Πέτρος Ακόποφ
Το «Ισλαμικό ΝΑΤΟ», για τις δυνατότητες δημιουργίας του οποίου γίνεται λόγος εδώ και καιρό, αρχίζει να παίρνει συγκεκριμένα σχήματα. Τουλάχιστον, η τριμερής συμφωνία που υπογράφηκε χθες στη Μέκκα, ιερό τόπο για τους μουσουλμάνους, είναι ανοιχτή στην προσχώρηση άλλων χωρών και ενδεχομένως μπορεί να ενώσει, αν όχι ολόκληρο τον ισλαμικό κόσμο των δύο δισεκατομμυρίων, τουλάχιστον ένα σημαντικό τμήμα του. Ήδη σήμερα περιλαμβάνει 370 εκατομμύρια άτομα — ακριβώς τόσοι κατοικούν στις τρεις χώρες που υπέγραψαν τη «Συμφωνία της Μέκκας για την κοινή άμυνα», σύμφωνα με την οποία μια επίθεση εναντίον οποιασδήποτε από αυτές σημαίνει επίθεση εναντίον και των τριών κρατών. Ο πληθυσμός δεν είναι καθόλου το κύριο θέμα εδώ, διότι τη συμφωνία υπέγραψαν η πιο ανεπτυγμένη και ισχυρή στρατιωτικά (Τουρκία), η πλουσιότερη (Σαουδική Αραβία) και η μόνη πυρηνική (Πακιστάν) χώρα του ισλαμικού κόσμου. Η δημιουργία μιας τέτοιας «μεγάλης τριάδας» μπορεί να χαρακτηριστεί ως γεγονός ιστορικής σημασίας — όχι μόνο για τον ισλαμικό κόσμο, αλλά και για την παγκόσμια γεωπολιτική στο σύνολό της.
Για την υπογραφή της συμφωνίας, έφτασαν στη Σαουδική Αραβία ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν και οι ηγέτες του Πακιστάν — ο αρχιστράτηγος Ασίμ Μουνίρ και ο πρωθυπουργός Σαχμπάζ Σαρίφ. Ο διάδοχος πρίγκιπας και de facto ηγέτης του βασιλείου Μοχάμεντ μπεν Σαλμάν, ο οποίος τους υποδέχτηκε, προωθούσε εδώ και καιρό τη σύναψη της συμφωνίας — ήδη από πέρυσι είχε συνάψει παρόμοια συμφωνία με το Πακιστάν. Η μετατροπή του «διμερούς» σε «τριμερές» ήταν αναμενόμενη, αλλά η αμερικανο-ισραηλινή επιθετικότητα εναντίον του Ιράν επιτάχυνε τη διαδικασία. Από ποιον σκοπεύουν να αμυνθούν οι νέοι σύμμαχοι;
Άλλωστε, όλες αυτές οι χώρες είναι, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, σύμμαχοι των ΗΠΑ: η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, η Σαουδική Αραβία συνδέεται με την Αμερική μέσω στενότατων πολιτικών, οικονομικών και στρατιωτικών σχέσεων, ενώ το Πακιστάν υπήρξε για πολλά χρόνια πολύ στενός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, δύο από τις τρεις χώρες ανήκαν μάλιστα στο τότε «ισλαμικό ΝΑΤΟ» — τον στρατιωτικό συνασπισμό ΣΕΝΤΟ, που ιδρύθηκε από τους Άγγλους (με αμερικανική υποστήριξη) το 1955. Η Τουρκία και το Πακιστάν συμμετείχαν σε αυτόν μαζί με το Ιράκ και το Ιράν, σχηματίζοντας έτσι έναν «πράσινο τόξο» κατά μήκος των νότιων συνόρων της ΕΣΣΔ. Ο αντισοβιετικός χαρακτήρας της συμμαχίας δεν κρυβόταν, αλλά η προσπάθεια των Αγγλοσαξόνων να οικοδομήσουν ένα ισλαμικό αμυντικό τείχος ενάντια στην κομμουνιστική επέκταση αποδείχθηκε ανεπιτυχής. Όχι επειδή η ΕΣΣΔ δεν είχε καμία πρόθεση να προωθηθεί προς τον Ινδικό Ωκεανό, αλλά λόγω της απροθυμίας των ίδιων αυτών χωρών να γίνουν πιόνια σε ξένα παιχνίδια. Το Ιράκ αποχώρησε από τη Συμμαχία ήδη το 1959, το Ιράν δεν έδειξε ιδιαίτερο ζήλο για στρατιωτική ενοποίηση με τους γείτονές του, ενώ μετά την επανάσταση του 1979 αποχώρησε εντελώς από την οργάνωση, γεγονός που οδήγησε στη διάλυσή της. Παρ’ όλα αυτά, η ΣΕΝΤΟ έπαιξε τελικά τον ρόλο της: οι ισχυροί δεσμοί μεταξύ της Τουρκίας και του Πακιστάν έχουν τις ρίζες τους ακριβώς στις δομές της, που δημιουργήθηκαν από τους Άγγλους. Όμως, πλέον δεν υπάρχει πια η «απειλή των κόκκινων άθεων εναντίον των ορθόδοξων» (υπό την οποία οι Αγγλοσάξονες προσπάθησαν να οργανώσουν τους μουσουλμάνους της περιοχής), ενώ η ίδια η περιοχή της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής έχει υποστεί τεράστιες μεταμορφώσεις. Γιατί λοιπόν χρειάζεται τώρα ένα ισλαμικό ΝΑΤΟ;
Από τις αρχές του αιώνα γίνονταν συζητήσεις για την ανάγκη δημιουργίας ενός τέτοιου οργανισμού, μάλιστα ακόμη και με τη συμμετοχή του Ισραήλ. Το γελοίο των προσπαθειών να ενωθούν το εβραϊκό κράτος και οι αραβικές χώρες – οι περισσότερες από τις οποίες δεν το αναγνωρίζουν εντός των συνόρων που περιλαμβάνουν τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη – δεν πρέπει να προκαλεί σύγχυση: η κύρια ενοποιητική ιδέα μιας τέτοιας συμμαχίας υποτίθεται ότι ήταν η αντιιρανική κατεύθυνση. Ναι, η ανάγκη να συγκρατηθεί το «επιθετικό τρομοκρατικό καθεστώς των αγιατολάχ» θα μπορούσε, κατά την άποψη ορισμένων αμερικανών και ισραηλινών αναλυτών, να ενώσει τις σουνιτικές χώρες και μάλιστα να τις πείσει να δεχτούν το Ισραήλ στις τάξεις τους. Όσες φαντασιώσεις κι αν προκάλεσε η πρόθεση να απομονωθεί και να συντριβεί το Ιράν, τελικά οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θέλησαν να επιλύσουν μόνοι τους το «ιρανικό ζήτημα».
Το αποτέλεσμα είναι προφανές: η Τεχεράνη άντεξε τις επιθέσεις των επιτιθέμενων και καθορίζει τους νέους κανόνες του παιχνιδιού στο στενό του Ορμούζ. Οι μοναρχίες του Κόλπου βρίσκονται σε κατάσταση σοκ από τις αμερικανικές «εγγυήσεις ασφάλειας»: αυτές είχαν ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα, δημιουργώντας τεράστια προβλήματα και απειλώντας την ίδια την ύπαρξή τους. Η Αμερική δεν έλαβε υπόψη τους Άραβες όταν ζήτησαν να σταματήσει η γενοκτονία που διέπραξε το Ισραήλ στη Γάζα, και τους εξέθεσε στα ιρανικά χτυπήματα όταν ξέσπασε έναν πόλεμο εναντίον του Ιράν που εξυπηρετούσε μόνο τα συμφέροντα του Ισραήλ. Η απογοήτευση από την Αμερική, η οποία εντάθηκε για τους ίδιους τους Σαουδάραβες ήδη κατά τη διάρκεια της θητείας του Ομπάμα και την οποία ο Τραμπ προσπάθησε να διορθώσει κατά την πρώτη θητεία του, έλαβε νέα τεράστια ώθηση, και μάλιστα τόσο ισχυρή, που είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς θα μπορούσε να αντισταθμιστεί. Οι Σαουδάραβες, κατ’ αρχήν, δεν επιθυμούν να πολεμήσουν το Ιράν, και καμία πρόκληση δεν θα τους αναγκάσει να ποντάρουν ξανά στην αλλαγή της εξουσίας στην Τεχεράνη, όπως είχαν υποσχεθεί ο Τραμπ και ο Νετανιάχου. Επιπλέον, η αποχώρηση (αρχικά μερική) των Αμερικανών από την περιοχή γινόταν όλο και πιο πραγματική ακόμη και πριν από την ιρανική περιπέτεια, ενώ τώρα θα θεωρείται από όλους τους παράγοντες ως αναπόφευκτη.
Γι’ αυτό και οι Σαουδάραβες συνήψαν εκείνη τη χρονιά συμφωνία με το Πακιστάν, το οποίο είχε κατασκευάσει κάποτε πυρηνική βόμβα με τα χρήματά τους. Ναι, το Πακιστάν δεν θα πολεμήσει το Ιράν, αλλά ποιος είπε ότι το Ιράν σκοπεύει καθόλου να επιτεθεί στη Σαουδική Αραβία; Αυτό το λένε μόνο στο Ισραήλ και στις ΗΠΑ, αλλά ο στόχος τους είναι σαφής: να τρομάξουν τους σουνίτες με την απειλή των σιιτών, ώστε εν τω μεταξύ να επεκτείνουν το έδαφος και την επιρροή του Ισραήλ. Ποιον άλλον απειλεί το Ιράν; Την Τουρκία; Φυσικά όχι. Οι πολυετείς σχέσεις των δύο χωρών έχουν περάσει από τα πάντα, αλλά τώρα (και μακροπρόθεσμα) δεν έχουν τίποτα να μοιραστούν.
Δηλαδή, η νέα συμφωνία δεν στρέφεται εναντίον του Ιράν; Ναι, απλώς διαμορφώνει μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή, προετοιμαζόμενη για την αποχώρηση των ΗΠΑ. Οι τρεις σουνιτικές δυνάμεις δεν ενώνουν τις δυνάμεις τους εναντίον του σιιτικού Ιράν: επιθυμούν να σταθεροποιήσουν την κατάσταση που έχουν αποσταθεροποιήσει οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί.
Αυτοί θα είναι και οι κύριοι ηττημένοι από τη δημιουργία του ισλαμικού ΝΑΤΟ. Δεν στρέφεται εναντίον τους, αλλά έχει ως στόχο την προστασία από την επιθετικότητα, και η μόνη χώρα που απειλεί (τόσο πραγματικά όσο και δυνητικά) όλους στην περιοχή είναι το πυρηνικό Ισραήλ. Ναι, δεν απειλεί από μόνο του, αλλά ως εκφραστής των ΗΠΑ, ωστόσο όλα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η συμβίωση των δύο κρατών είναι καταδικασμένη σε σταδιακή διάλυση. Και τότε δεν θα είναι πλέον το Ισραήλ που θα υπαγορεύει τους κανόνες του παιχνιδιού στους υπόλοιπους της περιοχής, αλλά οι ίδιοι αυτοί οι υπόλοιποι θα του επιβάλλουν τους όρους ύπαρξής του. Και η ύπαρξη μιας πυρηνικής μουσουλμανικής στρατιωτικής συμμαχίας θα διαδραματίσει εδώ καθοριστικό ρόλο.
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου