Η «Καθαρά Δευτέρα» ή «τα Κούλουμα» σηματοδοτούν την αφετηρία της Μεγάλης Σαρακοστής και από τους λαογράφους θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της Αποκριάς. Στην Ελλάδα η Καθαρά Δευτέρα εορτάζεται πάνδημα, κατά κύριο λόγο με το Σαρακοστιανό τραπέζι και μια σειρά από αντιπροσωπευτικά νηστίσιμα εδέσματα, με βασικό στοιχείο την πατροπαράδοτη «λαγάνα», την ταραμοσαλάτα, τα τουρσιά, τον χαλβά, τα φασόλια, τα θαλασσινά, τις ελιές.
Το πέταγμα του χαρταετού συμβολίζει την ανάταση της ανθρώπινης ψυχής προς τον Θεό, δείχνοντας τον δρόμο της πνευματικής πορείας που ξεκινάει την ημέρα αυτή για τους Ορθοδόξους, με νηστεία, κατανυκτικές ιερές Ακολουθίες και προσευχή, η οποία θα κορυφωθεί με τη Μεγάλη Εβδομάδα και το λαμπρότερο γεγονός της χριστιανοσύνης, την Ανάσταση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.
Πράγματι, για τους Χριστιανούς αυτή την ημέρα ξεκινάει η μεγαλύτερη περίοδος νηστείας της θρησκείας μας, η «Μεγάλη Τεσσαρακοστή», στην πορεία προς το Πάσχα. Η νηστεία αυτή διαρκεί 40 ημέρες, όσο διήρκεσε και η νηστεία του Χριστού στην έρημο, ενώ μαζί και με την Μεγάλη Εβδομάδα διαρκεί συνολικά 50 ημέρες και λήγει την Κυριακή του Πάσχα με το «Χριστός Ανέστη».
Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένων των νησιών, την Καθαρά Δευτέρα «καθαρίζουν» ό,τι απόμεινε από το φαγοπότι της Αποκριάς και όλα τα σκεύη από τα λίπη των κρεάτων που καταναλώθηκαν τις Απόκριες. Στην Ήπειρο, ειδικότερα, οι νοικοκυρές καθαρίσουν τις κατσαρόλες με ζεστό σταχτόνερο και βάφουν άσπρα τα πεζοδρόμια.
Η Λαγάνα
«Λαγάνα» ονομάζεται ο άζυμος άρτος που παρασκευάζεται μόνο μία ημέρα τον χρόνο, την Καθαρά Δευτέρα, σηματοδοτώντας την έναρξη της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Το όνομά της προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «λάγανον», μια πλακωτή ζύμη από αλεύρι και νερό, ενώ ως έδεσμα η λαγάνα μνημονεύεται και σε κείμενα της αρχαιότητας. Ένα από αυτά είναι οι «Εκκλησιάζουσες» του Αριστοφάνη, όπου αναφέρεται η φράση: «λαγάνα πέττετται», δηλαδή λαγάνες γίνονται.
Τέτοιος άρτος χρησιμοποιήθηκε από τους Ισραηλίτες τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο. Έκτοτε επιβαλλόταν από τον Μωσαϊκό Νόμο καθ’ όλες τις ημέρες του Πάσχα, μέχρι που ο Χριστός, στο τελευταίο του Πάσχα, στον Μυστικό Δείπνο, ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.
Έκτοτε το έθιμο της λαγάνας συνεχίζεται αδιάκοπα έως τις μέρες μας. Η λαγάνα είναι το κύριο έδεσμα του Σαρακοστιανού τραπεζιού της Καθαράς Δευτέρας, γύρω από το οποίο ξετυλίγεται ένα σύνολο νόστιμων και πατροπαράδοτων πιάτων που στηρίζονται σε απλά πιάτα και μεζέδες φτιαγμένα από φυσικά υλικά που κυριαρχούν στη Μεσογειακή μαγειρική και μας εισάγουν με δυνατό συμβολισμό και πατροπαράδοτες πρακτικές στη μακρά περίοδο νηστείας και κάθαρσης, η οποία ακολουθεί.
Το πέταγμα χαρταετού και ο συμβολισμός του εθίμου
Σύμφωνα με την ελληνική χριστιανική παράδοση, το πέταγμα του χαρταετού συμβολίζει το ανάταση της ανθρώπινης ψυχής προς το θείο. Το μήνυμα είναι ότι ο προορισμός του πνεύματος του ανθρώπου είναι στον ουρανό δίπλα στον δημιουργό του. Δεν είναι τυχαίο ότι το έθιμο αναβιώνει κάθε χρόνο την Καθαρά Δευτέρα, στο ξεκίνημα της Μ. Σαρακοστής, οπότε οι χριστιανοί «καθαρίζονται» σωματικά και πνευματικά μέσω της νηστείας, της περισυλλογής και της προσευχής.
Πέρα από τη θρησκευτική του διάσταση, ο χαρταετός στο παρελθόν είχε και άλλες χρήσεις μιας και τον χρησιμοποιούσαν για μετεωρολογικές προβλέψεις, στρατιωτική κατασκοπεία, ακόμα και για μεταφορά αντικειμένων σε δυσπρόσιτες περιοχές, ενώ ο αμερικανός εφευρέτης Βενιαμίν Φραγκλίνος ανακάλυψε το αλεξικέραυνο χάρη σε πειράματα που έκανε με έναν χαρταετό και ένα κλειδί.
Μια πρώιμη μορφή χαρταετού απαντάται στον ελληνικό χώρο και στην αρχαιότητα, καθώς υπάρχουν σχετικές απεικονίσεις σε αγγεία. Σε ένα από αυτά, της κλασικής περιόδου, διακρίνεται μία κόρη που κρατά στα χέρια της λευκή σαΐτα δεμένη με νήμα, την οποία ετοιμάζεται να πετάξει.
Η ονομασία του χαρταετού διαφέρει από χώρα σε χώρα, ενώ στην Ελλάδα πέρα από το χαρταετό, απαντάται το «πετάκι» στη Θράκη και η «φυσούνα» στα Επτάνησα. Άλλες ονομασίες είναι «μύλοι», «ψαλίδα», «φωτοστέφανος» κ.λπ. Παλιά οι χαρταετοί κατασκευάζονταν από τα ίδια τα παιδιά ή κάποιον ενήλικα που γινόταν για λίγο ξανά παιδί κι αυτός, με απλά υλικά όπως χαρτί, καλάμι ή λεπτό πηχάκι, σπάγγο και εφημερίδες, καθώς και περισσεύματα από τις αποκριάτικες κορδέλες για την ουρά.
Σήμερα κατά κανόνα βρίσκουμε σε αφθονία έτοιμους χαρταετούς του εμπορίου παντού, ωστόσο έχει άλλη χαρά η δημιουργία του χαρταετού και το στοίχημα της επιτυχίας του με το σωστό «ζύγιασμα», το σωστό βάρος και το μήκος της ουράς, που αποδεικνύονται καθοριστικά για τη δυνατότητα του χαρταετού να πετάξει ψηλά και καλά.
Συχνά τα παιδιά έγραφαν σε μικρά χαρτάκια σημειώματα με τις ευχές ή τις επιθυμίες τους προς τον Θεό, τα οποία τρυπούσαν στο κέντρο και τα περνούσαν στον σπάγγο από τον οποίο κρατούσαν τον αετό τους. Στη συνέχεια κουνώντας τον σπάγγο και με τη δύναμη του ανέμου, το χαρτάκι προχωρούσε ψηλότερα. Αν το σημείωμα κατάφερνε να ανέβει ψηλά προσεγγίζοντας τον χαρταετό που πετούσε στον ουρανό, έλεγαν πως ο Θεός θα διαβάσει το μήνυμά τους και θα εκπληρώσει την επιθυμία τους!
Σημαντική ήταν ανέκαθεν στο πέταγμα του χαρταετού και η συμβολή των ενηλίκων, αφού κατά κανόνα ο αετός για να πετάξει χρειάζεται να τον κρατήσει κάποιος ψηλά και σταθερά και να τρέξει με δύναμη πριν τον «αμολήσει» προς τα ουράνια, ενώ δεν λείπουν και τα πειράγματα και οι αναπόφευκτες συγκρίσεις για το ποιος χαρταετός πέταξε πιο εύκολα, ποιος πήγε πιο ψηλά από τους άλλους, ποιος έχει τα πιο όμορφα σχέδια και χρώματα κ.ο.κ.
Έτσι το πέταγμα του χαρταετού ενώνει την οικογένεια και την τοπική κοινωνία σε μια ξεχωριστή εορταστική ατμόσφαιρα και δράση που διαρκεί ολόκληρη την ημέρα της Καθαράς Δευτέρας ως αργά το απόγευμα, και δημιούργησε στο διάβα του χρόνου γύρω από τον χαρταετό μια ολόκληρη, ιδιαίτερη παράδοση, στην οποία κάθε τέτοια μέρα όλοι αγαπούν να ανατρέχουν!
Καλά Κούλουμα! Καλή Σαρακοστή!
Πηγή: in.gr
Ο ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ!!
κι εδώ ΑΣΤΕΡΑΚΙ.....: Η ΚΑΘΑΡΗ ΔΕΥΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ!ΤΟ "ΜΠΑΚΛΑΧΟΡΑΝΙ"!!!
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου