Του Κώστα Παππά
Η ενεργειακή ακρίβεια πιέζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας δοκιμάζεται και ο χειμώνας προμηνύεται δύσκολος. Στις Βρυξέλλες, όμως, οι «27» εξακολουθούν να αναζητούν κοινό βηματισμό, εγκλωβισμένοι στις διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες, στις δημοσιονομικές αντιπαραθέσεις και στη διαρκώς διευρυνόμενη απόσταση ανάμεσα στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό και τις ανάγκες των κοινωνιών. Η Σύνοδος Κορυφής της 15ης Οκτωβρίου κατέληξε σε μια συμβιβαστική διατύπωση για την εξέταση πρόσθετων μέτρων, χωρίς να δώσει συγκεκριμένη απάντηση στο επείγον ερώτημα: ποιος θα πληρώσει το κόστος της ενεργειακής κρίσης;
Η ολοήμερη διαπραγμάτευση και η μεταμεσονύχτια αναθεώρηση του σχεδίου συμπερασμάτων αποτύπωσαν τις δυσκολίες συνεννόησης. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν τελικά να ζητήσουν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες κάθε κράτους-μέλους. Πρόκειται, ωστόσο, περισσότερο για μια εντολή συνέχισης της συζήτησης παρά για μια κοινή πολιτική που μπορεί να ανακουφίσει άμεσα τους πολίτες.
Το χάσμα Βορρά και Νότου παραμένει ανοιχτό. Οι χώρες με μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία, ισχυρότερες υποδομές ή πρόσβαση σε διαφορετικές πηγές παραγωγής έχουν διαφορετικές δυνατότητες αντιμετώπισης των ανατιμήσεων από εκείνες που εξαρτώνται περισσότερο από εισαγόμενη ενέργεια. Την ίδια στιγμή, οι κυβερνήσεις διαφωνούν για το πόσο δημοσιονομικό χώρο πρέπει να διαθέτουν, ώστε να στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να παραβιάζουν τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Η Ελλάδα και η Ιταλία επέμειναν στην ανάγκη μεγαλύτερης ευελιξίας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε, μάλιστα, μια εναλλακτική πρόταση: να μπορούν τα κράτη-μέλη να αξιοποιούν τα πρόσθετα έσοδα από τον ΦΠΑ, τα οποία ενισχύονται εξαιτίας των αυξημένων τιμών, για τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να βρεθεί μια διέξοδος χωρίς συνολική αναθεώρηση του δημοσιονομικού πλαισίου. Το ερώτημα είναι εάν μια τέτοια λύση μπορεί να προσφέρει ουσιαστική ανακούφιση ή εάν θα παραμείνει ένας ακόμη συμβιβασμός στα χαρτιά.
Δεύτερο μέτωπο αντιπαράθεσης αποτελεί το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, το ETS. Η Ελλάδα και άλλες χώρες ζητούν η δεύτερη φάση εφαρμογής του να μετατεθεί για το 2030, αντί του 2028, υποστηρίζοντας ότι οι σημερινές συνθήκες επιβάλλουν επανεξέταση του χρονοδιαγράμματος. Η επέκταση του συστήματος σε τομείς όπως τα κτίρια και οι μεταφορές προκαλεί ανησυχία για πρόσθετες επιβαρύνσεις σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος ενέργειας ήδη πιέζει τα εισοδήματα.
Η σύγκρουση αναδεικνύει ένα κρίσιμο δίλημμα: μπορεί η πράσινη μετάβαση να προχωρήσει χωρίς να υπονομεύεται η κοινωνική συνοχή; Η διατήρηση των περιβαλλοντικών στόχων αποτελεί στρατηγική επιλογή της ΕΕ, αλλά η εφαρμογή τους χωρίς επαρκή προστασία των πιο ευάλωτων νοικοκυριών κινδυνεύει να ενισχύσει την κοινωνική δυσαρέσκεια.
Λιγότερα κονδύλια, περισσότερες απαιτήσεις
Οι διαφωνίες δεν περιορίζονται στην ενέργεια. Το χάσμα για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034 αποκαλύπτει δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον της Ένωσης. Οι «Φειδωλοί» τάσσονται υπέρ της ενίσχυσης της άμυνας, της ασφάλειας και της καινοτομίας, αποδεχόμενοι περικοπές σε άλλες πολιτικές. Αντίθετα, οι «16 φίλοι της συνοχής», μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, αντιδρούν στις μειώσεις των πόρων για την Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική.
Η αντίφαση είναι εμφανής: η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της, να χρηματοδοτήσει την άμυνά της, να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση και ταυτόχρονα να προστατεύσει την κοινωνική συνοχή, χωρίς να έχει συμφωνήσει πώς θα μοιραστεί το κόστος.
Ο λογαριασμός θα φτάσει στην κάλπη
Πίσω από τις διαπραγματεύσεις βρίσκονται οι πολίτες που βλέπουν την αγοραστική τους δύναμη να περιορίζεται και τις επιχειρήσεις που δυσκολεύονται να απορροφήσουν το αυξημένο κόστος. Η αδυναμία της ΕΕ να παρουσιάσει μια σαφή και αποτελεσματική κοινή απάντηση δεν αποτελεί μόνο οικονομικό πρόβλημα. Απειλεί να μετατραπεί σε πολιτική κρίση εμπιστοσύνης, ενισχύοντας τις δυνάμεις που επενδύουν στη δυσαρέσκεια απέναντι στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Με αρκετές εκλογικές αναμετρήσεις να πλησιάζουν το 2027, οι κυβερνήσεις γνωρίζουν ότι η ενεργειακή ακρίβεια μπορεί να καθορίσει πολιτικές ισορροπίες. Η Σύνοδος Κορυφής έδειξε ότι υπάρχει ακόμη κοινό έδαφος ως προς τη στρατηγική ενεργειακής αυτονομίας και την πράσινη μετάβαση. Δεν έδειξε, όμως, ότι υπάρχει αντίστοιχη συμφωνία για το πώς θα προστατευθούν άμεσα οι κοινωνίες.
Η Ευρώπη δεν κινδυνεύει μόνο από την ενεργειακή κρίση. Κινδυνεύει και από την αδυναμία της να συμφωνήσει εγκαίρως σε μια κοινή απάντηση. Και όσο οι «27» συνεχίζουν να διαφωνούν για τα μέσα και το κόστος, ο λογαριασμός φτάνει πρώτα στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις. Εκεί όπου η ευρωπαϊκή ενότητα δεν κρίνεται από τα συμπεράσματα των Συνόδων, αλλά από το εάν οι πολίτες μπορούν να πληρώσουν το ρεύμα, να ζεστάνουν το σπίτι τους και να αντεπεξέλθουν στις καθημερινές τους ανάγκες.https://www.epikaira.gr/
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου