Γράφει η Αφροδίτη Παπαδοπούλου
Κάθε Νοέμβριο το ίδιο έργο. Οι σημαίες βγαίνουν από τα συρτάρια, τα πανό ξεδιπλώνονται, τα συνθήματα ακούγονται ξανά και οι γνωστοί πολιτικοί εμφανίζονται μπροστά στις κάμερες για να αποτίσουν φόρο τιμής στο Πολυτεχνείο. Μια συγκίνηση προσεκτικά μετρημένη, ένα στεφάνι, δυο δηλώσεις για τη δημοκρατία και επιστροφή στην καθημερινότητα. Μέχρι τον επόμενο Νοέμβριο που θα ξαναστηθεί το σκηνικό! Μόνο που το Πολυτεχνείο του 1973 και το Πολυτεχνείο που μας πούλησε η Μεταπολίτευση δεν είναι πάντοτε το ίδιο πράγμα. Το πρώτο είχε νέους ανθρώπους που διακινδύνευσαν την ελευθερία και τη ζωή τους. Το δεύτερο απέκτησε κομματικούς διαχειριστές, επαγγελματίες επαναστάτες και πολιτικούς κληρονόμους που εξαργύρωσαν την ιστορική μνήμη σε επιρροή, αξιώματα και δημόσιο κύρος. Κάποιοι μάλιστα συμπεριφέρθηκαν λες και η εξέγερση ήταν οικογενειακή τους επιχείρηση, με αποκλειστικά δικαιώματα εκμετάλλευσης!
Ας ξεκινήσουμε από τους νεκρούς, γιατί με αυτούς δεν χωρούν ούτε πολιτικά παιχνίδια ούτε ιστορικές ακροβασίες. Τον Νοέμβριο του 1973 υπήρξαν πραγματικά θύματα της καταστολής. Η ιστορική έρευνα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών έχει τεκμηριώσει 24 νεκρούς από τα γεγονότα εκείνων των ημερών, ανθρώπους που σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν θανάσιμα κατά την καταστολή. Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι το άρμα σκότωσε ανθρώπους περνώντας την πύλη του Πολυτεχνείου, όπως συχνά αναπαράγεται. Ο 17χρονος Διομήδης Κομνηνός, ο 16χρονος Αλέξανδρος Σπαρτίδης και ο 20χρονος Μιχάλης Μυρογιάννης δεν ήταν σύμβολα φτιαγμένα σε κάποιο κομματικό γραφείο. Ήταν νέοι άνθρωποι που είχαν μια ζωή μπροστά τους. Κάποιος τους περίμενε να γυρίσουν σπίτι. Κάποια μάνα άκουσε μια πόρτα που δεν ξανάνοιξε ποτέ. Οι πραγματικοί νεκροί δεν χρειάζονται ούτε υπερβολές ούτε κατασκευασμένους ήρωες για να δικαιωθούν!
Κι όμως, ακόμη και γύρω από αυτή την τραγωδία δημιουργήθηκαν μύθοι. Η περίπτωση της περίφημης «Ηλένιας» είναι χαρακτηριστική. Μια υποτιθέμενη νεκρή ή αγνοούμενη κοπέλα παρουσιάστηκε στην πρώτη επέτειο της εξέγερσης, προκαλώντας συγκίνηση. Η εικόνα της όμως αποδείχθηκε ότι προερχόταν από διαφήμιση προϊόντος περιποίησης μαλλιών! Η ιστορία ήταν κατασκευασμένη. Σκεφτείτε το για μια στιγμή. Υπήρχαν πραγματικές οικογένειες που θρηνούσαν πραγματικούς νεκρούς και κάποιος θεώρησε ότι χρειαζόταν να προσθέσει ακόμη ένα θύμα που δεν υπήρξε ποτέ. Αυτό δεν είναι σεβασμός στην ιστορική μνήμη. Είναι προσβολή προς εκείνους που πραγματικά χάθηκαν. Δεν χρειάζεται να αποδώσουμε την απάτη σε ολόκληρη την Αριστερά για να αναγνωρίσουμε το πρόβλημα. Αρκεί να δούμε πόσο εύκολα μια κατασκευασμένη ιστορία μπορούσε να αποκτήσει θέση δίπλα στα πραγματικά γεγονότα, αρκεί να προκαλούσε τη σωστή συγκίνηση.
Το ίδιο μπέρδεμα συναντάμε και στους καταλόγους των νεκρών. Άλλες καταγραφές εμφανίστηκαν αμέσως μετά τα γεγονότα, άλλες στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης και άλλες αργότερα. Κυκλοφόρησαν διαφορετικοί αριθμοί και κατάλογοι, χωρίς πάντοτε να διευκρινίζεται ότι δεν αφορούσαν όλοι αποκλειστικά τις ημέρες της εξέγερσης. Σε ορισμένες καταγραφές συμπεριλαμβάνονταν θύματα της ευρύτερης δικτατορικής περιόδου, ενώ η ιστορική έρευνα εξέτασε και περιπτώσεις χωρίς επαρκή τεκμηρίωση. Πόσοι ενδιαφέρθηκαν να ξεχωρίσουν τα πραγματικά θύματα από τις λανθασμένες καταγραφές και πόσοι προτίμησαν τον μεγαλύτερο αριθμό επειδή εξυπηρετούσε καλύτερα το σύνθημα; Η μνήμη δεν είναι διαγωνισμός αριθμών και η αλήθεια δεν χρειάζεται προσθήκες για να συγκινήσει.
Υπάρχει όμως και μια άλλη εικόνα που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο. Πολιτικοί, μαθητές και εκπρόσωποι παρατάξεων καταθέτουν λουλούδια στη μεγάλη χάλκινη κεφαλή του προαυλίου. Πόσοι άραγε γνωρίζουν τι ακριβώς αντικρίζουν; Το γλυπτό του Μέμου Μακρή, που δημιουργήθηκε ως μνημείο προς τιμήν των πεσόντων, βασίστηκε σε παλαιότερη προτομή του ιστορικού Νίκου Σβορώνου. Δεν απεικονίζει κάποιον από τους νεκρούς του Νοεμβρίου, αλλά αποτελεί συμβολικό έργο τέχνης. Κι όμως, κάθε χρόνο βλέπουμε την ίδια τελετουργία. Ο ένας αφήνει ένα γαρύφαλλο, ο άλλος ένα στεφάνι, ο τρίτος στήνεται για τη φωτογραφία και οι τηλεοπτικές κάμερες καταγράφουν τη συγκίνηση. Λες και ο Σβορώνος έχει αναλάβει προσωπικά να παραλαμβάνει τις ετήσιες καταθέσεις πολιτικών φρονημάτων! Το πρόβλημα ασφαλώς δεν είναι τα λουλούδια σε ένα συμβολικό μνημείο, αλλά η άγνοια που κρύβεται πίσω από την παράσταση. Μάθαμε να καταθέτουμε στεφάνια πριν μάθουμε να διαβάζουμε την Ιστορία!
Το Πολυτεχνείο όμως έχει και μια άλλη ιστορική πλευρά, την οποία οι επετειακοί λόγοι συνήθως προσπερνούν βιαστικά. Το φθινόπωρο του 1973 ο Γεώργιος Παπαδόπουλος είχε ξεκινήσει μια διαδικασία ελεγχόμενης πολιτικής φιλελευθεροποίησης. Ο Σπυρίδων Μαρκεζίνης είχε αναλάβει την πρωθυπουργία και προετοιμάζονταν εκλογές για το 1974. Δεν επρόκειτο για πλήρη αποκατάσταση της δημοκρατίας, αφού ο στρατιωτικός έλεγχος και οι περιορισμοί παρέμεναν. Ήταν όμως μια υπαρκτή πολιτική διαδικασία, η οποία αποτελεί μέρος της ιστορίας και δεν μπορεί να εξαφανίζεται επειδή δυσκολεύει μια βολική αφήγηση. Ακολούθησε η εξέγερση του Πολυτεχνείου και η αιματηρή καταστολή της. Στις 25 Νοεμβρίου, μόλις οκτώ ημέρες αργότερα, ο Δημήτριος Ιωαννίδης ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο και την κυβέρνηση Μαρκεζίνη, εγκαθιστώντας ένα ακόμη σκληρότερο δικτατορικό καθεστώς. Η εξέγερση δεν έφερε την άμεση πτώση της δικτατορίας. Ακολούθησε μια σκληρότερη δικτατορία! Αυτό είναι ιστορικό γεγονός και δεν αλλάζει επειδή δεν ταιριάζει στις σχολικές αφίσες ή στις κομματικές επετειακές ανακοινώσεις.
Υπάρχουν επίσης μαρτυρίες και καταγγελίες για προσπάθειες ανθρώπων των μηχανισμών ασφαλείας να διεισδύσουν στον χώρο της εξέγερσης και να προκαλέσουν επεισόδια. Στη δημόσια συζήτηση και στις ιστορικές έρευνες έχουν εξεταστεί οι μηχανισμοί της ΕΣΑ και οι σχεδιασμοί του Ιωαννίδη. Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας. Μια αυθεντική εξέγερση μπορούσε ταυτόχρονα να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από εκείνους που επιδίωκαν διαφορετικούς και πολύ πιο επικίνδυνους στόχους. Ποιοι γνώριζαν τις προετοιμασίες του Ιωαννίδη; Ποιοι παρακολουθούσαν τις κινήσεις του; Ποιος ήταν ο ρόλος των ξένων κυβερνήσεων και των υπηρεσιών πληροφοριών που παρακολουθούσαν στενά τις εξελίξεις στην Ελλάδα; Ποια συμφέροντα εξυπηρετούσε η ανατροπή του Παπαδόπουλου και η εγκαθίδρυση του ακόμη σκληρότερου καθεστώτος; Τα ερωτήματα αυτά δεν αποδεικνύουν ότι η εξέγερση οργανώθηκε από ξένα κέντρα. Επιβάλλουν όμως να εξετάζουμε τις διεθνείς επιδιώξεις και τους μηχανισμούς εξουσίας της εποχής, αντί να αρκούμαστε σε μια βολική αφήγηση.
Η συνέχεια πάντως είναι γνωστή και τραγική. Τον Ιούλιο του 1974 το καθεστώς Ιωαννίδη οργάνωσε το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου στην Κύπρο. Ακολούθησε η τουρκική εισβολή, η κατάρρευση της δικτατορίας και μια εθνική πληγή που παραμένει ανοιχτή περισσότερο από μισό αιώνα. Από το Πολυτεχνείο μέχρι την Κύπρο μεσολάβησαν μόλις οκτώ μήνες. Οκτώ μήνες στους οποίους οι εσωτερικοί ανταγωνισμοί μιας δικτατορίας κατέληξαν να συνδεθούν με μία από τις μεγαλύτερες εθνικές τραγωδίες του Ελληνισμού! Αυτή η ιστορική διαδρομή δεν χωρά εύκολα σε μια αφίσα με τρία συνθήματα. Απαιτεί μελέτη και την εντιμότητα να αναγνωρίζουμε ότι τα γεγονότα δεν εξελίχθηκαν όπως θα ήθελε η μεταγενέστερη πολιτική αφήγηση.
Υπάρχει όμως και ένα κεφάλαιο που οι επαγγελματίες επαναστάτες του προλεταριάτου δεν αγαπούν ιδιαίτερα να θυμούνται. Η στάση του ΚΚΕ και της οργανωμένης φοιτητικής του επιρροής απέναντι στην εξέγερση. Στο περίφημο φύλλο 8 της «Πανσπουδαστικής», που κυκλοφόρησε στις αρχές του 1974 από την Αντι-ΕΦΕΕ, δημοσιεύτηκε κείμενο που εμφανιζόταν ως ανακοίνωση της Συντονιστικής Επιτροπής του Πολυτεχνείου και κατήγγελλε την είσοδο περίπου 350 ανθρώπων στον χώρο ως ενέργεια οργανωμένων πρακτόρων της ΚΥΠ. Το κείμενο αμφισβητήθηκε έντονα από συμμετέχοντες στην εξέγερση, ενώ μέλη της πραγματικής Συντονιστικής Επιτροπής αρνήθηκαν ότι το είχαν συντάξει ή υπογράψει. Η ίδια η «Πανσπουδαστική» είχε δημοσιεύσει το κείμενο με διατυπωμένες επιφυλάξεις. Πώς γίνεται λοιπόν άνθρωποι που συμμετείχαν στην έναρξη της εξέγερσης να παρουσιάζονται σε ένα τέτοιο δημοσίευμα ως προβοκάτορες και αργότερα η κομματική αφήγηση να εμφανίζεται ως ο αυθεντικότερος κληρονόμος του Πολυτεχνείου;
Η ιστορία δεν είναι τόσο απλή όσο το σύνθημα ότι το ΚΚΕ καταδίκασε συνολικά την εξέγερση. Μέλη του συμμετείχαν στον αντιδικτατορικό αγώνα και στο ίδιο το Πολυτεχνείο. Υπήρξαν όμως πραγματικές συγκρούσεις για τον χαρακτήρα της κατάληψης, την κλιμάκωσή της και το ποιος είχε δικαίωμα να μιλά εξ ονόματος των φοιτητών. Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα. Η προσπάθεια μιας οργανωμένης κομματικής δύναμης να ορίσει ποια εξέγερση ήταν αποδεκτή, ποιοι συμμετέχοντες ήταν ύποπτοι και ποιος θα είχε τελικά το δικαίωμα να ερμηνεύει την ιστορία της. Κάποτε ο αυθορμητισμός μπορούσε να θεωρηθεί επικίνδυνος. Αργότερα έγινε πολύτιμο επετειακό σύμβολο. Οι επαγγελματίες επαναστάτες του προλεταριάτου αποδείχθηκαν τελικά εξαιρετικά προσεκτικοί με τις επαναστάσεις που δεν ακολουθούσαν το εγκεκριμένο κομματικό πρόγραμμα!
Μετά ήρθε η Μεταπολίτευση και μαζί με την αποκατάσταση των δημοκρατικών θεσμών εμφανίστηκε μια ολόκληρη τάξη πολιτικών που έμαθε να χρησιμοποιεί την αντιδικτατορική δράση ως μόνιμο πιστοποιητικό ηθικής ανωτερότητας. Η συμμετοχή στην αντίσταση, πραγματική ή διογκωμένη, έγινε πολιτικό διαβατήριο. Κάπως έτσι γεννήθηκε ο επαγγελματίας επαναστάτης της Μεταπολίτευσης. Εκείνος που κάποτε διαδήλωνε εναντίον της εξουσίας και αργότερα έμαθε να ζει εξαιρετικά άνετα μέσα στους μηχανισμούς της! Κάποτε φώναζε εναντίον του συστήματος και αργότερα ανακάλυψε τις ανέσεις του. Τα γραφεία, τις καρέκλες, τις επιτροπές και τα προνόμια. Η επανάσταση μπορεί να περίμενε, αλλά η πολιτική καριέρα δεν είχε χρόνο για χάσιμο! Φυσικά υπήρξαν άνθρωποι της αντιδικτατορικής αντίστασης που παρέμειναν έντιμοι και συνεπείς. Αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι άλλοι χρησιμοποίησαν το ιστορικό τους παρελθόν ως πολιτικό κεφάλαιο για δεκαετίες.
Το μεταπολιτευτικό πολιτικό σύστημα έχει τεράστιες ευθύνες για τον κομματισμό, τη διαφθορά, το πελατειακό κράτος και τις οικονομικές περιπέτειες της χώρας. Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ κυβέρνησαν επί δεκαετίες, ενώ η Αριστερά μοίραζε αφειδώς πιστοποιητικά δημοκρατίας και ηθικής ανωτερότητας. Μέχρι που ήρθαν στην εξουσία οι επαναστάτες του ΣΥΡΙΖΑ! Θυμάστε τα νταούλια και τους ζουρνάδες που θα χόρευαν τις αγορές; Τελικά χόρεψαν τους Έλληνες φορολογούμενους! Το περήφανο «ΟΧΙ» του 61,3% στο δημοψήφισμα του 2015 κατέληξε σε τρίτο Μνημόνιο, με κλειστές τράπεζες, capital controls και βαρύ οικονομικό κόστος. Εκείνοι που κατακεραύνωναν τους «φασίστες καπιταλιστές» κατέληξαν να εφαρμόζουν τις απαιτήσεις των δανειστών, συμμετέχοντας σε μια πολιτική που οι ίδιοι προηγουμένως κατήγγελλαν ως καταλήστευση της Ελλάδας! Το πιο εξοργιστικό; Σήμερα έχουν ακόμη το θράσος να εμφανίζονται ως τιμητές των πάντων και να παραδίδουν μαθήματα κοινωνικής δικαιοσύνης!
Το πιο ανησυχητικό όμως βρίσκεται στο παρόν και στην κουλτούρα βίας που εξακολουθεί να επιβιώνει σε τμήματα της άκρας Αριστεράς και του αντιεξουσιαστικού χώρου. Καταλήψεις, απειλές, επιθέσεις σε πολιτικούς αντιπάλους, τραμπουκισμοί μέσα σε πανεπιστήμια και μολότοφ παρουσιάζονται κατά καιρούς ως μορφές πολιτικού αγώνα. Η διαφορετική άποψη αντιμετωπίζεται ως πρόκληση που πρέπει να εξαφανιστεί, ενώ ακόμη και ομάδες του ίδιου ευρύτερου πολιτικού χώρου συγκρούονται μεταξύ τους, με τους χθεσινούς «συντρόφους» να μετατρέπονται σε σημερινούς εχθρούς. Πόση σχέση έχει αυτή η νοοτροπία με την ελευθερία για την οποία αγωνίστηκαν οι νέοι του 1973; Πώς γίνεται να επικαλείσαι το Πολυτεχνείο ως σύμβολο δημοκρατίας και ταυτόχρονα να θεωρείς αποδεκτό να απαγορεύεις μια εκδήλωση επειδή διαφωνείς με τον ομιλητή; Η ακροαριστερή βία δεν είναι κάποια χαριτωμένη νεανική υπερβολή. Είναι αυταρχισμός με επαναστατική συσκευασία!
Κάθε φορά ακούμε τη γνωστή φράση ότι η βία καταδικάζεται από όπου κι αν προέρχεται. Πολύ σωστά. Μόνο που για ορισμένους φαίνεται να υπάρχει πάντα μια μικρή εξαίρεση όταν η βία έχει αριστερό πρόσημο! Τότε αρχίζουν οι δικαιολογίες, οι αστερίσκοι και οι αναλύσεις για τις κοινωνικές συνθήκες. Λες και η μολότοφ γίνεται λιγότερο επικίνδυνη όταν την κρατάει το «σωστό» χέρι! Η δημοκρατία όμως δεν λειτουργεί με κομματικό τιμοκατάλογο. Όποιος καταδικάζει τη βία μόνο όταν τον συμφέρει δεν υπερασπίζεται τη δημοκρατία. Υπερασπίζεται τη δική του παράταξη.
Πενήντα τρία χρόνια μετά το Πολυτεχνείο, η Ελλάδα έχει ανάγκη από κάτι πολύ πιο ουσιαστικό από μια ακόμη επετειακή πορεία. Χρειάζεται να μιλήσει με ειλικρίνεια για την ιστορία της, για τις ευθύνες της δικτατορίας, για την τραγωδία της Κύπρου, αλλά και για τις αποτυχίες εκείνων που κυβέρνησαν μετά το 1974. Η Μεταπολίτευση δεν μπορεί να απαιτεί αιώνια ευγνωμοσύνη επειδή αποκαταστάθηκε η δημοκρατία, την ώρα που οι πολιτικοί της διαχειριστές οφείλουν ακόμη απαντήσεις για όσα έκαναν στη χώρα. Ούτε η Αριστερά μπορεί να διεκδικεί την αποκλειστική ιδιοκτησία του αντιδικτατορικού αγώνα. Υπήρξαν άνθρωποι διαφορετικών πολιτικών πεποιθήσεων που αντιστάθηκαν στη δικτατορία, υπέστησαν διώξεις και πλήρωσαν προσωπικό τίμημα. Η ιστορία τους δεν χωρά σε κομματικά σύνορα.
Οι νεκροί του Νοεμβρίου δεν ζήτησαν να γίνουν πολιτικό επάγγελμα κανενός. Δεν έδωσαν τη ζωή τους για να αποκτήσουν μελλοντικοί κομματικοί παράγοντες ένα μόνιμο δικαίωμα να κουνάνε το δάχτυλο στην κοινωνία. Το Πολυτεχνείο δεν ανήκει στους επαγγελματίες επαναστάτες, στους πολιτικούς που το εξαργύρωσαν ή σε εκείνους που επικαλούνται την ελευθερία ενώ ανέχονται τη βία. Ανήκει στην Ιστορία και στους ανθρώπους που έζησαν εκείνες τις ημέρες. Κυρίως όμως ανήκει στην αλήθεια.
Γιατί ο μεγαλύτερος σεβασμός προς τους νεκρούς δεν είναι να επαναλαμβάνεις κάθε Νοέμβριο όσα σε βολεύουν. Είναι να έχεις το θάρρος να λες όσα πραγματικά συνέβησαν, ακόμη κι όταν χαλάνε τον μύθο πάνω στον οποίο κάποιοι έχτισαν ολόκληρη την πολιτική τους καριέρα! https://ethnikovima.gr/
**Εδώ εκθέτουμε απόψεις και πληροφορία.Δεν συμφωνούμε απαραίτητα με τους αρθρογράφους.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου