Στις 31 Δεκεμβρίου είχε αναδειχθεί η αλλαγή υποδείγματος στις διεθνείς σχέσεις και η ανατροπή που εξελισσόταν ήδη στο παγκόσμιο σύστημα. Λίγες ημέρες αργότερα, η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα άρχισε να επιβεβαιώνει με απτό τρόπο αυτή τη μετάβαση, προσδίδοντας σχήμα σε όσα τότε περιγράφονταν ως επερχόμενα.
Την ίδια στιγμή, η ελληνική κυβέρνηση, με μια απλή ανακοίνωση ρουτίνας, οδήγησε τον εαυτό της σε διπλωματικό εκτροχιασμό, αποτυπώνοντας την αδυναμία της να σταθμίσει γεγονότα που δεν βρίσκονται στη γειτονιά της, αλλά επηρεάζουν το ευρύτερο περιβάλλον όπου η Ελλάδα επιδιώκει στήριξη και σταθερότητα.
Ο Πρωθυπουργός, σε δήλωσή του για τις εξελίξεις, υποστήριξε ότι «δεν είναι η ώρα να σχολιάσουμε τη νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών», προσθέτοντας ότι το καθεστώς Μαδούρο λήγει και ότι η κατάσταση θα αξιολογηθεί αργότερα. Η τοποθέτηση του ήχησε παράδοξη για μια χώρα που επικαλείται το Διεθνές Δίκαιο ως θεμελιώδες ανάχωμα απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό. Η νομιμότητα δεν εξετάζεται ύστερα από μήνες ή χρόνια αλλά τίθεται τη στιγμή της πράξης. Η αναβολή της κρίσης ακύρωνε τη λογική της ελληνικής διπλωματικής επιχειρηματολογίας και παρουσίαζε τον Πρωθυπουργό ως σχολιαστή γεγονότων και όχι ως επικεφαλής κράτους που οφείλει να μιλά με σαφήνεια.
Αν πράγματι υπήρχε ζήτημα παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου, η δήλωση συνιστούσε αποποίηση μιας κρίσιμης ευθύνης. Αν δεν υπήρχε τέτοιο ζήτημα, η διατύπωση γινόταν υπαινιγμός προς τις ΗΠΑ, χωρίς να ανταποκρίνεται στις προθέσεις του Μεγάρου Μαξίμου και χωρίς να υπηρετεί κανέναν στόχο. Η σύγχυση προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, με τον Υπουργό Εξωτερικών να επιχειρεί την επόμενη ημέρα να αποσαφηνίσει ότι η Ελλάδα στηρίζει την καθολική τήρηση του Διεθνούς Δικαίου. Η εικόνα όμως είχε ήδη διαμορφωθεί: μια κυβέρνηση που μέσα σε λίγες ώρες εκφώνησε δύο αντικρουόμενες θέσεις, δίνοντας την εντύπωση έλλειψης προσανατολισμού και διολίσθησης σε αυτοσχεδιασμούς.
Το αποτέλεσμα ήταν η χώρα να δεχθεί ειρωνείες από τη Βενεζουέλα, σχόλια από Τουρκοκυπρίους και Σκοπιανούς και ενόχληση συμμάχων που ανέμεναν σαφή γραμμή από μια κυβέρνηση που διακηρύσσει την «εμπιστοσύνη» της στο διεθνές σύστημα. Η Ελλάδα εμφανίστηκε να μην κατανοεί ούτε την ανάγκη συνεκτικής πολιτικής ούτε τη βαρύτητα των μηνυμάτων που εκπέμπει.
Το Διεθνές Δίκαιο παραμένει εργαλείο απαραίτητο για κράτη με ανάγκη θεσμικών ερεισμάτων, όμως δεν μπορεί να λειτουργεί ως υποκατάστατο εξωτερικής πολιτικής. Η ελληνική κυβέρνηση το επικαλείται συχνά, χωρίς να ασκεί στην πράξη δικαιώματα που αυτό της επιτρέπει ή χωρίς να αντιστέκεται με συνέπεια όταν η Τουρκία υλοποιεί τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η Αθήνα καταγγέλλει τη ρωσική επέμβαση στην Ουκρανία με όρους διεθνούς νομιμότητας, ενώ απέναντι στις τουρκικές ενέργειες σε Κύπρο και Αιγαίο υιοθετεί φιλική ρητορική που διαστρέφει την ουσία του προβλήματος. Η εφαρμογή του Δικαίου γίνεται επιλεκτικά, και στις κρίσιμες στιγμές η ίδια η κυβέρνηση το αποσιωπά ή το υποβαθμίζει. Η ταλάντευση αυτή αναδεικνύει μια βαθύτερη αδυναμία κατανόησης του τρόπου με τον οποίο μεταβάλλεται η διεθνής τάξη και της ανάγκης για σαφή στρατηγική στάση.
Την ίδια ώρα, το διεθνές περιβάλλον υφίσταται καταιγιστικές αλλαγές. Η επέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ στη Βενεζουέλα, σχεδιασμένη και εκτελεσμένη με απόλυτη ταχύτητα, ανέτρεψε όχι μόνο την κατάσταση στη Λατινική Αμερική αλλά και τους συσχετισμούς σε Λευκό Οίκο, Ευρώπη και διεθνείς οργανισμούς. Η Βενεζουέλα, χώρα με τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά αποθέματα στον κόσμο, τεράστια έκταση και πληθυσμό μόλις 23 εκατομμυρίων, είχε υποστεί πολυετή κατάρρευση. Το καθεστώς Μαδούρο κατηγορούνταν για αυταρχισμό, διαφθορά, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και στενή εμπλοκή με λαθρεμπόριο ναρκωτικών και μεταναστευτικών ροών.
Η επιχείρηση των ΗΠΑ ολοκληρώθηκε μέσα σε τρεις ώρες, με μηδαμινές απώλειες για τους Αμερικανούς. Οι νεκροί που αναφέρθηκαν από τις αρχές της Βενεζουέλας ήταν κυρίως Κουβανοί στρατιωτικοί. Βασικοί υπουργοί εξαφανίστηκαν την ώρα της επιχείρησης, ενώ η προσωρινή πρόεδρος δήλωνε ότι δεν γνώριζαν πού βρισκόταν ο Μαδούρο κατά τη σύλληψή του. Η εσωτερική διάβρωση ήταν εμφανής. Οι διεθνείς αντιδράσεις αποδείχθηκαν ασθενείς, με τη Ρωσία και την Κίνα να περιορίζονται σε τυπικές ανακοινώσεις και να αποσύρουν γρήγορα την έντασή τους μετά από αμερικανικές διαβεβαιώσεις για τον ενεργειακό εφοδιασμό.
Η επέμβαση στη Βενεζουέλα αποτέλεσε εργαλείο για αναδιάταξη προτεραιοτήτων στο ουκρανικό μέτωπο. Η Ουάσιγκτον μπορεί να παρουσιάσει την κατάσταση ως δεδομένη στρατιωτική επικράτηση της Ρωσίας και ως αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών της προηγούμενης κυβέρνησης Μπάιντεν, ενώ το ενδιαφέρον μετατοπίζεται σε περιοχές κρίσιμες για την αμερικανική ασφάλεια. Η νέα ισορροπία επιτρέπει επίσης την προοπτική συνεννόησης με τη Μόσχα, κάτι που αλλάζει ριζικά το ευρωπαϊκό τοπίο.
Σε αυτό εντάσσεται και η Γροιλανδία, περιοχή τεράστιας γεωπολιτικής σημασίας, με αυτοκυβέρνηση από το 2009 και εκτεταμένο ορυκτό πλούτο. Η ενδεχόμενη προσάρτησή της στην αμερικανική σφαίρα επιρροής μέσω δημοψηφίσματος εμφανίζεται πλέον ρεαλιστική, με διαδοχικές αμερικανικές κυβερνήσεις του παρελθόντος να έχουν διατυπώσει παρόμοιες προθέσεις. Το Δόγμα Μονρόε επανέρχεται, προσαρμοσμένο στον 21ο αιώνα. Η Ευρώπη παρακολουθεί αυτή τη μετάβαση με ανησυχία, αντιλαμβανόμενη ότι κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε αδιέξοδες πολιτικές, με υψηλό ενεργειακό κόστος, αποβιομηχάνιση και ένα green deal που πλέον απειλεί την οικονομική της συνοχή.
Αναταράξεις προκύπτουν και για την Τουρκία, η οποία είχε αναπτύξει σχέσεις με τον Μαδούρο και φέρεται να συμμετείχε σε δίκτυα διακίνησης κεφαλαίων και μεταναστών. Η σύλληψη του πρώην προέδρου της Βενεζουέλας αναμένεται να φέρει στο φως στοιχεία που θα επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η Άγκυρα. Παρά τις προσπάθειες ορισμένων πολιτικών κύκλων στις ΗΠΑ να περιορίσουν το εύρος της πολιτικής ζημίας για τον Ερντογάν, υπάρχουν και ισχυρά κέντρα που θα επιδιώξουν να φωτιστούν οι διασυνδέσεις του.
Οι εξελίξεις αυτές θα μπορούσαν να αποτελέσουν ευκαιρία για την Ελλάδα να χαράξει σαφέστερη στάση απέναντι σε μια Τουρκία που δοκιμάζει τα όρια της διεθνούς ανοχής. Όμως η σημερινή κυβέρνηση έχει διακηρύξει «νέα εποχή φιλίας» με τον Ερντογάν, ενώ η προηγούμενη είχε εκφράσει δημόσια συμπάθεια για τον Μαδούρο. Οι πρόσφατες δηλώσεις των αρμοδίων προκάλεσαν ενόχληση σε όλες τις πλευρές, υπογραμμίζοντας την αδυναμία της Αθήνας να σταθεί με συνέπεια σε κρίσιμες στιγμές.
Η Βενεζουέλα δεν αποτελεί ένα ακόμη επεισόδιο διεθνούς επικαιρότητας. Αποτυπώνει την αλλαγή του παγκόσμιου πλαισίου και τη μετατόπιση των κανόνων που το διέπουν. Η Ελλάδα, αντί να αναγνώσει αυτές τις εξελίξεις και να προσαρμόσει τη στρατηγική της, παραμένει εγκλωβισμένη σε αποσπασματικές τοποθετήσεις, αφήνοντας την εικόνα κυβερνητικής αδυναμίας. Ο νέος κόσμος αναδύεται, ο παλαιός χάνει τη συνοχή του, και η ελληνική πολιτική ηγεσία δείχνει να παρακολουθεί αμήχανη, ανίκανη να σταθεροποιήσει ακόμη και τις πιο βασικές διπλωματικές της τοποθετήσεις.
Τις ίδιες ώρες που η κυβέρνηση επιχειρούσε να επαναδιατυπώσει τη θέση της για τη Βενεζουέλα, καταγράφηκε και απώλεια ελέγχου του ελληνικού εναέριου χώρου από την Πολιτική Αεροπορία, με ανεπαρκή λειτουργία εφεδρικών συστημάτων και χωρίς επίσημη ενημέρωση δύο ημέρες μετά. Το περιστατικό ενίσχυσε την εικόνα ενός κυβερνητικού σχήματος που προβάλλει τον τίτλο των «αρίστων», αλλά συσσωρεύει αστοχίες σε ζητήματα θεσμικής και επιχειρησιακής σοβαρότητας. Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου