ΕΥΔΑΙΜΟΝ ΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ,ΤΟ Δ ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΤΟ ΕΥΨΥΧΟΝ ΚΡΙΝΟΜΕΝ...…

[Το μπλόγκ δημιουργήθηκε εξ αρχής,γιά να εξυπηρετεί,την ελεύθερη διακίνηση ιδεών και την ελευθερία του λόγου...υπό το κράτος αυτού επιλέγω με σεβασμό για τους αναγνώστες μου ,άρθρα που καλύπτουν κάθε διάθεση και τομέα έρευνας...άρθρα που κυκλοφορούν ελεύθερα στο διαδίκτυο κι αντιπροσωπεύουν κάθε άποψη και με τά οποία δεν συμφωνώ απαραίτητα.....Τά σχόλια είναι ελεύθερα...διαγράφονται μόνο τά υβριστικά και οσα υπερβαίνουν τά όρια κοσμιότητας και σεβασμού..Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές..]




Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Ακολουθώντας μια Σκιά από τη Δύση προς την Ανατολή Όταν η σύγχρονη αφήγηση παραλείπει τα δυσάρεστα σημεία



Τζόρνταν Νάταλ

 «Αυτά είναι τα έθνη που ο Αλέξανδρος, ο βασιλιάς των Ελλήνων, έκλεισε μέσα στα όρια του Βορρά...

Τρώνε τη σάρκα των ανθρώπων και πίνουν το αίμα των θηρίων σαν νερό, και ασκούν μαγεία και κρυφές τέχνες που είναι βδελυγμίες για τον Κύριο.»

- Ψευδο-Μεθόδιος, Αποκάλυψη 692 μ.Χ.

Σφιχτή Μάσκα, Peter Ondreička 1987

Τα περισσότερα από όσα θεωρούμε δεδομένα για τον κόσμο γύρω μας, περίεργο μυαλό, είναι απλώς όσα ποτέ δεν σκεφτήκαμε να αμφισβητήσουμε.

Οι ιστορίες που μας λένε για το πού ξεκίνησαν τα πράγματα και γιατί εξελίχθηκαν με τον τρόπο που ξεδιπλώθηκαν έχουν εδραιωθεί στην κατανόησή μας πολύ πριν γίνουμε αρκετά μεγάλοι για να τις εξετάσουμε με σκέψη.

Μαθαίνουμε τις ημερομηνίες, απομνημονεύουμε τη σειρά των γεγονότων και αποδεχόμαστε τα όρια που χαράσσονται για εμάς σαν να είναι φυσικά χαρακτηριστικά του τοπίου, αντί για γραμμές που κάποιος τοποθέτησε σκόπιμα εκεί.

Με τον καιρό, αυτές οι αφηγήσεις μοιάζουν λιγότερο με επιλογές κάποιου και περισσότερο με γεγονότα που υπήρχαν πάντα; σταθερό και αμετάβλητο.

Αλλά, όπως ξέρετε, αγαπητέ αναγνώστη, το παρελθόν δεν είναι τόσο σταθερό όσο μας κάνουν να πιστεύουμε.

Κάθε σημείο εκκίνησης που σου δείχνουν κρύβει ένα μεγαλύτερο μονοπάτι που επέλεξαν να μην κάνουν.

"Εμφανίζονται ανάμεσά μας από άγνωστα μέρη, και όταν ερωτώνται για την καταγωγή τους δίνουν πολλές απαντήσεις αλλά αποκαλύπτουν λίγα.

Κάποιοι λένε ότι προέρχονται από τη Βαβυλώνα, κάποιοι από τα βουνά του βορρά, κάποιοι από μια γη που καταβροχθίστηκε από τη θάλασσα.

Κάθε γενιά αφηγείται μια διαφορετική ιστορία, όμως κανείς δεν θα μιλήσει ξεκάθαρα για το πού ξεκίνησε το ταξίδι τους.»

- Ματθαίος Πάρις, Chronica Majora 1250 μ.Χ.

Υπάρχουν κενά ανάμεσα στα κεφάλαια, σιωπές όπου κάποτε φωνές μιλούσαν δυνατά, και ονόματα που έχουν ξεθωριάσει από τη συλλογική μνήμη όχι επειδή ήταν ασήμαντα, αλλά επειδή δεν ταιριάζουν πια άνετα στην εκδοχή της ιστορίας που έγινε αποδεκτή.

"Είναι σαν τη νύχτα, κάποιοι λένε ότι έρχονται από τον βορρά, κάποιοι από την ανατολή, και κάποιοι λένε ότι περιπλανήθηκαν από την άκρη του κόσμου.

Κανένα μέρος δεν συμφωνεί, και τα δικά τους λόγια είναι σαν ομίχλη.»

- Το Βαβυλωνιακό Ταλμούδ 3ος-5ος αιώνας μ.Χ.

Κάποιες λεπτομέρειες παραλείπονται όχι επειδή είναι ψευδείς, αλλά επειδή η συμπερίληψή τους θα μας ανάγκαζε να θέσουμε άβολες ερωτήσεις για το πώς τα πράγματα έγιναν όπως είναι.

«Αυτός ο λαός είναι διασκορπισμένος σε κάθε πόλη, και είναι δύσκολο να πει κανείς πότε ή από ποια περιοχή ξεκίνησαν για πρώτη φορά.

Διαφορετικές αφηγήσεις δίνουν διαφορετικές καταβολές, και μεταξύ τους δεν αφηγούνται όλες την ίδια ιστορία.»

- Κάσσιος Δίων 229 μ.Χ.

Κάποιες ερωτήσεις παραμένουν αναπάντητες όχι επειδή δεν έχουν απαντήσεις, αλλά επειδή μας έχουν μάθει να μην τις ψάχνουμε.

Αυτό που βρίσκεται μπροστά δεν είναι διόρθωση ούτε αποκάλυψη, είναι απλώς μια υπόδειξη ότι κάθε αρχή έχει μια σκιά πίσω της, ότι τα αρχεία μας είναι ελλιπή και ότι η πιο αληθινή απάντηση είναι συχνά αυτή που φτάνεις εσύ ο ίδιος..

«Από όλα τα πράγματα, είναι το πιο δύσκολο να γνωρίζεις την αλήθεια.

Γιατί ο χρόνος περνά, η μνήμη σβήνει, και οι νικητές γράφουν τα τραγούδια.

- Ηρόδοτος, Ιστορίες 440 π.Χ.

Όταν ρίχνουμε το βλέμμα μας πίσω στους αιώνες που εκτείνονται από το τέλος της ρωμαϊκής κυριαρχίας στη Βρετανία μέχρι την άφιξη του νορμανδικού στόλου το 1066, το γραπτό αρχείο γίνεται εκπληκτικά ήσυχο.

«Δεν είναι εύκολο να καταγραφεί τι συνέβη στη Βρετανία εκείνα τα χρόνια, γιατί δεν υπάρχουν γραπτά μνημεία και οι ίδιοι οι τόποι έχουν ξεχαστεί.

Η σιωπή κατάπιε τους αιώνες που μεσολάβησαν.» 

- Βέδας, Εκκλησιαστική Ιστορία του Αγγλικού Λαού 731 μ.Χ.

"Μεταξύ της αναχώρησης των Ρωμαίων και της έλευσης των Νορμανδών, υπάρχει μια περίοδος όπου το φως γίνεται λεπτό.

Λίγα γράμματα έχουν διασωθεί, λίγα βιβλία έχουν απομείνει, και πολλά από όσα κάποτε ήταν γνωστά απλώς έχουν πάψει να λέγονται φωναχτά.»

- Ουίλιαμ του Μάλμεσμπερι, Gesta Regum Anglorum 1125 μ.Χ.

"Για το νησί της Βρετανίας, το μεγαλύτερο μέρος είναι άγνωστο στους ανθρώπους.

Οι άνθρωποι εκεί δεν κρατούν χρονικά, και όταν τους ρωτούν τι συνέβη παλιότερα, δίνουν διαφορετικές απαντήσεις, ο καθένας ανάλογα με όσα έχει ακούσει να λέγονται στο δικό του χωριό.»

- Προκόπιος της Καισαρείας, Γοτθικός Πόλεμος 554 μ.Χ.

Τα μεγάλα αγγλοσαξονικά χρονικά περιγράφουν τις μετακινήσεις των βασιλιάδων, το κάψιμο χωριών, την υπογραφή συνθηκών και τις κινήσεις στρατών σε κάθε μέρος της γης, όμως πουθενά στις σελίδες τους δεν καταγράφουν μια εβραϊκή κοινότητα που να ζει ανάμεσα στον πληθυσμό.

Η Εκκλησιαστική Ιστορία του Bede, οι διάφορες εκδόσεις της Αγγλοσαξονικής Χρονογραφίας και τα σωζόμενα βασιλικά διατάγματα μιλούν για έναν κόσμο που φαίνεται ολοκληρωμένος στην αφήγησή του.

Αλλά δεν είναι τα μόνα αρχεία που έχουν διασωθεί, περίεργο μυαλό.

Στους εκκλησιαστικούς κανόνες και τα εγχειρίδια μετάνοιας του 7ου και 8ου αιώνα, εμφανίζονται αμυδρές αναφορές:

«Οι Χριστιανοί δεν θα τηρούν το Πάσχα με τους Εβραίους, ούτε θα τρώνε μαζί τους, ούτε θα πωλούν σε αυτούς χριστιανούς δούλους.»

- Θεόδωρος του Καντέρμπουρι, Paenitentiale 669 μ.Χ.

"Κανένας Χριστιανός δεν θα τολμά να παραστεί σε εβραϊκές γιορτές.»

- Έγκμπερτ του Γιορκ, Excerptiones 750 μ.Χ.

Το Domesday Book, μια εξαιρετικά ολοκληρωμένη απογραφή που συντάχθηκε το 1086 για να τεκμηριώσει κάθε περιουσιακό στοιχείο και κτήμα στο βασίλειο, δεν κάνει ρητή αναφορά σε εβραϊκά νοικοκυριά οπουδήποτε στην Αγγλία, και αυτή η απουσία έχει αναφερθεί από γενιές μελετητών ως αδιάσειστη απόδειξη ότι δεν υπήρχε τέτοια κοινότητα εδώ πριν από την πρόσκληση του Ουίλιαμ.

"Η απογραφή Domesday του 1086, αν και καταγράφει κάθε κτήμα, κάθε κτήση και κάθε σημαντικό κάτοικο σε όλη την Αγγλία, δεν αναφέρει κανέναν Εβραίο ως τέτοιο πουθενά στη χώρα.

Είναι αλήθεια ότι εμφανίζονται μερικά βιβλικά ονόματα, ο Μανασής στην Οξφόρδη, ο Ιωσήφ αλλού, αλλά αυτοί δεν περιγράφονται ως Εβραίοι, και πιθανόν να ήταν Χριστιανοί που έφεραν ονόματα της Παλαιάς Διαθήκης.» 

- Σέσιλ Ροθ, Ιστορία των Εβραίων της Αγγλίας 1964

Ωστόσο, η απουσία του γραπτού λόγου δεν είναι το ίδιο με την απουσία από την ίδια τη γη.

Οι νόμοι που έγραψε ο Αρχιεπίσκοπος Θεόδωρος στα τέλη του 7ου αιώνα περιέχουν σαφείς διατάξεις σχετικά με τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ Χριστιανών και Εβραίων που ζούσαν στην περιοχή του Καντέρμπουρι, και ενώ αυτό δεν επιβεβαιώνει μεγάλο μόνιμο πληθυσμό, υποδηλώνει παρουσία αρκετά σημαντική ώστε να απαιτεί επίσημη καθοδήγηση.

Το λιμάνι του Μπρίστολ, καθ' όλη τη διάρκεια αυτών των αιώνων, στάθηκε ως ένας από τους κύριους εμπορικούς κόμβους των δυτικών θαλασσών, δεχόμενο πλοία από την Ιρλανδία, τη Γαλλία, την Ισπανία και τις ακτές της Μεσογείου, και όπου κι αν ταξιδεύουν έμποροι και εγκαθίστανται για εμπόριο, υπάρχει πάντα η πιθανότητα κάποιο μέρος τους να έχει απομείνει αντί να ταξιδεύει πίσω με κάθε αλλαγή της παλίρροιας.

"Υπάρχουν Εβραίοι που έρχονται και φεύγουν από τη θάλασσα, έμποροι που ταξιδεύουν από τα λιμάνια του νότου και τις πόλεις της ανατολής.

Κάποιοι μένουν στη γη, και κανείς δεν τους ρωτά πού κατοίκησαν οι πατέρες τους πριν σαλπάρουν.»

- Η Ζωή και τα Θαύματα του Αγίου Ουίλιαμ του Νόριτς 1173 μ.Χ.

"Οι Εβραίοι μεταφέρθηκαν από τη Ρουέν από τον Γουλιέλμο και από τότε βρήκαν μόνιμη κατοικία στην Αγγλία.

Από πού πριν είχαν ταξιδέψει στη Νορμανδία, ή ποια γη θεωρούσαν παλιά δική τους, τα βιβλία δεν το προσδιορίζουν.» 

- Ουίλιαμ του Μάλμεσμπερι, Gesta Regum Anglorum 1125 μ.Χ.

Αυτά είναι αμυδρές ενδείξεις παρά σταθερά συμπεράσματα, περίεργο μυαλό, αλλά αρκούν για να διασφαλίσουν ότι το ερώτημα αν υπήρχαν εβραϊκές κοινότητες στην αγγλοσαξονική κοινωνία παραμένει ένα ερώτημα που δεν μπορεί απλώς να απορριφθεί αμέσως.

"Πρέπει να ομολογηθεί ειλικρινά ότι τα στοιχεία είναι ελάχιστα. Κάθε ένδειξη μπορεί να αμφισβητηθεί.

Ωστόσο, αν ληφθούν όλα μαζί, υποδηλώνουν αυτό που δεν πρέπει να αγνοηθεί, ότι πριν από την ημερομηνία που ορίζουν όλοι, μπορεί να υπήρχαν ήδη άλλοι στην ακτή.»

- Joseph Jacobs, Οι Εβραίοι της Ανζού Αγγλίας 1893

Όποια κι αν ήταν η κατάσταση σε προηγούμενους αιώνες, αυτό που γίνεται αδιαμφισβήτητα σαφές από τη δεκαετία του 1070 και μετά είναι ότι οι καθιερωμένες εβραϊκές κοινότητες ζούσαν και εργάζονταν γρήγορα σε σχεδόν κάθε μεγάλη πόλη της Αγγλίας.

"Υπάρχουν Εβραίοι που ζουν ανάμεσά μας, άνδρες από την άλλη πλευρά της θάλασσας, εγκατεστημένοι εδώ στο Λονδίνο και σε άλλες πόλεις του βασιλείου.»

- Γκίλμπερτ Κρίσπιν, Η Διαμάχη μεταξύ Εβραίου και Χριστιανού 1090 μ.Χ.

"Οι σερίφηδες του Λονδίνου, του Λίνκολν, του Νόριτς, της Οξφόρδης, του Γουίντσεστερ, του Γκλόστερ και του Γιορκ λογοδοτούν για τους Εβραίους στις αντίστοιχες πόλεις τους.»

- Το Ρολό Πίπας του 1130

Τους παραχωρήθηκε άμεση προστασία από το Στέμμα, που σήμαινε ότι βρίσκονταν εκτός της δικαιοδοσίας των τοπικών φεουδαρχικών δικαστηρίων, ένα προνόμιο που προσέφερε ασφάλεια αλλά και τους τοποθετούσε σε βαθιά αμφίσημη νομική θέση, ούτε πλήρεις πολίτες ούτε εντελώς ξένοι επισκέπτες, καταλαμβάνοντας έναν χώρο που ανήκε τελικά στον Βασιλιά και όχι στο ίδιο το έθνος.

"Να ξέρετε ότι έχω παραχωρήσει στους Εβραίους της Αγγλίας να κατοικούν στη γη μου και να κρατούν τα κτήματα και τις περιουσίες τους, τα αγαθά και τα κινητά τους, ελεύθερα και έντιμα, ως δική μου περιουσία."

- Ερρίκος Α', Χάρτα προς τους Εβραίους 1100-1107 μ.Χ.

Τους επιτρεπόταν να δανείζουν χρήματα όταν ο εκκλησιαστικός νόμος απαγόρευε στους Χριστιανούς να το κάνουν, και αυτός ο οικονομικός ρόλος τους έκανε χρήσιμους στο Στέμμα, πολύτιμους για εμπόρους που χρειάζονταν κεφάλαιο και βαθιά δυσαρεστημένους από όσους βρέθηκαν χρεωμένοι σε αυτούς.

"Οι Χριστιανοί δεν θα παίρνουν τοκογλυφία ως δάνειο.

Απαγορεύεται από την εξουσία των αγίων πατέρων και από τον αστικό νόμο.»

- Η Τρίτη Σύνοδος του Λατερανού 1179 μ.Χ.

«Ήταν συνήθεια των Εβραίων να δανείζουν χρήματα, μια πρακτική απαγορευμένη στους Χριστιανούς, και με αυτόν τον τρόπο έγιναν απαραίτητα για τους μεγάλους άνδρες του βασιλείου, που συχνά είχαν ανάγκη από κεφάλαια.»

- Ουίλιαμ του Μάλμεσμπερι, Gesta Regum Anglorum 1125 μ.Χ.

Μέσα σε αυτό το κλίμα οικονομικής εξάρτησης και κοινωνικού διαχωρισμού άρχισαν να εμφανίζονται οι πρώτες κατηγορίες.

Κυκλοφορούσαν ιστορίες ότι οι εβραϊκές κοινότητες δεν ήταν απλώς γείτονες που λάτρευαν διαφορετικά, αλλά ξένοι που είχαν μυστικές αφοσιώσεις, που επιδίδονταν σε πρακτικές επικίνδυνες για τις χριστιανικές ψυχές και που, στην πιο ακραία μορφή τους, λέγεται ότι απήγαγαν χριστιανόπουλα για να αναπαραστήσουν τη σταύρωση.

"Ο ίδιος ο Αριστοτέλης είχε μιλήσει για αυτόν τον λαό, κάποιοι λένε ότι προέρχονται από την ανατολή, κάποιοι από τα βουνά πέρα από τους γνωστούς ποταμούς, κάποιοι από ένα βασίλειο που βρισκόταν ανάμεσα σε δύο θάλασσες και χάθηκε πριν πολύ καιρό.

Φέρουν τους νόμους τους σε βιβλία που φαίνεται να είναι γραμμένα σε μια γλώσσα που κανείς άλλος δεν μιλά καθαρά, και για το πρώτο τους σπίτι μιλούν σαν να τους περιμένει ακόμα πέρα από τον ορίζοντα.»

- Κλέαρχος του Σόλι, Contra Apionem 300 π.Χ.

Η πρώτη και ίσως πιο διάσημη από αυτές τις υποθέσεις ήταν αυτή του Ουίλιαμ του Νόριτς το 1144.

Η Σταύρωση του Αγίου Γουλιέλμου 1470

Ένα δωδεκάχρονο αγόρι βρέθηκε νεκρό σε δάσος στα περίχωρα της πόλης, και τοπικοί μοναχοί δημοσίευσαν μαρτυρίες που ισχυρίζονταν ότι είχε βασανιστεί και σταυρωθεί από μέλη της εβραϊκής κοινότητας κατά τη διάρκεια του Πάσχα.

"Την Παρασκευή πριν από την Κυριακή των Βαΐων, το αγόρι Ουίλιαμ, που ήταν περίπου δώδεκα ετών, παρασύρθηκε μακριά.

Το Σάββατο που ακολούθησε, το σώμα του βρέθηκε στο δάσος Θορπ, κρυμμένο ανάμεσα στα αγκάθια.

Όσοι τον έψαξαν τον βρήκαν κρεμασμένο σε δέντρο, τρυπημένο και στεφανωμένο με αγκάθια, κατά το πρότυπο του Πάθους του Κυρίου μας.

Η φήμη διαδόθηκε ότι οι Εβραίοι της πόλης είχαν κάνει αυτό το πράγμα, και διαδόθηκε γρήγορα σε όλο το Νόριτς.»

- Θωμάς του Μόνμουθ, Η Ζωή και τα Θαύματα του Αγίου Ουίλιαμ του Νόριτς 1150

"Στην εποχή του οι Εβραίοι του Νόριτς αγόρασαν ένα χριστιανικό παιδί πριν το Πάσχα και το βασάνισαν με όλα τα ίδια βασανιστήρια με τα οποία βασανίστηκε ο Κύριός μας, και την Παρασκευή του Μεγάλου Παρασκευάσματος το κρέμασαν σε σταυρό από αγάπη προς τον Κύριό μας, και μετά το έθαψαν, φανταζόμενοι ότι θα κρυβόταν.

Αλλά ο Κύριός μας έδειξε ότι ήταν άγιος μάρτυρας, και οι μοναχοί τον πήραν και τον έθαψαν με ευλάβεια στον ναό.

Και τον λένε Άγιο Γουίλιαμ.»

- Η Χρονική Καταγραφή του Πίτερμπορο 1154

"Στην πόλη Norwich, ένα αγόρι ονόματι William, που δεν είχε ακόμη κλείσει τα δώδεκα, βρέθηκε δολοφονημένο στα δάση έξω από την πόλη.

Πολλοί ανέφεραν ότι οι Εβραίοι της πόλης τον σταύρωσαν σε χλευασμό του Πάθους του Κυρίου μας.»

- Η Χρονογραφία του Ροβέρτου του Τορινί 1150 μ.Χ.

"Στο Νόριτς, ορισμένοι Εβραίοι κατηγορήθηκαν ότι σκότωσαν ένα αγόρι που έμοιαζε με το Πάθος του Κυρίου.

Το σώμα βρέθηκε σε ένα δάσος όχι μακριά από την πόλη, και το θέμα τέθηκε ενώπιον της βασιλικής δικαιοσύνης.»

- Το Βιβλίο του Χάιντ 1165 μ.Χ.

Καμία ομολογία δεν αποκτήθηκε ποτέ νόμιμα, δεν διεξήχθη ποτέ δίκη, και οι ίδιοι οι δικαστές του βασιλιά τελικά απέρριψαν τις κατηγορίες και διέταξαν την προστασία της κοινότητας.

Παρόμοιες κατηγορίες εμφανίστηκαν στο Γκλόστερ:

Καμία διασωζόμενη εικονογράφηση

"Ένα συγκεκριμένο χριστιανό αγόρι στο Γκλόστερ σκοτώθηκε από τους Εβραίους και ρίχτηκε στον ποταμό Σέβερν.»

- Annales Erphordenses 1160 μ.Χ.

"Το έτος 1160, ένα αγόρι σταυρώθηκε από τους Εβραίους κοντά στο Γκλόστερ και το σώμα του πετάχτηκε στον ποταμό.

Βρέθηκε από τους ψαράδες και η είδηση διαδόθηκε.»

- Τζον Μπρόμπτον, Chronicon 1390

στο Bury St Edmunds:

Το Μαρτύριο του Αγίου Ροβέρτου 1480

"Το έτος 1181, την Παρασκευή του Πάθους του Κυρίου που ονομάζεται Μεγάλη Παρασκευή, ένα αγόρι, ονόματι Ρόμπερτ, εκτελέστηκε μέχρι θανάτου από τους Εβραίους στο Μπέρι.

Το σώμα του βρέθηκε σε ένα χαντάκι πέρα από το νερό και, όταν μεταφέρθηκε στην εκκλησία της μονής, ετάφη εκεί με τιμή.

Πολλά σημάδια εμφανίστηκαν, και ο λαός άρχισε να συρρέει στον τάφο του σαν να ήταν ο τόπος ανάπαυσης ενός μάρτυρα.»

- Τζοσελίν του Μπράκελοντ, Χρονικό της Αβαείου του Αγίου Έντμουντς 1200

"Στο Μπέρι Σεντ Έντμουντς, το αγόρι Ρόμπερτ σκοτώθηκε από τους Εβραίους.

Ετάφη στην εκκλησία και ο Θεός έκανε πολλά θαύματα μέσω αυτού εκεί."

- Γκέρβας του Καντέρμπουρι, Chronica 1181

στο Λίνκολν:

Η Τελετουργική Σταύρωση του Αγίου Χιου του Λίνκολν 1257

"Για τη γιορτή των Αγίων Πέτρου και Παύλου, οι Εβραίοι του Λίνκολν σταύρωσαν ένα μικρό αγόρι ονόματι Χιου, περιφρονώντας τον Κύριό μας.

Το σώμα του βρέθηκε σε ένα πηγάδι, πεταμένο εκεί.

Δεκαοκτώ Εβραίοι κρεμάστηκαν στο Λονδίνο με εντολή του βασιλιά γι' αυτόν τον λόγο.»

- Annales Monastici 1255

"Στο Λίνκολν, ένα αγόρι ονόματι Χιου χάθηκε για κάποιο διάστημα.

Τελικά το σώμα του βρέθηκε σε ένα πηγάδι.

Οι Εβραίοι κατηγορήθηκαν ότι τον σταύρωσαν, και ο Κόπιν, Εβραίος, το ομολόγησε κατά την ανάκριση.

Ο βασιλιάς έστειλε και κατέσχεσε πολλούς από αυτούς, και δεκαοκτώ καταδικάστηκαν και εκτελέστηκαν.»

- Τα Χρονικά της Μονής Waverley 1255 μ.Χ.

και στο Γιορκ, ο λαός είχε αρκετά:

"Τη νύχτα της αγρυπνίας της Κυριακής των Βαΐων, ο λαός του Γιορκ εξεγέρθηκε εναντίον των Εβραίων.

Έφυγαν τρέχοντας μέσα στο κάστρο και κλείστηκαν εκεί.

Όταν κατάλαβαν ότι δεν μπορούσαν να ξεφύγουν, κατέστρεψαν τα υπάρχοντά τους και σκότωσαν ο ένας τον άλλον.

Ο πύργος πυρπολήθηκε και πέθαναν σε αριθμό πάνω από εκατόν πενήντα ψυχές.»

- Ρότζερ του Χάουντεν, Χρονικά 1190 μ.Χ.

"Ήταν πλούσιοι ανάμεσά μας, οι δεσμοί τους ήταν παντού, και οι άντρες που βρέθηκαν πιεσμένοι από αυτούς εκμεταλλεύτηκαν την αναταραχή για να σβήσουν το σκορ.

Η φωτιά που τους κατάπιε κατάπιε και τα αποδεικτικά στοιχεία του τι οφειλόταν."

- Χρονικά της Μονής του Μώ 1200 μ.Χ.

Είτε αληθινοί είτε φανταστικοί, αυτοί οι ισχυρισμοί καταγράφηκαν, διατηρήθηκαν και μεταδόθηκαν, και παραμένουν μέρος του μονοπατιού που ακολουθούμε σήμερα.

Όταν ρωτάμε από πού προέρχονταν αυτοί οι άνθρωποι πριν φτάσουν στις αγγλικές ακτές, η πιο ευρέως αποδεκτή απάντηση μας κατευθύνει προς τις πόλεις και τα εμπορικά κέντρα της βόρειας Γαλλίας και της Ρηνανίας.

Αρχεία από τη Ρουέν, το Παρίσι, το Μετς και την Κολωνία περιγράφουν καλά εδραιωμένες εβραϊκές κοινότητες που υπήρχαν τουλάχιστον από τον ένατο αιώνα και μετά, και γλωσσικά στοιχεία δείχνουν ότι ο εβραϊκός πληθυσμός της μεσαιωνικής Αγγλίας μιλούσε μια διάλεκτο γνωστή ως Λαάζ.

Είναι μια μορφή της Παλαιάς Γαλλικής γραμμένη με εβραϊκούς χαρακτήρες, παράλληλα με τις γερμανικές διαλέκτους που τελικά έγιναν γίντις.

«Από παλιά υπήρχαν Εβραίοι που κατοικούσαν στα λιμάνια του Ρήνου και στις πόλεις του βορρά, στην Κολωνία, στο Μετς, στο Παρίσι και στη Ρουέν, ο καθένας μιλώντας τη γλώσσα της γης που είχε υιοθετήσει, αλλά διαβάζοντας τα βιβλία τους με τον αρχαίο χαρακτήρα που έφεραν μαζί τους.»

- Το Σεφέρ Χα-Καμπάλα 1161

"Η La'az δεν είναι μια ενιαία γλώσσα. Είναι απλώς η εβραϊκή λέξη για τον λόγο της γης στην οποία κατοικεί κανείς.

Στη Γαλλία σήμαινε Γαλλικά, στη Γερμανία σήμαινε Γερμανικά, στην Αγγλία σήμαινε τα Νορμανδικά Γαλλικά που μιλούσε η κυρίαρχη τάξη μετά την Κατάκτηση.»

- Η Εβραϊκή Εγκυκλοπαίδεια 1906

Αυτό υποδηλώνει πολλαπλά κύματα μετανάστευσης που συγκλίνουν από διαφορετικές κατευθύνσεις, όμως όταν ακολουθούμε τα βήματά τους πίσω στη Γαλλία και τη Γερμανία, βρισκόμαστε ακόμα μόνο στο τελευταίο στάδιο ενός πολύ μεγαλύτερου ταξιδιού.

"Πρώτα μεταφέρθηκαν από τη Ρουέν, αλλά από εκεί οι πατέρες τους ταξίδεψαν εκεί πριν, κάποιοι λένε από τις γαίες του Ρήνου, κάποιοι από το νότο, κάποιοι από πέρα από τον μεγάλο ποταμό που ρέει ανατολικά.

Ο δρόμος προς τη Ρουέν δεν ήταν η αρχή, ήταν απλώς το τελευταίο στάδιο ενός μακρύτερου ταξιδιού.»

- Ουίλιαμ του Μάλμεσμπερι, Gesta Regum Anglorum 1125 μ.Χ.

Οι κοινότητες δεν φαίνονται πλήρως σχηματισμένες σε μια περιοχή μέσα σε μια νύχτα; Παρασύρονται, μεταναστεύουν, ωθούνται από δυσκολίες ή τραβιούνται από ευκαιρίες από μέρη πιο πίσω στο χρόνο.

"Μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμού δεν συμβαίνουν όλες μαζί, ούτε είναι εύκολο να εντοπιστεί από πού ήρθε ή πού πήγε κάθε λαός.

Κάποιοι φεύγουν σιγά σιγά, άλλοι μένουν στο δρόμο, και η ανάμνηση του παλιού σπιτιού σβήνει αργά στη νέα γη.»

- Προκόπιος, Γοτθικός Πόλεμος 554 μ.Χ.

Αν συνεχίσουμε να ακολουθούμε τους ποταμούς Ρήνο και Δούναβη ανατολικά, περίεργο μυαλό, βρισκόμαστε να κινούμαστε σε εδάφη που οι μεσαιωνικές πηγές αναφέρονται συλλογικά ως γη των Σλάβων, και πέρα από αυτά, στην απέραντη ανοιχτή στέπα που απλώνεται ατελείωτα προς τον ανατέλλοντα ήλιο.

Εδώ συναντάμε την ιστορία της Χαζαρίας.

Ένα βασίλειο που βρισκόταν περίπου ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και την Κασπία Θάλασσα, του οποίου η βασιλική δυναστεία και ένα σημαντικό μέρος του γενικού πληθυσμού υιοθέτησαν τον Ιουδαϊσμό ως κρατική θρησκεία κάπου κατά τον 8ο αιώνα.

«Οι Χάζαροι και ο ηγεμόνας τους ομολογούν την εβραϊκή πίστη.

Εάν αυτό συνέβαινε πάντα ανάμεσά τους, ή αν είναι κάτι παλαιότερων εποχών που έχει γίνει, οι αρχαίοι δεν λένε.»

- Αλ-Ισταχρί, Κιτάμπ αλ-Μασαλίκ ουαλ-Μαμαλίκ 932 μ.Χ.

"Η γη των Χαζάρων βρίσκεται ανάμεσα σε δύο μεγάλα νερά, και η πίστη τους είναι η πίστη του Ισραήλ.

Έμποροι ταξιδεύουν εκεί από την ανατολή και τη δύση, και μερικοί από αυτούς εγκαταστάθηκαν εκεί και έγιναν μέρος του βασιλείου.»

- Ιμπν Χαουκάλ, Σουράτ αλ-Άρντ 977 μ.Χ.

«Κατοικούμε εδώ σε αυτή τη γη ανάμεσα στα μεγάλα νερά από παλιά.

Αλλά πριν από αυτό, οι πρόγονοί μας ήρθαν από τα μακρινά βουνά, φέρνοντας τους νόμους που είχαν λάβει από τους παλιούς ανθρώπους.»

- Βασιλιάς Ιωσήφ της Χαζαρίας, Επιστολή προς τον Χασντάι ιμπν Σαπρούτ 950 μ.Χ.

Για περισσότερα από τριακόσια χρόνια η Χαζαρία άνθισε ως σημαντική εμπορική δύναμη, καθισμένη στο σταυροδρόμι μεταξύ της Χριστιανικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, των Ισλαμικών Χαλιφάτων και των Βόρειων Φυλών, και η ύπαρξή της επιβεβαιώνεται όχι μόνο από εβραϊκές πηγές αλλά και από Άραβες γεωγράφους, βυζαντινούς ιστορικούς και ταξιδιώτες από όλο τον μεσαιωνικό κόσμο.

Έπειτα, στα μέσα του 10ου αιώνα, κάτι έσπασε.

Ένας συνδυασμός εξωτερικών εισβολών από τους Ρως στα βόρεια και τους Βυζαντινούς και Τούρκους στα νότια διέλυσε την εξουσία του βασιλείου, και η κεντρική του εξουσία κατέρρευσε ολοκληρωτικά.

"Υπάρχει ένα μεγάλο βασίλειο πέρα από τα βόρεια βουνά, του οποίου ο λαός λέγεται ότι ομολογεί την πίστη του Ισραήλ.

Έχουν πλουτίσει μέσω του εμπορίου, αλλά αναφέρεται ότι οι γείτονές τους τώρα κοιτούν τον πλούτο τους με φθονερά μάτια.»

- Χρονικό των Βασιλέων 930 μ.Χ.

Όταν μια πολιτική δομή διαλύεται αλλά οι άνθρωποί της επιβιώνουν, δεν εξαφανίζονται απλώς μέσα στη γη, πακετάρουν ό,τι μπορούν να κουβαλήσουν και περπατούν προς όποια κατεύθυνση φαίνεται πιο ασφαλής.

"Το βασίλειό μου στέκεται στην πύλη των μεγάλων ποταμών και των μεγάλων θαλασσών.

Φυλάμε αυτό το πέρασμα για πολλές γενιές.

Αλλά τώρα οι λαοί του βορρά και του νότου δυναμώνουν εναντίον μας, και πρέπει να κοιτάξουμε τι μπορεί να φέρει το μέλλον.»

- Η Επιστολή του Βασιλιά Ιωσήφ της Χαζαρίας προς τον Χασντάι ιμπν Σαπρούτ 960 μ.Χ.

Σύγχρονες μαρτυρίες από τη Γενίζα του Καΐρου, από τις επιστολές των ηγετών των Χαζάρων που διασώζονται στην Ισπανία, και από Άραβες χρονικογράφους σημειώνουν ότι οι κοινότητες μετακινήθηκαν προς διάφορες κατευθύνσεις.

Κάποιες προς τα βουνά του Καυκάσου, κάποιες νότια στην Κριμαία και την ακτή της Μαύρης Θάλασσας, και κάποιες κατά μήκος των μεγάλων ποταμών που ρέουν βόρεια και δυτικά στις πεδιάδες αυτού που θα γινόταν η Πολωνία, η Ουγγαρία και τελικά τα γερμανικά εδάφη.

"Όταν το βασίλειο ανατράπηκε, κάποιοι έφυγαν στα βουνά, κάποιοι έμειναν στις πόλεις δίπλα στη θάλασσα, κάποιοι ταξίδεψαν δυτικά κατά μήκος των ποταμών όπου οι έμποροι περνούσαν πέρα-δώθε.»

- Η Επιστολή Schechter 1896

"Η παράδοση υποστηρίζει ότι μετά την πτώση του βασιλείου των Χαζάρων, οι Εβραίοι διασκορπίστηκαν προς κάθε κατεύθυνση, κάποιοι προς την Κριμαία, κάποιοι προς τον Καύκασο, κάποιοι κατά μήκος του Δνείπερου και του Βιστούλα, εγκαθιστώντας sière στις πόλεις και τα χωριά της Πολωνίας, της Ουγγαρίας και της Γερμανίας.»

- Joseph Jacobs, Οι Εβραίοι στη Ρωσία στο Τέλος του Μεσαίωνα 1893

Εδώ είναι επίσης το σημείο όπου το όνομα Tartaria μπαίνει στη συζήτησή μας.

Αν κοιτάξετε τους ευρωπαϊκούς χάρτες που τυπώθηκαν πριν από τον δέκατο ένατο αιώνα, ολόκληρη η έκταση της βόρειας και κεντρικής Ασίας, μαζί με τις απέραντες στέπες της ανατολικής Ευρώπης, συχνά χαρακτηρίζεται απλώς ως Μεγάλη Ταρταρία.

Carte de l'Asie, Henry Chatelain 1700

Παγκόσμιος χάρτης από το Κιτάμπ Σούρατ αλ-Άρκ 977 μ.Χ.

Η Χαζαρία ήταν ένα συγκεκριμένο βασίλειο που βρισκόταν μέσα σε αυτή την ευρεία περιοχή, το όνομα Ταρταρία χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει ολόκληρο το εσωτερικό της Ευρασίας· έναν τεράστιο κόσμο που κάποτε υπερασπιζόταν τη Χριστιανοσύνη κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών.

"Οι λαοί της Ανατολής έχουν κατά καιρούς προσφέρει φιλία στους Χριστιανούς και έχουν κηρύξει πόλεμο στους Σαρακηνούς, ελπίζοντας ότι μαζί η Γη του Αγίου θα ανακτηθεί.»

- Hayton of Corycus, Λουλούδια των Ιστοριών 1307 μ.Χ.

«Ενώ ο βασιλιάς καθυστερούσε στην Κύπρο, ο μεγάλος βασιλιάς των Τατάρων έστειλε αγγελιοφόρους σε αυτόν, χαιρετώντας τον ευγενικά και λέγοντας ότι ήταν έτοιμος να τον βοηθήσει να κατακτήσει τη Γη του Αγίου και να απελευθερώσει την Ιερουσαλήμ από το χέρι των Σαρακηνών.»

- Ζαν ντε Ζουανβίλ, Βίος του Αγίου Λουδοβίκου 1300 μ.Χ.

«Ήρθα από τον Βασιλιά των Τατάρων.

Λέει: 'Ας πάρουμε μαζί τη γη των Σαρακηνών, και η Ιερουσαλήμ θα είναι δική σου.'»

- Ραμπάν Μπαρ Σάουμα, Καταγραφή της Πρεσβείας του 1287 μ.Χ.

"Με τη βοήθεια του ουρανού, θα ξεκινήσουμε τον χειμώνα και θα φτάσουμε στη Δαμασκό την άνοιξη.

Αν στείλετε τους στρατούς σας, η Ιερουσαλήμ θα λυτρωθεί.»

- Η Επιστολή του Αργούν προς τον Εδουάρδο Α ́ της Αγγλίας 1290 μ.Χ.

Με το πέρασμα των αιώνων, καθώς οι ευρωπαίοι χαρτογράφοι αντικατέστησαν τις περιφερειακές ετικέτες με συγκεκριμένες πολιτείες και σύγχρονα σύνορα, η Μεγάλη Ταρταρία εξαφανίστηκε από τη χαρτογραφία και τη λογοτεχνία, δίνοντας τη θέση της στα ονόματα μεμονωμένων κρατών και αυτοκρατοριών όπως η Ρωσική Αυτοκρατορία, η Κίνα των Τσινγκ και τα διαδόχα χανάτα της Χρυσής Ορδής.

"Αυτή η περιοχή, που ονομάζεται Ταρταρία, εκτείνεται από την Κασπία Θάλασσα μέχρι τη Θάλασσα του Ωκεανού στα ανατολικά, και από τα βόρεια βουνά μέχρι τις περιοχές της Περσίας και της Ινδίας.

Διαιρείται σε πολλά βασίλεια και λαούς, όλοι γνωστοί με το κοινό όνομα Τατάροι.»

- Φρα Μάουρο, Μαππαμούντι 1459 μ.Χ.

«Τις μέρες αυτές εμφανίστηκαν στην Ανατολή οι λαοί γνωστοί ως Τάταροι, ένας λαός άγνωστος μέχρι τότε στο όνομα, προερχόμενος από τις απομακρυσμένες περιοχές πέρα από τα βουνά της Κασπίας.»

- Αλβέρικος των Τρουά-Φοντέν, Χρονικό 1222 μ.Χ.

"Ακριβώς αυτή τη χρονιά, ένας απεχθής σατανικός λαός, δηλαδή ένας τεράστιος στρατός Τατάρων, ξεπήδησε από τη γη του που περιβαλλόταν από βουνά...

Δραπετεύοντας σαν δαίμονες που απελευθερώθηκαν από τον Τάρταρο, γι' αυτό ονομάζονται καλά Τάρταροι, ξεχύθηκαν και, σαν ακρίδες, κατέκλυσαν το πρόσωπο της Γης.

Κατέστρεψαν τις γαίες της Ανατολής με φρικτή καταστροφή, καταστρέφοντας με φωτιά και σφαγή."

- Ματθαίος Πάρις, Chronica Majora 1241 μ.Χ.

Για πολλούς συγγραφείς και ερευνητές, η εξαφάνιση αυτής της ετικέτας υποδηλώνει ένα βαθύτερο ερώτημα για το πώς έχει διαμορφωθεί η ευρασιατική ιστορία.

Αντί να θεωρούνται οι μεταναστεύσεις της στέπας ως ένα ενιαίο γεγονός, οι μετακινήσεις από την Εσωτερική Ασία εξελίχθηκαν μέσα στους αιώνες, αναδιαμορφώνοντας τα πολιτικά και πολιτισμικά τοπία από τη στέπα Πόντου-Κασπίας μέχρι την Ανατολική Ευρώπη.

"Οι Ούννοι, προερχόμενοι από τη φυλή των μαγισσών που κατοικούσαν στους βάλτους, εγκαταστάθηκαν στην απέναντι όχθη του Μαιοτικού βάλτου.

Αγαπούσαν το κυνήγι και δεν είχαν καμία δεξιότητα σε καμία άλλη τέχνη.

Αφού μεγάλωσαν σε έθνος, διατάραξαν την ειρήνη των γειτονικών φυλών με κλοπές και λεηλασίες.»

- Ιορδάνης, Γέτικα 551 μ.Χ.

"Το έτος 6562 [1054], ήρθε ένας λαός, πολυάριθμος και ισχυρός, που ονομάστηκε Πολόβτσι.

Εμφανίστηκαν ξαφνικά και ερήμωσαν τη γη των Πετσενέγων, που ήρθαν και εγκαταστάθηκαν κατά μήκος του Δνείπερου.»

- Κώδικας Λαυρεντιανού 1054 μ.Χ.

«Οι Τάταροι άφησαν τη δική τους χώρα στην Άπω Ανατολή... και εισέβαλε στα εδάφη του βορρά και της ανατολής, καταστρέφοντας κάθε ίχνος μπροστά τους.»

- Ιωάννης του Πλάνο Καρπίνι, Historia Mongalorum 1247 μ.Χ.

Μέσα σε αυτές τις συζητήσεις, το Χαγανάτο των Χαζάρων έχει εδώ και καιρό τραβήξει την προσοχή σχετικά με πιθανές συνδέσεις μεταξύ των πολιτειών της στέπας και των μεταγενέστερων εβραϊκών κοινοτήτων στην Ανατολική Ευρώπη.

"Έχω ακούσει ότι υπάρχει ένα βασίλειο Εβραίων στον κόσμο, και είμαι πολύ έκπληκτος.

Ρώτησα τους εμπόρους και μου είπαν ότι είναι αλήθεια.

Έχω στείλει γράμματα μέσω Κωνσταντινούπολης, και προσεύχομαι να μου πείτε τα όλα: πώς ήρθε ο λαός σας να λατρεύει τον Θεό; Πώς ήρθαν οι βασιλιάδες στην πίστη; Ποια είναι η πόλη σου; Ποιος είναι ο στρατός σου;»

- Η Απάντηση του Βασιλιά Ιωσήφ 955 μ.Χ.

«Έχω δει τα βιβλία των Χαζάρων, και λένε ότι κάποιοι από τον λαό τους ασπάστηκαν τον Ιουδαϊσμό, αλλά δεν συμφωνούν για τον χρόνο ή τον τρόπο.»

- Ιούδας Χαλεβί, Το Κουζάρι 1140 μ.Χ.

"Στους κυρίους και αφέντες μας, ο Θεός να σας ευλογεί.

Όσον αφορά τον Ιακώβ του Χανουκά, έχει φύγει και το χρέος του είναι πάνω μας.

Σας ζητούμε, άρχοντές μας, να σταθείτε μαζί του και να τον βοηθήσετε, ώστε να μην χαθεί.

Γιατί είμαστε ξένοι εδώ, και περαστικοί, όπως ήταν όλοι οι πατέρες μας.»

- Η Επιστολή Κίβεν 939 μ.Χ.

Η σύγχρονη ιστορική και γενετική έρευνα αντιμετωπίζει την υπόθεση των Χαζάρων με σημαντικό σκεπτικισμό.

Οι περισσότεροι ιστορικοί και αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι οι Ασκενάζι Εβραίοι ανιχνεύουν την κύρια καταγωγή τους σε αρχαίους πληθυσμούς της Λεβάντ και της Μεσογείου που μετανάστευσαν μέσω της Νότιας Ευρώπης στη Ρηνανία και αργότερα στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, αντί να προέρχονται από μαζική μετανάστευση Χαζάρων.

"Οι εβραϊκοί πληθυσμοί της Ανατολικής Ευρώπης έχουν εν μέρει καταγωγή που προέρχεται από τον Βορρά και την Ανατολή, από εκείνη τη μεγάλη δεξαμενή λαών πέρα από την Κασπία.»

- Ο Ιουδαϊσμός ως Φυλή και Θρησκεία 1883

«Πέρα από τα σύνορα της ανατολής, όπου τα σύνορα στρέφονται προς βορρά, απλώνεται μια απέραντη ερημιά που σαρώνεται από πικρούς ανέμους, σκοτεινούς και απειλητικούς, που μοιάζει να σηματοδοτεί το τέλος της φύσης.»

- Κουίντος Κούρτιος Ρούφος, Ιστορίες του Μεγάλου Αλεξάνδρου 1ου αιώνα

"Από τα απομεινάρια εκείνου του λαού [των Χαζάρων] προέρχεται ένα μέρος των Πολωνών και Ρώσων Εβραίων.»

- Ανατολική Ανασκόπηση 1842

Αυτό που απομένει είναι ένα έντονο χάσμα ανάμεσα στις εικαστικές και τις αναθεωρητικές ερμηνείες της ιστορίας της στέπας.

Το πιο σημαντικό που πρέπει να κατανοήσουμε για αυτή την έρευνα είναι ότι δεν προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι η μία ιστορία είναι σωστή και να καταπνίξουμε την άλλη.

Αυτό που κάνουμε είναι απλώς να αναγνωρίζουμε ότι η ιστορία που μας διδάσκουν πιο συχνά δεν είναι η αλήθεια, και ότι όσο πιο πίσω εντοπίζουμε οποιαδήποτε ανθρώπινη κίνηση, τόσο πιο αβέβαια και κατακερματισμένα γίνονται φυσικά τα στοιχεία.

Γνωρίζουμε ότι ο εβραϊκός λαός ζούσε στην Αγγλία από το 1066 και μετά υπό την άμεση προστασία του βασιλιά; Και γνωρίζουμε ότι εκπλήρωναν μια συγκεκριμένη οικονομική λειτουργία που τους έκανε τόσο αναντικατάστατους όσο και ευάλωτους.

Ξέρουμε ότι κυκλοφόρησαν κατηγορίες εναντίον τους από πολύ νωρίς στην παραμονή τους; Και ξέρουμε ότι όταν ρωτάμε πού ζούσαν πριν φτάσουν εδώ, η απάντηση μας οδηγεί σε περισσότερους από έναν δρόμους.

Μερικοί από αυτούς τους δρόμους είναι καλά φωτισμένοι, συχνά χρησιμοποιούμενοι και σαφώς σηματοδοτημένοι σε κάθε τμήμα ιστορίας στον κόσμο.

Άλλοι διασχίζουν περιοχές όπου οι χάρτες είναι παλαιότεροι, οι πηγές συγκρούονται και οι πινακίδες έχουν πέσει ή σβηστεί εδώ και καιρό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αυτοί οι δρόμοι είναι φανταστικοί, απλώς ότι δεν έχουν συντηρηθεί ή επισκεφτεί κανείς τόσο συχνά.

Είτε το ταξίδι ξεκίνησε στις αρχαίες πόλεις της Μεσογείου είτε στα λιβάδια της Χαζαρίας και της Μεγάλης Ταρταρίας, είτε ίσως ως ανάμειξη ρυακιών και από τις δύο κατευθύνσεις, ίσως να μην λυθεί ποτέ προς ικανοποίηση όλων.

Αλλά η άρνηση να κοιτάξουμε προς τα ανατολικά απλώς επειδή δεν ταιριάζει άνετα στην αποδεκτή αφήγηση δεν είναι ιστορία:

είναι περιορισμός

Και η ειλικρινής αναζήτηση της αλήθειας δεν ήταν ποτέ μόνο να κοιτάμε εκεί που το φως είναι καλύτερο.

"Ο αναζητητής της αλήθειας δεν είναι αυτός που μελετά τα γραπτά των αρχαίων και τους εμπιστεύεται, αλλά μάλλον αυτός που αμφισβητεί όσα συλλέγει και υποβάλλει σε συζήτηση ό,τι εξετάζει από κάθε πλευρά.»

- Αλ-Μπιρούνι 1030 μ.Χ.

**Εδώ εκθέτουμε απόψεις και πληροφορία.Δεν συμφωνούμε απαραίτητα με τους αρθρογράφους.

Δεν υπάρχουν σχόλια: