Η ετήσια συνάντηση της Λέσχης Συζήτησης Valdai έχει χρησιμεύσει εδώ και καιρό ως σημαντική πλατφόρμα για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν για να εξηγήσει τη λογική που στηρίζει την εξωτερική πολιτική της Ρωσίας και να σηματοδοτήσει τις στρατηγικές προθέσεις της χώρας. Η φετινή «ομιλία Valdai» ήταν λιγότερο παθιασμένη και πιο μετρημένη, συνδυάζοντας μια σαρωτική ιστορική αφήγηση με σαφώς καθορισμένα στρατηγικά όρια.
Διαβάζοντας ανάμεσα στις γραμμές των προσεκτικά βαθμονομημένων παρατηρήσεων του Πούτιν, μπορεί κανείς να διακρίνει τη στρατηγική του εκτίμηση για το μέλλον των σχέσεων της Ρωσίας με τη Δύση και την εξέλιξη της παγκόσμιας γεωπολιτικής τάξης - ισορροπημένη μεταξύ της αποτροπής σκληρής ισχύος και της σκόπιμης διπλωματικής ασάφειας.
Από τότε που ιδρύθηκε η Λέσχη Συζήτησης Valdai το 2004, ο Πούτιν παρευρίσκεται σχεδόν κάθε χρόνο, είτε για να εκφωνήσει μια ομιλία, είτε για να παρευρεθεί σε ένα γεύμα, είτε για να λάβει μέρος σε μια συνεδρία ερωτήσεων και απαντήσεων είτε για να συμμετάσχει σε συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης. Οι εμφανίσεις του έχουν γίνει μια σημαντική παράδοση της ρωσικής διπλωματίας και ένα βασικό παράθυρο μέσω του οποίου ο έξω κόσμος μπορεί να αποκτήσει εικόνα της στρατηγικής του σκέψης. Μια ανασκόπηση των διαδοχικών «ομιλιών Valdai» του Πούτιν αποκαλύπτει την εξέλιξη της στρατηγικής εξωτερικής πολιτικής της Ρωσίας για περισσότερες από δύο δεκαετίες, εντοπίζει το μεταβαλλόμενο περίγραμμα της αξιολόγησής της για τις διεθνείς υποθέσεις και ρίχνει φως στην τροχιά των μεταβαλλόμενων αντιλήψεών της για τη «Δύση».
Από το "One West" στο "Two Wests"
Ένα από τα σημαντικά μηνύματα που μετέφερε η ομιλία του Πούτιν το 2026 ήταν η χάραξη μιας σαφούς κόκκινης γραμμής γύρω από την επιδίωξη της Δύσης για τη «στρατηγική ήττα» της Ρωσίας. Προειδοποίησε ότι η επιδίωξη μιας τέτοιας ήττας θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη και θα μπορούσε να ωθήσει τη σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας σε μια ακόμη πιο βάναυση και ανεξέλεγκτη φάση. Αυτό δεν ήταν απλώς λεκτικός εκφοβισμός. αντιπροσώπευε την κατώτατη γραμμή που έχει καθιερώσει ο Πούτιν για την εθνική επιβίωση της Ρωσίας.
Σύμφωνα με τη λογική της ρωσικής ηγεσίας, η φθορά στο πεδίο της μάχης, οι παρατεταμένες κυρώσεις και η γεωπολιτική πίεση είναι κόστος που μπορεί να αντέξει μια μεγάλη δύναμη σε έναν στρατηγικό αγώνα. Αλλά η «στρατηγική ήττα» -που σημαίνει αλλαγή καθεστώτος, αποσύνθεση του κράτους ή απώλεια της γεωπολιτικής θέσης της Ρωσίας- είναι μια ανέγγιχτη κόκκινη γραμμή. Ως πυρηνική δύναμη, μόλις η Ρωσία οδηγηθεί σε μια γωνία, δεν θα υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω κλιμάκωση. Η θέση που μετέφερε ο Πούτιν ήταν σαφής: η Ρωσία μπορεί να αποδεχθεί ένα παρατεταμένο αδιέξοδο και να υπομείνει τις δυτικές κυρώσεις και τον περιορισμό, αλλά ποτέ δεν θα δεχτεί να ηττηθεί ολοκληρωτικά ή να αναγκαστεί να υποταχθεί. Εάν η Δύση επιμείνει να περάσει αυτή την κόκκινη γραμμή, θα φέρει την ευθύνη για όλες τις καταστροφικές συνέπειες που θα ακολουθήσουν.
Ιδιαίτερης σημασίας ήταν η συνεχιζόμενη χρήση από τον Πούτιν του πλαισίου των «δύο Δυτικών» που προώθησε για πρώτη φορά το 2022, διακρίνοντας τις νεοφιλελεύθερες ελίτ δυνάμεις που επιδιώκουν μια νέα μορφή αποικιοκρατίας από την παραδοσιακή δυτική πολιτισμική σφαίρα. Στη συνάντηση Valdai του 2022, υποστήριξε ότι «υπάρχουν τουλάχιστον δύο διαφορετικές Δυτικές: η μία είναι παραδοσιακή, με πολύ πλούσια πολιτιστική κληρονομιά. το άλλο είναι επιθετικό και νεοαποικιακό». Επαναλαμβάνοντας αυτή τη διάκριση, ο Πούτιν προσπάθησε να καταστήσει σαφές ότι η Ρωσία δεν βρίσκεται σε πόλεμο με τον δυτικό πολιτισμό στο σύνολό του. Η αντίθεσή του, μάλλον, κατευθύνεται σε εκείνες τις δυνάμεις που ακολουθούν πολιτικές περιορισμού, περικύκλωσης και ηγεμονικού εξαναγκασμού. Με αυτόν τον τρόπο, η Μόσχα προσπαθεί να δημιουργήσει διπλωματικό χώρο και να διατηρήσει περιθώρια για στρατηγικούς ελιγμούς.
Η δήλωση είχε επίσης σκοπό να αμφισβητήσει την αφήγηση, που καλλιεργείται στη Δύση εδώ και πολλά χρόνια, ότι η Ρωσία βρίσκεται «σε πόλεμο με ολόκληρο τον κόσμο». Η Ρωσία εντοπίζει προσεκτικά τους αντιπάλους της και περιορίζει την αντιπαράθεσή της στις δυτικές ηγεμονικές δυνάμεις που επιδιώκουν τη μονομέρεια και το γεωπολιτικό μονοπώλιο -όχι στους απλούς δυτικούς πολίτες. Από τη μία πλευρά, αυτή η στρατηγική έχει σχεδιαστεί για να διχάσει το δυτικό στρατόπεδο και να αποδυναμώσει την εσωτερική συναίνεση κατά της Ρωσίας. Από την άλλη, αφήνει περιθώρια για μελλοντικό διάλογο μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης και για πιθανή χαλάρωση των ρωσο-αμερικανικών εντάσεων, δίνοντας έτσι στη Μόσχα μεγαλύτερη ευελιξία στους διπλωματικούς υπολογισμούς της.
Από την «Ενσωμάτωση με τη Δύση» στην «Εξισορρόπηση της Δύσης»
Μια ανασκόπηση των διαδοχικών ομιλιών του Πούτιν στο Valdai καθιστά σαφές ότι, κατά τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησής του, η Ρωσία πρόσφερε ενεργά σήματα συνεργασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη και προσπάθησε να ενσωματωθεί στο δυτικό σύστημα. Δεν έλαβε την ανταπόκριση που περίμενε. Αντίθετα, αντιμετώπισε συνεχείς γεωπολιτικές πιέσεις, στρατιωτική αντιπαράθεση, οικονομικές κυρώσεις και αυτό που αντιλαμβανόταν ως ιδεολογική διείσδυση. Καθώς η μία ρωσική προσδοκία μετά την άλλη έμεινε ανεκπλήρωτη, η αντίληψή της για τη Δύση εξελίχθηκε από ελπίδα και εμπιστοσύνη σε απογοήτευση και τελικά προς στρατηγική εξισορρόπηση και αντιπαράθεση.
Από το 2004 έως το 2012, ο Πούτιν αποδέχτηκε την υπάρχουσα διεθνή τάξη και επιδίωξε ενεργά τη συνεργασία με τη Δύση, υπερασπιζόμενος παράλληλα την κυριαρχία και το καθεστώς της Ρωσίας ως μεγάλης δύναμης. Αντιτάχθηκε στη διεύρυνση του ΝΑΤΟ, στην παρέμβαση εξωτερικών δυνάμεων στις εσωτερικές υποθέσεις της Ρωσίας και στην εξάπλωση των «έγχρωμων επαναστάσεων». Παρουσίασε τη Ρωσία ως ευρασιατική δύναμη, τονίζοντας ότι δεν επιθυμεί ούτε να εξαρτάται ούτε να αντιμετωπίσει τη Δύση. Αντίθετα, προσπάθησε να δημιουργήσει μια σχέση ισότιμης και αμοιβαίου σεβασμού συνεργασίας.
Ταυτόχρονα, ο Πούτιν επέμεινε ότι η Ανατολική Ευρώπη και οι πρώην σοβιετικές δημοκρατίες αποτελούσαν τη βασική σφαίρα συμφερόντων της Ρωσίας. Προειδοποίησε ότι η ανεξέλεγκτη επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά θα υπονομεύσει την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης, επέκρινε τη μονομέρεια και τα διπλά μέτρα και σταθμά και αμφισβήτησε τη νομιμότητα ενός συστήματος κανόνων που κυριαρχείται από τη Δύση. Ακόμα κι έτσι, η Ρωσία δεν είχε καμία πρόθεση να χρησιμεύσει ως εμπροσθοφυλακή ενός «αντιδυτικού» κινήματος. Ο Πούτιν υπέβαλε προτάσεις για τη δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού χώρου και την ανάπτυξη μιας εκσυγχρονισμένης εταιρικής σχέσης με τη Δύση.
Από το 2013 έως το 2017, εν μέσω αναταραχής στην Ουκρανία και της ενσωμάτωσης της Κριμαίας στη Ρωσία, η αντίθεση της Μόσχας στη διεύρυνση του ΝΑΤΟ μετακινήθηκε από τη λεκτική καταγγελία στη γεωπολιτική αντιπαράθεση. Στο Φόρουμ Valdai του 2013, ο Πούτιν απέδωσε την αναταραχή στις διεθνείς υποθέσεις στη θεσμική αλαζονεία των νικητών του Ψυχρού Πολέμου και επέκρινε αυτό που περιέγραψε ως ηθική παρακμή ορισμένων δυτικών χωρών. Στην ομιλία του το 2016, επανέλαβε ότι η Ρωσία δεν είχε καμία πρόθεση να ανταγωνιστεί για την παγκόσμια ηγεμονία και ζήτησε ίση και αδιαίρετη ασφάλεια για όλες τις χώρες. Το 2017, ο Πούτιν συνόψισε τα διδάγματα της σχέσης της Ρωσίας με τη Δύση, υποστηρίζοντας ότι το μεγαλύτερο λάθος της Ρωσίας ήταν η «υπερβολική εμπιστοσύνη» της στη Δύση, η οποία είχε ερμηνεύσει αυτή την εμπιστοσύνη ως αδυναμία και την εκμεταλλεύτηκε.
Από το 2018 έως το 2021, η ατζέντα του Φόρουμ Valdai επεκτάθηκε από την «αταξία της Δύσης» στην «άνοδο της Ανατολής» και τον «παγκόσμιο μετασχηματισμό». Αυτό δεν ήταν απλώς μια μετατόπιση στο γεωγραφικό κέντρο βάρους του κόσμου. Αντανακλούσε επίσης την αυξανόμενη τάση της Ρωσίας να βλέπει την Ανατολή ως κέντρο εξουσίας και πολιτισμικό σημείο αναφοράς, ενώ διεκδικούσε την ταυτότητά της ως ανεξάρτητος πολιτισμός.
Καθώς οι αντιφάσεις της Ρωσίας με τη Δύση εντάθηκαν, ο τόνος των ομιλιών του Πούτιν μετατοπίστηκε από την «αναζήτηση συνεργασίας» στην «αναγνώριση της αντιπαράθεσης και τη χάραξη κόκκινων γραμμών». Το 2021, υποστήριξε ότι, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ορισμένες χώρες προσπάθησαν να αποκλείσουν εντελώς τη Ρωσία, παρόλο που η συνολική εθνική της ισχύς δεν είχε μειωθεί. Η Ρωσία δεν ήταν πλέον ικανοποιημένη με την παθητική αποδοχή των ρυθμίσεων που επέβαλε η διεθνής τάξη. Ήθελε να συμμετάσχει στη θέσπιση των κανόνων. Ο Πούτιν δήλωσε ωμά ότι ο μονοπολικός κόσμος που κυριαρχείται από τη Δύση είχε φτάσει στο τέλος του και ότι έννοιες όπως οι «καθολικές αξίες» και η «τάξη βασισμένη σε κανόνες» ήταν όργανα ηγεμονίας. Πρότεινε ένα «ευρασιατικό σύστημα ίσης και αδιαίρετης ασφάλειας» και τόνισε ότι η Ρωσία δεν τρέφει πλέον αυταπάτες για ενσωμάτωση στη Δύση.
Το θέμα της ετήσιας συνάντησης Valdai του 2022 ήταν «Ένας μετα-ηγεμονικός κόσμος: Δικαιοσύνη και ασφάλεια για όλους». Ο Πούτιν δήλωσε ότι η ανθρωπότητα ζούσε την πιο επικίνδυνη, απρόβλεπτη και επακόλουθη δεκαετία από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και ότι ο κόσμος βρισκόταν σε μια ιστορική καμπή στη μετάβαση από τη μια τάξη στην άλλη. Κατήγγειλε την «τάξη βασισμένη σε κανόνες» ως συνέχεια της αποικιακής σκέψης, υποστηρίζοντας ότι η ίδια η Δύση ήταν μια πολύπλοκη και εσωτερικά ποικιλόμορφη οντότητα και ότι το νεοφιλελεύθερο σύστημα είχε εισέλθει σε μια βαθιά θεωρητική και συστημική κρίση. Παράλληλα, επανέλαβε ότι η Ρωσία δεν αμφισβητεί τον νόμιμο δυτικό πολιτισμό και δεν επιδιώκει την αντιπαράθεση με τη Δύση για χάρη της. Όλες οι ενέργειες της Ρωσίας, υποστήριξε, είχαν ως κίνητρο την ανάγκη να υπερασπιστεί το δικαίωμά της στην επιβίωση και την ανάπτυξη.
Από το 2023 έως το 2024, ο Πούτιν δήλωσε ότι η Ρωσία είχε σπάσει οριστικά την εξάρτησή της από την Ευρώπη, επιτάχυνε τη στροφή της προς τα ανατολικά, ανοικοδόμησε αυτόνομες βιομηχανικές αλυσίδες εφοδιασμού και επέκτεινε το γεωπολιτικό δίκτυο εταίρων της. Κατά την εκτίμηση της Μόσχας, η συνολική ισχύς της Ευρώπης μειώνεται και η στρατηγική της αυτονομία παραμένει ανεπαρκής. Ως εκ τούτου, η Ρωσία έπρεπε να στραφεί όλο και περισσότερο προς αναδυόμενες πλατφόρμες συνεργασίας όπως οι BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης.
Το 2023, και ξανά το 2024, ο Πούτιν περιέγραψε συστηματικά έξι αρχές για τον νέο τύπο διεθνών σχέσεων που υποστηρίζει η Ρωσία: ανοιχτή συνεργασία. πολιτισμική ποικιλομορφία· ευρεία εκπροσώπηση στην παγκόσμια διακυβέρνηση· ίση ασφάλεια για όλους· διεθνής δικαιοσύνη και δικαιοσύνη· και σεβασμός του δικαιώματος κάθε χώρας να επιλέγει τον δικό της δρόμο ανάπτυξης. Υποστήριξε επίσης ότι οι κυρώσεις, η απομόνωση και ο περιορισμός δεν μπορούσαν να σταματήσουν την ανάπτυξη της Ρωσίας και ότι τα παραδοσιακά μέσα της δυτικής ηγεμονίας έχαναν σταδιακά την αποτελεσματικότητά τους.
Στη συνάντηση του 2025, ο τόνος του Πούτιν έγινε πιο ορθολογικός και συγκρατημένος, με μεγαλύτερη έμφαση στη διαχείριση κινδύνου και την αποκλιμάκωση. Δήλωσε ότι η εξομάλυνση των σχέσεων ΗΠΑ-Ρωσίας θα εξυπηρετούσε τα εθνικά συμφέροντα της Ρωσίας και ότι η Μόσχα δεν είχε κλείσει εντελώς την πόρτα στον διάλογο. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι ευρωπαϊκές παραδόσεις πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς στην Ουκρανία θα αυξήσουν μόνο τους κινδύνους κλιμάκωσης και δεν θα αλλάξουν την κατάσταση στο πεδίο της μάχης. Κάλεσε την Ευρώπη να εγκαταλείψει την αντιπαράθεση μπλοκ και να ανοικοδομήσει μια ισορροπία ασφαλείας σε ολόκληρη την ευρασιατική ήπειρο.
Από τη «στροφή προς τη Δύση» στη «στροφή προς την Ανατολή»
Στη διεθνή τάξη, η Ανατολή βρίσκεται απέναντι από τη Δύση. Για αιώνες, η Ρωσία έχει εμπλακεί σε μια παρατεταμένη συζήτηση σχετικά με την πολιτισμική της ταυτότητα: Είναι δυτική ή ανατολική; Η Ρωσία κατέχει μια ξεχωριστή γεωπολιτική και πολιτισμική θέση. Από δυτική σκοπιά, ανήκει στην Ανατολή. Από ανατολική άποψη, ανήκει στη Δύση. Για μεγάλο μέρος της ιστορίας του, αμφιταλαντεύτηκε μεταξύ των δύο πολιτισμικών σφαιρών.
Όπως έγραψε ο Σουρκόφ, πρώην ανώτερος βοηθός του Πούτιν και συντηρητικός στοχαστής, στο βιβλίο του «Εκατό χρόνια μοναξιάς της Ρωσίας»:
«Η Ρωσία πέρασε τέσσερις αιώνες κινούμενη προς τα ανατολικά και τέσσερις αιώνες προς τα δυτικά. Ποτέ δεν ρίζωσε ούτε στην Ανατολή ούτε στη Δύση. Και οι δύο δρόμοι έχουν πλέον διανυθεί. Η Ρωσία πρέπει να εξερευνήσει έναν τρίτο δρόμο, έναν τρίτο πολιτισμό, έναν τρίτο κόσμο, μια τρίτη Ρώμη...»
Η έλξη της Ρωσίας προς τη Δύση ήταν ένα σχέδιο ταυτότητας που επιδιώχθηκε από διαδοχικές γενιές. Η ενσωμάτωση στη Δύση ήταν κάποτε μια αγαπημένη ιστορική φιλοδοξία. Από την προσπάθεια του Μεγάλου Πέτρου να «μάθει από τη Δυτική Ευρώπη» μέχρι τις πρώτες προσπάθειες του Πούτιν να «συνδεθεί με τη Δύση», ο εκδυτικισμός παρέμεινε κεντρικό νήμα στην ανάπτυξη της Ρωσίας. Ωστόσο, η ιστορία έχει επανειλημμένα δείξει ότι η μαζική κίνηση προς τη Δύση είναι απίθανο να παράγει πραγματική ισότητα ή αποδοχή. Κατά την εποχή του Γέλτσιν, η Ρωσία υιοθέτησε δυτικά μοντέλα σχεδόν μαζικά, μόνο για να βρει τον γεωπολιτικό της χώρο να συμπιέζεται σταθερά από τη συνεχιζόμενη επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά.
Κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρικής του θητείας, ο Πούτιν θεωρούσε τη Ρωσία μέρος του ευρωπαϊκού πολιτισμού και έκανε την «ενσωμάτωση με τη Δύση» προτεραιότητα εξωτερικής πολιτικής. Ωστόσο, απέρριπτε σταθερά την ιδέα της αναδιαμόρφωσης του πολιτικού συστήματος της Ρωσίας σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα. Καθώς οι διπλωματικές προσδοκίες διαψεύστηκαν επανειλημμένα, η αντίληψη της Ρωσίας για τη Δύση γινόταν όλο και πιο αρνητική.
Στο φετινό Φόρουμ Valdai, ο Πούτιν ρωτήθηκε εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση έπρεπε να διαλυθεί. Με πειραχτικό τόνο, απάντησε: «Δεν χρειάζεται. Θα καταρρεύσουν από μόνα τους». Αυτή η παρατήρηση αντανακλούσε μια ρωσική εκτίμηση ότι οι τρέχουσες δυσκολίες της Δύσης δεν ήταν απλώς τοπικές ή προσωρινές κρίσεις, αλλά απόδειξη συστημικής παρακμής σε θεσμικό επίπεδο. Η αναλυτική εστίαση της Μόσχας είχε διευρυνθεί από την «παρακμή της αμερικανικής ισχύος» στην «παρακμή του δυτικού στρατοπέδου στο σύνολό του».
Από το ξέσπασμα της κρίσης στην Ουκρανία, οι σχέσεις Ρωσίας-Δύσης έχουν τυλιχθεί στην ατμόσφαιρα ενός «νέου Ψυχρού Πολέμου». Οι δύο πλευρές βλέπουν όλο και περισσότερο η μία την άλλη ως απειλή για την ασφάλεια, ενώ οι παραδοσιακοί οικονομικοί δεσμοί τους συνεχίζουν να αποδυναμώνονται. Η Ρωσία έχει αναγνωρίσει ότι η ρεαλιστική δυνατότητα ενσωμάτωσης στη Δύση έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Όροι όπως «μη δυτικός» και «μεταδυτικός» έχουν γίνει κατά συνέπεια όλο και πιο εμφανείς στο πολιτικό λεξιλόγιο της Ρωσίας.
Σήμερα, ένας ολόπλευρος στρατηγικός αναπροσανατολισμός έχει γίνει καθοριστικό χαρακτηριστικό της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής. Στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων εντάσεων στις σχέσεις της Ρωσίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, η Μόσχα επεκτείνει δυναμικά τη συνεργασία με την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού και τις αναδυόμενες αγορές. Πρακτικά, επέλεξε να στραφεί προς τα ανατολικά αφού συνάντησε εμπόδια στη Δύση, ελπίζοντας να επιτύχει ένα διπλωματικό αποτέλεσμα στο οποίο «όταν η Δύση δεν προσφέρει φως, η Ανατολή το κάνει».
Ακόμη και όταν το στρατηγικό κέντρο βάρους της Ρωσίας μετατοπίζεται προς τα ανατολικά, ωστόσο, η Δύση παραμένει ένα ζήτημα που η Μόσχα δεν μπορεί να αποφύγει. Η στροφή προς τα ανατολικά δεν σημαίνει πλήρη εγκατάλειψη της Δύσης. Οι γεωπολιτικοί, ενεργειακοί και ιστορικοί δεσμοί μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης εξακολουθούν να υπάρχουν ως αντικειμενικές πραγματικότητες.
Οι διαδοχικές ομιλίες του Πούτιν στο Valdai προσφέρουν μια εικόνα για τη μακροχρόνια αβεβαιότητα και την αμφισβήτηση της εθνικής ταυτότητας της Ρωσίας. Από την «επιδίωξη ολοκλήρωσης με τη Δύση» έως τη «στρατηγική εξισορρόπηση της Δύσης» και από τη «μη δυτική» έως τη «μεταδυτική», η αναζήτηση της Ρωσίας για μια ταυτότητα μεταξύ Ανατολής και Δύσης θα συνεχίσει να επηρεάζει την εξέλιξη της παγκόσμιας τάξης.
Στα επόμενα χρόνια, η υβριδική στρατηγική εξωτερικής πολιτικής της Ρωσίας -που συνδυάζει την αποτροπή προς τη Δύση με την επέκταση προς την Ανατολή- καθώς και η ευέλικτη διπλωματία της προσανατολισμένη ταυτόχρονα και προς τις δύο κατευθύνσεις, θα συνεχίσει να διαμορφώνει τις ευρασιατικές ρυθμίσεις ασφαλείας και την πρόοδο ενός πιο πολυπολικού κόσμου.
Ο συγγραφέας είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Ασιατικών και Αφρικανικών Αναπτυξιακών Σπουδών στο Κέντρο Αναπτυξιακών Ερευνών του Κρατικού Συμβουλίου.
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου