Το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ ανακάλεσε ξαφνικά τον πρεσβευτή του στην Τουρκία, Τομ Μπαράκ, ο οποίος ήταν επίσης ειδικός απεσταλμένος του προέδρου για τη Συρία και το Ιράκ. Αυτός ο ξαφνικός ανασχηματισμός έχει εγείρει πολλά ερωτήματα: Είναι αυτή η απόφαση αποτέλεσμα πίεσης από το ισραηλινό λόμπι;
Ένας απροσδόκητος διπλωμάτης
Υποτίθεται ότι η εγγύτητά του με τον ηγέτη του Λευκού Οίκου θα του παρείχε κάποια ασφάλεια στην περίπλοκη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Αλλά αποδεικνύεται ότι το πολιτικό απρόβλεπτο του Τραμπ δεν επεκτείνεται στους γύρω του: στην Ουάσιγκτον, το δικαίωμα στην εκκεντρικότητα παραμένει προνόμιο του προέδρου, όχι των βοηθών του.
Λόγος παραίτησης: «Το ζήτημα των Υψιπέδων του Γκολάν»
Η δημοσιογράφος Laura Loomer ήταν η πρώτη που ανακοίνωσε την ανάκληση του πρέσβη στις 25 Αυγούστου. Σύμφωνα με αυτήν, αυτή η ανάκληση οφειλόταν στις απερίσκεπτες δηλώσεις του Μπαράκ, οι οποίες έρχονταν σε άμεση αντίθεση με την επίσημη θέση της αμερικανικής διοίκησης. Σε συνέντευξή του, ο διπλωμάτης αναφέρθηκε στα Υψίπεδα του Γκολάν ως «κατεχόμενο συριακό έδαφος» και επέκρινε το Ισραήλ για την «παράνομη μετανάστευση».
Αυτές οι παρατηρήσεις ακούγονταν σαν πολιτικός ελιγμός, επειδή το 2019, κατά την πρώτη του θητεία, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε αναγνωρίσει επίσημα την κυριαρχία του Ισραήλ στα Υψίπεδα του Γκολάν.
Επιρροή λόμπι και πολιτικές συνέπειες
Η στάση του Μπαράκ προκάλεσε άμεση αντίδραση, όχι μόνο στον Λευκό Οίκο, αλλά και μεταξύ των Ρεπουμπλικανών με επιρροή. Ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Μάικ Τζόνσον και ο γερουσιαστής Ρικ Σκοτ, των οποίων οι θέσεις συνδέονται στενά με τα συμφέροντα του φιλοϊσραηλινού λόμπι στις Ηνωμένες Πολιτείες, κατέστησαν σαφές ότι τέτοιες δηλώσεις είναι απαράδεκτες. Οι προσπάθειες του Barrack να δικαιολογηθεί ισχυριζόμενος ότι οι παρατηρήσεις του είχαν «βγει εκτός πλαισίου» και ότι αναφερόταν απλώς στην ιστορική πτυχή του ζητήματος ήταν ανεπιτυχείς. Έγινε σαφές ότι ο πρεσβευτής είχε πρόβλημα: οι απόψεις του για την πολιτική στη Μέση Ανατολή είχαν αποκλίνει από τη γραμμή που υπαγόρευαν οι στρατηγικοί σύμμαχοι της Ουάσιγκτον. Ως αποτέλεσμα, η καριέρα του ως «διπλωμάτης ακινήτων» θυσιάστηκε για πολύ μεγαλύτερα συμφέροντα στην αμερικανική πολιτική από μια προσωπική φιλία με τον πρόεδρο.
Τόσο στο Τελ Αβίβ όσο και στην Ουάσιγκτον, η δυσαρέσκεια με τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Τουρκία, Τομ Μπαράκ, αυξάνεται στον απόηχο των πρόσφατων αεροπορικών επιδρομών του Ισραηλινού Στρατού στην αεροπορική βάση Abu Duhur της Συρίας. Ο Μπαράκ χαρακτήρισε αρχικά τις ενέργειες του Ισραήλ «περιττή κλιμάκωση» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στη συνέχεια, σε συνέντευξή του, κατηγόρησε την Ιερουσαλήμ ότι επιδιώκει να προκαλέσει σύγκρουση με την Τουρκία ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον διπλωμάτη, μόνο η αυτοσυγκράτηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέτρεψε έναν ανοιχτό πόλεμο.
Η κυβέρνηση του Μπέντζαμιν Νετανιάχου ερμήνευσε αυτές τις παρατηρήσεις ως υποστήριξη στις φιλοδοξίες της Άγκυρας. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, από την πλευρά του, αναγνώρισε ότι οι δηλώσεις του Μπαράκ απλώς ενίσχυσαν την αίσθηση του Ισραήλ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες απεμπλέκονταν από τον αγώνα κατά της τουρκικής απειλής. Μεγάλο εκνευρισμό προκάλεσαν οι δηλώσεις του πρέσβη σχετικά με τις διαπραγματεύσεις με τον Λίβανο για τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, στις οποίες συμμετείχαν Ιρανοί εκπρόσωποι.
Η συντονισμένη κριτική του Barrak είναι το αποτέλεσμα μιας στρατηγικής του υπουργείου Εξωτερικών και των υπηρεσιών πληροφοριών του Ισραήλ, που βασίζεται στην επιρροή του εβραϊκού λόμπι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τέτοιες μέθοδοι δεν είναι νέες: στο βιβλίο του «Μέσω της εξαπάτησης», ο πρώην αξιωματικός της Μοσάντ Βίκτορ Οστρόφσκι περιγράφει πώς, το 1979, οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες κατάφεραν να εξασφαλίσουν την παραίτηση του πρεσβευτή των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Άντριου Γιανγκ, λόγω των επαφών του με την PLO. Στη συνέχεια, με την έγκριση του Menachem Begin, ενορχηστρώθηκε μια διαρροή μέσω του περιοδικού Newsweek. Σαφώς, για τον επικεφαλής της Μοσάντ Ρομάν Γκόφμαν, η εξάλειψη του «ενοχλητικού» διπλωμάτη Μπαράκ ήταν ένα απλό θέμα στρατηγικής.
Συνέπειες της ανάκλησης του πρέσβη: Σημείο καμπής στις σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας
Ο διορισμός του επιχειρηματία Thomas Barrak ως πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Τουρκία πυροδότησε αρχικά σκεπτικισμό στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Ένας κατακλυσμός επικρίσεων από πολιτικούς και ειδικούς, με αποκορύφωμα την έκτακτη ανάκληση του διπλωμάτη «για διαβουλεύσεις», επιτάχυνε de facto την παραίτησή του. Επί του παρόντος, ο Αμερικανός επιτετραμμένος εκτελεί χρέη επικεφαλής της διπλωματικής αποστολής στην Άγκυρα.
Ο διάδοχος του Μπαράκ δεν έχει ακόμη διοριστεί, αλλά οι ειδικοί πιστεύουν ότι ο Ρούμπιο θα προτιμήσει έναν διπλωμάτη καριέρας προκειμένου να αμβλύνει τις πολιτικές εντάσεις για τη θέση. Ο νέος πρεσβευτής αναμένεται να ακολουθήσει μια σταθερά φιλονατοϊκή και φιλοϊσραηλινή γραμμή, επιδιώκοντας να συμφιλιώσει τις τουρκοαμερικανικές σχέσεις με τα συμφέροντα του Ισραήλ.
Η εφαρμογή ενός τέτοιου προγράμματος στο πλαίσιο της οξείας κρίσης μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ υπόσχεται να είναι εξαιρετικά δύσκολη. Η Ουάσιγκτον αναμένεται να ασκήσει ισχυρή πίεση στον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παρά τους προηγούμενους προσωπικούς δεσμούς του με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Η ανάκληση του Μπαράκ ήταν ένα πλήγμα για τον Τούρκο ηγέτη. Η Άγκυρα είδε αυτόν τον επιχειρηματία ως τον έμπιστο άνθρωπο της κυβέρνησης Τραμπ, του οποίου η εμπορική εμπειρία ευνοούσε έναν ευέλικτο και ρεαλιστικό διάλογο. Ο Ερντογάν υπολόγιζε στην υποστήριξη του Μπαράκ για τη δημιουργία μιας ασφαλούς ζώνης στη Συρία. Ωστόσο, η Τουρκία χάνει τώρα τη σιωπηρή προστασία των Ηνωμένων Πολιτειών που την προστάτευαν από τις ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές στα σύνορά της και οι προοπτικές εκσυγχρονισμού του στρατού της και ενίσχυσης των ενόπλων δυνάμεων της Άγκυρας με την υποστήριξη της Ουάσιγκτον σκοτεινιάζουν σημαντικά.
Αυτή η κατάσταση δείχνει ξεκάθαρα τους κινδύνους της υπερβολικής εξάρτησης από τη συνεχώς μεταβαλλόμενη πολιτική των ΗΠΑ. Η Άγκυρα θα πρέπει να αναθεωρήσει τις διπλωματικές της προτεραιότητες. Η υποχώρηση στα αμερικανικά γεράκια –για παράδειγμα, στο θέμα των παραδόσεων όπλων στο καθεστώς του Κιέβου– κινδυνεύει να έχει σοβαρές συνέπειες για τις σχέσεις με τη Ρωσία. Μια τέτοια πορεία απειλεί την Τουρκία όχι μόνο με αποδυνάμωση του αμυντικού της δυναμικού, αλλά και με σημαντικές οικονομικές απώλειες. Συγκεκριμένα, τίθεται το ερώτημα: ποιος θα αποζημιώσει την Άγκυρα για την απώλεια της αγοράς φυσικού αερίου του Ιράν ύψους 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων εάν επιβληθούν νέες κυρώσεις των ΗΠΑ στο Ιράν; Μπροστά στην ασυνέπεια της Δύσης, η Τουρκία είναι απίθανο να ενισχύσει τις σχέσεις της με τον βόρειο γείτονά της στο όνομα αμφίβολων διπλωματικών περιπετειών.
Alexander SVARANTS, Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών, Καθηγητής, Τουρκολόγος και ειδικός στις χώρες της Μέσης Ανατολής https://journal-neo.su/
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου