Η ψευδαίσθηση της πολιτικής επιλογής

 

Είμαστε κλειδωμένοι στο σημερινό σύστημα και όχι μόνο επειδή οι ελίτ έχουν κλείσει την πόρτα.

Διχασμένο Βασίλειο

Η πολιτική επιλογή στη Δύση είναι μια ψευδαίσθηση και ένας αντικατοπτρισμός. Τα διάφορα πολιτικά κόμματα είναι σαν το κουρκούτι για βάφλες: όπως και να το ρίξεις, καταλήγεις να παίρνεις την ίδια βάφλα, και ακόμη και οι διαφορετικές εθνικές βάφλες φαίνονται όλες ίδιες.

Αντανακλαστικά το αποδίδουμε σε μια κλίκα φαύλων ελίτ που κρατούν τα πάντα κρυφά. Αλλά κάθε δυτική χώρα έπεσε ταυτόχρονα στα ξόρκια των κακοποιών των κόμικς ή συνέβη κάτι δομικό που μας έβαλε σε ένα μονοπάτι από το οποίο δεν μπορούμε εύκολα να παρεκκλίνουμε;

Ας ξεκινήσουμε με την ίδια εποχή που αναφέρθηκα παλιότερα, τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970, αλλά ας δούμε τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία για να δούμε πώς διαμορφώθηκε το μονολιθικό σίδερο βάφλας της Δύσης.

Στη μεταπολεμική περίοδο, η ενέργεια ήταν τόσο φθηνή που λειτουργούσε ως δωρεάν εγχώρια επιδότηση. Τα δυτικά έθνη το εκμεταλλεύτηκαν αυτό για να χτίσουν τα πάντα κάτω από τον ήλιο. Οι δυτικοί εργαζόμενοι, εν τω μεταξύ, είχαν αρχίσει να αποσπούν μεγαλύτερο μερίδιο του πλεονάσματος μέσω υψηλότερων μισθών και εκτεταμένης κοινωνικής προστασίας. Όσο η συνολική πίτα μεγάλωνε -που σημαίνει ότι η επιδότηση φθηνής ενέργειας επεκτεινόταν- αυτή η ρύθμιση ήταν βιώσιμη.

Τα ενεργειακά σοκ της δεκαετίας του 1970 τράβηξαν το χαλί κάτω από την ενεργειακή επιδότηση. Ξαφνικά, οι ακριβοί και καλά οργανωμένοι εργάτες στη Δύση έγιναν εμπόδιο. Το πρόβλημα δεν ήταν απλώς ότι συγκεκριμένες βιομηχανίες είχαν γίνει μη ανταγωνιστικές, αλλά ότι ολόκληρος ο κοινωνικός οικισμός είχε γίνει πολύ περίπλοκος και ενεργοβόρος για το πλεόνασμα από το οποίο εξαρτιόταν. (Λάβετε υπόψη ότι η οικονομία είναι βασικά ένα ενεργειακό σύστημα, όχι ένα νομισματικό σύστημα.)

Ωστόσο, κανείς στη Δύση δεν είχε καμία πρόθεση να δεχτεί ότι το μπολ του punch είχε φύγει. Για να διατηρηθεί το βιοτικό επίπεδο, χρειαζόταν μια διαφορετική κλίση. Χρησιμοποιώ τη λέξη "κλίση" με τη θερμοδυναμική έννοια για να εννοήσω τη διαφορά μεταξύ δύο σημείων που αναγκάζει τα πράγματα να ρέουν από το ένα στο άλλο. Το κεφάλαιο κινείται προς υψηλότερες αναμενόμενες αποδόσεις. Η παραγωγή κινείται προς χαμηλότερο κόστος.

Αυτό στο οποίο στράφηκε η Δύση ήταν τεράστιες δεξαμενές φθηνού, ασθενώς οργανωμένου εργατικού δυναμικού στον Παγκόσμιο Νότο και τελικά στην Κίνα του Ντενγκ Σιαοπίνγκ. Αυτό ήταν ένα εργατικό αρμπιτράζ, αλλά στην πραγματικότητα ήταν μια μεταμφιεσμένη ενεργειακή διαβάθμιση. Ένας συνδικαλισμένος εργαζόμενος στις ΗΠΑ ή τη Δυτική Ευρώπη χρειαζόταν ένα σπίτι στα προάστια, ένα αυτοκίνητο, βενζίνη, μια περίπλοκη αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων και εκτεταμένα δίκτυα κοινωνικής ασφάλειας. Αυτό σήμαινε ότι το κόστος εργασίας σε επίπεδο συστήματος στη Δύση -το «ενεργειακό κόστος της εργασίας»- ήταν πολύ υψηλότερο από ό,τι αλλού.

Τα αναπτυσσόμενα έθνη έβγαιναν από την αγροτική φτώχεια και οι εργάτες τους ήταν πρόθυμοι να δουλέψουν δωδεκάωρες βάρδιες σε εργοστάσια για χαμηλούς μισθούς, επειδή αυτό ήταν ακόμα μια αναβάθμιση στο βιοτικό τους επίπεδο. Η Κίνα από μόνη της αντιπροσώπευε μια τεράστια δημογραφική ενεργειακή βαθμίδα που έπρεπε να καεί. Αυτό το αρμπιτράζ λειτουργεί μόνο λόγω μιας κραυγαλέας θερμοδυναμικής ασυμμετρίας: χρειάζεται πολύ λιγότερη ενέργεια για να μετακινηθούν άψυχα αντικείμενα σε έναν ωκεανό από ό,τι για να διατηρηθεί ένας άνθρωπος εργαζόμενος σε υψηλό βιοτικό επίπεδο.

Έτσι, χτίστηκε μια νέα χρηματιστικοποιημένη αρχιτεκτονική για να εκμεταλλευτεί αυτή την ενεργειακή βαθμίδα, στον πυρήνα της οποίας ήταν το πετροδολάριο. Η αποσύνδεση του δολαρίου από τον χρυσό και η επανασύνδεση με την ενέργεια σήμαινε ότι εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια άρχισαν να κυκλοφορούν στα παγκόσμια τραπεζικά δίκτυα. Πριν από το 1971, δεν μπορούσες απλώς να εκδηλώσεις ατελείωτα δολάρια από το τίποτα, επειδή η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ έπρεπε να τα υποστηρίξει με χρυσό που κάθεται στα θησαυροφυλάκιά της.

Αυτά τα ανακυκλωμένα πετροδολάρια έγιναν ένα ταχέως κινούμενο τσουνάμι κεφαλαίου που πλημμύρισε ό,τι φαινόταν πολλά υποσχόμενο, τα εθνικά σύνορα να είναι καταραμένα. Έτσι γεννήθηκε η χρηματιστικοποιημένη παγκοσμιοποίηση και κατέστησε την παλιά εκδοχή της εθνικής κυριαρχίας αναχρονιστική. Σε ένα σύστημα ρευστού κεφαλαίου, αλυσίδων εφοδιασμού που υποστηρίζονται από πετροδολάρια και κυμαινόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών, το έθνος-κράτος έγινε ένα υποδεέστερο κύτταρο μέσα σε μια παγκόσμια θερμοδυναμική μηχανή.

Φωτογραφία: Ο Ρόναλντ Ρίγκαν και ο Φρανσουά Μιτεράν σε τελετή κατάθεσης στεφάνων στο αμερικανικό νεκροταφείο στην παραλία της Ομάχα, τον Ιούνιο του 1984. Wiki Commons.

Η τελευταία σοβαρή προσπάθεια μιας μεγάλης δυτικής κυβέρνησης να διατηρήσει την ικανότητα ενός εθνικού εκλογικού σώματος να καθορίζει τις δικές του οικονομικές ρυθμίσεις ήρθε με την εκλογή του Φρανσουά Μιτεράν στη Γαλλία το 1981. Έκανε μια γενναία αλλά καταδικασμένη στάση για το έθνος ενάντια στο παγκοσμιοποιημένο χρηματοπιστωτικό δίκτυο. Ο σοσιαλιστής Μιτεράν δεν είναι ήρωας της αντιφρονούσας δεξιάς, αλλά θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με τουλάχιστον μια τραγική συμπάθεια επειδή είναι ο πρώτος ηγέτης που συνθλίβεται από το παγκοσμιοποιημένο πλέγμα.

Το κοινοτικό πρόγραμμα του Μιτεράν ήταν η πιο σαρωτική εξαγορά της ιδιωτικής βιομηχανίας που έχει παρατηρηθεί στην Ευρώπη από τα αμέσως μεταπολεμικά χρόνια. Εθνικοποίησε βασικές γαλλικές εταιρείες και η κυβέρνησή του ανέλαβε τριάντα εννέα τράπεζες με έδρα τη Γαλλία, μαζί με αρκετές χρηματοοικονομικές εταιρείες χαρτοφυλακίου και μεγάλους βιομηχανικούς ομίλους. Αύξησε τους μισθούς, μείωσε την ηλικία συνταξιοδότησης και επέκτεινε τα επιδόματα.

Το πρόβλημα είναι ότι προσπαθούσε να τρέξει παλιομοδίτικο, τοπικό λογισμικό κλειστού βρόχου σε υλικό μετά το πετροδολάριο. Η Γαλλία δεν ήταν ένα κλειστό σύστημα. Ήταν βαθιά ενσωματωμένο στο Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα (ΕΝΣ) και στα παγκόσμια εμπορικά δίκτυα. Έτσι, όταν ο Μιτεράν διοχέτευσε ρευστότητα στη γαλλική οικονομία, οι καταναλωτές είχαν σίγουρα περισσότερα χρήματα, αλλά δεν αγόραζαν μόνο γαλλικά προϊόντα. Αγόραζαν φθηνότερα αγαθά από το εξωτερικό, οπότε το πλεόνασμα που προσπαθούσε να δημιουργήσει ο Μιτεράν διέρρευσε αμέσως από το σύστημα. Ο γαλλικός λαός, όποιες κι αν είναι οι πολιτικές του απόψεις, δεν ψήφισε υπέρ της κυριαρχίας με τις καταναλωτικές του συνήθειες.

Βλέποντας ότι η Γαλλία εθνικοποιούσε τις βιομηχανίες, οι επενδυτές έτρεξαν προς την έξοδο. Το 1963, ένας πλούσιος Γάλλος ιδιώτης ή εταιρεία δεν μπορούσε εύκολα να διαμαρτυρηθεί για την κυβερνητική πολιτική πατώντας ένα κουμπί και μεταφέροντας δισεκατομμύρια σε τραπεζικούς λογαριασμούς στην Ελβετία ή τη Νέα Υόρκη, αλλά μέχρι το 1983 μπορούσαν. Όπως ήταν φυσικό, το φράγκο έπεσε κατακόρυφα. Σύμφωνα με τους κανόνες του παγκοσμιοποιημένου δικτύου, ένα νόμισμα που καταρρέει είναι ο τρόπος του συστήματος να επιβάλει την ισορροπία. Για να μην καταρρεύσει εντελώς το φράγκο, η γαλλική κεντρική τράπεζα έπρεπε να κάψει τα συναλλαγματικά αποθέματα.

Ο Μιτεράν είχε δύο επιλογές: να διπλασιάσει και να επιδιώξει την αυτάρκεια ή να συνθηκολογήσει. Εάν συμβεί το πρώτο, η Γαλλία θα αποχωρήσει από το EMS, θα κλείσει τα σύνορά της, θα εφαρμόσει αυστηρούς ελέγχους κεφαλαίων και θα περιορίσει τα ξένα αγαθά. Χωρίς την εγχώρια ενέργεια και το υπόστρωμα πρώτων υλών για αυτάρκεια, η Γαλλία θα είχε μετατραπεί σε ένα απομονωμένο νησί χαμηλής απόδοσης - μια ευρωπαϊκή Βόρεια Κορέα ή Κούβα.

Η δεύτερη επιλογή ήταν να παραδοθούμε στο παγκοσμιοποιημένο χρηματοπιστωτικό πλέγμα και να αποδεχτούμε ότι τα σήματα της παγκόσμιας αγοράς και όχι το γαλλικό κράτος υπαγορεύουν την κατανομή των πόρων. Ο Μιτεράν επέλεξε φυσικά το δεύτερο σε αυτό που έγινε γνωστό ως tournant de la rigueur. Η μεταστροφή του ήταν μια αναγνώριση ότι οι διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού και η υποστηριζόμενη από το πετροδολάριο παγκόσμια χρηματοδότηση ήταν πολύ πιο ισχυρές -όχι μόνο πολιτικά αλλά θερμοδυναμικά- από τα πολιτικά σύνορα της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Η πολιτική δεξιά ερμηνεύει την περιοδεία του Μιτεράν ως σημάδι της αποτυχίας του σοσιαλισμού και της ανωτερότητας του καπιταλισμού της ελεύθερης αγοράς. Αλλά η «ελεύθερη αγορά» κέρδισε επειδή ενήργησε ως ένας εξαιρετικά αποδοτικός οδοκαθαριστής ενέργειας που ήταν πρόθυμος να αγνοήσει τα εθνικά σύνορα αναζητώντας μια καλύτερη ενεργειακή βαθμίδα. Σε έναν κόσμο όπου το ενεργειακό κόστος των μεταφορών παραμένει αμελητέο και η «ελεύθερη αγορά» δεν περιορίζεται από σύνορα, θα κερδίζει πάντα όσο υπάρχει μια νέα κλίση εκεί έξω για εκμετάλλευση.

Η δεξιά επευφημούσε αντανακλαστικά την «ήττα του σοσιαλισμού» του παγκοσμιοποιημένου πλέγματος τη δεκαετία του 1980 σαν γαλοπούλες που γιορτάζουν τα Χριστούγεννα, αγνοώντας τις βαθύτερες επιπτώσεις του να επιτρέπεται στις επιχειρήσεις να διαχωρίζουν την τοποθεσία παραγωγής από το κοινωνικό σύστημα που είχε συντηρήσει τον παραγωγό. Τίποτα από αυτά, φυσικά, δεν αποτελεί επιχείρημα για τον σοβιετικού τύπου κεντρικό σχεδιασμό, οι ελλείψεις του οποίου είναι αυτονόητες. Αλλά η αποτυχία του κεντρικού σχεδιασμού δεν διευθετεί ένα διαφορετικό ερώτημα: εάν μια κοινωνία μπορεί να διατηρήσει την ικανότητα να καθορίζει τις δικές της οικονομικές προτεραιότητες ή πρέπει να την παραδώσει σε ένα σύστημα του οποίου οι κυβερνητικές επιταγές τίθενται αλλού.

Η συνθηκολόγηση του Μιτεράν πλαισιώθηκε ως «στροφή προς την Ευρώπη». Ωστόσο, η Ευρώπη λειτούργησε ως ένα σκόπιμο ενδιάμεσο σπίτι - ένα τοπικό σκηνικό - για το παγκοσμιοποιημένο δίκτυο. Στην πραγματικότητα, το ευρωπαϊκό σχέδιο χρησιμοποιήθηκε σκόπιμα για να αποκλείσει μόνιμα τον τοπικό σοσιαλισμό και να διαλύσει την εθνική κυριαρχία. Όπως επεσήμανε ο Daniel Mahoney, «... ο στόχος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης έκανε σχεδόν αδύνατες τις νέες κολεκτιβιστικές επιχειρήσεις γαλλικού τύπου». Ο Mahoney συνεχίζει ότι οι κλασικοί φιλελεύθεροι της Ευρώπης (εννοώντας τους υποστηρικτές της ελεύθερης αγοράς) «συμφιλιώθηκαν κάπως άκριτα με το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Υπό το πρίσμα του εναλλακτικού [σοσιαλισμού], ήταν ευκολότερο να αγνοηθούν ερωτήματα σχετικά με τη γραφειοκρατική βαρβαρότητα της ΕΕ και τις απειλές της για την εθνική κυριαρχία».

Με άλλα λόγια, οι Ευρωπαίοι ενοποιητές ενθάρρυναν την καταστροφή της εθνικής κυριαρχίας για να προστατευτούν από την οικιακή εργασία. Είναι τόσο μεγάλο άλμα να τους βλέπουμε να προστατεύουν τον εαυτό τους από τον ίδιο τον πληθυσμό; Η πραγματική πολιτική αντίσταση μέσα σε ένα μόνο έθνος-κράτος έγινε πρακτικά παρωχημένη επειδή το κεφάλαιο μπορούσε απλώς να την παρακάμψει. Μόλις οι άνθρωποι μετατραπούν από σημαντικοί εργαζόμενοι στις εθνικές βιομηχανίες σε ανίσχυρους, χρεωμένους καταναλωτές εισαγόμενων αγαθών, δεν υπάρχουν πολλά που να εμποδίζουν το επόμενο βήμα, το οποίο είναι απλώς η αραίωση του λαού με μετανάστες -ίσως μια τελική κλίση προς εκμετάλλευση- που είναι ακριβώς αυτό που συμβαίνει τώρα.

Ο Μιτεράν κατέληξε ουσιαστικά να μετατρέψει το Γαλλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα από ένα κόμμα της βιομηχανίας σε ένα από την αστική ελίτ των υπηρεσιών και της πληροφορίας. Αυτό σηματοδότησε τη γέννηση της σύγχρονης «κεντροαριστεράς», μιας προνομιούχας, παρασιτικής πολιτικής τάξης που χρησιμοποιεί προοδευτική κοινωνική ρητορική, ενώ είναι πλήρως υποταγμένη στο παγκοσμιοποιημένο χρηματοπιστωτικό πλέγμα.

Ο Fabien Escalona, γράφοντας για το περιοδικό Jacobin, συνόψισε τι συνέβη στη Γαλλία:

Το Σοσιαλιστικό Κόμμα ξεκίνησε τη μετατροπή από ένα διευθυντικό κράτος σε αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αναισθησιοκρατικό κράτος, που χαρακτηρίζεται από νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις, με αρκετά υψηλά επίπεδα δημόσιων δαπανών για να μετριάσει τον αντίκτυπο αυτών των μεταρρυθμίσεων στον πληθυσμό. Από τότε, έχουμε μια υβριδική οικονομική πολιτική ή πολιτική οικονομία στη Γαλλία.

Αυτό που ο Escalona αποκαλεί «αναισθησιοκρατικό κράτος» -ένας εξαιρετικός όρος- είναι ένα σύστημα που χρησιμοποιεί τα οικονομικά tokens που προέρχονται από την παγκοσμιοποίηση για να ναρκώσει τον πληθυσμό ώστε να αποδεχτεί την απώλεια του ελέγχου. Εν τω μεταξύ, στο επίπεδο του υποστρώματος, γίνεται σαφής η διάκριση μεταξύ μιας κατευθυνόμενης κατάστασης και αυτού του υβριδικού μοντέλου. Η αρχική φιλοδοξία του σοσιαλισμού ήταν να φέρει τα μέσα παραγωγής υπό συλλογικό έλεγχο, δηλαδή το πραγματικό φυσικό υλικό: την παραγωγή ενέργειας, τα ορυχεία, τα εργοστάσια – και επίσης το επενδυτικό κεφάλαιο. Σύμφωνα με το υβριδικό μοντέλο, αυτά τα πράγματα εξακολουθούν να υπόκεινται στις επιταγές του παγκοσμιοποιημένου χρηματοπιστωτικού δικτύου, ενώ το «σοσιαλιστικό» κράτος απλώς αναδιανέμει περισσότερα από τα κέρδη.

Με την παράδοση στο δίκτυο στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Γαλλία απέκτησε πρόσβαση στις θερμοδυναμικές αποδόσεις του αρμπιτράζ. Οι Γάλλοι απέκτησαν φθηνά καταναλωτικά αγαθά και πρόσβαση στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές για να χρηματοδοτήσουν το εθνικό τους χρέος με χαμηλά επιτόκια. Εν τω μεταξύ, οι απολυμένοι εργάτες του εργοστασίου, μεταφορικά μιλώντας, επαναπροσλήφθηκαν στην οικονομία των υπηρεσιών για να πουλήσουν τα φθηνά εισαγόμενα αγαθά που κατέστησαν δυνατά οι δικές τους χαμένες δουλειές. Τα οικονομικά κέρδη του αρμπιτράζ χρηματοδότησαν την καταναλωτική πίστη και το κράτος πρόνοιας.

Ο Μιτεράν ήταν ο τελευταίος ηγέτης μιας μεγάλης δυτικής δύναμης που ανέπτυξε τον μηχανισμό ενός κυρίαρχου κράτους σε μια δομική μάχη ενάντια στο αναδυόμενο παγκοσμιοποιημένο χρηματοπιστωτικό δίκτυο. Μέχρι τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, όταν οι επιστροφές ενέργειας επανήλθαν σε πτώση μετά από μια σύντομη άνοδο στη δεκαετία του 1980, δεν υπήρχε δρόμος επιστροφής. Όταν ο Φρανσουά Ολάντ έθεσε υποψηφιότητα για τη γαλλική προεδρία το 2012, είπε περίφημα μια φράση που ακουγόταν σαν κλασική ρητορική του Μιτεράν: «Ο πραγματικός μου αντίπαλος δεν έχει όνομα, πρόσωπο ή κόμμα. Δεν κατεβαίνει ποτέ ως υποψήφιος και δεν θα εκλεγεί ποτέ. Ο πραγματικός μου αντίπαλος είναι ο κόσμος των οικονομικών». Η αριστερά λιποθύμησε, νομίζοντας ότι ένας νέος σοσιαλιστής πρωταθλητής είχε φτάσει.

Αλλά ο Ολάντ ήξερε τη θέση του. Δεν εθνικοποίησε ούτε μία τράπεζα. Αντ 'αυτού, εισήγαγε τον χαρακτηριστικό φορολογικό συντελεστή 75% για τους εκατομμυριούχους, ο οποίος ήταν απλώς ένας πιο επιθετικός μηχανισμός για να αποσπάσει από το δίκτυο. Όσο ήπιο κι αν ήταν, το grid τον τιμώρησε ούτως ή άλλως. Ο φόρος δεν συγκέντρωσε σχεδόν καθόλου έσοδα, έπνιξε τις ξένες επενδύσεις και μετέτρεψε τη Γαλλία σε περίγελο μεταξύ της οικονομικής ελίτ. Μέσα σε δύο χρόνια, ο Ολάντ εκτέλεσε το δικό του tournant. Ο φόρος του είχε ήδη ακυρωθεί από δικαστήριο και στη συνέχεια αναδιατυπώθηκε, αλλά η αναθεωρημένη έκδοση επετράπη να λήξει το 2014. Στη συνέχεια διόρισε έναν πρώην επενδυτικό τραπεζίτη των Rothschild ονόματι Emmanuel Macron ως υπουργό Οικονομίας του και ψήφισε νόμους υπέρ των επιχειρήσεων για να κάνει τη Γαλλία ξανά «ανταγωνιστική».

Τίποτα που να πλησιάζει σε ένα εγχειρίδιο του Μιτεράν δεν θα μπορούσε καν να επιχειρηθεί στη σημερινή Δύση, ειδικά καθώς η παλίρροια της φθηνής ενέργειας συνεχίζει να υποχωρεί αμετάκλητα. Ο σοσιαλιστής αγαπημένος της Αμερικής, Μπέρνι Σάντερς, ήταν πλήρως αφοσιωμένος στον σκοπό του «σιφόνι περισσότερο». Οι δυτικές πολιτικές ελίτ, είτε κατ' όνομα αριστερές είτε δεξιές, είναι μια διευθυντική κάστα της οποίας η δουλειά είναι να διατηρούν τα έθνη τους «ανταγωνιστικά» και ελκυστικά για το δίκτυο. Η Κίνα διατηρεί έναν μερικώς κλειστό λογαριασμό κεφαλαίου, αλλά μπορεί να το κάνει επειδή βρίσκεται σε ένα βουνό συναλλαγματικών αποθεμάτων και είναι ο μεγαλύτερος καθαρός εξαγωγέας στον κόσμο με ένα βιομηχανικό οικοσύστημα εκατοντάδων εκατομμυρίων εργαζομένων που υποστηρίζεται από μια τεράστια υποδομή άνθρακα. Το παγκόσμιο κεφάλαιο έπρεπε να αποδεχτεί τους όρους της Κίνας επειδή δεν μπορούσε να βρει αυτό το υπόστρωμα πουθενά αλλού. Η Ρωσία, με τους τεράστιους πόρους και τη γη της, κατάφερε επίσης να ξεφύγει με κάποια ανεξαρτησία από το δίκτυο.

Είναι ενδεικτικό ότι τα οικονομικά προγράμματα των ακροδεξιών κομμάτων της Ευρώπης δύσκολα αποκλίνουν από το κυρίαρχο ρεύμα. Πριν από μια δεκαετία, ο Εθνικός Συναγερμός μιλούσε για εγκατάλειψη του ευρώ και επιστροφή στο φράγκο και το γερμανικό AfD ιδρύθηκε κυριολεκτικά σε μια πλατφόρμα κατά του ευρώ. Σήμερα, αυτές οι ριζοσπαστικές σανίδες έχουν καθαριστεί από τα μανιφέστα τους.

Είναι εύκολο να υποσχεθείς ότι θα κάψεις το χρηματοπιστωτικό σύστημα όταν οι δημοσκοπήσεις βρίσκονται στο 8% και έχεις μηδενικές πιθανότητες να χρειαστεί πραγματικά να διαχειριστείς τις συνέπειες. Αλλά τη στιγμή που ένα πρώην περιθωριακό κόμμα φτάνει στο κατώφλι της εξουσίας, κοιτάζει τα υπολογιστικά φύλλα και ξεσπά κρύος ιδρώτας. Για να κερδίσεις τις εθνικές εκλογές, πρέπει να κερδίσεις την αναισθητοποιημένη μεσαία τάξη. Αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να μισούν τη μαζική μετανάστευση και την προοδευτική κουλτούρα, αλλά έχουν μερίδιο στο σύστημα: οι συντάξεις, οι λογαριασμοί ταμιευτηρίου και τα στεγαστικά τους δάνεια εκφράζονται σε ευρώ. Η πυροδότηση μιας οικονομικής κρίσης δεν είναι ο τρόπος για να κερδίσεις καρδιές.

Η Τζόρτζια Μελόνι εξελέγη ως λαϊκίστρια κατά των Βρυξελλών. Αλλά η Ιταλία κουβαλά ένα βουνό δημόσιου χρέους που, εκείνη την εποχή, διατηρήθηκε στη ζωή από τα προγράμματα αγοράς ομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Τη στιγμή που μπήκε στα άδυτα, εκτέλεσε μια απρόσκοπτη στροφή για να γίνει μια ορθόδοξη δημοσιονομική συντηρητική, έριξε την υποστήριξή της στο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό κατεστημένο και ευθυγράμμισε ακόμη και την εξωτερική της πολιτική με την Ουάσιγκτον και τις Βρυξέλλες. Ίσως ξεπέρασε το καθήκον, αλλά το γεγονός παραμένει ότι δεν μπορείς να αντιταχθείς σοβαρά στο δίκτυο εάν διοικείς μια ευρωπαϊκή χώρα κορεσμένη από χρέη, εκτός εάν είσαι έτοιμος να διαχειριστείς μια οικονομική κατάρρευση τύπου Βενεζουέλας. Μέχρι τη στιγμή που ένα ακροδεξιό κόμμα είναι σε θέση να κερδίσει πραγματικά τις εκλογές, έχει ήδη υπογράψει την ίδια ακριβώς συμφωνία μίσθωσης για τη διαχείριση της παγκοσμιοποιητικής μηχανής με το κατεστημένο που αντικαθιστά.

Είναι η ίδια ιστορία με την άκρα αριστερά. Κατά τη διάρκεια της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, ο Αλέξης Τσίπρας στην Ελλάδα αναδείχθηκε ως ένας ριζοσπάστης, κατά της λιτότητας που εκπροσωπούσε ένα νεομαρξιστικό κόμμα. Υποσχέθηκε να σκίσει τις συνθήκες που επέβαλαν οι «τεχνοκράτες της παγκοσμιοποίησης» στις Βρυξέλλες, να αθετήσει το χρέος της Ελλάδας και να διεκδικήσει ξανά την ελληνική κυριαρχία για την εργατική τάξη. Αλλά ο Τσίπρας διπλώθηκε σαν καρέκλα γκαζόν όταν το διακύβευμα αυξήθηκε. Το μόνο που έπρεπε να κάνει η ΕΚΤ ήταν να πνίξει την έκτακτη ρευστότητα προς τις ελληνικές τράπεζες και τα ΑΤΜ σε όλη την Ελλάδα άρχισαν κυριολεκτικά να ξεμένουν από μετρητά.

Στον Τσίπρα δόθηκε μια βάναυση, δυαδική επιλογή: είτε να αποδεχτείς τη λιτότητα είτε να σε πετάξουν έξω από την Ευρωζώνη, να δεις ολόκληρο το τραπεζικό σου σύστημα να καταρρέει, το νέο σου νόμισμα να εξατμίζεται και το έθνος σου να ξεμένει από το σκληρό νόμισμα που απαιτείται για την εισαγωγή τροφίμων και πετρελαίου. Πήρε το μήνυμα. Αγνοώντας ένα εθνικό δημοψήφισμα όπου ο λαός του ψήφισε υπέρ της απόρριψης των όρων του προγράμματος διάσωσης, υπέγραψε τα έγγραφα λιτότητας και πέρασε το υπόλοιπο της θητείας του διαχειριζόμενος ευσυνείδητα τη νεοφιλελεύθερη παρακμή της χώρας του.

Το 2016, οι Βρετανοί ψήφισαν υπέρ του Brexit με το σύνθημα «πάρτε πίσω τον έλεγχο». Ήταν ένα κλασικό αίτημα για την ανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας. Το Brexit τελικά συνέβη, αλλά τίποτα δεν άλλαξε. Οι υπέρμαχοι του Brexit πίστευαν πραγματικά ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν η πηγή της απώλειας της κυριαρχίας τους και απέτυχαν να δουν ότι η ΕΕ ήταν απλώς ένα περιφερειακό υποκατάστημα του μεγαλύτερου πλέγματος, το οποίο ήταν ήδη άνετα εγκατεστημένο στο Σίτι του Λονδίνου. Όταν η συντηρητική πρωθυπουργός Λιζ Τρας δοκίμασε ένα ήπιο -ομολογουμένως αμφίβολο- πείραμα μείωσης φόρων το 2022, τιμωρήθηκε αμέσως και αυστηρά από την αγορά ομολόγων.

Θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι απολύτως τίποτα δεν είναι δυνατό μεταξύ των άκρων της αχαλίνωτης παγκοσμιοποίησης και της ακραίας αυτάρκειας. Μια κυβέρνηση μπορεί να προσπαθήσει να περπατήσει σε τεντωμένο σχοινί χάραξης πολιτικής βιομηχανικής πολιτικής, επιλεγμένων ελέγχων κεφαλαίων, ρύθμισης των βραχυπρόθεσμων χρηματοοικονομικών ροών, μεταξύ άλλων μέτρων. Τελικά, όμως, θα χρειαζόταν ένας πληθυσμός πρόθυμος να υπομείνει περιορισμούς και να κάνει ορισμένες θυσίες υπέρ ενός σαφούς οράματος κυριαρχίας. Τουλάχιστον, θα απαιτούσε έναν πληθυσμό που δεν είναι ικανοποιημένος με την ατελείωτη κατανάλωση που τροφοδοτείται από πίστωση. Η Ιαπωνία έχει λίγο πολύ καταφέρει αυτό το τεντωμένο σχοινί. Κανένα δυτικό έθνος δεν έχει πλησιάσει.

Φωτογραφία: Ένας διαδηλωτής για το Brexit στο Γουέστμινστερ της Αγγλίας, Σεπτέμβριος 2021, από τον Mark.

Κάθε λαϊκιστής -αριστερός ή δεξιός- που προσπαθεί να «ανακτήσει τον έλεγχο» μέσα σε ένα μόνο έθνος-κράτος θα κρεμαστεί το μεσημέρι, επειδή ο μηχανισμός εξακολουθεί να έχει αρκετή ενέργεια και μόχλευση δικτύου. Αλλά εδώ είναι η παγίδα: αυτό δεν συμβαίνει επειδή το πλέγμα καταστέλλει κακόβουλα μια νικηφόρα λύση. Κάθε δυτική χώρα που «ανακτά τον έλεγχο» οικονομικά θα ανακάλυπτε γρήγορα ότι το βιοτικό της επίπεδο είναι δυσανάλογο με τη βάση των πόρων και της παραγωγικότητάς της και ότι χωρίς ένα καλό αρμπιτράζ δεν υπάρχουν πολλά για να εργαστούμε. (Αυτό δεν αποκλείει τη δυνατότητα να ανακτήσει κανείς τον έλεγχο των συνόρων του.)

Οι οικονομολόγοι που υπόσχονται απερίσκεπτα να επαναπατρίσουν την παραγωγή διατηρώντας παράλληλα υψηλό βιοτικό επίπεδο, αγνοούν τα θερμοδυναμικά μαθηματικά: η παραγωγική ικανότητα που θέλουν να φέρουν στην πατρίδα τους θα πρέπει να ξαναχτιστεί σε μια πολύ πιο ακριβή ενεργειακή βάση, κανιβαλίζοντας έτσι τους πόρους από τους οποίους εξαρτάται ήδη η υπόλοιπη οικονομία (για να μην πούμε τίποτα για το κόστος εργασίας στο εσωτερικό). Οι υποδομές που κατασκευάστηκαν σε μια εποχή πρακτικά δωρεάν ενέργειας δεν θα ανακατασκευαστούν εύκολα στην εποχή του σχιστόλιθου.

Ωστόσο, κάθε μέρα που περνά το παγκοσμιοποιημένο χρηματοπιστωτικό δίκτυο μοιάζει όλο και περισσότερο με μια μη βιώσιμη πυραμίδα χρέους. Το χρέος αντισταθμίζει την πτώση των ενεργειακών πλεονασμάτων και τη μείωση των κλίσεων, καθώς όλο και περισσότερες χρηματοοικονομικές απαιτήσεις δημιουργούνται σε ένα μειούμενο κομμάτι της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας. Καθώς τα ενεργειακά πλεονάσματα μειώνονται, οι στρεβλώσεις θα γίνουν πιο έντονες. Ο κόσμος θα γίνει επίσης πιο χαοτικός και επιρρεπής σε συγκρούσεις για τον ίδιο ακριβώς λόγο, μια κατάσταση πραγμάτων που δεν ευνοεί τις αλυσίδες εφοδιασμού που διασχίζουν τον κόσμο.

Εκτός από μια ανεξιχνίαστη ξαφνική προθυμία να δεχτούμε τις κακουχίες οικειοθελώς, είμαστε κλειδωμένοι στο τρέχον σύστημα όσο παραμένει βιώσιμο. Οι λαϊκιστές βλέπουν το κλουβί αλλά το μπερδεύουν με συνωμοσία. Οι μπάρες είναι αρκετά αληθινές. Το ίδιο και το κόστος της παραβίασής τους. Όταν το πλέγμα τελικά καταρρεύσει ή κατακερματιστεί, θα μας εκτοξεύσει πίσω σε μια τοπική, τραχιά και υλικά φτωχή ύπαρξη. Θα είναι το καλύτερο πράγμα για εμάς, αλλά θα συνεχίσουμε να κλωτσάμε και να ουρλιάζουμε και να βρίζουμε τις ελίτ από τη μια πλευρά του στόματός μας, ενώ θα τους ικετεύουμε να σώσουν τις συντάξεις μας από την άλλη.

Φωτογραφία εξωφύλλου: City of London

**Εδώ εκθέτουμε απόψεις και πληροφορία.Δεν συμφωνούμε απαραίτητα με τους αρθρογράφους.