Το 1858 ο Καρλ Μαρξ προέβλεψε την άνοδο της Ασίας ως το κέντρο του καπιταλισμού. Σήμερα η Κίνα επιβεβαιώνει την προφητεία του οδηγώντας την παγκόσμια οικονομία (19,9% του παγκόσμιου ΑΕΠ σε ΣΔΙΤ) και τη βιομηχανική κυριαρχία: ηγείται 7 από τις 10 πιο προηγμένες βιομηχανίες, την ενεργειακή μετάβαση και τη μεταποίηση υψηλής τεχνολογίας. Η ανάπτυξή της πολλαπλασίασε την οικονομία της 54 φορές από το 1990 χάρη στον κρατικό σχεδιασμό και τις επενδύσεις. Αν και οι ΗΠΑ διατηρούν την κυριαρχία του δολαρίου και των στρατιωτικών βάσεων, η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος πιστωτής στον κόσμο και η αποφασιστική δύναμη. Το άρθρο καταλήγει επικρίνοντας την αυταπάτη των ελίτ της Λατινικής Αμερικής που προσβλέπουν σε φθίνουσες δυνάμεις.
Το 1858, ο Καρλ Μαρξ αναλογίστηκε την επικείμενη περιθωριοποίηση της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών ενόψει της επέκτασης του καπιταλισμού στην Ασία. Σε μια επιστολή προς τον Ένγκελς, εξέφρασε την ανησυχία του ότι μια μελλοντική ευρωπαϊκή επανάσταση θα περιοριζόταν γεωγραφικά σε μια «μικρή γωνιά» του κόσμου, δεδομένης της ανόδου της αστικής κοινωνίας σε τεράστιες περιοχές του πλανήτη όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Αυστραλία και η Καλιφόρνια (Άπαντα, τόμος 40).
Ήταν τα μέσα του 19ου αιώνα, με την απόλυτη παγκόσμια κυριαρχία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, τη δυναμική της πρώτης Βιομηχανικής Επανάστασης -ατμομηχανή, κλωστοϋφαντουργία- και την παρουσία των ΗΠΑ ως ενδιάμεσης δύναμης που προμήθευε βαμβάκι στα μεγάλα εργοστάσια του Μάντσεστερ. Αλλά κοιτάζοντας πέρα από όλα αυτά, ο Μαρξ είδε στην Ασία, και στην Κίνα ειδικότερα, τον εμβρυακό σχηματισμό του νέου πυρήνα του παγκόσμιου καπιταλισμού.
Εκατόν εξήντα οκτώ χρόνια έχουν περάσει και οι προβλέψεις του Μαρξ έχουν επιβεβαιωθεί από την ιστορία. Σήμερα η Κίνα είναι η μεγαλύτερη οικονομία στον πλανήτη. Μετρώντας το ΑΕΠ με ισοτιμία αγοραστικής δύναμης (PPP) -η οποία εξαλείφει τις στρεβλώσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών της αγοράς και τις διαφορές στο κόστος ζωής- το ΔΝΤ υπολογίζει ότι η οικονομία της Κίνας αντιπροσωπεύει σήμερα το 19,9% της παγκόσμιας οικονομίας, ενώ αυτή των ΗΠΑ φτάνει το 14,5% και αυτή της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), το 14%. Το 1990, το ΑΕΠ της Κίνας ανερχόταν μόνο στο 3% του παγκόσμιου συνόλου, των ΗΠΑ στο 19% και της Ευρώπης στο 23% (IMF DataMapper, 2026). Αν λάβουμε υπόψη όλη την Ασία, το ΑΕΠ της ηπείρου φτάνει το 49% του συνόλου του πλανήτη.
Αυτό δεν πρέπει να αποτελεί έκπληξη. Μέχρι το 1700, η οικονομία της Ασίας αντιπροσώπευε το 60% της παγκόσμιας οικονομίας, ενώ η οικονομία της Ευρώπης έφτανε λίγο κάτω από το 30% και της Αμερικής το 3% (Piketty, Capital in the Twenty-First Century, σελ. 76). Εκείνα τα χρόνια, το μέσο εισόδημα ενός ατόμου που ζούσε στην Κίνα ήταν παρόμοιο με το μέσο εισόδημα ενός κατοίκου της Ολλανδίας, τότε εμπορικού και οικονομικού ηγέτη της Ευρώπης. Ο ευρωπαϊκός αποικισμός της Ασίας εξέτρεψε αυτή την τροχιά για 200 χρόνια, και τώρα αυτή η ήπειρος ηγείται και πάλι της παγκόσμιας οικονομίας.
Αλλά η Κίνα δεν ηγείται σήμερα μόνο στο μέγεθος του ΑΕΠ της, αλλά και σε σχέση με τα υποκείμενα υλικά θεμέλια της εθνικής ισχύος.
Όσον αφορά την προστιθέμενη αξία της μεταποίησης, η Κίνα παράγει το 29 % του παγκόσμιου συνόλου, ενώ οι ΗΠΑ και η ΕΕ συνεισφέρουν η καθεμία το 17 % (Statista Research, 2025). Εκτιμάται ότι έως το 2030, το ποσοστό αυτό θα φτάσει το 45% (UNIDO, 2024). Δεν πρόκειται για ηγετική θέση αποκλειστικά στη μαζική κατασκευή παιχνιδιών ή οικιακών συσκευών, αλλά και στους τομείς της προηγμένης τεχνολογίας και του ελέγχου ολόκληρης της αλυσίδας αξίας των προϊόντων. Το Ίδρυμα Πληροφορικής και Καινοτομίας (ITIF) - μια δεξαμενή σκέψης των ΗΠΑ - δείχνει ότι η Κίνα είναι ήδη ο ηγέτης σε 7 από τις 10 πιο προηγμένες βιομηχανίες στον κόσμο: υπολογιστικά και ηλεκτρονικά συστήματα, χημικά, μηχανήματα και εξοπλισμός, βασικά μέταλλα, μηχανοκίνητα οχήματα, κατασκευασμένα μέταλλα και ηλεκτρονικός εξοπλισμός. Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ πρωτοστατούν στην παραγωγή τεχνολογίας πληροφοριών και υπηρεσιών —ιδιαίτερα στον σχεδιασμό τσιπ τεχνητής νοημοσύνης— φαρμακευτικών προϊόντων και άλλων τομέων μεταφορών (ITIF, 2026).
Το 2024, η Κίνα κατασκεύασε το 86% των ηλιακών συλλεκτών παγκοσμίως, το 80% των ηλεκτρικών μπαταριών, το 72% των ηλεκτρικών αυτοκινήτων, το 64% των smartphone, το 54% των βιομηχανικών ρομπότ και το 49% των drones (El País, 25 Σεπτεμβρίου 2026).
Όσον αφορά την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, η άνοδος της Κίνας ήταν θεαματική. Το 1990, η Κίνα κατανάλωνε λιγότερες από 1.000 τεραβατώρες (TWh), ενώ οι ΗΠΑ κατανάλωναν 3.000 TWh. Μέχρι το 2025, η Κίνα έχει φτάσει τις 10.300 TWh και οι ΗΠΑ έχουν μείνει στάσιμες εδώ και 20 χρόνια σε περίπου 4.200 TWh (EIA, 2026).
Επιπλέον, η Κίνα είναι το πρώτο ηλεκτρικό κράτος στον κόσμο, καθώς είναι ο μεγαλύτερος επενδυτής στον κόσμο και ο μεγαλύτερος παραγωγός εναλλακτικών πηγών ενέργειας. Κατάφερε να μειώσει το κόστος παραγωγής ηλιακής ενέργειας από 350 $ ανά MWh το 2016 σε 35–60 $ ανά MWh έως το 2025. Αυτό είναι φθηνότερο από την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από αέριο συνδυασμένου κύκλου (60–120 $ ανά MWh) ή άνθρακα (71–170 $ ανά MWh) (Lazard, LCOE, 2026).
Η Κίνα είναι μια χώρα που δεν παράγει πετρέλαιο και, τον τελευταίο αιώνα, υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους εξορύκτες άνθρακα για την παραγωγή ενέργειας. Ωστόσο, την τελευταία δεκαετία, ήταν η χώρα που συνέβαλε περισσότερο στην παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση. Η εγκατεστημένη δυναμικότητα παραγωγής ηλιακής ενέργειας σήμερα είναι 1.175 TWh, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος μαζί παράγει μόνο 1.600 TWh (Statista, Απρίλιος 2026). Σήμερα, η Κίνα διαθέτει ένα συγκρότημα παραγωγής με ετήσια δυναμικότητα κατασκευής ηλιακών πάνελ 1.200 TWh, έτσι ώστε σε λιγότερο από 10 χρόνια, ξεπερνώντας τα προβλήματα αποθήκευσης και μεταφοράς, να μπορεί να κατασκευάσει αρκετά πάνελ για να σταματήσει την κλιματική αλλαγή (Tooze, 19 Σεπτεμβρίου 2025). Κανένα έθνος στον κόσμο σήμερα δεν διαθέτει αυτή την ικανότητα για παγκόσμια οικολογική αποκατάσταση.
Συνολικά, η ανάπτυξη της κινεζικής οικονομίας αντιπροσωπεύει μεταξύ 25% και 30% της αύξησης της παγκόσμιας οικονομίας. Από το 1990 έως το 2025, η μέση αύξηση του ΑΕΠ της ήταν 8,5%, φτάνοντας το 14% σε ορισμένα χρόνια, αν και τα τελευταία χρόνια έχει σταθεροποιηθεί γύρω στο 5%. Αυτή η ασύγκριτη εξέλιξη της επέτρεψε να πολλαπλασιάσει το μέγεθος της οικονομίας της κατά 54 φορές από το 1990, ενώ οι ΗΠΑ το έκαναν κατά 5,1 φορές και η ΕΕ κατά 2,9 φορές την ίδια περίοδο (Παγκόσμια Τράπεζα, ανοιχτά δεδομένα, 2026).
Μέσω ενός προγραμματισμένου συνδυασμού ανοίγματος σε ξένες επενδύσεις, μεταφοράς τεχνολογίας, υποστήριξης εγχώριων ιδιωτικών επενδύσεων και δημιουργίας κρατικών επιχειρήσεων σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας, η Κίνα έχει επιτύχει αυτή την ηγετική θέση, διατηρώντας παράλληλα ένα ετήσιο ποσοστό επενδύσεων που, για περισσότερες από δύο δεκαετίες, κυμαίνεται μεταξύ 35% και 45% του ΑΕΠ. Συγκριτικά, οι ΗΠΑ και η ΕΕ το έχουν κάνει σε ποσοστό περίπου 17% και 22%.
Όσον αφορά το εμπόριο, από το 1990 έως το 2025, η Κίνα έχει συσσωρεύσει εμπορικό πλεόνασμα 9,7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Μόνο το 2025, με τον εμπορικό πόλεμο που κήρυξαν οι ΗΠΑ, το πλεόνασμα έφτασε τα 1,1 τρισεκατομμύρια δολάρια (BBC, Ιανουάριος 2026). Και, όπως σε όλες τις ανεπτυγμένες οικονομίες, το δημόσιο χρέος είναι υψηλό. Για το 2025 υπολογίζεται στο 120% του ΑΕΠ, πολύ κοντά στο 125% των ΗΠΑ (ΔΝΤ, 2026). Με τη διαφορά ότι όλο το χρέος της Κίνας οφείλεται σε κινεζικές κρατικές τράπεζες σε γιουάν, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του χρέους των ΗΠΑ οφείλεται σε ιδιώτες επενδυτές και ξένες κυβερνήσεις.
Αυτές οι ροές εισοδήματος επέτρεψαν στην Κίνα να γίνει ο μεγαλύτερος διμερής πιστωτής στον κόσμο, πάνω από την Παγκόσμια Τράπεζα ή το ΔΝΤ. Από το 1990 έως το 2025, η Κίνα έχει χορηγήσει εμπορικά δάνεια αξίας 2,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ (AidData, Νοέμβριος 2025). Ο αριθμός αυτός είναι ήδη υψηλότερος από τα 1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια που, κατά την ίδια περίοδο, οι ΗΠΑ παρείχαν ως στρατιωτική και οικονομική βοήθεια σε συμμαχικές χώρες (USAFacts, Σεπτέμβριος 2026). Έτσι, ενώ η Κίνα έχει δημιουργήσει μια παγκόσμια υποδομή για την παροχή πρώτων υλών και τη διανομή αγαθών (ο «Δρόμος του Μεταξιού»), οι ΗΠΑ έχουν διατηρήσει στρατούς και ηγέτες υποταγμένους στα πολιτικά τους σχέδια.
Παρ' όλη αυτή την οικονομική δύναμη, η Κίνα -σε αντίθεση με ό,τι έκαναν οι ΗΠΑ τον 20ο αιώνα και, πριν από αυτό, το Ηνωμένο Βασίλειο- δεν έχει ακόμη εδραιώσει την παγκόσμια ηγεμονία του νομίσματός της, δεν έχει αναπτύξει στρατιωτικές βάσεις για να εγγυηθεί την πολιτική της υπεροχή, ούτε εξάγει τον πολιτισμό της ή το πολιτικό της σύστημα ως μοντέλο προς μίμηση από τις υπόλοιπες χώρες.
Σήμερα, το δολάριο συνεχίζει να εκτελεί τη λειτουργία του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος για το 85% των παγκόσμιων πράξεων συναλλάγματος, καλύπτει το 58% των διεθνών αποθεμάτων των τραπεζών των κρατών και είναι ο νομισματικός διαχειριστής του SWIFT για τις περισσότερες παγκόσμιες πληρωμές (BIS, 25 Φεβρουαρίου 2026). Αλλά η Κίνα, στο εσωτερικό, έχει ήδη δημιουργήσει τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά ομολόγων σταθερού εισοδήματος στον κόσμο, αξίας 28 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, πίσω από αυτή των ΗΠΑ, η οποία κινείται 61 τρισεκατομμύρια δολάρια (Deutsche Bank, Ιούλιος 2026). Ομοίως, διαθέτει 3 από τα 10 πιο σημαντικά χρηματοπιστωτικά κέντρα στον κόσμο (Σαγκάη, Χονγκ Κονγκ και Σενζέν) και έχει λανσάρει το σύστημα CIPS ως εναλλακτική λύση για παγκόσμιες πληρωμές.
Όσον αφορά τις στρατιωτικές βάσεις στο εξωτερικό, η Κίνα έχει 3, σε σύγκριση με 750 για τις ΗΠΑ και, προς το παρόν, δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται να εξάγει τη μορφή πολιτικής οργάνωσης που ονομάζεται «σοσιαλισμός με κινεζικά χαρακτηριστικά». Και όσον αφορά την πολιτιστική επέκταση, αυτή μόλις αρχίζει -βιντεοπαιχνίδια, ασιατική αισθητική, γρήγορες ψηφιακές πλατφόρμες αγορών- καθώς η εγχώρια αγορά αποκτά σημασία για την οικονομική ανάπτυξη. Στις ΗΠΑ, η κατανάλωση των νοικοκυριών αντιπροσωπεύει το 69% του ΑΕΠ. στην Κίνα, 40% (Παγκόσμια Τράπεζα, 2026). Συγκριτικά, πριν από είκοσι χρόνια, το κατά κεφαλήν εισόδημα της Κίνας σε σχέση με αυτό των ΗΠΑ ήταν 1 προς 20. Σήμερα είναι 1 προς 3,5. Σε λιγότερο από 50 χρόνια θα είναι 1 προς 1 (Milanovic, 2026). Όλα δείχνουν ότι η «Μεγάλη Αναζωογόνηση του Κινεζικού Έθνους» με την οποία οι κυβερνώντες του προσβλέπουν στην αποκατάσταση του παγκόσμιου μεγαλείου της χώρας τους δεν μετριέται με τη βιασύνη δεκαετιών, αλλά με την πεισματική υπομονή αιώνων.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Κίνα είναι ήδη σήμερα το κέντρο του κόσμου. Και, μπροστά σε αυτό, δεν είναι τίποτα λιγότερο από αξιολύπητο να βλέπεις τις αντιδραστικές ελίτ της Λατινικής Αμερικής να αναζητούν απεγνωσμένα βίζα για τις ΗΠΑ ή να αγοράζουν ένα διαμέρισμα στη Μαδρίτη για να αυξήσουν το κύρος τους ως «σύγχρονες». Τρέχουν ζαλισμένοι, κυνηγώντας τους αντικατοπτρισμούς χωρών που τώρα είναι απλώς «μικρές γωνιές» του κόσμου.
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου