεσε αλλά και επιβεβαίωσε όσα είχαν πει οι προηγούμενοι. Eπίσης πολλά οφείλονται, χωρίς να το γνωρίζει, στον Peter Warren, εξαιτίας του οποίου αποκαλύφθηκε η ύπαρξη του δεύτερου δακτιλιδιού στο Aσμόλεαν, με τις παρατηρήσεις του δε, τις οποίες δημοσίευσε στην Eιλαπίνη το 1987, βοήθησε ώστε σε συνδυασμό με τα άγνωστα σ' αυτόν γεγονότα να αποδειχθεί ότι το γνήσιο δακτυλίδι του Mίνωα δεν χάθηκε, αλλά βρίσκεται στο Mουσείο Aσμόλεαν της Oξφόρδης, με αριθμό A.M. 1938.1110.
Όπου αναφέρεται αξία σε χρήματα δεν γράφεται το είδος του νομίσματος, διότι κανένας με σιγουριά γνώριζε.
ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ ΤΟΥ ΓΥΓΗ
Τον Πλάτωνα απασχολούσαν πάντοτε τα διττά - αντικρουόμενα ζεύγη καλού - κακού, ευτυχίας -; δυστυχίας, γνώσης -άγνοιας, δικαιοσύνης - αδικίας, γενναιότητας -δειλίας, κοινωνικής προσφοράς - απραγίας, αρμονίας -δυσαρμονίας και οραματιζόταν την κυριαρχία του αγαθού σε ένα «φωτεινό», δηλαδή ευτυχισμένο και αρμονικό κόσμο.
Ο ευρηματικός φιλόσοφος, στο Β΄ βιβλίο της «Πολιτείας» του και με το στόμα του αδελφού του Πλάτωνα Γλαύκωνα, επινοεί ένα μύθο.
Ένας βοσκός του βασιλιά της Λυδίας ονόματι Γύγης βρίσκει τυχαία ένα μαγικό δακτυλίδι μετά από δύο καταστρεπτικά φυσικά φαινόμενα. Την ώρα που έβοσκε τα πρόβατα του άρχοντά του, έπιασε φοβερή καταιγίδα και έγινε τόσο δυνατός σεισμός, ώστε άνοιξε η γη κάτω απ’ τα πόδια του. Κατέβηκε στο χάσμα που δημιουργήθηκε και εκεί μέσα στα σπλάχνα της γης, είδε ένα μεγάλο χάλκινο κούφιο άλογο. Από κάποια ανοίγματα στα πλευρά του κοίταξε μέσα του και διαπίστωσε ότι εκεί ήταν ξαπλωμένος ένας νεκρός με διαστάσεις σχεδόν γιγαντιαίες. Και το σημαντικότερο, φορούσε στο χέρι του ένα χρυσό δακτυλίδι. Ο Γύγης το πήρε και ανέβηκε πάλι στην επιφάνεια. Κάποια μέρα διαπίστωσε ότι το πολύτιμο εύρημά του είχε μία αξιοπερίεργη μαγική δυνατότητα. Περιστρέφοντας την πέτρα του («σφενδόνην» την ονομάζει ο Πλάτωνας) προς το εσωτερικό της παλάμης του, γινόταν αόρατος και εμφανιζόταν πάλι, γυρίζοντας το δακτυλίδι προς την αντίστροφη φορά. Ο ταπεινός βοσκός είχε λοιπόν στα χέρια του ένα τεράστιο όπλο. Μπορούσε να κάνει οτιδήποτε επιθυμούσε, χωρίς να γίνεται αντιληπτός και κυρίως, χωρίς να τιμωρείται ή έστω να επιπλήττεται. Έγινε από τη μια στιγμή στην άλλη φορέας μιας τουλάχιστον παράδοξης και απρόσμενης δύναμης, η οποία μπορούσε να λειτουργήσει προς όφελός του, πάντα όμως υπό το βάρος μιας έστω και λανθάνουσας αδικίας, που μπορούσε να φτάσει κι ως το έγκλημα. Και πραγματικά έτσι έγινε. Ο ασήμαντος μέχρι τότε Γύγης έγινε εραστής της βασίλισσας και με τη βοήθειά της σκότωσε τον αφέντη του και πήρε ο ίδιος την εξουσία. Κατέλαβε λοιπόν μια θέση που του χάρισε η δύναμη ενός χρυσού κρίκου, χωρίς να υπολογίσει τα αθέμιτα μέσα που χρησιμοποίησε, αλλά με μοναδικά κίνητρά - συνηθισμένα στην ανθρώπινη φύση -τη δόξα και τον πλούτο.
Ο Γλαύκωνας, που διηγείται τη φανταστική αυτή ιστορία, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τελικά είναι στη φύση του ανθρώπου να αδικεί, όταν μάλιστα ξέρει εκ των προτέρων ότι δε θα υποστεί τις συνέπειες της αδικίας του. Και αυτό γιατί η κοινή λογική ενός ανθρώπου λέει ότι η δικαιοσύνη δεν είναι τελικά ένα αγαθό στη ζωή μας, αφού η εφαρμογή της προσκρούει στο προσωπικό μας συμφέρον και είναι ανασταλτικός παράγοντας, τις περισσότερες φορές, για τα οποιασδήποτε ποιότητας κέρδη μας. Για όλους μας λοιπόν το βασανιστικό ερώτημα «αδικειν η αδικεισθαι;» γίνεται πολύ απλό. Και η απάντηση στη συνείδησή μας δεν είναι τουλάχιστον μία ανώδυνη ουδετερότητα, αλλά μία συνειδητή επιλογή συμφέροντος: «αδικειν» και μάλιστα αν είναι δυνατόν ατιμώρητα.
Ένα δακτυλίδι λοιπόν έγινε η αιτία να διαφθαρεί ένας απονήρευτος βοσκός και να περάσει από το φως του ενάρετου στη σκιά του εγκληματία. Ένα αντικείμενο γίνεται η φυλακή μιας συνείδησης, ο μοχλός καταστροφής μιας έντιμης ζωής, το παραδεισένιο μήλο, που όμως ως γνωστόν καταδικάζει τον άνθρωπο να ζει αιώνια στο σκοτάδι της αμαρτίας. Αμαρτία που ο Πλάτωνας ονομάζει αδικία, δηλαδή άρση της δικαιοσύνης.
Αναλυτικότερα:
Καταρχήν, θεμελιώνεται ανθρωπολογικά η αξία της αδικίας και ερμηνεύεται ιστορικοκοινωνικά η προέλευση της δικαιοσύνης. Συγκεκριμένα, ο άνθρωπος επιθυμεί εκ φύσεως την αδικία, για τα οφέλη που αυτή του προσφέρει· επειδή όμως σε μια κατάσταση γενικευμένης αδικίας είναι αδύνατο να δρέπει κανείς τους καρπούς της αδικίας του, χωρίς ταυτοχρόνως να υφίσταται τη βλάβη από την αδικία των συνανθρώπων του, η ανθρωπότητα προχώρησε σ' έναν συμβιβασμό, ένα είδος κοινωνικού συμβολαίου, που ορίζει πως κανείς δεν θα αδικεί, ούτε θα αδικείται. Κατά συνέπεια, η αδικία αποτελεί στοιχείο της ανθρώπινης φύσης, ενώ αντιθέτως η δικαιοσύνη εντάσσεται στην περιοχή των ανθρώπινων συμβάσεων.
Από την παραπάνω παραδοχή του συμβατικού χαρακτήρα της δικαιοσύνης απορρέει αναγκαστικά το συμπέρασμα του Γλαύκωνα: κανείς δεν είναι δίκαιος με τη θέλησή του, επειδή αναγνωρίζει την αξία της δικαιοσύνης, αλλά από ανάγκη, γιατί δεν έχει τη δυνατότητα να αδικεί χωρίς να αδικείται. Για να ενισχύσει τον ισχυρισμό του ο Γλαύκωνας, καλεί τους συνομιλητές του να κάνουν ένα διανοητικό πείραμα. Προτείνει να παραχωρήσουν σ' έναν δίκαιο κι έναν άδικο απεριόριστη εξουσία, ώστε να μπορούν να κάνουν ό,τι επιθυμούν, και στη συνέχεια να παρακολουθήσουν τη συμπεριφορά τους. Θα διαπίστωναν λοιπόν τότε πως και οι δύο θα έπαιρναν τον ίδιο δρόμο προς την αδικία, γιατί η ανθρώπινη φύση επιδιώκει την πλεονεξία (ο όρος δεν δηλώνει μόνο την απληστία, αλλά γενικότερα την επιθυμία για εξουσία, υπεροχή έναντι των άλλων ανθρώπων), και μόνο βίᾳ εξαναγκάζεται να παραδεχθεί την ισοτιμία όλων των ανθρώπων (παράγεται ἐπὶ τὴν τοῦ ἴσου τιμήν). Το διανοητικό πείραμα αποσαφηνίζεται στη συνέχεια με τον μύθο του Γύγη.
Όπως στον Πρωταγόρα, έτσι και στον λόγο του Γλαύκωνα ο μύθος χρησιμοποιείται παράλληλα με τον λόγο και έχει την ίδια λειτουργία: επεξηγεί ευχάριστα τη σοφιστική διδασκαλία, προσθέτοντας κι ένα στοιχείο εντυπωσιασμού. Η ιστορία του Γύγη, που παραδίδεται και από τον Ηρόδοτο (I.7-13), διασώζεται στον Πλάτωνα σε μια λαϊκότερη εκδοχή, καθώς τα τυπικά χαρακτηριστικά της την εντάσσουν στην περιοχή του μαγικού παραμυθιού: (α) ανωνυμία των ηρώων· (β) έντονη παρουσία του μαγικού και υπερφυσικού στοιχείου, που συνδράμει τον ήρωα στην αποστολή του και προαναγγέλλει το ένδοξο μέλλον του (στον Ηρόδοτο, αντιθέτως, η ιστορία παίρνει τη μορφή ρεαλιστικής νουβέλας, στην οποία κεντρική θέση έχει η παθολογία των ερωτικών και εξουσιαστικών σχέσεων). Η σοφιστική πηγή του Πλάτωνα πάντως ή ο ίδιος ο Πλάτωνας προσάρμοσε τον μύθο στις ανάγκες της συγκεκριμένης επιχειρηματολογίας, όπως είχε κάνει και ο Πρωταγόρας με τον δικό του μύθο. Αυτό γίνεται φανερό, αν προσέξουμε τη δυσανάλογα μεγάλη επιμονή της αφήγησης στην παρουσίαση των μαγικών ικανοτήτων του δακτυλιδιού, καθώς και το απότομο και βεβιασμένο κλείσιμο της ιστορίας, αφού οι λεπτομέρειες της κατάληψης της εξουσίας από τον Γύγη δεν ενδιαφέρουν ιδιαίτερα την επιχειρηματολογία.
Ο Γλαύκωνας προτείνει στους ακροατές του να φανταστούν πως ο δίκαιος και ο άδικος του πειράματός τους κατέχουν ένα δακτυλίδι σαν εκείνο του Γύγη και να αναρωτηθούν πώς θα συμπεριφερόντουσαν. Η πιθανότερη εκδοχή είναι πως κανείς δεν θα μπορούσε να αντισταθεί στους πειρασμούς της αδικίας και να αποφύγει να ενεργεί σαν θεός, εκπληρώνοντας οποιαδήποτε επιθυμία του (η σύγκριση του άδικου με τον θεό στο σημείο αυτό ασφαλώς ειρωνική). Κατά συνέπεια, το διανοητικό πείραμα επιβεβαιώνει πλήρως τη θέση που μεταφέρει ο Γλαύκωνας, χωρίς να την αποδέχεται (όπως φροντίζει να μας υπενθυμίσει: μέγα τοῦτο τεκμήριον ἂν φαίη τις, ὡς φήσει ὁ περὶ τοῦ τοιούτου λόγου λέγων), πως κανείς δεν είναι δίκαιος με τη θέλησή του, αλλά από ανάγκη (οὐδεὶς ἑκὼν δίκαιος, σαφής η αντίθεση με το σωκρατικό δόγμα οὐδεὶς ἑκὼν κακός). Κι αυτό συμβαίνει γιατί ο καθένας θεωρεί την αδικία ωφελιμότερη από τη δικαιοσύνη σε ατομικό επίπεδο. Ακόμη κι αν υπήρχε ένας τόσο παράξενος άνθρωπος, που δεν θα χρησιμοποιούσε για άδικους σκοπούς την απεριόριστη δύναμή του, η συμπεριφορά των άλλων ανθρώπων απέναντί του θα επιβεβαίωνε την άποψη που εκθέτει ο Γλαύκωνας: οι συνάνθρωποί του θα τον θεωρούσαν τελείως ανόητο και αξιολύπητο, έστω κι αν μπροστά του θα τον επαινούσαν, από φόβο μήπως τους αδικήσει.
Στο τρίτο μέρος της επιχειρηματολογίας του, ο Γλαύκωνας προχωρά σ' ένα νέο συμπέρασμα με βάση τα προηγούμενα: σημασία δεν έχει το να είναι κανείς πραγματικά δίκαιος, αλλά το να φαίνεται· κι απ' αυτή την άποψη ο απόλυτα άδικος θα βρίσκεται σε πλεονεκτικότερη θέση από τον απόλυτα δίκαιο. Γιατί, ο απόλυτα δίκαιος θα πρέπει να τιμά τη δικαιοσύνη για την αξία της καθεαυτήν και όχι για τις τιμές ή την εκτίμηση που αυτή του προσφέρει· κατά συνέπεια η δικαιοσύνη του θα είναι απόλυτη, αν ακριβώς στερείται της εκτίμησης των συνανθρώπων του και η αρετή του συνεχώς δοκιμάζεται. Αντιθέτως, ο απόλυτα άδικος, επειδή θα προσποιείται τον δίκαιο και θα έχει τελειοποιήσει την αδικία του, ώστε να μην συλληφθεί, πέρα από την ευημερία του θα κερδίσει και την εκτίμηση των συνανθρώπων του, και ίσως, όπως ειρωνικά τονίζεται, και την εύνοια των θεών, αφού θα μπορεί να τους προσφέρει πλουσιότερες θυσίες.
Η θέση την οποία εκθέτει στην Πολιτεία ο Γλαύκωνας επιχειρεί να συνθέσει σε μια ενιαία θεωρία τις αντίθετες αρχές της φύσης και του νόμου ως ρυθμιστών της ανθρώπινης πράξης. Σύμφωνα με την άποψη αυτή, ο άνθρωπος ακολουθεί τη φύση του και προτιμά την αδικία, όταν δεν υπάρχει κίνδυνος να αποκαλυφθεί, και αντιθέτως υποτάσσεται υποχρεωτικά στους κανόνες της δικαιοσύνης, που υπαγορεύουν τον αμοιβαίο σεβασμό, όποτε η συμπεριφορά του γίνεται αντιληπτή. Ο διπλός αυτός καθορισμός της ανθρώπινης πράξης είναι αναγκαστικός· οι άνθρωποι δεν μπορούν να κάνουν διαφορετικά. Ο W.K.C. Guthrie συσχετίζει την παραπάνω θεωρία με τη ρεαλιστική άποψη του Θουκυδίδη για την ανθρώπινη ιστορία, και θεωρεί πως αυτή δεν έχει κανονιστικό, αλλά αυστηρά περιγραφικό χαρακτήρα. Όπως ο Θουκυδίδης, έτσι και ο Γλαύκωνας δεν εισηγείται μια ηθική θεωρία, παρά μόνο περιγράφει τους παράγοντες που ρυθμίζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά. Στη συνέχεια της Πολιτείας ο Σωκράτης θα κληθεί να ανασκευάσει τη θεωρία που παρουσίασε ο Γλαύκωνας και να αποδείξει πως η αξία της δικαιοσύνης δεν απορρέει μόνο από τις κοινωνικές συμβάσεις, αλλά και από την ίδια την ανθρώπινη φύση, ότι ταιριάζει στη φύση του ανθρώπου να συμπεριφέρεται δίκαια. Ο Σωκράτης θα πετύχει να θεμελιώσει ανθρωπολογικά τη δικαιοσύνη με τη θεωρία του για την τριμερή διαίρεση της ανθρώπινης ψυχής, που τις σχέσεις των μορίων της θα πρέπει να τις διέπει η δικαιοσύνη. Θα εισηγηθεί, συνεπώς, μια περιγραφή της ανθρώπινης φύσης εντελώς αντίθετη από εκείνη του Γλαύκωνα. Σε ανταπόκριση προς αυτή την πλατωνική ψυχολογία θα οικοδομηθεί στη συνέχεια η δίκαιη πλατωνική πολιτεία.
Με πιο απλά λόγια εξηγεί την παραβολή του βοσκού Γύγη ο κ. Νεκτάριος Κατσιλιώτης (Ιστορικός-Εκδότης):
Το ερώτημα που θέτει ο Αθηναίος φιλόσοφος (στον μύθο του Γύγη) κατά πόσο οι θεσμοί μπορούν να δαμάσουν την εγωκεντρική απληστία του ατόμου, είναι επίκαιρο γιατί η βιομηχανική και ηλεκτρονική επανάσταση,παρά τα οφέλη τους, τελευταία τέθηκαν στις υπηρεσίες αδίστακτων ανθρώπων και διεθνών λεσχών με αποτέλεσμα οι εύποροι να υπονομεύσουν τους θεσμούς και να δημιουργήσουν τρομερές ανισότητες στο μικρόκοσμο της πόλης και στο μακρόκοσμο της παγκόσμιας κοινότητας των εθνών-κρατών.Η μόνη δυνατή απάντηση είναι οτι για να υπάρξει κράτος και διεθνή κοινότητα δικαίου που να μπορεί να επιβάλει την νομοθεσία της, πρέπει η πολιτεία και ο τύπος να γαλουχούν από μικρό παιδί το άτομο με τέτοιο τρόπο ώστε να σέβεται το περιβάλλον, τους συνανθρώπους του και να βλέπει την πατρίδα ως την πνευματική του μητέρα. https://ellinis.blogspot.com/
**Εδώ εκθέτουμε απόψεις και πληροφορία.Δεν συμφωνούμε απαραίτητα με τους αρθρογράφους.
