Θα ελέγχει το Ισραήλ την αεράμυνα της Ελλάδας;-----Το «ισραηλινό Δόγμα» στο Αιγαίο: Η επικίνδυνη ψευδαίσθηση των «ξένων προστατών» - Ο Ελληνισμός ως αναλώσιμο Proxy...

 

Θα ελέγχει το Ισραήλ την αεράμυνα της Ελλάδας;

Ενα εξαιρετικά περίεργο και επικίνδυνο – για την εθνική Αμυνα – γαϊτανάκι, που ουδείς μπορεί να διακρίνει που τελειώνει η αλήθεια και αρχίζουν τα ψέματα, στήθηκε μεταξύ Αθήνας και Τελ Αβίβ, με αφορμή το σύστημα αεράμυνας που αγοράζει η Ελλάδα, έναντι αρχικά ύψους 3,035 δισεκατομμυρίων ευρώ, από το Ισραήλ. Κάτι που έχει δημιουργήσει σοβαρά ερωτηματικά, αλλά και εντονότατες ανησυχίες ως προς το εάν τα «κλειδιά» της ελληνικής αεράμυνας θα βρίσκονται σε ελληνικά ή ισραηλινά χέρια. Εάν, δηλαδή, ο αντιαεροπορικός – αντι-drone «θόλος» με την βαρύγδουπη ονομασία, «Ασπίδα του Αχιλλέα», θα ελέγχεται από τις ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις προς όφελος της εθνικής Αμυνας ή το λογισμικό του θα είναι υπό τον έλεγχο του Ισραήλ. ‘Η, εν πάση περιπτώσει, το Ισραήλ θα έχει ταυτόχρονη, on line εικόνα και έλεγχο με τις ελληνικές ΕΔ.

Ολα ξεκίνησαν από τη συνέντευξη που έδωσε στην εφημερίδα, «Καθημερινή της Κυριακής», στον δημοσιογράφο, Θανάση Κατσικίδη, ο διευθυντής του Οργανισμού Αντιπυραυλικής Αμυνας του ισραηλινού υπουργείου Αμυνας Μοσέ Πατέλ. Πρόκειται για ένα πρόσωπο, το οποίο μετείχε στις διεργασίες για τη Διακρατική Συμφωνία του υπουργείου Άμυνας με την ισραηλινή πλευρά που υπογράφτηκε πρόσφατα στο Τελ Αβίβ.

Πρωτοφανές αλαλούμ με την κυβέρνηση θεατή

Σε σχετική επισήμανση ότι «η Αθήνα έχει τονίσει τη σημασία της διατήρησης του ελέγχου επί της αρχιτεκτονικής του λογισμικού που χρησιμοποιείται για τη λειτουργία και την ανάπτυξη του δικτύου» και στη συνέχεια, σε ερώτηση αν «θα έχει η Ελλάδα πρόσβαση στον «πηγαίο κώδικα» (source code) που σχετίζεται με τις δυνατότητες διοίκησης και ελέγχου (command and control – C2)», ο Μ. Πατέλ ήταν κάθετα αρνητικός. «Οχι. Επειδή ο «πηγαίος κώδικας» δεν περιλαμβανόταν στην άδεια χρήσης της συμφωνίας. Ωστόσο, είμαστε εκεί για να παρέχουμε υποστήριξη και συντήρηση, καθώς και κάθε είδους βοήθεια και ό,τι άλλο χρειαστεί στο μέλλον».

Κοντολογίς, ο εκπρόσωπος του Ισραήλ με γνώση των ελληνο-ισραηλινών διαπραγματεύσεων, ουσιαστικά άδειασε ότι η ελληνική πλευρά, ισχυριζόμενος ότι συναίνεσε να μην της δοθεί ο κωδικός. Μετά τη δημοσίευση της συνέντευξης στην έντυπη «Καθημερινή», προκλήθηκε θύελλα αντιδράσεων. Εκτοτε, άρχισε ένα αλαλούμ στην εφημερίδα, η οποία στο μεταξύ είχε αναρτήσει τη συνέντευξη στην ηλεκτρονική ιστοσελίδα της. Αίφνης το σημείο της συνέντευξης για τον «πηγαίο κώδικα» (source code) διεγράφη.

Αργότερα, ξανανέβηκε αυτό το σημείο, με την εξής αναφορά εκ μέρους της εφημερίδας: «Σημειώνεται ότι μετά τη δημοσίευση της συνέντευξης στην Καθημερινή της Κυριακής, το κείμενο ανανεώθηκε online με βάση νεότερη ενημέρωση από το ισραηλινό Υπουργείο Αμυνας για τον «πηγαίο κώδικα». Η ενημέρωση υπογράμμιζε ότι οι Ισραηλινές Eνοπλες Δυνάμεις (IDF) θα προχωρήσουν στη μεταφορά τεχνογνωσίας, καθώς και στην από κοινού χρήση λογισμικού και τεχνολογίας με τις ελληνικές Eνοπλες Δυνάμεις. Η συνεργασία θα επεκταθεί και στις ελληνικές εταιρείες που θα συμμετάσχουν στη συμπαραγωγή των οπλικών συστημάτων».

Ο διευθυντής του Οργανισμού Αντιπυραυλικής Αμυνας του ισραηλινού υπουργείου Αμυνας, Μοσέ Πατέλ, κατά την πρόσφατη υπογραφή της συμφωνίας για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», στο Τελ Αβίβ (δεύτερος από αριστερά)

Σε ρόλο μαριονέτας

Που σταματάει η αλήθεια που ξεκινούν τα ψέματα; Τελικά, τι ισχύει; Θα δοθεί ο κώδικας στις ελληνικές ΕΔ ή όχι; Παρά τον θόρυβο που προκλήθηκε, δεν ήταν το ελληνικό υπουργείο Αμυνας που όφειλε άμεσα να πληροφορήσει την ελληνική κοινή γνώμη, αλλά το ισραηλινό, του οποίου όμως άλλα λέει το ένα στέλεχος και άλλα «διοχετεύονται» στη συνέχεια ως «διορθωτικές δηλώσεις».

Η Αθήνα, συμπεριφερόμενη ως «κομπάρσος» του Τελ Αβίβ, άφησε την πρωτοβουλία των κινήσεων στο ισραηλινό υπουργείο Αμυνας για ένα θέμα που άπτεται της εθνικής ασφάλειας της χώρας μας. Οχι του Ισραήλ. Ουδέποτε στο παρελθόν έχει συμβεί κάτι τέτοιο σε θέματα Αμυνας.

Συνιδιοκτήτης της ελληνικής αεράμυνας το Ισραήλ;

Από τη δεύτερη, «διορθωτική» απάντηση του ισραηλινού υπουργείου – την οποία άμα θέλουμε πιστεύουμε – προκύπτουν επίσης μείζονα ερωτηματικά. Τι σημαίνει ότι «οι Ισραηλινές Eνοπλες Δυνάμεις (IDF) θα προχωρήσουν στη μεταφορά τεχνογνωσίας, καθώς και στην από κοινού χρήση λογισμικού και τεχνολογίας με τις ελληνικές Eνοπλες Δυνάμεις»; Από που κι’ ως που οι ισραηλινές ΕΔ θα έχουν το δικαίωμα σε «από κοινού χρήση λογισμικού και τεχνολογίας» με τις ελληνικές ΕΔ;

Συνιδιοκτήτες στην αεράμυνα της χώρας έχρισε η Αθήνα το Ισραήλ; Κοντολογίς, μας λένε ότι την εικόνα που θα έχουν οι Ελληνες χειριστές του συστήματος και των ραντάρ στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο και αλλού, θα την έχει ζωντανά, on line, το Ισραήλ; Και εάν αύριο το Ισραήλ τα ξαναφτιάξει με την Τουρκία, τι θα συμβεί;

Πέραν του ότι για λόγους κρατικού γοήτρου είναι απαράδεκτο, είναι και επικίνδυνο. Ποιος εγγυάται ότι η «κοινή χρήση» του συστήματος που προορίζεται αποκλειστικά για την αντιμετώπιση των απειλών που έχει η χώρα μας, δεν θα χρησιμοποιηθεί προς όφελος των εθνικών συμφερόντων του Ισραήλ; Εάν ισχύουν όλα αυτά, η υπόθεση θυμίζει Predator (κατασκοπευτικό λογισμικό, υποκλοπές), αλλά στον τομέα της Αμυνας.

Οσον αφορά το δεύτερο σκέλος της «διορθωτικής» απάντησης του ισραηλινού υπουργείου Αμυνας, σύμφωνα με την οποία «η συνεργασία (σ.σ. για τον «πηγαίο κώδικα»;) θα επεκταθεί και στις ελληνικές εταιρείες που θα συμμετάσχουν στη συμπαραγωγή των οπλικών συστημάτων», προηγουμένως, στη συνέντευξή του στην «Καθημερινή», ο Μοσέ Πατέλ μάλλον άφησε να εννοηθεί ότι ακόμα τίποτε δεν έχει ξεκαθαρίσει.

Ειδικότερα, στην επισήμανση ότι «οι συμφωνηθέντες όροι προβλέπουν τη συμπαραγωγή εξαρτημάτων στην ελληνική επικράτεια, με ποσοστό εγχώριας βιομηχανικής συμμετοχής περίπου 25%», και στην ερώτηση «ποια είναι τα κύρια στοιχεία ή εξαρτήματα των συστημάτων που θα αναπτυχθούν από τις ελληνικές εταιρείες;», ο Μ. Πατέλ απάντησε ως εξής: «Αυτό είναι κάτι στο οποίο οι βιομηχανίες μας έχουν αρχίσει να δουλεύουν σε συνεργασία με υποψήφιες ελληνικές εταιρείες. Σύμφωνα με την ελληνική απόφαση, δεν αναλύσαμε λεπτομερώς όσα έχουν συμφωνηθεί και υπογραφεί μέχρι στιγμής. Ισως όμως στο μέλλον, όταν τα πράγματα οριστικοποιηθούν, να μπορέσουμε να αναφερθούμε στα επιμέρους».

Εν τέλει, ποιος από το ισραηλινό υπουργείο Αμυνας λέγει την αλήθεια; ‘Η παίζουν την … κολοκυθιά, με τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, και τον καθ’ ύλη αρμόδιο υπουργό Αμυνας, Νίκο Δένδια, να παρακολουθούν αμήχανοι θεατές τις δηλώσεις και κόντρα δηλώσεις για ένα μείζον θέμα που αφορά άμεσα στην εθνική Αμυνα, αλλά και τους σκληρά φορολογούμενους πολίτες που πληρώνουν για αυτά τα οπλικά συστήματα.

Στοιχειώδης πολιτική ευθιξία επιβάλλει να δοθούν άμεσα εξηγήσεις και να μην κρύπτονται οι «αρμόδιοι» στα γραφεία τους. Να διευκρινίσουν, επιτέλους: Ποιος θα έχει τα κλειδιά της ελληνικής αεράμυνας; Η Ελλάδα ή το Ισραήλ; Το θέμα λαμβάνει ακόμα σοβαρότερες διαστάσεις, εάν ληφθεί υπόψιν ότι η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτελεί κρίκο στην κοινή αρχιτεκτονική ασφαλείας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο. Ως γνωστόν, και η Κύπρος προμηθεύεται αντίστοιχα συστήματα.

Να σημειωθεί πως ακριβώς τα ίδια ερωτήματα εγείρονται και ως προς την πανάκριβη αγορά των μαχητικών αεροσκαφών, F-35, από τις ΗΠΑ. Ποιος θα έχει τον έλεγχό τους; Η Αθήνα ή η Ουάσιγκτον;

Η συμβατότητα

Τέλος, ένα ακόμη θέμα που εγείρεται από τη συνέντευξη του Μοσέ Πατέλ, είναι εάν, όπως του ετέθη στην ερώτηση, θα είναι συμβατά «με άλλα οπλικά συστήματα του ΝΑΤΟ που ήδη χρησιμοποιεί η Ελλάδα, δηλαδή από τη Γαλλία, την Ιταλία και τις ΗΠΑ».

Ο ίδιος απάντησε ως εξής: «Αυτό που μπορώ να σας πω είναι ότι, από την πρώτη μέρα, όλα τα ισραηλινά συστήματα είναι πλήρως διαλειτουργικά και διαθέτουν δυνατότητα «Link 16». Επομένως, σε κάθε περίπτωση, έχουμε τη δυνατότητα να δημιουργήσουμε τη σύνδεση.

Το μόνο ζήτημα αφορά το David’s Sling. Σύμφωνα με την άδεια που έχουμε λάβει από την κυβέρνηση των ΗΠΑ, για να συνδεθεί το David’s Sling με άλλα κράτη ή συστήματα του ΝΑΤΟ, η κυβέρνηση πρέπει να διαθέτει ένα σχέδιο ενσωμάτωσης –ένα «σχέδιο σύνδεσης» (connection plan)– και πρέπει να λάβουμε έγκριση από την κυβέρνηση των ΗΠΑ για να το πράξουμε.

Ομως, για τα υπόλοιπα συστήματα, το Spyder και το Barak MX, η κατάσταση είναι διαφορετική. Διαθέτουμε τη δυνατότητα, τη γνώση και δεν χρειαζόμαστε έγκριση από τις ΗΠΑ» .https://neostrategy.gr/

===

 Το «ισραηλινό Δόγμα» στο Αιγαίο: Η επικίνδυνη ψευδαίσθηση των «ξένων προστατών» - Ο Ελληνισμός ως αναλώσιμο Proxy... 

Η γεωστρατηγική απαιτεί ωμό ρεαλισμό και τιμωρεί τον εφησυχασμό. Παρόλα αυτά, παρατηρείται διαχρονικά σε Αθήνα και Λευκωσία ένα επικίνδυνο φαινόμενο: η εναπόθεση των ελπίδων σε ισχυρούς «προστάτες» και ο άκριτος ενθουσιασμός έπειτα από την υπογραφή νέων αμυντικών συμφωνιών ή την προμήθεια σύγχρονων οπλικών συστημάτων. Εσχάτως, η εγχώρια συζήτηση κατακλύζεται από μια βεβαιότητα ότι η στρατηγική σύγκλιση με το Ισραήλ και η κατασκευή μιας ισραηλινής τεχνολογίας «αντιπυραυλικής ασπίδας» θωρακίζουν οριστικά τον Ελληνισμό απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό.

Επιμέλεια iEpikaira

Πρόκειται για μια θεμελιώδη παρεξήγηση της φύσης της εξωτερικής πολιτικής και των κανόνων που διέπουν την γεωστρατηγική.

Οι παροικούντες γνωρίζουν ότι η ισραηλινή εξωτερική πολιτική δεν λειτουργεί ως φιλανθρωπικό ίδρυμα ασφαλείας. Η ισραηλινή στρατηγική ασφαλείας βασίζεται σε έναν σκληρό, υπαρξιακό υπολογισμό, αυτό που θα μπορούσε να περιγραφεί ως «strategic depth outsourcing» — η εξωτερίκευση δηλαδή μέρους του στρατηγικού βάθους. Ένα κράτος με μικρό στρατηγικό βάθος και περιορισμένους δημογραφικούς πόρους έχει ως απόλυτη προτεραιότητα να διεξάγει τους πολέμους του όσο το δυνατόν μακρύτερα από τα σύνορά του, χρησιμοποιώντας τις υποδομές, την επικράτεια και, αν χρειαστεί, το ανθρώπινο δυναμικό τρίτων χωρών. Η τακτική αυτή συνίσταται στη μεταφορά του θεάτρου των επιχειρήσεων εκτός της ισραηλινής επικράτειας, τη χρησιμοποίηση ενδιάμεσων δυνάμεων (proxies), την αξιοποίηση εθνικών/θρησκευτικών μειονοτήτων και την εκμετάλλευση της υποδομής τρίτων κρατών.

Το κρίσιμο ζήτημα που οφείλουμε να εξετάσουμε απαλλαγμένοι από συναισθηματισμούς είναι: 

Πως η Ελλάδα και η Κύπρος θα αποφύγουν να αυτοπαγιδευτούν και να μετατραπούν σε «λειτουργικά αντίβαρα» και προκεχωρημένα φυλάκια αλλότριων συμφερόντων.

Το Δόγμα του Τελ Αβίβ: Από την Μ. Ανατολή στο Αιγαίο

Η ιστορία της Μέσης Ανατολής είναι αποκαλυπτική. Από το «Δόγμα της Περιφέρειας» της δεκαετίας του 1950 έως τη δημιουργία του Στρατού του Νοτίου Λιβάνου (SLA) τη δεκαετία του '80, το Ισραήλ έχει επανειλημμένα επιδιώξει να δημιουργήσει ζώνες ασφαλείας ή προκεχωρημένα αναχώματα εκτός της επικράτειάς του. Ο SLA εξοπλίστηκε και χρηματοδοτήθηκε για να δίνει τις «καθημερινές μάχες» με τη Χεζμπολάχ, απορροφώντας τους κραδασμούς και εξοικονομώντας ισραηλινό δυναμικό. Όταν οι στρατηγικές συνθήκες άλλαξαν το 2000, η ισραηλινή κάλυψη αποσύρθηκε μέσα σε λίγες ώρες, αφήνοντας τον τοπικό πληρεξούσιο (proxy) στη μοίρα του.

Η ίδια λογική διέπει τη διαχρονική προσέγγιση του Ισραήλ προς τις μειονότητες και τα περιφερειακά κράτη. Οι συμμαχίες είναι λειτουργικές, χρησιμεύουν για όσο διάστημα εξυπηρετούν τον πρωταρχικό στόχο της ισραηλινής επιβίωσης και αναθεωρούνται χωρίς συναισθηματισμούς όταν η σκακιέρα μεταβληθεί.

Το «Δόγμα της Περιφέρειας»

Η ιστορική αφετηρία αυτής της στρατηγικής εντοπίζεται στη δεκαετία του 1950 υπό τον David Ben-Gurion. Το Ισραήλ, αντιμέτωπο με το συμπαγές αραβικό μέτωπο, ανέπτυξε μυστικές συμμαχίες με μη αραβικά κράτη της περιφέρειας (Τουρκία, Ιράν υπό τον Σάχη, Αιθιοπία) καθώς και με μη αραβικές ή μη μουσουλμανικές μειονότητες εντός των αραβικών κρατών (Κούρδους του Ιράκ, Μαρωνίτες του Λιβάνου, Δρούζους). Στόχος ήταν η δημιουργία ενός εξωτερικού «δακτυλίου ασφαλείας» που θα απασχολούσε τις αραβικές ένοπλες δυνάμεις στα δικά τους νώτα.

Η Κουρδική Συμμαχία (1960s–Σήμερα)

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1960, η ισραηλινή υπηρεσία πληροφοριών παρείχε εκπαίδευση, οπλισμό και εφοδιαστική υποστήριξη στους Κούρδους αντάρτες του βορείου Ιράκ. Στόχος ήταν η διατήρηση ενός ανοικτού μετώπου στο εσωτερικό του Ιράκ, ώστε να εμποδίζεται η μεταφορά ιρακινών ταξιαρχιών στο ανατολικό μέτωπο κατά του Ισραήλ. Εν συνεχεία, η τακτική αυτή συνεχίστηκε μέσω της υποστήριξης αυτόνομων κουρδικών θυλάκων και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) στη Συρία, λειτουργώντας ως ανάχωμα τόσο απέναντι στην ιρανική διείσδυση όσο και απέναντι στην τουρκική ηγεμονία. Με την αυτοδιάλυση των SDF τον Αύγουστο 2026, η απώλεια του συγκεκριμένου αντίβαρου αντανακλαστικά εξισορροπήθηκε με την ελληνοισραηλινή συμφωνία. Με ότι αυτό συνεπάγεται για το ρόλο της Ελλάδας...

Η Ισραηλινο-Τουρκική Στρατηγική Σύνδεση (Δεκαετία 1990)

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, το Ισραήλ αξιοποίησε την Τουρκία ως το ισχυρότερο περιφερειακό του αντίβαρο. Η στρατιωτική συμφωνία του 1996 επέτρεψε στην ισραηλινή αεροπορία να εκπαιδεύεται στον ανατολικό τουρκικό εναέριο χώρο (αποκτώντας επιχειρησιακό βάθος κοντά στα ιρανικά σύνορα), ενώ παράλληλα οι δύο χώρες αντάλλασσαν πληροφορίες κατά της Συρίας. Επομένως, όπως ήδη εξηγήσαμε: «Η παρούσα ένταση Άγκυρας-Τελ Αβίβ μπορεί να ευνοεί την Αθήνα. Τι γίνεται, όμως, σε μια μετα-Νετανιάχου εποχή; Εάν μια πολιτική αλλαγή στο Ισραήλ —ή αντίστοιχα στην Τουρκία— ανοίξει τον δρόμο για μια νέα, πραγματιστική συνεννόηση μεταξύ τους, τα δεδομένα ανατρέπονται άρδην.» 

Σήμερα, η Αθήνα πανηγυρίζει για την προμήθεια ισραηλινών συστημάτων αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας —το Barak MX, το SPYDER και το David's Sling— που φιλοδοξούν να συγκροτήσουν την αποκαλούμενη «Ασπίδα του Αχιλλέα». Ελάχιστοι όμως αναλύουν τις τεχνικές και γεωστρατηγικές επιπτώσεις αυτής της επιλογής.

Η πλήρης ενσωμάτωση ισραηλινών δικτυοκεντρικών συστημάτων στην εθνική μας αεράμυνα σημαίνει ένα πράγμα: τη συνεχή, σε πραγματικό χρόνο (real-time) τροφοδότηση του κατασκευαστή με την πλήρη, συνθετική εικόνα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Οι φόβοι αυξάνονται δεδομένου ότι ο πηγαίος κώδικας των συστημάτων δεν θα είναι στα χέρια της Ελλάδας οπότε η διάχυση της πληροφορίας θα είναι πολύ εύκολη και δεν θα μπορεί να ελεγχθεί. Κάθε ίχνος ραντάρ, κάθε κίνηση αεροσκάφους ή πλοίου, κάθε ψηφιακό αποτύπωμα στην περιοχή μας θα αναλύεται και θα αξιοποιείται από τον κατασκευαστή.

Το Ισραήλ αποκτά έτσι, με ελληνικά και κυπριακά κεφάλαια, ένα προκεχωρημένο δίκτυο αισθητήρων και ραντάρ από την καρδιά του Αιγαίου μέχρι την Ανατολική Μεσογείου, μετατρέποντας την ελληνική και κυπριακή επικράτεια σε στρατηγικό του βάθος. Κάτι που από το 2019 ισραηλινά think tank προωθούσαν ανοικτά... Το ισραηλινό Κέντρο Στρατηγικών Σπουδών Begin-Sadat (BESA) είχε περιγράψει με ακρίβεια αυτόν τον σχεδιασμό, εισηγούμενο τη δημιουργία κοινού ελληνοϊσραηλινού συστήματος ραντάρ για τη συστηματική παρακολούθηση της τουρκικής δραστηριότητας. 

Παράλληλα, η ανάλυση του BESA πρότεινε την τοποθέτηση προηγμένων ισραηλινών αντιπυραυλικών συστημάτων πέριξ των εγκαταστάσεων ραντάρ, ενώ πίεζε για την πώληση και εγκατάσταση αμερικανικών συστημάτων Patriot και THAAD στην Κύπρο (με έμφαση στις βρετανικές βάσεις). Η λογική που διατυπώθηκε ήταν η συγκρότηση ενός περιφερειακού αμυντικού μετώπου (Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Κούρδων) απέναντι στον τουρκικό «νεοοθωμανισμό», εναρμονίζοντας τις ισραηλινές επιδιώξεις με τις αμερικανικές νομοθετικές πρωτοβουλίες της εποχής (όπως το νομοσχέδιο Ρούμπιο-Μενέντεζ).

Στην πραγματικότητα, οι προτάσεις του Begin-Sadat για τα ραντάρ και τους πυραύλους επιβεβαιώνουν ότι η επέκταση του «Δόγματος του Τελ Αβίβ» στο Αιγαίο δεν αποτελεί μια τυχαία συγκυρία, αλλά μια μεθοδευμένη στρατηγική διαμόρφωσης προκεχωρημένων αναχωμάτων. Το Ισραήλ, μεταφέροντας αισθητήρες και συστήματα αεράμυνας στην ελληνική επικράτεια, δεν επενδύει ανιδιοτελώς στην ασφάλεια του Ελληνισμού, αλλά μετατοπίζει την πρώτη γραμμή της δικής του επιτήρησης και αμυντικής περιμέτρου προς τα δυτικά. Εάν και όπως εικάζεται, θα μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα. Η Ελλάδα και η Κύπρος μετατρέπονται έτσι σε έναν σύγχρονο γεωγραφικό και τεχνολογικό proxy, ο οποίος χρηματοδοτεί ο ίδιος την υποδομή που παρέχει στο Τελ Αβίβ επιχειρησιακό βάθος, αναλαμβάνοντας παράλληλα όλους τους γεωπολιτικούς κινδύνους που συνεπάγεται η μεταφορά της μεσανατολικής σκακιέρας στο Αιγαίο και την Αν. Μεσόγειο.

Το Αμερικανικό Δόγμα και η Τουρκία ως «Global Swing State»

Αυτή η εξέλιξη δεν λαμβάνει χώρα τυχαία. Συνδέεται άμεσα με τη βαθύτερη μετατόπιση της αμερικανικής στρατηγικής στην περιοχή. Πρόσφατη έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Αμερικανικού Κογκρέσου (CRS) αποτυπώνει με κυνικότητα την οπτική της Ουάσιγκτον: Η Τουρκία δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένας «δύστροπος σύμμαχος», αλλά ως ένα κρίσιμο «global swing state» —μια περιφερειακή δύναμη με αυτόνομη αμυντική βιομηχανία και δυνατότητα προβολής ισχύος από τα Βαλκάνια και τη Συρία έως τον Καύκασο και τον Περσικό Κόλπο.

Η υψηλή στρατηγική των ΗΠΑ μετατοπίζεται από τον φυσικό έλεγχο εδαφών στη διαχείριση δικτύων και ενεργειακών διαδρόμων. Σε αυτή την αρχιτεκτονική «εξισορρόπησης από απόσταση» (offshore balancing), η Ουάσιγκτον θεωρεί την Τουρκία αναντικατάστατο κόμβο.

Πού τοποθετείται η Ελλάδα σε αυτό το αμερικανικό σχέδιο; Όχι ως αυτόνομος πόλος ισχύος, αλλά ως ένα «λειτουργικό αντίβαρο». Η Αθήνα ενθαρρύνεται να αγοράζει πανάκριβα εξοπλιστικά συστήματα, να παραχωρεί βάσεις και διευκολύνσεις (από τη Σούδα έως την Αλεξανδρούπολη) και να συμμετέχει σε νατοϊκές δομές, ακριβώς για να λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα και κυματοθραύστης που θα συγκρατεί τις τουρκικές υπερβολές, χωρίς όμως να διαταράσσεται η σχέση της Δύσης με την Άγκυρα. Και, όπως εξηγήθηκε, κάπως έτσι έρχεται να «κουμπώσει» η αγορά των ισραηλινών συστημάτων για να ολοκληρώσει αυτούς τους σχεδιασμούς.

Ο Κίνδυνος του Proxy War και η Μετα-Νετανιάχου Εποχή

Όμως εδώ ακριβώς είναι που κρύβεται ο μεγάλος υπαρξιακός κίνδυνος για τον Ελληνισμό. Όταν επιτρέπεις να σε αντιμετωπίζουν ως προκεχωρημένο φυλάκιο —γράφε πιόνι— στη σκακιέρα τρίτων, διακινδυνεύεις να βρεθείς εμπλεκόμενος ακόμη και σε πόλεμο για αλλότρια συμφέροντα που στην ουσία είναι πόλεμος δι' αντιπροσώπων (proxy war).

Ας αναλογιστούμε τα εξής κυνικά σενάρια:

1. Ο κορεσμός και το οικονομικό αδιέξοδο: Στον σύγχρονο πόλεμο, η τεχνολογική υπεροχή συχνά συνθλίβεται από επιθέσεις κορεσμού μεγάλης κλίμακας. Η Τουρκία παράγει μαζικά χιλιάδες drones και διαθέτει αναπτυσσόμενο απόθεμα βαλλιστικών πυραύλων. Απέναντι σε αυτή τη μαζικότητα, η χρήση πανάκριβων ισραηλινών πυραύλων αναχαίτισης κινδυνεύει με ταχύτατη εξάντληση μέσα σε ελάχιστες ημέρες επιχειρήσεων —όπως ακριβώς συνέβη με τα αμερικανικά αποθέματα Patriot στη Μέση Ανατολή. Ποιος θα αναπληρώσει αυτά τα αποθέματα όταν οι πύραυλοι κοστίζουν εκατομμύρια δολάρια το κομμάτι;
2. Θα πολεμήσει το Ισραήλ για το Αιγαίο; Αν ξεσπάσει μια θερμή κρίση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, υπάρχει κανείς στην Αθήνα που να πιστεύει σοβαρά ότι ισραηλινές δυνάμεις θα σπεύσουν να εμπλακούν υπέρ της Ελλάδας; Το Ισραήλ θα αντιμετωπίσει μια ελληνοτουρκική σύγκρουση ως μια ευκαιρία φθοράς της Τουρκίας, αφήνοντας την Αθήνα να πληρώσει το τίμημα.
3. Η επαναπροσέγγιση: Η σημερινή οξεία αντιπαράθεση Νετανιάχου και Ερντογάν δημιουργεί στην Αθήνα την ψευδαίσθηση μιας «μόνιμης συμμαχίας» με το Τελ Αβίβ. Όμως στη γεωπολιτική δεν υπάρχουν μόνιμες φιλίες, παρά μόνο μόνιμα συμφέροντα. Τι θα συμβεί εάν το Ισραήλ και η Τουρκία προχωρήσουν σε συνεννόηση/γεφύρωση των σχέσεών τους;

Εάν η εθνική μας αεράμυνα εξαρτάται από ισραηλινά συστήματα και το Ισραήλ διαθέτει τα ψηφιακά «κλειδιά» και τα τυφλά σημεία των ελληνικών ραντάρ, ποια θα είναι η διαπραγματευτική μας θέση απέναντι σε μια ενδεχόμενη ισραηλοτουρκική επαναπροσέγγιση; Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» μετατρέπεται σε «Αχίλλειο Πτέρνα», θέτοντας τη χώρα σε καθεστώς στρατηγικής ομηρίας. Ή μήπως είμαστε σίγουροι ότι ακόμη και τα απάρτια ή τα αναχαιτιστικά μέσα (πχ πύραυλοι) θα φτάσουν στην ώρα τους εάν το Ισραήλ έρθει πάλι κοντά στην Τουρκία όπως στα μέσα της δεκαετίας του 1990;

Τι αγοράζουμε / Τι εξάρτηση δημιουργείται / Ποιο είναι το στρατηγικό ρίσκο:

Στρατηγική Διάσταση	Η Ψευδαίσθηση της Αθήνας	Η Realpolitik
Αμυντική Συνεργασία	«Το Ισραήλ και οι ΗΠΑ θα μας προστατεύσουν από την Τουρκία».	Η Ελλάδα αντιμετωπίζεται ως «λειτουργικό αντίβαρο» και «μαξιλάρι ασφαλείας».
Αγορά Ισραηλινών Οπλικών Συστημάτων	«Αποκτούμε ανίκητη αντιπυραυλική ασπίδα».	Εκχωρούμε τη συνθετική εικόνα του Αιγαίου/Αν. Μεσογείου και εξαρτόμαστε από ξένα αποθέματα.
Ισραηλινοτουρκική Αντιπαράθεση	«Η σύγκρουση Τελ Αβίβ - Άγκυρας είναι μόνιμη».	Οι περιφερειακοί παίκτες θα συνεννοηθούν όταν αλλάξουν τα συμφέροντά τους.

Η Ανάγκη για Στρατηγική Χειραφέτηση

Δεν υπάρχει μεγαλύτερο λάθος από το να χτίζεις την εθνική σου στρατηγική πάνω στις συγκυριακές αντιπαραθέσεις τρίτων. Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει τον ρόλο του «δεδομένου συμμάχου» που προσφέρει γη και ύδωρ, υποδομές και βάσεις, χωρίς να απαιτεί θεσμοθετημένες εγγυήσεις ασφαλείας.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;

• Εγχώρια Αμυντική Βιομηχανία: Δεν νοείται σοβαρό κράτος που να μην παράγει τα δικά του αναλώσιμα μέσα, drones και αντιαεροπορικά πυρομαχικά χαμηλού κόστους, εξαρτώμενο αποκλειστικά από εισαγωγές αμφιβόλου αξιοπιστίας.
• Συναλλακτική Διπλωματία: Οι διευκολύνσεις προς τις ΗΠΑ, το Ισραήλ ή την ΕΕ πρέπει να παρέχονται με σκληρά, ανταποδοτικά ανταλλάγματα. Αν η Αλεξανδρούπολη και το Αιγαίο είναι κρίσιμα για τη νατοϊκή και ισραηλινή αρχιτεκτονική, το τίμημα όφειλε να είναι η ρητή αναγνώριση των ελληνικών θαλασσίων δικαιοδοσιών. Η Τουρκία βρίσκει ελαστικότητα και επεκτείνει τις διεκδικήσεις της. Εάν έβρισκε τοίχος, δεν θα ονειρευόταν «Γαλάζιες Πατρίδες». 
• Πολυεπίπεδες Συμμαχίες: Η εμβάθυνση των σχέσεων με την Αίγυπτο και τα αραβικά κράτη πρέπει να έχει αυτόνομο χαρακτήρα και όχι να εξαρτάται από τις διακυμάνσεις των σχέσεων της Άγκυρας με την Ιερουσαλήμ.

Τα έθνη που αναθέτουν την άμυνά τους σε υπεργολάβους, φλερτάρουν με τον αφανισμό. Εγκλωβισμένη στον λήθαργο μιας ψευδεπίγραφης «ευφορούσας εξάρτησης», η Αθήνα παίζει με τον απόλυτο εφιάλτη: τη μετατροπή της ελληνικής επικράτειας σε αναλώσιμο κυματοθραύστη. Την κρίσιμη στιγμή, όταν τα σύννεφα πυκνώσουν τότε η χώρα θα κινδυνεύσει να μετατραπεί σε πεδίο μάχης ενός ξένου πολέμου, έχοντας παραδώσει τα κλειδιά της εθνικής της άμυνας σε χέρια που, την κρίσιμη ώρα, είναι σίγουρο ότι θα προτάξουν τα δικά τους συμφέροντα. Και εννοείται ότι το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε μια «Ασπίδα» —η απάντηση σε αυτό είναι κατηγορηματικά θετική. Μια τέτοια θωράκιση, όμως, οφείλει να υπηρετεί αποκλειστικά το εθνικό συμφέρον και να γίνει με γνώμονα την εθνική ασφάλεια, η οποία δεν μπορεί επ' ουδενί να επαφίεται στον παράγοντα της τύχης ή στην «καλή πίστη» του εκάστοτε προμηθευτή

Πηγή: i-epikaira.blogspot.com

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων

Η ρωσική Heartland αναδιαμορφώνει τους δεσμούς της με τον Νότο για να ιδρύσει έναν νέο άξονα ευρασιατικής βαρύτητας

 

Χοσέ Λουίς Πρεθιάδο

Ο Kamil Askerkhanov γράφει, σε ένα διαυγές κείμενο που δημοσιεύτηκε στις 11 Αυγούστου 2026 στα μέσα ενημέρωσης γνώμης που φιλοξενεί τη φωνή του ως αναλυτής, ότι υπάρχουν διαδικασίες που είναι δύσκολο να γίνουν αντιληπτές μέσω της καθημερινής ενημέρωσης: σήμερα αποφασίζουμε να φτιάξουμε έναν σιδηρόδρομο, αύριο συζητάμε τα τιμολόγια, μεθαύριο χτίζουμε ένα λιμάνι, έναν τερματικό σταθμό ή έναν αγωγό φυσικού αερίου, αλλά αν τα τοποθετήσουμε όλα αυτά σε έναν χάρτη, Γίνεται σαφές ότι η ίδια η γεωμετρία της Ευρασίας αλλάζει σταδιακά και ότι, πίσω από τον θόρυβο των συγκυριών, η μεγαλύτερη ήπειρος του πλανήτη ξαναγράφει σιωπηλά τις συντεταγμένες της δύναμής της.

Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, η Heartland (ή «Pivot Area») - αυτή η ενδοχώρα που ο Halford Mackinder έστησε ως άξονα της παγκόσμιας ιστορίας - συρρικνώθηκε συστηματικά για τρεις δεκαετίες, καθώς η Ρωσία έχασε σημαντικό μέρος της επικράτειάς της, των υποδομών και των συνδέσεών της, ενώ η ευρασιατική οικονομία προσανατολίστηκε όλο και περισσότερο κατά μήκος του άξονα Ανατολής-Δύσης. όπου παρήγαγε η Κίνα, κατανάλωνε η Ευρώπη και ενδιάμεσα κατασκευάστηκαν σιδηρόδρομοι, λιμάνια και κέντρα logistics, ενώ το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο κατευθύνονταν επίσης κυρίως προς τη Δύση, και ακόμη και η Κεντρική Ασία ενσωματώθηκε σταδιακά σε αυτή την οριζόντια δομή που φαινόταν να υπαγορεύεται από τη γεωγραφία του παγκόσμιου καπιταλισμού.

Σήμερα, ωστόσο, η κατεύθυνση αρχίζει να αλλάζει και αυτό που ο Askerkhanov προτείνει έξυπνα είναι ότι ο διάδρομος «Βορρά-Νότου» δεν πρέπει πλέον να θεωρείται αποκλειστικά ως οδός μεταφοράς, αλλά μάλλον ως το έμβρυο ενός νέου άξονα ευρασιατικής οργάνωσης, μια ραχοκοκαλιά που ανασυνθέτει τους σπασμένους κρίκους της εσωτερικής αυτοκρατορίας και ανοίγει νέα ρήγματα στις ζεστές θάλασσες του πλανήτη.

Τα στοιχεία αυτής της τεκτονικής μετάλλαξης ξεδιπλώνονται σε τρεις συγκλίνουσες κατευθύνσεις οι οποίες, μακριά από το να είναι αποκλειστικές εναλλακτικές λύσεις, λειτουργούν ως μια δέσμη ινών που ενισχύουν την ίδια διαμήκη τάση: στα δυτικά, η γραμμή Resht-Astara, η οποία πρόκειται να συνδέσει το ρωσικό σιδηροδρομικό σύστημα, μέσω του Αζερμπαϊτζάν, με το Ιράν και τα νότια λιμάνια του, πλησιάζει στην ολοκλήρωση. ανατολικότερα, αναπτύσσεται η διαδρομή Ρωσία-Καζακστάν-Τουρκμενιστάν-Ιράν, η οποία επαναλαμβάνει το μοτίβο της μεσημβρινής διείσδυσης αλλά από μια πιο ηπειρωτική διαδρομή. και ανατολικότερα, μια τρίτη κατεύθυνση αναδύεται σταδιακά μέσω της Κεντρικής Ασίας, του Αφγανιστάν και του Πακιστάν, όπου ο Υπεραφγανικός Σιδηρόδρομος πρόκειται να παρέχει στην Κεντρική Ασία άμεση πρόσβαση στα λιμάνια του Πακιστάν στην Αραβική Θάλασσα και όπου η Ρωσία και το Πακιστάν προετοιμάζουν μια δοκιμαστική σιδηροδρομική μεταφορά, ενώ στη Μόσχα συζητείται ταυτόχρονα ένα πολύ πιο φιλόδοξο έργο: απευθείας χερσαία σιδηροδρομική πρόσβαση από τη Ρωσία στον Ινδικό Ωκεανό.

Αυτό το σύνολο δεν αποτελεί έναν ενιαίο διάδρομο, αλλά ένα πραγματικό φάσμα διαδρομών από βορρά προς νότο: μία μέσω του Καυκάσου και του Ιράν, μία μέσω του Καζακστάν, του Τουρκμενιστάν και του Ιράν και μία τρίτη μέσω της Κεντρικής Ασίας, του Αφγανιστάν και του Πακιστάν, έτσι ώστε οι υποδομές μεταφορών να συμπληρώνονται σταδιακά από την ενέργεια και το εμπόριο: η EAEU έχει ήδη μια ζώνη ελεύθερων συναλλαγών με το Ιράν και διαπραγματεύεται με την Ινδία, ενώ η Ρωσία και το Ιράν συζητούν μια σύνδεση φυσικού αερίου μέσω του Αζερμπαϊτζάν με πιθανή χωρητικότητα έως και 55 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, και στα βόρεια, ως αντίστιξη της Αρκτικής, υπάρχει επίσης η Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή, η οποία κλείνει το πολικό τόξο αυτής της φιλόδοξης καθετότητας.

Αυτό που αναδύεται στον ορίζοντα των επόμενων δεκαετιών είναι επομένως μια αρκετά σαφής κάθετη δομή: Αρκτική, Ρωσία, Κεντρική Ασία, Ινδικός Ωκεανός, μια γραμμή δύναμης που αντιστρέφει την οριζόντια λογική που κυριάρχησε στην ευρασιατική ολοκλήρωση μετά την πτώση του τείχους και η οποία μας αναγκάζει να επιστρέψουμε στον Mackinder για να κατανοήσουμε το ιστορικό βάθος αυτής της στροφής, επειδή η κοσμική αδυναμία της Heartland ήταν ακριβώς η ηπειρωτικότητά της. αυτή η γεωγραφική κατάρα που συνδύαζε τεράστια εδάφη, πόρους και στρατηγικό βάθος με περιορισμένη πρόσβαση στον παγκόσμιο ωκεανό, εξ ου και ο μακραίωνος αγώνας της Ρωσίας για τη Βαλτική Θάλασσα, τη Μαύρη Θάλασσα, τον Καύκασο και τα Στενά, μια συνεχής πίεση προς τις άκρες της ηπείρου που εντάθηκε περαιτέρω μετά το 1991 με την απώλεια βασικών λιμανιών και ναυτικών βάσεων, αλλά που σήμερα, σύμφωνα με την οξυδερκή ανάγνωση του Askerkhanov, μπορεί να επιλυθεί με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο, όχι πλέον με μια κίνηση προς τα δυτικά και την προσπάθεια να σπάσει το "Rimland" που περιβάλλει το Heartland, αλλά με μια στροφή προς τα νότια που δεν επιδιώκει να διαπεράσει τον παράκτιο δακτύλιο αλλά να χτίσει τις δικές του νότιες εξόδους από την ίδια την καρδιά της ηπείρου.

Αυτός ο άξονας αναλαμβάνει επίσης μια άλλη κρίσιμη λειτουργία που υπερβαίνει τα logistics για να βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγχρονης γεωπολιτικής: γιατί αν κοιτάξουμε τι συμβαίνει δυτικά αυτής της κάθετης γραμμής, βλέπουμε ένα τοπίο αυξανόμενης ερήμωσης: η Ουκρανία και η Μαύρη Θάλασσα έχουν γίνει εμπόλεμη ζώνη, η Ανατολική Μεσόγειος στρατιωτικοποιείται γρήγορα, η Μέση Ανατολή διέρχεται μια περίοδο μεγάλης αστάθειας, τα στενά του Ορμούζ και του Μπαμπ-ελ-Μαντέμπ, ζωτικές εμπορικές αρτηρίες, καθίστανται ταυτόχρονα οι κύριοι κίνδυνοι για την παγκόσμια εφοδιαστική, και ακόμη πιο μακριά είναι η Ευρώπη, η οποία αισθάνεται όλο και περισσότερο τις συνέπειες όσων συμβαίνουν μέσω της ενέργειας, της ασφάλισης, της εφοδιαστικής και του κόστους των εισαγωγών, έτσι ώστε ο διάδρομος «Βορράς-Νότος» να γίνει σταδιακά και ένα είδος συνόρου μεταξύ δύο ριζικά διαφορετικών χώρων: στα ανατολικά αυτής της γραμμής, επιχειρείται η οικοδόμηση μιας νέας ευρασιατικής αρχιτεκτονικής βασισμένης στη βαθιά ολοκλήρωση και την εσωτερική συνδεσιμότητα, ενώ στα δυτικά υπάρχει μια ζώνη αυξανόμενης αστάθειας, από την Ουκρανία και τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο και τον Περσικό Κόλπο, ένα πολιτισμικό χάσμα που χωρίζει τη ζώνη κατασκευής από τη ζώνη σύγκρουσης.

Η κατάσταση του Ιράν, σε αυτό το νέο παιχνίδι, είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, γιατί αφενός εμπλέκεται άμεσα στην κρίση της Μέσης Ανατολής, εκτεθειμένο σε όλες τις σεχταριστικές και γεωπολιτικές εντάσεις της περιοχής, αλλά αφετέρου διασχίζεται από τις πιο σημαντικές διαδρομές που συνδέουν την ενδοχώρα της Ευρασίας με τις Νότιες Θάλασσες, γεγονός που καθιστά την Τεχεράνη έναν άβολο αλλά απαραίτητο μεντεσέ, παρόλο που η εμφάνιση της διαδρομής Αφγανιστάν-Πακιστάν καθιστά το σύνολο πολύ πιο σταθερό, προσφέροντας μια εναλλακτική λύση που μειώνει την ευπάθεια ενός μόνο σημείου διέλευσης, έτσι ώστε το Ιράν να πάψει να είναι η μόνη πύλη προς τον Νότο και το σύστημα να γίνει πιο ανθεκτικό και περιττό, καθώς η Δύση και η Τουρκία προωθούν τη δική τους οριζόντια δομή — τον Μεσαίο Διάδρομο μέσω της Κεντρικής Ασίας, την Κασπία Θάλασσα, τον Νότιο Καύκασο και την Τουρκία προς την Ευρώπη – που ανταγωνίζεται άμεσα το ρωσικό όραμα και οδηγεί σε δύο αντίθετες ευρασιατικές γεωμετρίες: τον άξονα Ανατολής-Δύσης προς την Ευρώπη, που αναπαράγει τη λογική της ατλαντικής ολοκλήρωσης και της εξάρτησης από τις δυτικές αγορές, και τον άξονα Βορρά-Νότου προς τον Ινδικό Ωκεανό, που βασίζεται σε έναν ριζικό αναπροσανατολισμό των εμπορικών και ενεργειακών ροών προς τον Παγκόσμιο Νότο.

Επομένως, το ερώτημα δεν είναι πλέον ποια είναι η ταχύτερη διαδρομή για την παράδοση ενός εμπορευματοκιβωτίου, επειδή η συζήτηση έχει μετατοπιστεί σε ένα πολύ πιο αποφασιστικό έδαφος: προς ποια κατεύθυνση θα προσανατολιστεί οικονομικά η ενδοχώρα της Ευρασίας τις επόμενες δεκαετίες, προς τη Δύση, όπως φαινόταν προφανές μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, ή προς το Νότο και την Ανατολή. καθώς αρχίζει να διαμορφώνεται όλο και πιο ξεκάθαρα, καθώς η Heartland, μετά από τριάντα χρόνια συρρίκνωσης και απόσυρσης, αρχίζει σταδιακά να αποκαθιστά τις εσωτερικές της συνδέσεις και, το πιο σημαντικό, να ανοίγει πολλαπλές διεξόδους προς τις Νότιες Θάλασσες, σπάζοντας έτσι την ιστορική ωκεάνια απομόνωσή της.

Η κεντρική θέση που διατρέχει την ανάλυση του Askerkhanov είναι ότι εάν συνεχιστεί αυτή η διαδικασία, η Ρωσία, από την ανατολική περιφέρεια της ευρωπαϊκής οικονομίας, θα γίνει σταδιακά ο βόρειος κόμβος ενός νότιου συστήματος που θα συνδέει την Αρκτική, την Κεντρική Ασία και τον Ινδικό Ωκεανό. και είναι αυτό, και όχι οι σημερινοί όγκοι εμπορευμάτων που διέρχονται από τον διάδρομο «Βορρά-Νότου», που έχει πραγματικά σημασία, γιατί αυτό που διακυβεύεται δεν είναι η υλικοτεχνική αποτελεσματικότητα του παρόντος αλλά ο στρατηγικός προσανατολισμός του μέλλοντος, η ικανότητα μιας ηπειρωτικής χώρας να επαναπροσδιορίσει τη γεωγραφία της μέσω υποδομών, να μετατρέψει την ιστορική της απομόνωση σε συγκριτικό πλεονέκτημα που της επιτρέπει να αρθρώσει τον ευρασιατικό χώρο γύρω από έναν νέο μεσημβρινό εξουσίας.

Αυτή η στροφή προς τον Νότο δεν είναι επομένως μια απλή προσαρμογή των εμπορικών οδών, αλλά μια επανίδρυση της θέσης της Ρωσίας στον κόσμο, ένα στοίχημα για την αποσύνδεση από τη δυναμική του Ατλαντικού και τη δημιουργία του δικού της άξονα βάρους, εκμεταλλευόμενη τις νέες τεχνολογίες μεταφορών, την αυξανόμενη ζήτηση των ασιατικών αγορών και τη συστημική αστάθεια των παραδοσιακών θαλάσσιων οδών. που έχουν καταστήσει την Ερυθρά Θάλασσα και τον Περσικό Κόλπο περιοχές υψηλού κινδύνου για το παγκόσμιο εμπόριο.

Ο διάδρομος «Βορράς-Νότος» εμφανίζεται έτσι ως το σύμβολο ενός νέου σταδίου στην ευρασιατική ιστορία, ενός σταδίου όπου η εσωτερική ήπειρος παύει να είναι ένας παθητικός χώρος που διασχίζεται από οριζόντιες διαδρομές που συνδέουν τις ακτές για να γίνει ένας ενεργός παράγοντας που υφαίνει το δικό του δίκτυο κάθετων συνδέσεων, το οποίο δεν επιδιώκει να αποκτήσει πρόσβαση στον ωκεανό για να ενσωματωθεί στο υπάρχον παγκόσμιο σύστημα. αλλά να δημιουργήσει ένα εναλλακτικό σύστημα του οποίου η δύναμη έγκειται στην ηπειρωτική εσωτερικότητά του και όχι στην αδυναμία του.

Η γεωπολιτική του Mackinder, η οποία για έναν αιώνα χρησίμευσε για να εξηγήσει τον αγώνα για παγκόσμια κυριαρχία, πρέπει να επανεκτιμηθεί υπό το φως αυτών των εξελίξεων, γιατί αν η Heartland δεν είναι πλέον αιχμάλωτη της Rimland, αν μπορεί να δημιουργήσει τις δικές της εξόδους στη θάλασσα μέσω χερσαίων διαδρόμων μέσω συμμαχικών ή ουδέτερων χωρών, Ως αποτέλεσμα, η κλασική εξίσωση της θαλάσσιας έναντι της χερσαίας ισχύος αποσταθεροποιείται και ανοίγει ένα νέο πεδίο δυνατοτήτων, όπου η εγχώρια συνδεσιμότητα γίνεται στρατηγικό πλεονέκτημα πρώτης τάξης και όπου οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού δεν εξαρτώνται πλέον αποκλειστικά από στενά και κανάλια που ελέγχονται από δυτικές ναυτικές δυνάμεις.

Το ρωσικό στοίχημα στον διάδρομο «Βορρά-Νότου» είναι, υπό αυτή την έννοια, ένα στοίχημα στη στρατηγική αυτονομία, στην ικανότητα δημιουργίας εναλλακτικών διαδρομών πέρα από τον έλεγχο των θαλάσσιων σημείων συμφόρησης που παραδοσιακά εξασφάλιζαν την ηγεμονία των αγγλοσαξονικών δυνάμεων στο παγκόσμιο εμπόριο, και είναι επίσης ένα στοίχημα για την ολοκλήρωση με την Κεντρική Ασία, τον Καύκασο και τη Νότια Ασία, ιστορικά περιφερειακές περιοχές που γίνονται τώρα η επιχειρησιακή καρδιά αυτού του νέου κάθετου άξονα.

Ωστόσο, η πολυπλοκότητα του έργου δεν πρέπει να υποτιμάται, καθώς περιλαμβάνει όχι μόνο μαζικές επενδύσεις σε υποδομές και πολιτικό συντονισμό υψηλού επιπέδου μεταξύ χωρών των οποίων τα συμφέροντα δεν συμπίπτουν πάντα, αλλά και την ικανότητα διαχείρισης των γεωπολιτικών κινδύνων που διασχίζουν καθεμία από τις προτεινόμενες διαδρομές, από την αστάθεια στο Αφγανιστάν έως τις εντάσεις μεταξύ του Ιράν και της Δύσης. στον Καύκασο και τον ανταγωνισμό με τον Μεσαίο Διάδρομο που προωθεί η Τουρκία. Αλλά είναι ακριβώς αυτή η πολυπλοκότητα που κάνει το έργο τόσο συναρπαστικό, γιατί δεν είναι ένα γραμμικό έργο, αλλά ένα σύστημα διασυνδεδεμένων δρόμων που ενισχύουν ο ένας τον άλλον, έτσι ώστε αν μια κατεύθυνση συναντήσει εμπόδια, οι άλλες να μπορούν να απορροφήσουν την κυκλοφορία και να διατηρήσουν τη ροή του συνόλου, δημιουργώντας ένα περιττό και ανθεκτικό δίκτυο, καλύτερη εγγύηση έναντι διακοπών και συγκρούσεων.

Το άρθρο του Askerkhanov, που δημοσιεύτηκε στις 11 Αυγούστου 2026, έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή που οι αποφάσεις για τις υποδομές και τη συνδεσιμότητα αποκτούν υπαρξιακή διάσταση για τα ευρασιατικά κράτη και η ανάγνωσή του μας καλεί να προχωρήσουμε πέρα από τις στατιστικές εμπορευματικών μεταφορών και τα χρονοδιαγράμματα κατασκευής για να εμβαθύνουμε στο βαθύτερο νόημα αυτής της χωρικής ανάπλασης, γιατί το τελικό ζήτημα, Είναι ο πολιτισμικός προσανατολισμός μιας ηπείρου που ήταν το σκηνικό των μεγάλων αντιπαραθέσεων του εικοστού αιώνα και η οποία τώρα επιδιώκει να αναδιαμορφωθεί γύρω από νέες λογικές ολοκλήρωσης.

Η Heartland, αυτή η τεράστια περιοχή που ο Mackinder θεωρούσε τον άξονα της ιστορίας, ξυπνά από τον μετασοβιετικό λήθαργο και περιθάλπει τα σπασμένα οστά της σε μια νέα σπονδυλική στήλη με νότιο προσανατολισμό, αναζητώντας τη ζεστασιά του Ινδικού Ωκεανού και υποσχόμενη να μεταμορφώσει όχι μόνο τη γεωγραφία του εμπορίου, αλλά και την αρχιτεκτονική της παγκόσμιας δύναμης. γιατί όταν μια ηπειρωτική δύναμη όπως η Ρωσία αποφασίζει να προσανατολίσει τις υποδομές της προς τα νότια, μεταμορφώνει τη δική της γεωπολιτική ταυτότητα, γυρίζει την πλάτη της στον ευρωπαϊστικό πειρασμό που την ωθεί εδώ και καιρό να κοιτάξει προς τη Βαλτική και τη Μεσόγειο και αγκαλιάζει ένα ασιατικό και νότιο πεπρωμένο που τη συνδέει με τις πιο δυναμικές αγορές και τις πιο υποσχόμενες διαδρομές του εικοστού πρώτου αιώνα.

Ο διάδρομος «Βορράς-Νότος» είναι, από αυτή την άποψη, κάτι πολύ περισσότερο από ένα έργο μεταφορών: είναι η φυσική εκδήλωση μιας νέας στρατηγικής συνείδησης, η υλοποίηση μιας κοπερνίκειας στροφής στη ρωσική γεωπολιτική και η υπόσχεση ενός μέλλοντος όπου η ηπειρωτικότητα, μόλις γίνει αντιληπτή ως κατάρα, θα γίνει η βάση μιας νέας μορφής εξουσίας που δεν χρειάζεται ακτές για να είναι παγκόσμια, γιατί έχει μάθει να χτίζει τους δικούς της ωκεανούς στη στεριά.

Πηγή που συμβουλευτήκατε:

Καμίλ Ασκερχάνοφ. Βορράς – Νότος. Η αναγέννηση της Heartland. Γνώμη. 11 Αυγούστου 2026.     Πηγή: https://geoestrategia.eu/noticia/46643/geoestrategia/el-h...

Ευρω-Συνέργειες

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνεί απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων

Οι Αόρατοι Αρχιτέκτονες της Παγκόσμιας Δύναμης---Όταν η εξουσία παύει να υπηρετεί και αρχίζει να αυτοκυβερνάται

- Mauricio Herrera Kahn

1.Οι Αόρατοι Αρχιτέκτονες της Παγκόσμιας Δύναμης

«Οι πόλεμοι αποκαλύπτουν ορατή δύναμη. Αλλά πολύ πριν πέσει ο πρώτος πυροβολισμός, άλλοι έχουν ήδη σχεδιάσει τον χάρτη, έχουν χρηματοδοτήσει τους τόκους και έχουν αποφασίσει ποιος θα πληρώσει για τα ερείπια...»

Η γεωπολιτική συχνά απεικονίζεται ως μια σκακιέρα που καταλαμβάνεται από προέδρους, στρατηγούς, αεροπλανοφόρα και πυραύλους. Οι κάμερες ακολουθούν διεθνείς συνόδους κορυφής, επίσημες δηλώσεις και πεδία μάχης. Ωστόσο, αυτή η εικόνα μόλις και μετά βίας αντανακλά την επιφάνεια. Κάτω από αυτό βρίσκεται μια πολύ πιο ήσυχη αρχιτεκτονική, που αποτελείται από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τεχνολογικά κέντρα, πανεπιστήμια, στρατηγικές βιομηχανίες και οργανισμούς σχεδιασμού που βοηθούν στην οικοδόμηση της δύναμης των μεγάλων δυνάμεων εδώ και δεκαετίες.

«Αυτό που χειροκροτεί ο κόσμος είναι συχνά απλώς η τελευταία πράξη ενός έργου που γράφτηκε πριν από πολύ καιρό».

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να διατηρήσουν τη διεθνή αρχιτεκτονική που εδραίωσαν μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Κίνα αναπτύσσει εμπορικούς διαδρόμους, υποδομές, τεχνολογική καινοτομία και θεσμούς που επεκτείνουν την παγκόσμια επιρροή της. Η Ρωσία επιδιώκει να διατηρήσει το καθεστώς της ως στρατηγικής δύναμης μέσω των στρατιωτικών, ενεργειακών και πυρηνικών δυνατοτήτων της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να προβάλει το τεράστιο οικονομικό, κανονιστικό και τεχνολογικό της βάρος ως μέσο διεθνούς επιρροής. Ο καθένας ακολουθεί διαφορετικό δρόμο, αλλά όλοι ανταγωνίζονται για να καταλάβουν αποφασιστικές θέσεις στον εικοστό πρώτο αιώνα.

«Τα μεγάλα λιοντάρια δεν μαλώνουν μόνο για εδάφη. αμφισβητούν το δικαίωμα να σχεδιάσουν τον χάρτη».

Οι κεντρικές τράπεζες αποτελούν έναν από τους λιγότερο ορατούς πυλώνες αυτού του ανταγωνισμού. Δεν κινητοποιούν στρατιωτικές μεραρχίες ούτε καταλαμβάνουν εδάφη, αλλά οι αποφάσεις τους για τα επιτόκια, τη ρευστότητα, τα διεθνή αποθέματα ή τη νομισματική σταθερότητα επηρεάζουν το εμπόριο, τις επενδύσεις και την ισχύ των εθνικών οικονομιών. Η σταθερότητα του δολαρίου, η διεθνοποίηση του γιουάν και οι ευρωπαϊκές νομισματικές πολιτικές αποτελούν μέρος ενός σιωπηλού αγώνα για παγκόσμια οικονομική επιρροή.

«Υπάρχουν θεσμοί ικανοί να μετακινήσουν περισσότερα κομμάτια με επιτόκιο από ό,τι πολλοί στρατηγοί μπορούν να μετακινήσουν με έναν ολόκληρο στρατό».

Μαζί τους λειτουργούν μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια, αναπτυξιακές τράπεζες και κρατικά κεφάλαια που συμμετέχουν σε υποδομές, εξόρυξη, ενέργεια, τηλεπικοινωνίες και μεταφορές σε όλο τον κόσμο. Οι αποφάσεις τους δεν αντικαθιστούν τις κυβερνήσεις, αλλά μπορούν να επιταχύνουν στρατηγικά έργα, να ενισχύσουν βιομηχανικούς τομείς ή να ευνοήσουν συγκεκριμένες αλυσίδες εφοδιασμού. Σε ένα όλο και πιο ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον, το κεφάλαιο γίνεται επίσης εργαλείο εξουσίας.

«Ορισμένες επενδύσεις χτίζουν γέφυρες. άλλοι καταλήγουν να αλλάζουν την πορεία ολόκληρων ηπείρων».

Η τεχνολογική επανάσταση άνοιξε ένα άλλο αποφασιστικό μέτωπο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν ηγετική θέση στην τεχνητή νοημοσύνη, το λογισμικό, τις ψηφιακές πλατφόρμες και τον σχεδιασμό ημιαγωγών. Η Κίνα επιταχύνει την ανάπτυξη των δικών της δυνατοτήτων στις τηλεπικοινωνίες, τον αυτοματισμό και τη βιομηχανική καινοτομία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί τους τεχνολογικούς κανονισμούς και επιδιώκει να ενισχύσει στρατηγικούς τομείς, ενώ η Ρωσία επικεντρώνει τις προσπάθειές της σε επιστημονικές, διαστημικές, αμυντικές και κυβερνοτικές δυνατότητες. Ο τεχνολογικός ανταγωνισμός δεν συνοδεύει πλέον απλώς τη γεωπολιτική: σήμερα αποτελεί μέρος του πυρήνα της.

«Ο σύγχρονος βρυχηθμός συχνά ταξιδεύει μέσα από ένα καλώδιο οπτικών ινών πριν ταξιδέψει μέσα από έναν πύραυλο».

Πανεπιστήμια, εργαστήρια και ερευνητικά κέντρα τροφοδοτούν αυτόν τον μετασχηματισμό. Εκεί γεννιούνται τεχνολογίες που, χρόνια αργότερα, επαναπροσδιορίζουν την οικονομία, την ασφάλεια και τη διεθνή ισορροπία. Η κβαντική υπολογιστική, τα νέα υλικά, η βιοτεχνολογία, η εξερεύνηση του διαστήματος, η προηγμένη ενέργεια και η τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν στρατηγικές επενδύσεις για τις ηγετικές δυνάμεις. Οι επιστημονικές ανακαλύψεις συχνά γίνονται, με την πάροδο του χρόνου, οικονομικά και γεωπολιτικά πλεονεκτήματα.

«Οι μεγάλες διαμάχες του αύριο συνήθως γράφονται πρώτα σε ένα εργαστήριο».

Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης τα κέντρα στρατηγικών μελετών και οι εξειδικευμένοι φορείς. Αναλύουν δημογραφικά, ενεργειακά, τεχνολογικά και στρατιωτικά σενάρια, προετοιμάζουν προβλέψεις και παρέχουν στοιχεία για τη λήψη αποφάσεων από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα, η Ρωσία και η Ευρώπη έχουν ιδρύματα αφιερωμένα στη μελέτη των μακροπρόθεσμων τάσεων και στην προετοιμασία απαντήσεων σε έναν όλο και πιο αβέβαιο κόσμο.

«Πολλές ιστορικές αποφάσεις ξεκίνησαν ως τίποτα περισσότερο από μια ξεχασμένη αναφορά σε ένα γραφείο».

Όταν εξετάζεται η συμπεριφορά των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας, της Ρωσίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκύπτει ένα κοινό χαρακτηριστικό. Όλοι επιδιώκουν να ενισχύσουν ταυτόχρονα τις οικονομίες, τις επιστημονικές δυνατότητες, τις βιομηχανίες, τις κρίσιμες υποδομές, τα χρηματοπιστωτικά συστήματα, τις άμυνες και τη διπλωματική επιρροή τους. Ο σύγχρονος ανταγωνισμός δεν εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από το μέγεθος ενός στρατού. Διεξάγεται επίσης μάχη για κρίσιμα ορυκτά, ενέργεια, θαλάσσιες διαδρομές, δορυφόρους, τεχνητή νοημοσύνη, δεδομένα και παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.

«Σήμερα, η δύναμη δεν μετριέται πλέον μόνο από το μέγεθος του βρυχηθμού, αλλά από την ικανότητα να αποφασίζεις ποιος χτίζει τη ζούγκλα».

Οι τρέχουσες εντάσεις στη Μέση Ανατολή απεικονίζουν αυτή την ανατομία της εξουσίας. Οι στρατιωτικές αντιπαραθέσεις προσελκύουν άμεση προσοχή, αλλά πίσω από αυτές κρύβονται συμφέροντα που συνδέονται με την ενεργειακή ασφάλεια, τις θαλάσσιες διαδρομές, τις περιφερειακές συμμαχίες, τις οικονομικές κυρώσεις, την τεχνολογική καινοτομία και τις στρατηγικές ισορροπίες μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Οι περιφερειακές κρίσεις συχνά γίνονται χώροι όπου συγκλίνουν παγκόσμια συμφέροντα πολύ ευρύτερα από την ίδια την τοπική σύγκρουση.

«Οι εκρήξεις φωτίζουν τον ουρανό για λίγα δευτερόλεπτα. Οι στρατηγικές αποφάσεις μπορούν να αναδιαμορφώσουν τον χάρτη για γενιές».

Εν τω μεταξύ, μεγάλο μέρος του πλανήτη συνεχίζει να παρατηρεί αυτές τις κινήσεις από την περιφέρεια. Πολλές χώρες εξάγουν πρώτες ύλες, εισάγουν τεχνολογία και αντιδρούν αφού οι κανόνες έχουν ήδη θεσπιστεί από άλλους. Η αληθινή εξάρτηση δεν προκύπτει πάντα από στρατιωτική κατωτερότητα. Συχνά προκύπτει από τη δυσκολία παραγωγής γνώσης, καινοτομίας, υποδομών και μακροπρόθεσμων στρατηγικών ικανών να αυξήσουν τη διεθνή αυτονομία.

«Όσοι φτάνουν αφού έχει ήδη στηθεί η σκακιέρα μπορούν να επιλέξουν μόνο ανάμεσα στα κομμάτια που έχουν αφήσει διαθέσιμα οι άλλοι».

Η κατανόηση αυτής της Ανατομίας της Δύναμης δεν σημαίνει να θαυμάζουμε κάποιες δυνάμεις ή να καταδικάζουμε άλλες. Σημαίνει να αναγνωρίσουμε ότι η δύναμη του εικοστού πρώτου αιώνα δεν στηρίζεται πλέον αποκλειστικά στους στρατούς. Σήμερα, χτίζεται επίσης μέσω της επιστήμης, της καινοτομίας, της εκπαίδευσης, του κεφαλαίου, της ενέργειας, της τεχνολογίας, της εφοδιαστικής, της πληροφορίας και της ικανότητας πρόβλεψης της αλλαγής πριν το κάνουν άλλοι. Οι χώρες που κατανοούν αυτόν τον μετασχηματισμό θα συμμετάσχουν στην οικοδόμηση του μέλλοντος.

«Όσοι το αγνοούν θα συνεχίσουν να παρακολουθούν από απόσταση καθώς άλλοι γράφουν τους κανόνες του παιχνιδιού...»

«Η ιστορία σχεδόν ποτέ δεν ανήκει σε αυτόν που κάνει τον περισσότερο θόρυβο...»

«Συνήθως ανήκει σε όποιον μετακίνησε τα κομμάτια πριν οι άλλοι καταλάβουν ότι το παιχνίδι είχε ήδη ξεκινήσει...»

2.Όταν η εξουσία παύει να υπηρετεί και αρχίζει να αυτοκυβερνάται

 «Όλη η δύναμη γεννιέται για να εκπληρώσει μια λειτουργία. Το πρόβλημα ξεκινά όταν ξεχνά αυτή τη λειτουργία και αποφασίζει να διαιωνιστεί πάνω από αυτούς που προοριζόταν να υπηρετήσει».

Για αιώνες, η ανθρωπότητα πίστευε ότι η δύναμη ήταν απλώς η ικανότητα να επικρατεί. Πρώτα ήρθε η σωματική δύναμη. Μετά στρατοί. αργότερα πλούτος, βιομηχανία, τεχνολογία και τέλος πληροφορίες. Κάθε εποχή άλλαζε τα εργαλεία, αλλά σχεδόν ποτέ δεν άλλαζε τη λογική. Ο στόχος παρέμεινε ο ίδιος: η διατήρηση της δεσπόζουσας θέσης για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, κάτω από κάθε μεταμόρφωση, παρέμενε ένα άβολο ερώτημα: ποιος αναμενόταν να υπακούσει και ποιος επιτρεπόταν να αποφασίσει. Τα στέμματα αντικαταστάθηκαν από κυβερνήσεις, τα εδάφη από αγορές και τα ξίφη από αλγόριθμους, αλλά η θέληση για έλεγχο πόρων, θεσμών και μυαλών συνέχισε να καταλαμβάνει το σιωπηλό κέντρο της σύγχρονης ανθρώπινης ιστορίας.

«Η εξουσία αλλάζει τη στολή της. σπάνια αλλάζει τη φιλοδοξία του».

Όταν ένα κράτος φτάνει σε προνομιακή θέση, εμφανίζεται ένα περίεργο φαινόμενο. Μεγάλο μέρος της ενέργειάς τoy παύει να κατευθύνεται προς την εγχώρια ευημερία και αρχίζει να επικεντρώνεται στη διατήρηση του διεθνούς πλεονεκτήματός της. Οι στρατιωτικές βάσεις, οι θαλάσσιοι διάδρομοι, οι αλυσίδες εφοδιασμού, τα στρατηγικά ορυκτά, η τεχνητή νοημοσύνη, οι δορυφόροι και η χρηματοδότηση παύουν να είναι μεμονωμένα μέσα και γίνονται μέρος μιας ενιαίας αρχιτεκτονικής. Η υπεράσπιση της ηγεσίας γίνεται τότε μια μόνιμη πολιτική και κάθε πρόοδος από έναν άλλο παράγοντα αρχίζει να γίνεται αντιληπτή ως απειλή. Η εξουσία δεν προστατεύει πλέον μόνη της τα σύνορα: παρακολουθεί επίσης τις αγορές, ρυθμίζει τις συμμαχίες, ελέγχει τις τεχνολογίες και προβλέπει τους ανταγωνιστές. Με αυτόν τον τρόπο, η ασφάλεια συγχέεται με την ατελείωτη υποχρέωση διατήρησης της παγκόσμιας υπεροχής.

«Όσοι φτάνουν στην κορυφή συνήθως ξοδεύουν περισσότερο χρόνο για να την υπερασπιστούν παρά να αναρωτηθούν γιατί την ανέβηκαν».

Τα Λιοντάρια

• Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η μεγαλύτερη στρατιωτική και οικονομική δύναμη στον πλανήτη.
• Η Κίνα αμφισβητεί τη βιομηχανική, τεχνολογική και εμπορική ηγεσία με πρωτοφανή ταχύτητα.
• Η Ρωσία διατηρεί μια στρατιωτική και πυρηνική ικανότητα που την καθιστά αδύνατο να αγνοηθεί.
• Η Ευρωπαϊκή Ένωση διατηρεί τεράστια οικονομική και ρυθμιστική επιρροή.
• Η Ινδία αναδεικνύεται ως ένας από τους μεγάλους δημογραφικούς, τεχνολογικούς και βιομηχανικούς πόλους του εικοστού πρώτου αιώνα.
• Το Πακιστάν διατηρεί στρατηγική αξία λόγω της θέσης του, της στρατιωτικής του ικανότητας και της ιδιότητάς του ως πυρηνικής δύναμης.
• Κανένας από αυτούς τους παράγοντες δεν μπορεί να αναλυθεί μεμονωμένα. Όλα είναι μέρος της ίδιας σκακιέρας.

«Τα λιοντάρια μπορεί να βρυχώνται χωριστά, αλλά η σαβάνα παραμένει μία».

Ο ανταγωνισμός μεταξύ αυτών των μεγάλων δυνάμεων δεν λαμβάνει πλέον χώρα μόνο μέσω παραδοσιακών πολέμων. Διεξάγεται επίσης μέσω επενδύσεων, δανείων, τεχνητής νοημοσύνης, παραγωγής μικροτσίπ, σιδηροδρομικών διαδρόμων, υποθαλάσσιων καλωδίων, δορυφόρων, ψηφιακών νομισμάτων, ενέργειας και ελέγχου κρίσιμων ορυκτών. Πολλές από τις πιο σημαντικές μάχες δεν εμφανίζονται καν στην τηλεόραση. Καταπολεμούνται μέσω συμβάσεων, διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, τεχνολογικών προτύπων, λιμένων, κέντρων δεδομένων και συμφωνιών που υπογράφονται μακριά από τη δημόσια θέα. Εκεί αποφασίζεται ποιος θα κατασκευάσει, θα χρηματοδοτήσει, θα μεταφέρει και θα παρακολουθήσει το μέλλον. Ο σύγχρονος πόλεμος μπορεί να προχωρήσει χωρίς πυροβολισμούς, ενώ αναδιοργανώνει σιωπηλά εξαρτήσεις, αγορές, συμμαχίες και ολόκληρες εθνικές κυριαρχίες για γενιές.

«Οι πιο αποφασιστικοί πόλεμοι συνήθως ξεκινούν πολύ πριν πέσει ο πρώτος πυροβολισμός».

Σε αυτό το περιβάλλον, πολλές μεσαίες και μικρές χώρες παγιδεύονται μεταξύ επενδυτικών προσφορών, στρατηγικών συμμαχιών και διπλωματικής πίεσης. Μερικοί αποκομίζουν οφέλη. άλλοι αυξάνουν την εξάρτησή τους. Η πραγματική δυσκολία έγκειται στο να χτίσουν τη δική τους ανάπτυξη χωρίς να γίνουν ένα απλό κομμάτι στη σκακιέρα κάποιου άλλου. Για να αποφευχθεί αυτό, χρειάζονται ισχυρούς θεσμούς, τεχνική ικανότητα, συντονισμένη διαπραγμάτευση και μακροπρόθεσμο εθνικό όραμα. Η αποδοχή ξένων κεφαλαίων δεν αρκεί: πρέπει να καθοριστούν οι προϋποθέσεις, να απαιτηθεί μεταφορά τεχνολογίας, να προστατευθούν οι στρατηγικοί πόροι και να διατηρηθεί το περιθώριο λήψης αποφάσεων. Κυριαρχία σημαίνει επίσης επιλογή εταίρων χωρίς να παραδίδεται η κατεύθυνση της χώρας.

«Το να είσαι σημαντικός δεν σημαίνει πάντα να είσαι ανεξάρτητος».

Η ιστορία δείχνει ότι κανένα κέντρο εξουσίας δεν ήταν αιώνιο. Η Ισπανία, η Γαλλία, η Βρετανική Αυτοκρατορία και η Σοβιετική Ένωση φαινόταν να είναι μόνιμες δομές μέχρι που έπαψαν να είναι. Δεν εξαφανίστηκαν μόνο λόγω εξωτερικών εχθρών. Είχαν επίσης φθαρεί από τις δικές τους εσωτερικές αντιφάσεις. Η στρατιωτική υπερέκταση, το κόστος διαχείρισης εδαφών, η ανισότητα, το χρέος, η πολιτική ακαμψία και η απώλεια εμπιστοσύνης τελικά αποδυνάμωσαν αυτό που φαινόταν άτρωτο. Η εξουσία αρχίζει να παρακμάζει όταν αφιερώνει περισσότερους πόρους στην υπεράσπιση του παρελθόντος μεγαλείου της παρά στην κατανόηση των μετασχηματισμών που αναγγέλλουν το δικό της μέλλον.

«Μερικές φορές οι αυτοκρατορίες δεν πέφτουν επειδή κάποιος τις νικάει, αλλά επειδή ξεχνούν να ακούσουν τον ήχο των δικών τους θεμελίων».

Η τεχνολογική επανάσταση επιταχύνει ακόμη περισσότερο αυτές τις διαδικασίες. Η τεχνητή νοημοσύνη, η κβαντική υπολογιστική, η ρομποτική, η βιοτεχνολογία και η εξερεύνηση του διαστήματος θα επαναπροσδιορίσουν τη διεθνή ισορροπία τις επόμενες δεκαετίες. Η ηγεσία δεν θα εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από το μέγεθος μιας επικράτειας ή τον αριθμό των στρατιωτών, αλλά από την ταχύτητα με την οποία μια κοινωνία είναι ικανή να καινοτομεί και να προσαρμόζεται. Τα έθνη που μετατρέπουν τη γνώση σε παραγωγική ικανότητα θα προχωρήσουν γρήγορα. Όσοι εξαρτώνται από ξένες τεχνολογίες θα εκτεθούν σε νέες μορφές υποταγής. Σε αυτό το περιβάλλον, η εκπαίδευση, η έρευνα, η προστασία των δεδομένων και η ανάπτυξη ταλέντων θα είναι εξίσου καθοριστικές με την κατασκευή λιμανιών, εργοστασίων, στρατών ή οικονομικών αποθεμάτων για το μέλλον της χώρας.

«Στον εικοστό πρώτο αιώνα, η γνώση έμαθε επίσης πώς να γίνεται έδαφος».

Ωστόσο, υπάρχει μια διάσταση που σπάνια εμφανίζεται στη γεωπολιτική ανάλυση: η νομιμότητα. Μια δύναμη μπορεί να διαθέτει αεροπλανοφόρα, υπερηχητικούς πυραύλους και τεράστια οικονομικά αποθέματα. Αλλά αν χάσει τη διεθνή αξιοπιστία, η επιρροή του αρχίζει να διαβρώνεται αργά. Ο σεβασμός δεν συνοδεύει πάντα τη δύναμη. Η διαρκής εξουσία προκύπτει επίσης από τη συνέπεια μεταξύ λόγων και συμπεριφοράς, την εκπλήρωση των δεσμεύσεων και την ικανότητα παροχής δημόσιων αγαθών πέρα από το προσωπικό συμφέρον. Όταν μια δύναμη απαιτεί κανόνες που παραβιάζει η ίδια, μετατρέπει τους συμμάχους σε δύσπιστους εταίρους και μετατρέπει την ηγεσία της σε εύθραυστη, προσωρινή υπακοή.

«Ο φόβος μπορεί να ανοίξει πόρτες. Μόνο η νομιμότητα μπορεί να τα κρατήσει ανοιχτά».

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ανατομία της Εξουσίας δεν μπορεί να περιοριστεί στη μελέτη στρατών, οικονομιών ή τεχνολογιών. Πρέπει επίσης να εξετάσει πώς οι αποφάσεις των μεγάλων παραγόντων επηρεάζουν την καθημερινή ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων που δεν συμμετείχαν ποτέ σε αυτές τις αποφάσεις. Εκεί εμφανίζεται η πραγματική δοκιμασία της δύναμης: όταν η στρατηγική συναντά την ανθρώπινη κατάσταση. Οι συνέπειες στη συνέχεια μετρώνται σε χαμένες θέσεις εργασίας, αναγκαστικές μεταναστεύσεις, ακριβότερα τρόφιμα, κατεστραμμένες πόλεις, αποδυναμωμένα δικαιώματα και γενιές που αναγκάζονται να πληρώσουν για συγκρούσεις που σχεδιάστηκαν μακριά από αυτές. Μια πραγματικά υπεύθυνη δύναμη δεν υπολογίζει απλώς στρατηγικές νίκες. Αναγνωρίζει επίσης το ανθρώπινο κόστος που αφήνει πίσω του κάθε πολιτική απόφαση που λαμβάνει.

«Όλη η γεωπολιτική είναι τελικά γραμμένη στη ζωή κάποιου».

Κλείσιμο Ίσως ο εικοστός πρώτος αιώνας να μην μνημονεύεται μόνο για τον ανταγωνισμό μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας
, της Ρωσίας, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ινδίας ή του Πακιστάν. Ίσως θα το θυμόμαστε για ένα πολύ βαθύτερο ερώτημα: αν η ανθρωπότητα ήταν ικανή να οικοδομήσει μια ισορροπία στην οποία οι μεγάλες δυνάμεις θα μπορούσαν να συνυπάρξουν χωρίς να μετατρέψουν κάθε διαφορά σε μια νέα σύγκρουση. Γιατί ο μεγαλύτερος θρίαμβος της εξουσίας δεν συνίσταται στην κυριαρχία στον κόσμο, αλλά στο να αποδείξει ότι μπορεί ακόμα να συνυπάρξει με σύνεση. Αυτή η ισορροπία θα εξαρτηθεί λιγότερο από επίσημες δηλώσεις παρά από την πραγματική ικανότητα να συγκρατείται η φιλοδοξία, να σέβονται τα όρια και να αναγνωρίζουν τα νόμιμα συμφέροντα των άλλων. Θα απαιτήσει υπομονετική διπλωματία, αποτελεσματικούς θεσμούς και ηγέτες που γνωρίζουν ότι μια απόλυτη νίκη μπορεί να γίνει, για όλους, το προοίμιο μιας κοινής και οδυνηρής ιστορικής ήττας.

«Αυτή η ισορροπία θα απαιτήσει θεσμούς ικανούς να περιορίσουν τη φιλοδοξία, διπλωματία πρόθυμη να ακούσει και ηγέτες που κατανοούν ότι η υποχώρηση δεν σημαίνει πάντα ήττα».
«Το αληθινό μεγαλείο μπορεί να εξαρτάται από την αποφυγή περιττών πολέμων, την προστασία των αδυνάτων και την αποδοχή ότι κανένα εθνικό συμφέρον δεν δικαιολογεί την ώθηση της ανθρωπότητας προς την καταστροφή της».
«Η ιστορία θαυμάζει αυτούς που κατέκτησαν εδάφη. Το μέλλον πιθανότατα θα θαυμάζει πολύ περισσότερο εκείνους που εμπόδισαν την ανάγκη να τους κατακτήσουμε».

 Σύντομη Βιβλιογραφία

• Τζόζεφ Σ. Νάι Τζούνιορ Το μέλλον της εξουσίας. Δημόσιες Υποθέσεις, 2011. Αναλύει τη στρατιωτική, οικονομική και πολιτιστική ισχύ, καθώς και την ικανότητα των κρατών να ασκούν επιρροή χωρίς να βασίζονται αποκλειστικά στη δύναμη.

• Χένρι Κίσινγκερ. Παγκόσμια Τάξη. Penguin Press, 2014. Εξετάζει την ιστορική κατασκευή της διεθνούς τάξης, την ισορροπία μεταξύ των δυνάμεων και τις αόρατες αποφάσεις που προηγούνται των συγκρούσεων.

• Νόαμ Τσόμσκι. Ποιος Κυβερνάει τον Κόσμο; Μητροπολιτικά Βιβλία, 2016. Μελετά την επιρροή των μεγάλων δυνάμεων, των οικονομικών ελίτ και των θεσμών που διαμορφώνουν την παγκόσμια πολιτική.

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων

Ο Δρόμος του Μεταξιού του Εικοστού Πρώτου Αιώνα

 Mauricio Herrera Kahn

Οι δρόμοι στους οποίους ταξιδεύει και η εξουσία

«Για αιώνες, οι μεγάλοι πολιτισμοί καταλάβαιναν ότι όποιος έλεγχε τους εμπορικούς δρόμους συσσώρευε πλούτο, επιρροή και την ικανότητα να προβάλλει δύναμη πέρα από τα σύνορά τους...»

«Στον εικοστό πρώτο αιώνα, αυτή η λογική δεν έχει εξαφανιστεί. απλώς έχει αλλάξει σε κλίμακα...»

«Ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού που προωθείται από την Κίνα τοποθετεί για άλλη μια φορά λιμάνια, σιδηροδρόμους, ενεργειακούς διαδρόμους και κέντρα logistics στο επίκεντρο του διεθνούς ανταγωνισμού, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ινδία και άλλες δυνάμεις επιδιώκουν να εξασφαλίσουν τις δικές τους σφαίρες επιρροής...»

«Σε έναν κόσμο όπου τα πρωτοσέλιδα τείνουν να επικεντρώνονται στους πολέμους, υπάρχουν επίσης σιωπηλοί δρόμοι που επανασχεδιάζουν τον χάρτη της παγκόσμιας εξουσίας...»

I. Ο Δρόμος του Μεταξιού

Για περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια, ο Δρόμος του Μεταξιού συμβόλιζε τη συνάντηση μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Κατά μήκος του ταξίδευαν μετάξια, πορσελάνες, μπαχαρικά, πολύτιμα μέταλλα, επιστημονικές γνώσεις, θρησκείες και πολιτισμοί που μεταμόρφωσαν ολόκληρους πολιτισμούς. Αυτοί οι δρόμοι διέσχιζαν βουνά, ερήμους και θάλασσες, συνδέοντας αυτοκρατορίες που χωρίζονταν από χιλιάδες μίλια και αποδεικνύοντας ότι το εμπόριο μπορούσε να γίνει ισχυρό μέσο πολιτικής επιρροής.

Σήμερα, αυτή η αρχαία διαδρομή έχει επιστρέψει με μια πολύ διαφορετική διάσταση. Δεν αποτελείται πλέον από καραβάνια με καμήλες ή μικρά εμπορικά λιμάνια, αλλά από σύγχρονα σιδηροδρομικά δίκτυα, αυτοκινητόδρομους, θαλάσσιους τερματικούς σταθμούς, αγωγούς πετρελαίου, αγωγούς φυσικού αερίου, υποβρύχια καλώδια οπτικών ινών, κέντρα logistics και ψηφιακές πλατφόρμες που συνδέουν οικονομίες σε ηπειρωτική κλίμακα. Ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού, που προωθείται από την Κίνα, αντιπροσωπεύει ένα από τα πιο φιλόδοξα έργα υποδομής στη σύγχρονη ιστορία και έχει ανοίξει ξανά ένα ερώτημα που διατρέχει όλη τη γεωπολιτική του εικοστού πρώτου αιώνα: ποιος θα ελέγχει τους δρόμους κατά μήκος των οποίων θα κυκλοφορούν το εμπόριο, η ενέργεια, η τεχνολογία και η επιρροή τις επόμενες δεκαετίες;

«Οι αυτοκρατορίες μπορούν να αλλάξουν τις σημαίες τους. Οι διαδρομές συνεχίζουν να σηματοδοτούν την πορεία της ιστορίας».

II. Από τον Μάρκο Πόλο στους διαδρόμους του εικοστού πρώτου αιώνα

Όταν ο Μάρκο Πόλο ξεκίνησε το ταξίδι του στην Ανατολή τον δέκατο τρίτο αιώνα, ανακάλυψε ένα τεράστιο δίκτυο πόλεων, καραβανιών και αγορών που συνέδεαν την Κίνα με την Κεντρική Ασία, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη. Αυτός ο Δρόμος του Μεταξιού δεν ήταν ποτέ ένας ενιαίος δρόμος, αλλά μάλλον ένας ιστός χερσαίων και θαλάσσιων διαδρομών κατά μήκος των οποίων ταξίδευαν αγαθά, γνώσεις, τεχνολογίες και πολιτισμοί. Για αιώνες, αυτοί οι διάδρομοι επέτρεπαν τις ανταλλαγές μεταξύ μεγάλων πολιτισμών και έδειχναν ότι η ευημερία μπορούσε επίσης να οικοδομηθεί συνδέοντας τους λαούς, εκτός από την κατάκτησή τους.

Οκτώ αιώνες αργότερα, η ουσία αυτής της ιδέας έχει επανεμφανιστεί σε ασύγκριτη κλίμακα. Οι καμήλες αντικαταστάθηκαν από τρένα υψηλής χωρητικότητας, πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, αυτοματοποιημένα λιμάνια, σιδηροδρομικούς διαδρόμους, ψηφιακές πλατφόρμες και υποβρύχια καλώδια που μεταδίδουν πληροφορίες με την ταχύτητα του φωτός. Ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού δεν επιδιώκει πλέον μόνο τη μείωση των εμπορικών αποστάσεων. Φιλοδοξεί να ενσωματώσει παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, να εξασφαλίσει πρόσβαση σε στρατηγικούς πόρους και να ενισχύσει την οικονομική και πολιτική επιρροή όσων συμμετέχουν σε αυτό. Στον εικοστό πρώτο αιώνα, οι διάδρομοι logistics έχουν γίνει μέρος της νέας γλώσσας της εξουσίας.

«Η ιστορία αντικατέστησε τα τροχόσπιτα με κοντέινερ. Τα στρατηγικά συμφέροντα συνέχισαν να ταξιδεύουν στον ίδιο δρόμο».

III. Η Κίνα και το Μεγάλο Στοίχημα του εικοστού πρώτου αιώνα

Το 2013, ο Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ εισήγαγε την Πρωτοβουλία Belt and Road, γνωστή παγκοσμίως ως Νέος Δρόμος του Μεταξιού. Ο στόχος της υπερβαίνει κατά πολύ την κατασκευή δρόμων ή σιδηροδρόμων. Είναι ένα εκτεταμένο δίκτυο λιμανιών, σιδηροδρομικών διαδρόμων, αυτοκινητοδρόμων, αγωγών πετρελαίου, αγωγών φυσικού αερίου, δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, καλωδίων οπτικών ινών και κέντρων logistics που συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη, την Αφρική, τη Μέση Ανατολή και, όλο και περισσότερο, τη Λατινική Αμερική. Για το Πεκίνο, αυτή η υποδομή αντιπροσωπεύει ένα εργαλείο που αποσκοπεί στην ενίσχυση του εμπορίου, στη διαφοροποίηση των οδών εφοδιασμού του και στην εδραίωση μακροπρόθεσμων οικονομικών δεσμών με πολλές χώρες.

Ωστόσο, κάθε μεγάλο έργο υποδομής έχει και μια γεωπολιτική διάσταση. Ένα σύγχρονο λιμάνι μπορεί να γίνει στρατηγικό κέντρο για το διεθνές εμπόριο. Ένας σιδηροδρομικός διάδρομος μπορεί να αλλάξει τις αλυσίδες εφοδιαστικής που χτίστηκαν εδώ και δεκαετίες. Μια επένδυση στην ενέργεια ή τις τηλεπικοινωνίες μπορεί να αυξήσει την πολιτική επιρροή μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών. Ως εκ τούτου, ενώ η Κίνα παρουσιάζει τον Νέο Δρόμο του Μεταξιού ως πλατφόρμα συνεργασίας και ανάπτυξης, άλλες δυνάμεις βλέπουν το έργο ως ένα από τα κύρια μέσα μέσω των οποίων το Πεκίνο επεκτείνει τη διεθνή του παρουσία.

«Όποιος χτίζει τους δρόμους του εμπορίου αρχίζει επίσης να ταξιδεύει στους δρόμους της επιρροής».

IV. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο ανταγωνισμός για τα δρομολόγια

Κατά το μεγαλύτερο μέρος του εικοστού αιώνα και στις αρχές του εικοστού πρώτου, οι Ηνωμένες Πολιτείες εδραίωσαν την παγκόσμια επιρροή τους βασιζόμενες σε έναν συνδυασμό οικονομικής, τεχνολογικής, χρηματοπιστωτικής και στρατιωτικής ισχύος. Η ναυτική της παρουσία στον Ειρηνικό και τον Ινδικό Ωκεανό, μαζί με ένα εκτεταμένο δίκτυο συμμαχιών με την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Αυστραλία και άλλους στρατηγικούς εταίρους, βοήθησαν να διατηρηθούν ανοιχτές ορισμένες από τις κύριες θαλάσσιες οδούς του παγκόσμιου εμπορίου. Αυτή η αρχιτεκτονική επέτρεψε σε ένα σημαντικό μερίδιο του διεθνούς εμπορίου να κυκλοφορήσει κάτω από ένα σύστημα στο οποίο η Ουάσιγκτον έπαιζε κεντρικό ρόλο.

Η επέκταση του Νέου Δρόμου του Μεταξιού εισήγαγε ένα νέο στοιχείο σε αυτή την ισορροπία. Ενώ η Κίνα προωθεί χερσαίους και θαλάσσιους διαδρόμους που διαφοροποιούν τις συνδέσεις μεταξύ της Ασίας, της Ευρώπης, της Αφρικής και άλλων περιοχών, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύουν την παρουσία τους στον Ινδο-Ειρηνικό, προωθώντας νέες πρωτοβουλίες υποδομής μαζί με τους συμμάχους τους και επιδιώκοντας να διατηρήσουν την ασφάλεια στρατηγικών περασμάτων όπως η και άλλες διαδρομές απαραίτητες για το διεθνές εμπόριο. Περισσότερο από μια άμεση αντιπαράθεση για εδάφη, ο ανταγωνισμός λαμβάνει χώρα για την ικανότητα σύνδεσης των αγορών, την ασφάλεια των αλυσίδων εφοδιασμού και την άσκηση επιρροής στους χώρους μέσω των οποίων κυκλοφορεί η παγκόσμια οικονομία. Τα λιμάνια, τα στενά και οι διάδρομοι εφοδιαστικής έχουν γίνει κομμάτια τόσο σημαντικά όσο οι στρατιωτικές βάσεις ή οι μεγάλοι στόλοι.

«Όποιος προστατεύει τους ωκεανούς παρακολουθεί προσεκτικά καθώς κάποιος άλλος αρχίζει να συνδέει τις ηπείρους».

V. Παίζουν και τα άλλα λιοντάρια

Ο ανταγωνισμός για τους μεγάλους εμπορικούς δρόμους δεν περιορίζεται μόνο στην Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Ρωσία παρακολουθεί στενά την ανάπτυξη διαδρόμων που διασχίζουν την Κεντρική Ασία, μια περιοχή που ιστορικά θεωρούσε μέρος της στρατηγικής της σφαίρας, ενώ ενισχύει τη συνεργασία της με το Πεκίνο στον τομέα της ενέργειας και των υποδομών.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις εμπορικές της συνδέσεις μέσω των δικών της έργων που αποσκοπούν στη μείωση των κινδύνων και στην ενίσχυση της οικονομικής της αυτονομίας.

Η Ινδία προωθεί εναλλακτικούς διαδρόμους προς την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, επιδιώκοντας να εδραιωθεί ως αναδυόμενη δύναμη ικανή να συνδέει ωκεανούς και αγορές χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από κινεζικές πρωτοβουλίες.

Το Πακιστάν, από την πλευρά του, κατέχει σημαντική θέση μέσω του οικονομικού διαδρόμου Κίνας-Πακιστάν, ο οποίος συνδέει τη δυτική Κίνα με το λιμάνι του Γκουαντάρ στην Αραβική Θάλασσα.

Κάθε μία προσπαθεί να ενισχύσει τη θέση της, να εξασφαλίσει πρόσβαση στις αγορές, την ενέργεια και τις πρώτες ύλες και να αποφύγει να μείνει έξω από ένα δίκτυο συνδέσεων που θα μπορούσε να επαναπροσδιορίσει την παγκόσμια οικονομία τις επόμενες δεκαετίες. Στον εικοστό πρώτο αιώνα, ο ανταγωνισμός σημαίνει επίσης την οικοδόμηση εναλλακτικών λύσεων αντί της αποδοχής της εξάρτησης από διαδρομές που έχουν σχεδιαστεί από άλλους.

«Στην παγκόσμια σκακιέρα, ακόμη και εκείνοι που φαίνεται να παρακολουθούν από το περιθώριο μετακινούν επίσης τα πιόνια τους».

VI. Η Λατινική Αμερική αντιμέτωπη με τη νέα σκακιέρα

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η Λατινική Αμερική θεωρούνταν κυρίως ως περιοχή που προμήθευε ορυκτά, τρόφιμα και ενεργειακούς πόρους. Ωστόσο, η μετατόπιση του οικονομικού κέντρου βάρους προς τον Ινδο-Ειρηνικό έχει δώσει νέα στρατηγική σημασία στα λιμάνια και τους διωκεάνιους διαδρόμους του. Η Χιλή, το Περού, η Βραζιλία, η Αργεντινή και η Βολιβία καταλαμβάνουν θέσεις που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη σύνδεση του Ατλαντικού με τον Ειρηνικό, ενώ έργα όπως το λιμάνι του Chancay, οι σιδηροδρομικοί διάδρομοι και τα νέα δίκτυα logistics αρχίζουν να αλλάζουν τη σχέση μεταξύ της Νότιας Αμερικής και των ασιατικών αγορών.

Η πρόκληση για την περιοχή είναι να αποφύγει να γίνει απλώς προμηθευτής πρώτων υλών εντός αλυσίδων που έχουν σχεδιαστεί από άλλους. Η κατανόηση της στρατηγικής αξίας της γεωγραφικής της θέσης, η ενίσχυση της περιφερειακής ολοκλήρωσης και η προώθηση της δικής της υποδομής θα μπορούσαν να της δώσουν μεγαλύτερη ικανότητα λήψης αποφάσεων σε ένα όλο και πιο ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον. Οι φυσικοί πόροι παραμένουν σημαντικοί, αλλά το ίδιο ισχύει και για τους δρόμους που καθιστούν δυνατή τη μεταφορά τους στον κόσμο.

«Η μεγαλύτερη επιρροή δεν ανήκει πάντα σε όποιον κατέχει τον μεγαλύτερο πλούτο, αλλά σε όποιον καταλαβαίνει πού οδηγούν οι δρόμοι του μέλλοντος».

VII. Υποδομές ή Γεωπολιτική;

Με την πρώτη ματιά, ένας αυτοκινητόδρομος, ένα λιμάνι βαθέων υδάτων, ένας σιδηρόδρομος ή ένα υποβρύχιο καλώδιο μπορεί να φαίνονται απλά έργα υποδομής που αποσκοπούν στη διευκόλυνση του εμπορίου. Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες κατασκευές μπορούν επίσης να μεταμορφώσουν την ισορροπία της διεθνούς ισχύος για δεκαετίες. Ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού δείχνει πώς οι επενδύσεις στη συνδεσιμότητα μπορούν να δημιουργήσουν οικονομική επιρροή, να ανοίξουν αγορές, να εξασφαλίσουν προμήθειες ενέργειας και πρώτων υλών και ακόμη και να αλλάξουν τη στρατηγική θέση ολόκληρων περιοχών. Στον εικοστό πρώτο αιώνα, ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων δεν εκτυλίσσεται πλέον αποκλειστικά μέσω αεροπλανοφόρων, στρατιωτικών βάσεων ή πυραυλικών συστημάτων. Εκφράζεται επίσης μέσω διαδρόμων logistics, έξυπνων λιμένων, τεχνολογικών κέντρων και ψηφιακών δικτύων που υποστηρίζουν τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.

«Στον εικοστό πρώτο αιώνα, ένας σιδηρόδρομος μπορεί επίσης να γίνει μια μορφή διεθνούς επιρροής».

VIII. Πρόταση

Ο αρχαίος Δρόμος του Μεταξιού επέτρεψε σε πολιτισμούς που χωρίζονταν από χιλιάδες μίλια να ανταλλάσσουν αγαθά, γνώσεις και πολιτισμούς, αλλάζοντας τον ρου της ιστορίας. Η σύγχρονη εκδοχή επιδιώκει πολύ ευρύτερους στόχους και αναπτύσσεται μέσα σε ένα βαθιά διαφορετικό περιβάλλον, στο οποίο η Κίνα προωθεί ένα εκτεταμένο δίκτυο συνδέσεων, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ινδία, το Πακιστάν και άλλες δυνάμεις επιδιώκουν να ενισχύσουν τις δικές τους στρατηγικές για να μην μείνουν πίσω στον νέο χάρτη του παγκόσμιου εμπορίου. Ο ανταγωνισμός δεν συνίσταται πλέον αποκλειστικά στην παραγωγή περισσότερων ή στην κατοχή μεγαλύτερων στρατιωτικών πόρων. Εξαρτάται επίσης από την ικανότητα κατασκευής, προστασίας και διαχείρισης των δρόμων κατά μήκος των οποίων θα κυκλοφορούν η ενέργεια, τα δεδομένα, οι πρώτες ύλες και τα αγαθά του εικοστού πρώτου αιώνα.

Ίσως, σε αρκετές δεκαετίες από τώρα, οι ιστορικοί θα καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι ένα σημαντικό μέρος του στρατηγικού ανταγωνισμού της εποχής μας αποφασίστηκε όχι μόνο στα πεδία των μαχών ή σε διπλωματικές συνόδους κορυφής, αλλά και στον σχεδιασμό σιδηροδρομικών διαδρόμων, λιμανιών, θαλάσσιων στενών και δικτύων logistics που μεταμόρφωσαν τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.

«Ενώ η προσοχή τείνει να επικεντρώνεται στις συγκρούσεις του παρόντος, άλλοι συνεχίζουν να χτίζουν σιωπηλά τις διαδρομές που θα μπορούσαν να καθορίσουν την ισορροπία δυνάμεων σε μεγάλο μέρος του εικοστού πρώτου αιώνα...»

«Οι αυτοκρατορίες αλλάζουν, το ίδιο και οι πρωταγωνιστές...»

«Αλλά όσοι καταλαβαίνουν την αξία των δρόμων συνήθως φτάνουν πρώτοι στο μέλλον...»

Συγγραφέας: Mauricio Herrera Kahn

Σύντομη Βιβλιογραφία

• Παγκόσμια Τράπεζα, Belt and Road Economics: Opportunities and Risks of Transport Corridors, Ουάσιγκτον, DC, 2019.

• Jonathan E. Hillman, Ο νέος δρόμος του αυτοκράτορα: Η Κίνα και το έργο του αιώνα, Yale University Press, 2020.

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων