από τον Bhim Bhurtel
Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ επισκέφθηκε την αεροπορική βάση Άντριους στις 23 Σεπτεμβρίου για να χαιρετήσει προσωπικά τον Σι Τζινπίνγκ, οι στρατηγικοί αναλυτές το πρόσεξαν.
Οι πρόεδροι των ΗΠΑ σπάνια περιμένουν ξένους ηγέτες στην άσφαλτο, εκτός αν θέλουν να μιλήσουν. Αυτή η χειρονομία δεν ήταν ούτε μια απλή ιδιαιτερότητα της οργάνωσης, ούτε ένα σημάδι προσωπικής συμπάθειας. Αυτό σήμαινε ότι η Ουάσιγκτον βλέπει τώρα την Κίνα ως εταίρο, έναν αντίπαλο ίσης σημασίας.
Πώς έφτασε σε αυτό το σημείο μια χώρα που παρουσιαζόταν ως η μόνη «υπερδύναμη» στον κόσμο, η απαραίτητη δύναμη της μεταπολεμικής τάξης; Τα στοιχεία για το ΑΕΠ, τους αμυντικούς προϋπολογισμούς, τις κατατάξεις των πανεπιστημίων, τις καινοτομίες και τα εμπορικά ισοζύγια μας δίνουν μια γεύση από αυτό.
Αλλά δεν εξηγούν την ψυχική κατάσταση των Αμερικανών. Για αυτό, είναι χρήσιμο να στραφούμε στην ψυχολογία.
Η θλίψη είναι μια από τις πιο κοινές ανθρώπινες εμπειρίες. Ένας θάνατος, ένας χωρισμός, μια σοβαρή ασθένεια ή η απώλεια μιας θέσης που κερδήθηκε με κόπο μπορεί να βυθίσει ένα άτομο σε κατάσταση μουδιάσματος και αταξίας.
Το 1969, η ψυχίατρος Elisabeth Kübler-Ross περιέγραψε πέντε στάδια θλίψης στο βιβλίο της On Death and Grief: άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη και αποδοχή. Αργότερα, συγγραφείς όπως η Iris Lin και ο Nhi U. Huynh, στο βιβλίο τους The 7 Stages of Grief, επέκτειναν αυτό το μοντέλο σε επτά στάδια: σοκ, άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη, ανοικοδόμηση και αποδοχή.
Κανείς που έχει χάσει ένα αγαπημένο του πρόσωπο δεν πιστεύει ότι τα στάδια του πένθους διαδέχονται το ένα το άλλο με γραμμικό τρόπο. Ακολουθούμε τα βήματά μας, πηδάμε πίσω στο χρόνο, βιώνουμε δύο κόσμους ταυτόχρονα. Τα έθνη μάλλον κάνουν το ίδιο.
Η ιδέα ότι η Δύση λυπάται για την απώλεια κύρους δεν είναι νέα. Ο George Yeo, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Σιγκαπούρης, χρησιμοποίησε το πλαίσιο Kübler-Ross για να περιγράψει την αντίδραση της Δύσης στην άνοδο της Κίνας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, «η Δύση βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε φάση διαπραγμάτευσης και πρέπει ακόμα να περάσει από τη δύσκολη δοκιμασία της κατάθλιψης και της αποδοχής». Σε σύγκριση με την έκδοση επτά βημάτων, η ανάλυσή της είναι διαφοροποιημένη. Ανοίγει επίσης το δρόμο για μια συζήτηση, στην οποία θα αναφερθώ σε αυτό το άρθρο.
Αποπληξία
Για αρκετές δεκαετίες μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν το αδιαμφισβήτητο κέντρο του κόσμου οικονομικά, στρατιωτικά, τεχνολογικά και πολιτιστικά.
Οι δυτικοί θεσμοί, από το ΔΝΤ μέχρι την Παγκόσμια Τράπεζα και τον ΠΟΕ, υπαγορεύουν τους κανόνες. Τα προϊόντα και ο τρόπος ζωής τους διαμορφώνουν φιλοδοξίες. Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, ορισμένοι Δυτικοί διακήρυξαν το «τέλος της ιστορίας» και υπέθεσαν ότι οποιαδήποτε κοινωνία θα κατέληγε τελικά στη φιλελεύθερη δημοκρατία.
Το πρώτο σοκ ήρθε με την ανάπτυξη της Κίνας αφού ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ ξεκίνησε την πολιτική «μεταρρυθμίσεων και ανοίγματος» το 1978. Για ένα διάστημα, η Δύση θεωρούσε την Κίνα ως το εργαστήριο του κόσμου, ένα μέρος όπου κατασκευάζονταν φθηνά αγαθά και η ποιοτική εργασία αφέθηκε σε άλλους.
Στη δεκαετία του 2020, αυτή η κατάσταση είχε γίνει αφόρητη. Οι κινεζικές εταιρείες κυριάρχησαν στα ηλεκτρικά οχήματα, τις μπαταρίες, την πράσινη ενέργεια και το 5G και ήταν ιδιαίτερα ανταγωνιστικές στους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης και των ημιαγωγών. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στην Ουάσιγκτον και τις Βρυξέλλες έμειναν έκπληκτοι.
Όπως ένας πενθούντας που συνήθως λειτουργεί επιφανειακά χωρίς να αισθάνεται τίποτα βαθιά μέσα της, η Δύση χρειάστηκε πολύ χρόνο για να καταλάβει ότι το μονοπώλιό της είχε εξαφανιστεί.
Άρνηση
Το σοκ συνήθως δίνει τη θέση του στην άρνηση και η δυτική αντίδραση ακολούθησε αυτό το μοτίβο.
Για χρόνια, η κυρίαρχη αφήγηση ισχυριζόταν ότι τα στατιστικά στοιχεία της Κίνας ήταν κατασκευασμένα, ότι οι εταιρείες της απλώς αντέγραφαν, ότι η καινοτομία δεν θα μπορούσε να ευδοκιμήσει κάτω από ένα αυταρχικό μονοκομματικό κράτος και ότι το πολιτικό σύστημα τελικά θα κατέρρεε υπό το βάρος των δικών του αντιφάσεων.
Κάθε δήλωση περιείχε κάποια αλήθεια, η οποία διευκόλυνε την αποδοχή. Το καθένα ήταν επίσης ένας τρόπος άρνησης αποδοχής μιας απώλειας.
Υπάρχει μια ειρωνεία εδώ. Μετά τους Πολέμους του Οπίου του δέκατου ένατου αιώνα, η αυλή των Τσινγκ αρχικά αρνήθηκε να παραδεχτεί την ανωτερότητα των κανονιοφόρων και της δυτικής τεχνολογίας. Η Κίνα πλήρωσε ακριβά αυτή την απροθυμία. Η κατάσταση έχει πλέον εξελιχθεί.
Θυμός
Όταν η βιομηχανική δύναμη και η τεχνολογική πρόοδος της Κίνας έγιναν αναμφισβήτητες, ο θυμός κυρίευσε τα μυαλά των ανθρώπων. Η αμερικανική πολιτική έναντι του Πεκίνου την τελευταία δεκαετία του οφείλει πολλά.
Η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοί της έχουν εκφράσει τη δυσαρέσκειά τους για την κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας, τις κρατικές επιδοτήσεις, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την κατάσταση στην Ταϊβάν και τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Αυτός ο θυμός μεταφράστηκε επίσης σε δασμούς, ελέγχους εξαγωγών που στοχεύουν την Huawei και την αλυσίδα εφοδιασμού ημιαγωγών, πίεση στο TikTok και τη δημιουργία ομάδων ασφαλείας όπως η Quad και η AUKUS.
Οι Lin και Huynh παρατηρούν ότι, σε αυτό το στάδιο, τα άτομα συχνά κατευθύνουν τα βάσανά τους προς τα έξω, προς έναν εχθρό, παρά προς τα μέσα. Η αμερικανική περίπτωση είναι εύκολο να εντοπιστεί. Η αποβιομηχάνιση, η πολιτική πόλωση και η αυξανόμενη ανισότητα ήταν σε μεγάλο βαθμό εσωτερικές. Ήταν πιο εύκολο να υποδείξουμε την Κίνα ως τον πραγματικό ένοχο.
Διαπραγμάτευση
Σε αυτή την προοπτική τοποθετεί ο Yeo τη Δύση σήμερα, και αυτή η περιγραφή ταιριάζει σε μεγάλο μέρος της σημερινής πολιτικής. Έχοντας αποτύχει να «αποσυνδεθούν» από την Κίνα, οι δυτικές κυβερνήσεις μιλούν τώρα για «μείωση των κινδύνων» και διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού τους. Ο στόχος είναι να διατηρηθούν τα οφέλη του εμπορίου περιορίζοντας παράλληλα την εξάρτηση και να δραστηριοποιηθούν με τους όρους που τέθηκαν στην Ουάσιγκτον και τις Βρυξέλλες και όχι στο Πεκίνο.
Πίσω από όλη αυτή την τεχνοκρατική ορολογία κρύβεται το προγονικό όνειρο της επιστροφής στο χρόνο. Όπως επισημαίνουν οι Lin και Huynh, όσοι αποδέχονται την απώλεια καταλήγουν να βασανίζονται με «τι θα γινόταν αν...» Η γεωπολιτική παραλλαγή αυτού του ερωτήματος είναι: τι θα γινόταν αν δεν είχαμε αφήσει ποτέ την Κίνα να ενταχθεί στον ΠΟΕ;
Κατάθλιψη
Οι διαπραγματεύσεις σπάνια πετυχαίνουν. Μόλις έγινε σαφές ότι οι συνθήκες δεν θα επιβραδύνουν την πρόοδο της Κίνας ούτε θα αποκαταστήσουν την παλιά τάξη πραγμάτων, άρχισε μια αίσθηση απόγνωσης. Πολλά σημάδια αυτού είναι ήδη ορατά στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη: βαθιές πολιτικές διαιρέσεις, ακραία ανισότητα, απώλεια εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς, ερειπωμένες υποδομές και μια νεότερη γενιά που αμφιβάλλει ότι μπορεί να φτάσει την επιτυχία των γονιών της.
Το επιχείρημα του Yeo είναι ότι η Δύση θα είναι σε θέση να αντιληφθεί καθαρά την Κίνα μόνο αφού αντιμετωπίσει τις δικές της αδυναμίες. Όπως η ατομική θλίψη, έτσι και αυτή η ταλαιπωρία είναι ευεργετική. Κανείς δεν μπορεί να ξαναχτίσει χωρίς πρώτα να παραδεχτεί αυτό που έχει χαθεί, και αυτό είναι αποσταθεροποιητικό για μια κοινωνία που έχει συνηθίσει να πιστεύει ότι είναι εξαιρετική.
Ανακατασκευή
Η ανοικοδόμηση συμβαίνει όταν σταματάς να αναρωτιέσαι γιατί έπρεπε να συμβεί και αντ' αυτού αναρωτιέσαι τι πρέπει να γίνει. Η ουσιαστική συνειδητοποίηση είναι ότι, ακόμα κι αν δεν μπορείτε να αλλάξετε την κατάσταση, μπορείτε να επιλέξετε πώς να αντιδράσετε σε αυτήν.
Για τη Δύση, αυτό σημαίνει ότι βλέπει την άνοδο της Κίνας στην εξουσία ως ιστορικό γεγονός και όχι ως υπαρξιακή απειλή ή προσβολή. Η ενέργεια που δαπανάται σε μάταιες προσπάθειες περιορισμού μπορεί να ανακατευθυνθεί στις πηγές της δυτικής εξουσίας: πανεπιστήμια παγκόσμιας κλάσης, βασική έρευνα, ανοιχτές κοινωνίες και ισχυρούς θεσμούς.
Ο στόχος τώρα είναι να βρεθεί ένας νέος και ισορροπημένος ρόλος σε έναν πολυπολικό κόσμο, όχι να αποκατασταθεί ένας μονοπολικός κόσμος.
Αποδοχή
Το τελευταίο στάδιο είναι το πιο επιτυχημένο, αλλά και το πιο επιρρεπές σε παρεξηγήσεις. Αποδοχή δεν σημαίνει συνθηκολόγηση, ούτε αποκήρυξη των δυτικών αξιών. Αυτό σημαίνει την εγκατάλειψη κάθε αξίωσης για υπεροχή και την κατανόηση του κόσμου όπως είναι σήμερα.
Οι Lin και Huynh περιγράφουν την αποδοχή ως μια ρεαλιστική κατανόηση της κατάστασης, σε συνδυασμό με δημιουργικότητα και προσαρμογή. Με γεωπολιτικούς όρους, αυτή είναι η προϋπόθεση για μια βιώσιμη και βασισμένη σε κανόνες ισορροπία μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου.
Μόνο τότε μπορούν οι δύο δυνάμεις να συνεργαστούν σοβαρά σε ζητήματα που καμία χώρα δεν μπορεί να λύσει μόνη της: την κλιματική αλλαγή, τις πανδημίες, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, την πυρηνική ασφάλεια και τους κινδύνους που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη.
Ποια είναι η πραγματική θέση των Ηνωμένων Πολιτειών;
Η άποψή μου διαφέρει κάπως από αυτή του Yeo. Νομίζω ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν σημειώσει μεγαλύτερη πρόοδο από ό,τι υπονοεί, και η υποδοχή στην αεροπορική βάση Andrews είναι απόδειξη αυτού.
Ωστόσο, αυτή η δήλωση αξίζει να διευκρινιστεί. Η κατάθλιψη και η ανασυγκρότηση, όπως περιγράφηκε παραπάνω, απέχουν πολύ από το να έχουν ολοκληρωθεί. Το πολιτικό κλίμα των ΗΠΑ παραμένει τεταμένο και πολλά μέλη του Κογκρέσου θα αρνούνταν να χαρακτηρίσουν την πολιτική τους απέναντι στην Κίνα διαπραγματευτική, πόσο μάλλον να την αποδεχτούν. Αλλά το πένθος δεν είναι μια πορεία σε σχηματισμό.
Μια κοινωνία μπορεί να διαπραγματεύεται στην εμπορική της πολιτική, να απελπίζεται στην εσωτερική της πολιτική και να αποδέχεται στη διπλωματία της, όλα ταυτόχρονα. Ένας πρόεδρος που καλωσορίζει τον Κινέζο ομόλογό του στην άσφαλτο, με όλη την επίσημη ευγένεια, κάνει κάτι που μια χώρα που εξακολουθεί να αρνείται ή να είναι θυμωμένη δεν θα έκανε.
Αντιμετωπίζει το άλλο μέρος ως ίσο. Αυτή είναι η κύρια ψυχολογική αλλαγή, ανεξάρτητα από τις υποκείμενες διαμάχες για τους δασμούς και τα μικροτσίπ.
Αλλά αν αυτή η ερμηνεία είναι σωστή, το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ουάσιγκτον είναι βυθισμένη σε μια σπείρα πένθους, αλλά μάλλον ότι συγχέει τα δύο. Μια αποδοχή που εκφράζεται στον αερολιμένα, αλλά η οποία δεν επαληθεύεται πουθενά αλλού στην ακολουθούμενη πολιτική, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αποδοχή. Είναι απλώς μια συγκαλυμμένη διαπραγμάτευση.
Ένας κύκλος, όχι μια συνωμοσία
Η Δύση συχνά παρουσιάζει τη σύγχρονη άνοδο της Κίνας ως ατυχία ή ανωμαλία. Είναι πιο ακριβές να το κατανοήσουμε ως μέρος ενός μακρού ιστορικού κύκλου. Ο Yeo επισημαίνει ότι κατά τη διάρκεια του «αιώνα της ταπείνωσης», από τον πόλεμο του οπίου του 1840 έως την επανάσταση του 1949, η Κίνα βίωσε μια παρόμοια κατάσταση απέναντι στη δυτική δύναμη και τεχνολογία.
Αρχικά, η Κίνα αντιστάθηκε στους εισβολείς και έδειξε την οργή της κατά τη διάρκεια γεγονότων όπως η εξέγερση των Μπόξερ. Ωστόσο, αργότερα συνειδητοποίησε τις αδυναμίες του και υιοθέτησε μια πολιτική μεταρρυθμίσεων, αποδεχόμενη τον καπιταλισμό και τη δυτική τεχνολογία από το 1978 και μετά.
Η Δύση πρέπει τώρα να μάθει τα μαθήματα που πήρε η Κίνα μετά από πολλά δεινά: καμία δύναμη δεν διαρκεί για πάντα και όσο πιο γρήγορα προσαρμόζεται ένα έθνος που παρακμάζει, τόσο περισσότερα θα κερδίσει.
Ένα κοινό μέλλον
Τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια ζωή, η θλίψη έχει να κάνει με την απελευθέρωση από τη νοσταλγία και τη ζωή του παρόντος στο έπακρο. Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους μπορέσουν να συμβιβαστούν με τη φθίνουσα πρωτοκαθεδρία τους με ηρεμία και στρατηγικό πανικό, ο εικοστός πρώτος αιώνας θα μπορούσε να είναι πιο σταθερός και χωρίς αποκλεισμούς από ό,τι ήταν οι πρώτες δεκαετίες του.
Εάν αποτύχουν να το κάνουν και συνεχίσουν να βλέπουν την άνοδο της Κίνας μόνο ως απειλή, ο κόσμος θα παρασυρθεί προς την αντιπαράθεση και, στο χειρότερο σενάριο, τον καταστροφικό πόλεμο.
Η υποδοχή του Σι από τον Τραμπ στο Άντριους μπορεί να είναι ή να μην είναι ένα διπλωματικό πρώτο βήμα προς την αποδοχή. Σε κάθε περίπτωση, δεν θα ήταν συνετό να δώσουμε υπερβολική σημασία σε μία μόνο τελετή.
Αλλά η ιστορία μας έχει διδάξει το ίδιο μάθημα ξανά και ξανά: η κυριαρχία μιας αυτοκρατορίας ή ενός πολιτισμού δεν είναι ποτέ μόνιμη. Οι κοινωνίες που ευδοκιμούν είναι αυτές που μαθαίνουν να ζουν με την αλλαγή.
Ο Bhim Bhurtel διδάσκει Οικονομικά της Ανάπτυξης και Παγκόσμια Πολιτική Οικονομία στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο του Νεπάλ. Διετέλεσε Εκτελεστικός Διευθυντής του Κέντρου του Νεπάλ για τη Νότια Ασία (2009-2014), μιας δεξαμενής σκέψης για την ανάπτυξη της Νότιας Ασίας με έδρα το Κατμαντού. Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί του στην ακόλουθη διεύθυνση: bhim.bhurtel@gmail.com.
πηγή: Asia Times
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου