Της Άννας Γκέλια,
Η Πρωτοχρονιά δεν είναι απλώς μια αλλαγή στον ημερολογιακό χρόνο, αλλά μια στιγμή συλλογικής παύσης, ένα άτυπο αλλά βαθιά ριζωμένο κοινωνικό τελετουργικό, στο οποίο όλοι, άλλος συνειδητά, άλλος μηχανικά, καλούμαστε να σταθούμε για λίγο ανάμεσα σε αυτό που υπήρξε και σε αυτό που υποτίθεται ότι έρχεται. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η μετάβαση συνοδεύεται από μια αίσθηση που δύσκολα περιγράφεται με ακρίβεια: ούτε χαρά ούτε λύπη, ούτε αισιοδοξία ούτε απογοήτευση, αλλά κάτι ενδιάμεσο, κάτι αμήχανο, σχεδόν βαρύ. Σαν να μας ζητείται, μέσα σε λίγες ώρες, να συνοψίσουμε έναν ολόκληρο χρόνο ζωής και ταυτόχρονα να αφήσουμε χώρο για έναν ακόμη, χωρίς να είμαστε σίγουροι ότι ξέρουμε πως γίνεται αυτό.
Σε μια κοινωνία που έχει μάθει να κινείται μέσα σε παρατεταμένη αβεβαιότητα, η Πρωτοχρονιά αποκτά έναν ρόλο δυσανάλογα μεγάλο. Δεν λειτουργεί μόνο ως χρονικό ορόσημο, αλλά ως σημείο προβολής προσδοκιών που δεν βρίσκουν εύκολα άλλη διέξοδο. Όταν η καθημερινότητα χαρακτηρίζεται από στασιμότητα, όταν οι αλλαγές έρχονται περισσότερο ως απειλή παρά ως υπόσχεση, όταν η αλλαγή του χρόνου γίνεται σχεδόν συμβολικό υποκατάστατο της αλλαγής που δεν συνέβη. Δεν πιστεύουμε πραγματικά ότι όλα θα γίνουν διαφορετικά την επόμενη μέρα, αλλά χρειαζόμαστε να προσποιηθούμε ότι υπάρχει αυτή η πιθανότητα, όχι από αφέλεια, αλλά από ανάγκη.
Το διάστημα ανάμεσα στον παλιό και το νέο χρόνο δεν ανήκει στον κανονικό χρόνο. Είναι μία κοινωνική μετέωρη κατάσταση, στην οποία οι ρυθμοί χαλαρώνουν, οι απαιτήσεις μοιάζουν να υποχωρούν και οι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με σκέψεις που συνήθως αποφεύγουν. Είναι η στιγμή που το βλέμμα στρέφεται προς τα μέσα χωρίς να έχει ξεκάθαρο στόχο. Δεν πρόκειται για σαφή αναστοχασμό ούτε για συνειδητή αυτοκριτική, περισσότερο για μια αίσθηση απολογισμού που επιβάλλεται σιωπηλά. Τι πέρασε, τι έμεινε, τι δεν έγινε. Και κυρίως, τι κουβαλάμε ακόμα μαζί μας, έστω και αν δεν το παραδεχόμαστε.
Η νοσταλγία που αναδύεται αυτές τις μέρες δεν αφορά μόνο το παρελθόν ως σύνολο γεγονότων. Δεν είναι απλώς μία επιστροφή σε συγκεκριμένες στιγμές ή πρόσωπα. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, μια νοσταλγία για την αίσθηση της σταθερότητας, για την ιδέα ότι κάποτε τα πράγματα είχαν ένα πιο καθαρό περίγραμμα, μια συνέχεια που δε χρειαζόταν διαρκώς να επιβεβαιώνεται. Σε έναν κόσμο όπου το μέλλον μοιάζει ασαφές και το παρόν συχνά εξαντλητικό, το παρελθόν μετατρέπεται σε τόπο προβολής της ανάγκης μας για ασφάλεια. Δεν το εξιδανικεύουμε επειδή ήταν καλύτερο, αλλά επειδή μας επιτρέπει να πιστέψουμε ότι η σταθερότητα είναι εφικτή έστω και ως ανάμνηση.
Πηγή εικόνας και Δικαιώματα χρήσης:.freepik
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Πρωτοχρονιά λειτουργεί ως συλλογικός απολογισμός όχι μόνο των προσωπικών μας επιλόγων, αλλά και της αντοχής μας ως κοινωνικό σώμα. Είναι η στιγμή που, ακόμα και χωρίς να το λέμε, μετράμε απώλειες, διαψεύσεις, μικρές ή μεγάλες υποχωρήσεις. Μετράμε πόσα ανεχτήκαμε, πόσες φορές προσαρμοστήκαμε, πόσες φορές πείσαμε τον εαυτό μας ότι «Έτσι είναι τα πράγματα». Και αυτός ο απολογισμός δε γίνεται με δραματικές εξομολογήσεις, αλλά με μια αίσθηση κόπωσης που διαπερνά τη γιορτή, ακόμα και όταν τα φώτα είναι αναμμένα και τα τραπέζια γεμάτα.
Σε αυτές τις στιγμές ανάπαυλας, αποκαλύπτεται μια αλήθεια που συνήθως δεν ομολογούμε: ότι η καθημερινότητά μας καταπονεί περισσότερο από όσο αφήνουμε να φανεί. Πως η ανθεκτικότητα που επιδεικνύουμε δεν είναι ανεξάντλητη, αλλά ένα λεπτό περίβλημα που ραγίζει εύκολα όταν ο θόρυβος των ημερών καταλαγιάζει. Η Πρωτοχρονιά φέρνει στην επιφάνεια αυτή τη ρωγμή, όχι για να μας φοβίσει, αλλά για να μας θυμίσει ότι και η ευαλωτότητα είναι κοινή μοίρα.
Ταυτόχρονα, ο νέος χρόνος έρχεται φορτωμένος με την απαίτηση της νέας αρχής. Οι στόχοι, οι αποφάσεις, οι υποσχέσεις προς τον εαυτό μας δεν είναι απλώς προσωπικές επιλογές, αποτελούν μέρος ενός ευρύτερο κοινωνικού αφηγήματος που θέλει την αλλαγή να είναι πάντα ατομική υπόθεση. Να γίνουμε καλύτεροι, πιο αποδοτικοί, πιο πειθαρχημένοι, πιο αισιόδοξοι. Και αν δεν τα καταφέρουμε, το πρόβλημα θεωρείται ότι βρίσκεται αποκλειστικά σε εμάς. Σε αυτή τη λογική, η Πρωτοχρονιά δεν είναι μόνο ευκαιρία αλλά και πίεση. Μια ήπια αλλά επίμονη υπενθύμιση ότι δεν επιτρέπεται να μείνουμε στάσιμοι, ακόμα και αν οι συνθήκες γύρω μας το επιβάλλουν.
Αυτή η πίεση συνοδεύεται και από μια σχεδόν τελετουργική ανάγκη για συμμετοχή: να χαμογελάσουμε, να φανούμε κοινωνικοί, να υψώσουμε το ποτήρι για ένα «Και του χρόνου καλύτερα!». Ακόμη κι αν μέσα μας η φωνή ψιθυρίζει πως δε νιώθουμε τίποτα από όλα αυτά, επιλέγουμε να ακολουθήσουμε το συλλογικό ρεύμα. Όχι από υποκρισία, αλλά από φόβο μήπως αποκλίνουμε, μήπως η σιωπή μας εκληφθεί ως παραδοχή αδυναμίας.
Πηγή εικόνας και Δικαιώματα χρήσης:.freepik
Και όμως, παρά την πίεση, αυτή η στιγμή εξακολουθεί να μας αφορά όλους, γιατί το βίωμα είναι κοινό. Όλοι στεκόμαστε, έστω για λίγο, στο ίδιο μεταίχμιο. Όλοι αισθανόμαστε εκείνη τη λεπτή, σχεδόν ανεπαίσθητη μετατόπιση, σαν κάτι να τελειώνει χωρίς να έχει ολοκληρωθεί και κάτι άλλο να αρχίζει χωρίς να έχει ακόμη μορφή. Αυτή η κοινή εμπειρία δημιουργεί μια σιωπηλή αλληλεγγύη, δε μιλάμε για αυτήν, αλλά την αναγνωρίζουμε στα βλέμματα, στις παύσεις, στην ανάγκη να πούμε «Καλή Χρονιά» χωρίς να είμαστε σίγουροι τι ακριβώς ευχόμαστε.
Ίσως κάπου βαθιά μέσα μας, να υπάρχουν μικρές προσδοκίες που δεν τολμάμε να διατυπώσουμε. Μικρές, καθημερινές ευχές: να γελάμε λίγο περισσότερο, να αγχωνόμαστε λιγότερο, να μας βρίσκει η ζωή πιο έτοιμους για τις όμορφες στιγμές και πιο ανθεκτικούς στις δύσκολες. Αυτές οι μικρές ευχές, όσο ανεπαίσθητες και αν μοιάζουν, αποτελούν τον πιο ανθεκτικό πυρήνα της ελπίδας.
Ίσως, τελικά, η αξία της Πρωτοχρονιάς να μη βρίσκεται ούτε στην αισιοδοξία ούτε στην αυστηρή αυτοκριτική. Ίσως να βρίσκεται ακριβώς σε αυτό το «ανάμεσα», στην αποδοχή της αβεβαιότητας ως κοινής συνθήκης. Στο να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να μην έχει έτοιμες απαντήσεις, να μην αισθάνεται πλήρης, να μην είναι απολύτως έτοιμος για το καινούργιο. Σε μία κοινωνία που απαιτεί διαρκή κίνηση και διαρκή βελτίωση, η παύση αποκτά κοινωνικό νόημα.
Ο νέος χρόνος δε χρειάζεται να είναι σωτήρας, ούτε υπόσχεση θαυμάτων. Μπορεί να είναι απλώς ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο συνεχίζουμε, λίγο πιο συνειδητά, λίγο πιο ήπια. Ένας χρόνος που δεν ξεκινά με φανφάρες, αλλά με την αναγνώριση όσων κουβαλάμε ήδη. Και ίσως αυτή η πιο σιωπηλή, λιγότερο επιτακτική προσδοκία να είναι τελικά και η πιο ειλικρινείς μορφή ελπίδας που μπορούμε να αντέξουμε.
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου