ΖΑΡΑΤΟΥΣΤΡΑΣ!Ο Προφήτης που ονομάτισε το κακό: Πώς ένας αρχαίος Πέρσης μυστικιστής διαμόρφωσε κάθε θρησκεία που ήρθε μετά από αυτόν

Ancient Origins UNLEASHED και  Δρ Ιωάννης Συρίγος

Τά πιο σημαντικά πρόσωπα στις θρησκείες θα μπορούσαν να ονομαστούν Ιησούς Χριστός, Μωάμεθ, Μωυσής ή Βούδας. Αλλά υπάρχει ένας σημαντικός θρησκευτικός στοχαστής από μια πολύ μακρινή εποχή που φαίνεται να είχε βαθιά επιρροή στις θεμελιώδεις πεποιθήσεις και των δύο μεγάλων δυτικών θρησκειών. Αυτός είναι ο Ζαρατούστρα (Ζωροάστρης για τους Έλληνες). Ήταν μυστικιστής, ποιητής και επαναστάτης που έζησε στην αρχαία Περσία (σημερινό Ιράν) μεταξύ 1500-1000 π.Χ. Όταν ζούσε υπήρχε πολύ χάος στον κόσμο, με πολλούς θεούς (πολυθεϊσμός) και πολλές θυσίες που έγιναν σε αυτούς τους θεούς καθώς και από ανθρώπους λόγω της μοίρας της ύπαρξης που ελέγχεται από τον θεό της μοίρας. Ο κόσμος που δημιουργήθηκε και ελέγχεται από πολλούς θεούς και η τυχαιότητα δεν ήταν αυτό για το οποίο μιλούσε ο Ζωροάστρης και κατέληξε σε μια απίστευτα διαφορετική άποψη για τον κόσμο.

Ήταν σε θέση να περιγράψει έναν μόνο Υπέρτατο Θεό που είχε δημιουργήσει τα πάντα και ο Ζωροάστρης πρόσφερε την ύπαρξη ενός κοσμικού πολέμου μεταξύ καλού και κακού. Συζήτησε επίσης ένα μέρος για το καλό στον παράδεισο και το κακό στην κόλαση. Μίλησε για μια μελλοντική εποχή όπου όλη η ανθρωπότητα θα κρινόταν και θα τιμωρούνταν για τις πράξεις της, ένας μεσσίας θα ερχόταν να σώσει την ανθρωπότητα και θα υπήρχε ανάσταση από τους νεκρούς.Οι ιδέες του Ζωροάστρη είχαν ισχυρούς παραλληλισμούς με αυτό που επρόκειτο να γίνει οι βασικές πεποιθήσεις του Ιουδαϊσμού, του Χριστιανισμού και του Ισλάμ. Ο εκπληκτικός αριθμός ομοιοτήτων, που μπορούν να βρεθούν στους Γκάθα (Ζωροαστρικούς ύμνους) και σε εκείνες που αναπτύχθηκαν στις Αβρααμικές θρησκείες, απεικονίζουν την εμφάνιση παγκόσμιων πνευματικών αληθειών με την πάροδο του χρόνου και μεταξύ των πολιτισμών.

Αυτή την εβδομάδα θα φύγετε από την Ελλάδα και θα ταξιδέψετε στην Περσία, την πατρίδα του πιο ισχυρού θρησκευτικού στοχαστή όλων των εποχών, για να ανακαλύψετε τις επαναστατικές του ιδέες. Η κεντρική του ιδέα (η απόλυτη απαίτηση της προσωπικής ηθικής ευθύνης) είναι μια πολύ βιώσιμη πρακτική φιλοσοφία και θα εξεταστεί λεπτομερώς αυτή την εβδομάδα.

Το Όραμα του Ενός και των Δύο

Πριν από την εποχή του Ζωροάστρη, η αρχαία ιρανική θρησκεία ήταν στενά ευθυγραμμισμένη με τη βεδική θρησκεία που βρέθηκε στην Ινδία (που συζητήθηκε στην Εβδομάδα 10). Η αρχαία ιρανική θρησκεία αντιπροσώπευε έναν κόσμο γεμάτο θεούς (daevas), περίπλοκες τελετουργίες και την πεποίθηση ότι το σύμπαν λειτουργούσε αποκλειστικά με βάση τις δυνάμεις της φύσης και όχι με ηθικές δυνάμεις.

Σύμφωνα με το μύθο, σε ηλικία 30 ετών ο Ζωροάστρης βίωσε μια μυστικιστική εμπειρία όταν οδηγήθηκε στην παρουσία του Αχούρα Μάζντα, του «Κυρίου Όλης της Σοφίας». Κατά τη διάρκεια αυτής της εμπειρίας, ο Ζωροάστρης κατάλαβε ότι ο Αχούρα Μάζντα δεν ήταν απλώς ένας άλλος θεός μεταξύ πολλών. Αντίθετα, ήταν ο μόνος άκτιστος, ο απόλυτος Δημιουργός του σύμπαντος. Ήταν εντελώς καλός, εντελώς δίκαιος και εντελώς φωτεινός.

Ωστόσο, αυτό οδήγησε σε ένα άλλο φιλοσοφικό πρόβλημα: Αν ο Δημιουργός ήταν εντελώς καλός, ποια είναι η προέλευση του κακού; Η απάντηση του Ζωροάστρη σε αυτό το ερώτημα ήταν βαθιά και επαναστατική. Ανέπτυξε την ιδέα του κοσμικού δυϊσμού. Το αντίθετο του Ahura Mazda, δίδαξε, ήταν ένα ανεξάρτητο, καταστροφικό ον που ονομαζόταν Angra Mainyu (αργότερα ονομάστηκε Ahriman). Η Angra Mainyu ήταν ο καταλύτης πίσω από το σκοτάδι, τη φθορά, την ασθένεια και την εξαπάτηση.

Έτσι, γεννήθηκε το κακό. Για πρώτη φορά στην ιστορία, το κακό έχει αναγνωριστεί ως μια εξαιρετικά ευφυής δύναμη που ενεργεί για να καταστρέψει τη δημιουργία του Θεού, όχι απλώς μια φυσική δύναμη, ούτε απλώς μια εκδήλωση των συναισθημάτων ενός ιδιότροπου θεού.

Η Κοσμική Μάχη και η Δύναμη της Επιλογής

Σύμφωνα με το όραμα του Ζωροάστρη, το σύμπαν στο σύνολό του βρίσκεται σε μια συνεχή μάχη μεταξύ του Φωτός (Ahura Mazda) και του Σκότους (Angra Mainyu). Αλλά η πεποίθηση του Ζωροάστρη είναι ότι, αφού ο Αχούρα Μάζντα μας δημιούργησε, δεν πρέπει να είμαστε παθητικά θύματα αυτής της μάχης. Αντίθετα, πρέπει να είμαστε ενεργοί συνεργάτες με την Ahura Mazda.

Ο Ζωροάστρης δίδαξε ότι όλα τα ανθρώπινα όντα έχουν ελεύθερη βούληση και επομένως δεν υπόκεινται σε προκαθορισμένη μοίρα ή στις ιδιοτροπίες των θεών. Κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε λεπτό και κάθε δευτερόλεπτο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με την επιλογή να υποστηρίξουμε είτε τις δυνάμεις του Φωτός είτε τις δυνάμεις του Σκότους. Με απλά λόγια, η πιο βασική ιδέα του Ζωροαστρισμού είναι ότι πρέπει πάντα να επιλέγουμε:

«Καλές σκέψεις, καλά λόγια, καλές πράξεις»

(Χουμάτα, Χούχτα, Χβάρστα)

Λαμβάνοντας θετικές ηθικές αποφάσεις για να επιλέξετε την αλήθεια από τα ψέματα, να κατασκευάσετε καλοσύνη αντί για σκληρότητα ή να δημιουργήσετε σε αντίθεση με την καταστροφή κ.λπ., δίνετε δύναμη στην πλευρά του Φωτός και βοηθάτε τον Ahura Mazda να κερδίσει τη μάχη.

Αυτό δημιουργεί μια ευκαιρία για τους ανθρώπους να ανυψώσουν τη ζωή τους σε ένα επίπεδο παγκόσμιας σημασίας. Η επιλογή κάθε ανθρώπου έχει μεγάλη σημασία, καθώς οι ηθικές του επιλογές συνδέονται με την επικουρική συμμετοχή του στη λύτρωση του σύμπαντος.

Η Βαβυλωνιακή Σύνδεση: Μια Σύγκλιση Ιδεών

Πώς ήταν δυνατόν οι διδασκαλίες ενός αρχαίου Πέρση προφήτη να έχουν τόσα πολλά κοινά με τις διδασκαλίες τόσο του Ιουδαϊσμού όσο και του Χριστιανισμού; Μία από τις σημαντικότερες ιστορικές περιόδους κατά τις οποίες οι δρόμοι αυτών των δύο διαφορετικών πολιτισμών διασταυρώθηκαν ήταν όταν ένα νέο έθνος εμφανίστηκε στη Βαβυλώνα: η βαβυλωνιακή εξορία. Κατά τη διάρκεια της βαβυλωνιακής εξορίας το 586 Π.Κ.Χ., οι Βαβυλώνιοι νίκησαν την πόλη της Ιερουσαλήμ (καταστρέφοντας τον Πρώτο Ναό) και αιχμαλώτισαν πολλούς από τους Ιουδαίους ηγέτες στη Βαβυλώνα. Πενήντα χρόνια αργότερα, ο Πέρσης Βασιλιάς Κύρος ο Μέγας κατέκτησε τη Βαβυλώνα και απελευθέρωσε τους Ιουδαίους εκείνη την εποχή επιτρέποντάς τους να επιστρέψουν στην Ιερουσαλήμ για να ανοικοδομήσουν το ναό τους.

Όταν οι Εβραίοι λόγιοι και ιερείς ζούσαν εντός των συνόρων της Περσικής Αυτοκρατορίας, ζούσαν επίσης πολύ κοντά στον περσικό λαό και τις ζωροαστρικές πεποιθήσεις και πρακτικές του. Πριν από τη βαβυλωνιακή εξορία, τα περισσότερα από αυτά που ορίζουμε ως πρώιμα εβραϊκά κείμενα/Γραφές δεν ασχολούνταν με τον κοσμικό αντίπαλο ή την πύρινη κόλαση, αλλά μάλλον έβλεπαν τη μετά θάνατον ζωή ως έναν άγνωστο και ως εκ τούτου, έναν ταπεινό χώρο, που ονομάζεται Σεόλ, ένα σκιερό βασίλειο.

Μετά τη Βαβυλωνιακή Εξορία, κατά τη διάρκεια της Δεύτερης Περιόδου του Ναού, οι Εβραίοι άρχισαν να ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για τις θεολογικές αρχές που θα είχαν παραλληλισμούς με αυτές του Ζωροαστρισμού. Ο ρόλος του Σατανά στην εβραϊκή θεολογία άλλαξε από κατήγορος στο ουράνιο δικαστήριο (Βιβλίο του Ιώβ) σε κοσμικός αντίπαλος του Θεού. Πολλά από τα κύρια θεολογικά θέματα (τελική κρίση, ανάσταση από το θάνατο, χωρισμός των ψυχών στον παράδεισο και την κόλαση) έγιναν ο πυρήνας της εβραϊκής κατανόησης κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Πολλοί μελετητές δεν βλέπουν αυτές τις θεολογικές εξελίξεις ως μια απλή διαδικασία αντιγραφής από τον έναν πολιτισμό στον άλλο, αλλά μάλλον ως μια βαθιά σύγκλιση. Η παρουσία του Ζωροαστρισμού μπορεί να λειτούργησε ως καταλύτης ή κοινή γλώσσα που επέτρεψε στους Εβραίους στοχαστές εκείνη την εποχή να κατανοήσουν/διευκρινίσουν καλύτερα και να προσαρμόσουν τη σημερινή τους κατανόηση των πνευματικών αληθειών που ήδη αναδύονταν μέσα στη δική τους παράδοση. Αυτές οι σημαντικές έννοιες της ηθικής επιλογής, της θείας δικαιοσύνης και της τελικής λύτρωσης έχουν βρει την πληρέστερη ανάπτυξή τους στον Χριστιανισμό και το Ισλάμ.

Τρεις Ζωροαστρικές Πρακτικές για τη Σύγχρονη Ζωή

Οι διδασκαλίες του Ζωροάστρη προσφέρουν μια ισχυρή, προσανατολισμένη στη δράση φιλοσοφία για να ζούμε με σκοπό και ακεραιότητα σήμερα. Ακολουθούν τρεις τρόποι για να εφαρμόσετε τη σοφία του:

1. Η καθημερινή ευθυγράμμιση (καλές σκέψεις, καλά λόγια, καλές πράξεις):

Όταν ξυπνάτε το πρωί, προσπαθήστε να δημιουργήσετε μια νοητική σύνδεση με τις δυνάμεις της Δημιουργίας. Στη συνέχεια, δεσμευτείτε στον εαυτό σας ότι θα κάνετε ό,τι καλύτερο μπορείτε για να έχετε καλές σκέψεις, καλά λόγια και καλές πράξεις σήμερα. Όταν πρέπει να πάρετε μια απόφαση, σκεφτείτε πώς αυτό θα επηρεάσει τη ζωή σας και αναρωτηθείτε αν είναι εποικοδομητικό ή καταστροφικό. Ρωτήστε τον εαυτό σας αν είναι αλήθεια ή ψέμα. Εστιάζοντας σε αυτές τις τρεις βασικές μορφές ηθικής, καθιερώνετε ένα σύνολο κατευθυντήριων γραμμών για το πώς να ζείτε κατά τη διάρκεια της ημέρας.

2. Η απόρριψη της μοίρας:

Όταν ο Ζωροάστρης αρνήθηκε να δεχτεί τον ντετερμινισμό του κόσμου, δήλωσε ότι οι άνθρωποι δεν βρίσκονται στο έλεος της μοίρας. Ως εκ τούτου, πίστευε στην ελεύθερη βούληση και ότι κάθε άτομο έχει τη δύναμη να ελέγχει τη ζωή του. Ενώ δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα γεγονότα στη ζωή μας, μπορούμε να ελέγξουμε πώς ανταποκρινόμαστε σε αυτά. Πολλοί από εμάς ζούμε τη ζωή μας ως παθητικοί συμμετέχοντες. Για να ζήσετε τη ζωή σας ως ενεργός συμμετέχων, ανακτήστε τη δύναμή σας και γίνετε ενεργός δημιουργός της δικής σας ζωής.

3. Η πρακτική του φωτός:

Η φωτιά και το φως είναι τα απόλυτα σύμβολα αγνότητας και σοφίας από τον Ahura Mazda. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τη φωτιά και το φως για να δημιουργήσετε ένα μικρό τελετουργικό στο σπίτι. Όταν χρησιμοποιείτε ένα κερί για να φωτίσετε το δρόμο σας στο σκοτάδι, δεν δημιουργείτε απλώς ένα οπτικό αποτέλεσμα. Είναι επίσης μια υπενθύμιση της παρουσίας της αλήθειας και της καλοσύνης. Μπορείτε επίσης να χρησιμοποιήσετε το κερί για να αναλογιστείτε τις ηθικές επιλογές που έχετε κάνει κατά τη διάρκεια της ημέρας και ως δέσμευση να κάνετε περισσότερες ηθικές επιλογές αύριο.

Ο απόλυτος θρίαμβος

Σύμφωνα με τον Ζωροάστρη, ενώ θα υπάρξει μια κοσμική σύγκρουση που θα διαρκέσει μέχρι το τέλος του χρόνου. Προέβλεψε επίσης ότι θα ερχόταν μια στιγμή που το Φως θα επικρατούσε του Κακού (Angra Mainyu) και όλο το σκοτάδι θα έπαυε να υπάρχει, και ο κόσμος θα επέστρεφε μια μέρα στην αρχική του κατάσταση που είναι γνωστή ως Frashokereti (κάνοντας υπέροχο). Η νίκη των Δυνάμεων του Φωτός δεν βασίζεται αποκλειστικά στις υποσχέσεις του Θεού, αλλά εξαρτάται από τη συμμετοχή της ανθρωπότητας μέσω του θάρρους και της δράσης.

Για πάνω από τρεις χιλιάδες χρόνια, ο Ζωροάστρης έχει προσφέρει στην ανθρωπότητα τις διδασκαλίες του και μια πρόκληση σε κάθε άτομο. Οι διδασκαλίες του χρησιμεύουν τόσο ως ιστορικό αρχείο όσο και ως έκκληση για όλα τα άτομα να αποδεχτούν την ευθύνη να πολεμήσουν το κακό και να κάνουν το ρόλο τους στο να φέρουν τον παράδεισο στη γη. Η μάχη μεταξύ καλού και κακού υπάρχει σε κάθε άνθρωπο ως μάχη για την καρδιά, και καθώς κάθε απόφαση επηρεάζει αυτή τη μάχη, κάθε άτομο έχει τη δύναμη να συμβάλει στη νίκη του καλού έναντι του κακού.

Του Δρ Ιωάννη Συρίγου

Συνιστώμενα αναγνώσματα

Οι Ύμνοι του Ζωροάστρη, μετάφραση Μ.Λ. Γουέστ

Ζωροαστριστές της Mary Boyce

 **Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων