Στενά του Ορμούζ για την κυβέρνηση Μητσοτάκη και τους Ελληνες εφοπλιστές, φαίνεται ότι δεν υπάρχουν μόνο στον Περσικό. Πλέον, η Μαύρη Θάλασσα, όπου σχεδόν καθημερινά πλήττονται δεξαμενόπλοια, έχει και αυτή μετατραπεί σε … Περσικό. Σε στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί ακόμα και οι Βρυξέλλες, όπου με το νέο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, στοχοποιούνταν Ελληνες εφοπλιστές και ειδικότερα ο εφοπλιστής, Γιώργος Προκοπίου, για μεταφορές ρωσικής ενέργειας μέσω Αρκτικής, αλλά τελικώς δεν πέρασε.
Αν και ο πρωθυπουργός και άπασα η κυβέρνηση κάνουν διακοπές, παρά τα καυτά μέτωπα στα ελληνοτουρκικά και σε άλλα σοβαρά εσωτερικά και εξωτερικά ζητήματα, στον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη, έχει ανατεθεί η … αγγαρεία του μαραθώνιου των τηλεφωνικών επικοινωνιών με Ιράν, Ουκρανία και Καζακστάν, δεδομένου ότι οι Ελληνες εφοπλιστές πιέζουν αφόρητα την κυβέρνηση, βλέποντας τα καράβια τους να πλήττονται ή να εμποδίζονται, από τα Στενά του Ορμούζ, μέχρι Μαύρη Θάλασσα και την … Αρκτική.
Χωρίς πρεσβεία στην Τεχεράνη
Στις 13 Αυγούστου, λοιπόν, ο Ελληνας υπουργός Εξωτερικών επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Ιρανό ομόλογό του, Αμπάς Αραγτσί. Κατά τη συνομιλία, ο Γ. Γεραπετρίτης τόνισε “τη σημασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και της ναυτικής ασφάλειας”, ενώ και οι δύο ΥΠΕΞ “συμφώνησαν να συζητήσουν τις ελληνικές θέσεις σε διμερές τεχνικό επίπεδο”. Επίσης, κατά την Τεχεράνη, “στη συνομιλία αυτή οι δύο πλευρές υπογράμμισαν τη συνέχιση των υφιστάμενων διαβουλεύσεων και τη διαφύλαξη των μακροχρόνιων σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών”.
Πολύ πιθανώς, ο Ελληνας ΥΠΕΞ πληροφόρησε τον Ιρανό ομόλογό του ότι η Αθήνα – επιτέλους – στέλνει πρέσβη στην Τεχαράνη. Ως γνωστόν, η κυβέρνηση Μητσοτάκη, ακολουθώντας τις ντιρεκτίβες των ΕΕ, ΗΠΑ και Ισραήλ, με την έναρξη κιόλας του πολέμου κατά του Ιράν, τον Φεβρουάριο του 2026, έβαλε λουκέτο στην πρεσβεία μας στην Τεχεράνη. Ενώ δηλαδή, δεδομένης της γεωπολιτικής βαρύτητας της περιοχής, έπρεπε να καταβάλλει κάθε προσπάθεια να λειτουργήσει η χώρα μας ως “γέφυρα” μεταξύ ΕΕ – Ιράν, έκλεισε την πρεσβεία μας. Για πολλοστή φορά, η συγκεκριμένη κυβέρνηση επέδειξε απαράδεκτα “αντανακλαστικά” στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής.
Τώρα, μετά χιλίων βασάνων, και αφού, κατά πληροφορίες, αναζητείτο επί μήνες διπλωμάτης για να σταλεί στο Ιράν, αλλά άπαντες αρνούντο (!), ανευρέθη πρόθυμος να πάει. Ολα αυτά τα απογοητευτικά συμβαίνουν στο ΥΠΕΞ, σε ένα υπουργείο πρώτης γραμμής για την διεθνή εικόνα της Ελλάδας. Κατά τα λοιπά, η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι έχει αναβαθμιστεί … πρωτοφανώς ο διεθνής ρόλος της (!). Κατά πληροφορίες, στην Τεχεράνη θα σταλεί έμπειρος διπλωμάτης, όχι όμως άμεσα τώρα, αλλά – άκουσον, άκουσον – τον Οκτώβριο, αφού επικυρωθούν οι αποφάσεις υπηρεσιακά. Ολα … χαλαρά (!). Οι διεθνείς εξελίξεις θα περιμένουν την κυβέρνηση Μητσοτάκη πότε θα τελειώσει τις … διακοπές της.Το κτήριο της ελληνικής πρεσβείας βρίσκεται σε κεντρικότατο σημείο της Τεχεράνης, δίπλα στην ορθόδοξη εκκλησία. Είναι απέναντι από την αμερικανική πρεσβεία, που με την επανάσταση, το 1979, καταλήφθηκε από διαδηλωτές και έκτοτε είναι μουσείο
Περίεργη σιωπή
Προηγουμένως, στις 8 Αυγούστου, ο Γ. Γεραπετρίτης επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον ομόλογό του στο Καζακστάν, Γερμέκ Κοσερμπάγιεφ. Εδώ συνέβη το εξής ενδιαφέρον, που προς το παρόν είναι αδιευκρίνιστο εάν οφείλεται σε “παράλειψη” (!) του ΥΠΕΞ ή σε εσκεμμένη απόφαση. Ενώ συνήθως ανακοινώνονται όλες οι συνομιλίες Γεραπετρίτη (στις περισσότερες περιπτώσεις ακόμα και εκείνες με τον Φιντάν, πλην εξαιρέσεων !), η συγκεκριμένη δεν ανακοινώθηκε από την Αθήνα. Ανακοινώθηκε, όμως, από το ΥΠΕΞ του Καζακστάν.Κατά τη χώρα της – πλούσιας σε ενεργειακούς πόρους – χώρας της Κεντρικής Ασίας, “οι υπουργοί απέδωσαν ιδιαίτερη προσοχή στη διασφάλιση της σταθερότητας του διεθνούς ενεργειακού εφοδιασμού και στην κατάσταση γύρω από την Κοινοπραξία Αγωγού της Κασπίας (Caspian Pipeline Consortium – CPC), η οποία αποτελεί μία από τις βασικές οδούς εξαγωγής πετρελαίου του Καζακστάν στις παγκόσμιες αγορές. Ο Κοσερμπάγιεφ υπογράμμισε τη σημασία της αδιάλειπτης λειτουργίας των υποδομών της CPC και του σταθερού εφοδιασμού με πετρέλαιο στην ευρωπαϊκή αγορά, την ανάγκη της ασφάλειας της ναυτιλίας και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με τον ίδιον, ενέργειες που θα μπορούσαν να απειλήσουν τις δραστηριότητες της κοινοπραξίας είναι απαράδεκτες”.
Οι λόγοι που μπορεί η Αθήνα να αποδοθεί η … παράλειψη να ανακοινώσει η Αθήνα την επικοινωνία, ενδεχομένως να είναι ότι το Καζακστάν θεωρείται “σύμμαχος” της Μόσχας, καθώς και ότι οι υποδομές της καζαχικής Κοινοπραξίας Αγωγού της Κασπίας που πλήττονται από ουκρανικά drones, βρίσκονται επί ρωσικού εδάφους στη Μαύρη Θάλασσα. Από εκεί φορτώνουν οι Ελληνες εφοπλιστές κυρίως καζάχικο πετρέλαιο για την ευρωπαϊκή αγορά.
Αντίθετα με την επικοινωνία με τον Καζάχο ΥΠΕΞ, ο Ελληνας υπουργός ανακοίνωσε την τηλεφωνική επαφή που είχε με τον Ουκρανο ομόλογό του, Αντρέϊ Σιμπίχα, στις 16 Αυγούστου. Οπου, όπως σε όλες τις προηγούμενες συνομιλίες του, εμφανιζόταν να μιλάει για λογαριασμό των Ελλήνων εφοπλιστών. Στην τελευταία, οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στη θαλάσσια ασφάλεια, την ασφαλή διέλευση των πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα και τη διαφύλαξη της επισιτιστικής ασφάλειας (!).
Μαύρη Θάλασσα – θάλασσα πολέμου
Τα ουκρανικά πλήγματα σε αυτές τις εγκαταστάσεις, προκάλεσαν την έντονη αντίδραση του Καζακστάν, ενώ έδωσαν την ευκαιρία στη Μόσχα να εκμεταλλευτεί το γεγονός ότι πλήττονται τα συμφέροντα μιας χώρας που δεν εμπλέκεται στον πόλεμο στην Ουκρανία, και πολύ περισσότερο τροφοδοτεί τη δυτική αγορά.
Οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις καζαχικών συμφερόντων, δεν είναι τυχαίο ότι απασχόλησαν ακόμα και τις ΗΠΑ. Πόσο μάλλον, αφού στη χώρα δραστηριοποιούνται μεγάλα αμερικανικά επιχειρηματικά συμφέροντα. Μάλιστα, σύμφωνα με τους Financial Times, στις 31 Ιουλίου, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέϊ Ντι Βανς, ζήτησε από τον Ζελέσνκι να σταματήσουν οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και υποδομές της CPC.Να σημειωθεί πως χτες (17 Αυγούστου) για πολλοστή φορά έγινε επίθεση με ουκρανικά drones κατά τάνκερ που φόρτωνε από τον τερματικό σταθμό της Κοινοπραξίας Αγωγού της Κασπίας, στο Νοβοροσίσκ, όπως ανέφερε το Bloomberg. Μέσω του σταθμού διοχετεύεται, ως επί το πλείστον, πετρέλαιο του Καζακστάν. Αυτή τη φορά επίθεση δέχτηκε το ελληνικό δεξαμενόπλοιο Skiros.
Προηγουμένως, στις 19 Ιουλίου, ουκρανικά drones έπληξαν δύο δεξαμενόπλοια που φόρτωναν πετρέλαιο στον τερματικό σταθμό της Κοινοπραξίας. Το Asia και το Nissos Ios. Στις 20 Ιουλίου, ένα drone κτύπησε το δεξαμενόπλοιο Nelsa, το οποίο επίσης φόρτωνε στον ίδιον τερματικό σταθμό. Στις 30 Ιουλίου, το δεξαμενόπλοιο, Nissos Sifnos, υπέστη ζημιές, εξαιτίας επίθεσης με drones στον τερματικό σταθμός της Κοινοπραξίας. https://neostrategy.gr
=====
Το πραγματικό διακύβευμα των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων : η μετατροπή του δόγματος σε άσκηση δικαιοδοσίας ;
Οι Τουρκικές Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου, της 16ης Αυγούστου, θεσπίζουν το Fethiye–Kaş Marine National Park (21.706 km²) και το North Aegean Marine National Park (1.742 km²). Η ελληνική πλευρά απαντά ότι, στον βαθμό που οι ζώνες υπερβαίνουν την τουρκική δικαιοδοσία και εισέρχονται στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα ούτε δημιουργούν τετελεσμένα.
Της Στέλλας Κυβέλου*
Η απόφαση της Τουρκίας να θεσπίσει δύο «Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα» στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο δεν πρέπει να ερμηνευθεί απλώς ως μία ακόμη κίνηση στον εκτεταμένο κατάλογο των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι βαθύτερο: επιχειρεί η Άγκυρα να μετατρέψει σταδιακά την περίφημη «Mavi Vatan» από γεωπολιτικό δόγμα σε συνεκτικό σύστημα εσωτερικών διοικητικών και κανονιστικών πράξεων και, στη συνέχεια, σε πρακτική άσκηση δικαιοδοσίας στη θάλασσα ; Οι δύο Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου 2026 αφορούν το θαλάσσιο πάρκο Fethiye–Kaş στην Ανατολική Μεσόγειο και το North Aegean Marine National Park στο βορειοανατολικό Αιγαίο. Το πρώτο εκτείνεται σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη γεωπολιτικά θαλάσσια περιοχή στην ευρύτερη ζώνη απέναντι από το Καστελλόριζο, ενώ το δεύτερο αναπτύσσεται προς τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης. Τα όριά τους, σύμφωνα και με την ελληνική αντίδραση, υπερβαίνουν σαφώς τα όρια της τουρκικής εθνικής δικαιοδοσίας.
Η απάντηση του ελληνικού ΥΠΕΞ ήταν νομικά σαφής: κανένα κράτος δεν μπορεί να θεσπίζει μονομερώς εθνικές θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές σε περιοχές πέραν της εθνικής του δικαιοδοσίας, ενώ οι συγκεκριμένες τουρκικές πράξεις δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα ούτε ως προς τις διεθνείς θαλάσσιες περιοχές ούτε ως προς τα ελληνικά δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας. Κατά συνέπεια, δεν μπορούν να δημιουργήσουν «τετελεσμένα» ούτε να μεταβάλουν δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο. Η θέση όμως αυτή αν και σημαντική, ουδόλως εξαντλεί την πολιτική και γεωπολιτική διάσταση του προβλήματος.
Από τη διεκδίκηση στη θεσμοποίησή της
Μια εσωτερική τουρκική διοικητική πράξη δεν μπορεί από μόνη της να δημιουργήσει διεθνή δικαιώματα εκεί όπου αυτά δεν υπάρχουν. Ούτε ένα Προεδρικό Διάταγμα μπορεί να μεταβάλει τα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας ή το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών. Ωστόσο, οφείλουμε να διακρίνουμε την νομική παραγωγή δικαιωμάτων από την σταδιακή παραγωγή μιας διοικητικής και επιχειρησιακής πραγματικότητας.
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μας, το κρίσιμο ζήτημα. Η «Mavi Vatan» επί χρόνια λειτουργούσε κυρίως ως γεωπολιτικό δόγμα και ως χαρτογραφική απεικόνιση μιας ιδιαίτερα διευρυμένης αντίληψης της Τουρκίας για τον θαλάσσιο χώρο τον οποίο θεωρεί ότι της αναλογεί. Σταδιακά όμως παρατηρείται μια διαφορετική τάση: οι τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις αποκτούν θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, λεπτομερείς χάρτες, διοικητικές πράξεις, περιβαλλοντικές οριοθετήσεις και θεσμικά εργαλεία. Έτσι, η «Γαλάζια Πατρίδα» κινδυνεύει να πάψει να είναι μόνο ένας χάρτης ή ένα πολιτικό αφήγημα. Μπορεί κάλλιστα να εξελιχθεί σε σύστημα διοίκησης του θαλάσσιου χώρου.
Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι η εφαρμογή
Γι’ αυτό το σημαντικότερο ζήτημα δεν είναι μόνο η έκδοση των συγκεκριμμένων Προεδρικών αποφάσεων. Είναι τι θα επιχειρήσει να κάνει η Τουρκία βάσει αυτών. Επί παραδείγματι, τι θα συμβεί εάν οι χαρακτηρισμένες ως «εθνικά θαλάσσια πάρκα» περιοχές συνοδευθούν αύριο από συγκεκριμένα διαχειριστικά σχέδια; Η άν επιβληθούν περιορισμοί στην αλιεία; Αν απαιτηθούν τουρκικές άδειες για συγκεκριμένες δραστηριότητες; Αν καθορισθούν ζώνες προστασίας και χρήσεων; Αν πραγματοποιείται συστηματική επιτήρηση και περιβαλλοντικοί έλεγχοι με ψηφιακά μέσα ; Αν εκδίδονται διοικητικές πράξεις προς ερευνητικά σκάφη ή άλλους χρήστες της θάλασσας;
Στην περίπτωση αυτή το πρόβλημα περνά από το επίπεδο της κανονιστικής διεκδίκησης στο επίπεδο της πρακτικής άσκησης δικαιοδοσίας. Και αυτή είναι μια πολύ σημαντική διάκριση. Μία τέτοια πρακτική ενδέχεται να μην δημιουργεί διεθνή έννομα αποτελέσματα. Επιχειρεί όμως σαφέστατα να παράγει διοικητική κανονικότητα επί του πεδίου.
Η περιβαλλοντική πολιτική ως γεωπολιτικό εργαλείο
Υπάρχει μία ακόμη διάσταση που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Τα θαλάσσια πάρκα αποτελούν εργαλεία θαλάσσιας διακυβέρνησης. Προϋποθέτουν χωρική οριοθέτηση, στόχους προστασίας, ρυθμίσεις χρήσεων, επιστημονικά δεδομένα, παρακολούθηση, μηχανισμούς διαχείρισης και, φυσικά, μια αρχή που εμφανίζεται ως αρμόδια να αποφασίζει ποιος κάνει τι και πού. Ευλόγως λοιπόν, η συγκεκριμένη εξέλιξη έχει ευρύτερη σημασία. Δείχνει πώς εργαλεία που δημιουργήθηκαν για την προστασία της βιοποικιλότητας μπορούν, σε περιοχές αμφισβητούμενης ή μη οριοθετημένης θαλάσσιας δικαιοδοσίας (ΑΟΖ), να αποκτήσουν βαρύνουσα γεωπολιτική λειτουργία. Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος δεν μπορεί να μετατρέπεται σε όχημα μονομερούς χωρικής διεκδίκησης.
Αν και το ελληνικό ΥΠΕΞ ορθώς επισημαίνει ότι οι τουρκικές μονομερείς πράξεις δεν παράγουν νομικά τετελεσμένα έναντι της Ελλάδας, το κρίσιμο ζήτημα είναι η πιθανή δημιουργία de facto διοικητικών τετελεσμένων: μέσω επαναλαμβανόμενων πρακτικών δηλαδή χαρτογράφησης, σχεδιασμού, επιτήρησης, ελέγχων και αδειοδοτήσεων, η Τουρκία μπορεί να επιχειρήσει να κανονικοποιήσει σταδιακά την άσκηση κρατικής διοίκησης σε αμφισβητούμενους θαλάσσιους χώρους. Αυτό δεν σημαίνει ότι η πρακτική αυτή νομιμοποιείται. Σημαίνει όμως ότι η μη παραγωγή έννομων αποτελεσμάτων δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκην με τη μη παραγωγή γεωπολιτικών αποτελεσμάτων. Και ίσως αυτή να είναι η ουσία της σημερινής εξέλιξης.
Η Ελλάδα δεν επιτρέπεται να αρκεσθεί σε μία νομική απάντηση
Η σταθερή επίκληση του Διεθνούς Δικαίου είναι μεν αναγκαία αλλά όχι ικανή για την παραγωγή επαρκούς στρατηγικής θαλάσσιας πολιτικής. Η Ελλάδα οφείλει να συνδέσει το Διεθνές Δίκαιο με μια ενεργητική πολιτική θαλάσσιας διακυβέρνησης: ολοκλήρωση και εφαρμογήτων Θαλάσσιων Χωροταξικών Σχεδίων το συντομότερο δυνατόν, συνεκτική πολιτική θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών και όχι μόνο εντός των χωρικών υδάτων των 6 ν.μ, επιστημονική παρακολούθηση, χαρτογραφική τεκμηρίωση, παρουσία στη θάλασσα και συστηματική διεθνή προβολή των ελληνικών θέσεων. Διότι στον σύγχρονο θαλάσσιο χώρο η κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα προστατεύονται ασφαλώς με το Διεθνές Δίκαιο, αλλά η γεωπολιτική παρουσία οικοδομείται επίσης μέσω σχεδιασμού, θεσμών, δεδομένων και αποτελεσματικής διακυβέρνησης.
Η απάντηση λοιπόν στη “Mavi Vatan” δεν μπορεί να είναι ένας ανταγωνισμός μονομερών χαρτών και περιβαλλοντικών χαρακτηρισμών και μάλιστα με άνισο τρόπο (στα χωρικά ύδατα των 6 ν.μ η Ελλάδα, στα διεθνή ύδατα των 12 ν.μ η Τουρκία). Πρέπει να είναι μια συνεκτική ελληνική στρατηγική για τη θάλασσα, πλήρως θεμελιωμένη στο Διεθνές Δίκαιο, αλλά ταυτόχρονα ικανή να μετατρέπει τα ελληνικά δικαιώματα σε σχεδιασμό, πολιτική, προστασία του περιβάλλοντος και πραγματική παρουσία.
Το σημαντικότερο μήνυμα των νέων τουρκικών θαλάσσιων πάρκων δεν βρίσκεται στα ίδια τα πάρκα. Βρίσκεται στη σταδιακή μετατροπή του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε πρακτική άσκηση δικαιοδοσίας, μέσω διοικητικής πρακτικής. Και αυτή είναι μια εξέλιξη που η Ελλάδα δεν αρκεί απλώς να απορρίπτει νομικά. Πρέπει άμεσα και αποφασιστικά να αποτρέψει την κανονικοποίησή της επί του πεδίου. Τα θαλάσσια χωροταξικά σχέδια θα ήταν μια λύση αλλά δυστυχώς καθυστερούν…έχουμε μείνει τελευταία χώρα στην Ευρώπη χωρίς θεσμοθετημένα θαλάσσια χωροταξικά σχέδια !
*Η Στέλλα Κυβέλου είναι καθηγήτρια θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (ΘΧΣ) στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και εμπειρογνώμων της ΕΕ για τον ΘΧΣ στην Ανατολική Μεσόγειο.
ΠΗΓΗ:https://www.militaire.gr/to-pragmatiko-diakyveyma-ton-toyrkikon-thalassion-parkon/
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου