Πόλεμος στο Ιράν: Όταν η πίεση επιστρέφει

  

Η στρατηγική του Ντόναλντ Τραμπ στη διεθνή σκηνή βασίζεται σε μια απλή υπόθεση: ότι η οικονομική και στρατιωτική ισχύς των Ηνωμένων Πολιτειών μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιθετικά και για την ωμή επιβολή όρων χωρίς ουσιαστικό κόστος για τη χώρα του. Από τους δασμούς μέχρι τον πόλεμο με το Ιράν, η λογική είναι σταθερή: πίεση μέχρι την τελική συμμόρφωση ή υποταγή του αντιπάλου.

Για ένα διάστημα ήταν μια προσέγγιση που απέδιδε. Πολλές χώρες προσαρμόστηκαν, άλλες συμβιβάστηκαν. Σήμερα όμως βλέπουμε πως όσο η πίεση κλιμακώνεται, τόσο γίνεται σαφές ότι δεν λειτουργεί πάντα προς μία μόνο κατεύθυνση. Γιατί σήμερα η αμερικανική πίεση δεν παράγει αυτόματα συμμόρφωση. Ενεργοποιεί και μηχανισμούς αντίδρασης, υπενθυμίζοντας ότι η αμερικανική οικονομία δεν είναι τόσο ανεξάρτητη από τον υπόλοιπο κόσμο όσο θέλει να παρουσιάζεται.

Αυτό που αναδύεται είναι μια διαφορετική μορφή αντιπαράθεσης: η αξιοποίηση κομβικών σημείων ελέγχου της παγκόσμιας οικονομίας, μέσω των οποίων ακόμη και λιγότερο ισχυρές χώρες μπορούν να ασκήσουν δυσανάλογη πίεση στον επιτιθέμενο.

Η επιστροφή της γεωγραφίας

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι σήμερα τα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν ελέγχει μια θαλάσσια δίοδο από την οποία διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Μετά την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων, η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στην περιοχή είχε άμεσες συνέπειες. Και όχι μόνο για τους άλλους.

Οι ροές ενέργειας περιορίστηκαν, οι τιμές εκτινάχθηκαν και η αβεβαιότητα μεταφέρθηκε γρήγορα στις αγορές. Δεν επηρεάστηκε μόνο το πετρέλαιο. Λιπάσματα, αλουμίνιο και άλλες πρώτες ύλες που διέρχονται από την περιοχή έγιναν ακριβότερα και δυσκολότερα προσβάσιμα. Η επίδραση άρχισε να γίνεται αισθητή ακόμη και στις ΗΠΑ από το κόστος των καυσίμων μέχρι τις τιμές των τροφίμων και τις μεταφορές.

Το μήνυμα είναι σαφές: σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία, ο έλεγχος ενός τέτοιου σημείου μπορεί να μετατραπεί σε ισχυρό εργαλείο πίεσης, ανεξαρτήτως του συνολικού μεγέθους μιας χώρας.

Οι σπάνιες γαίες και η κινεζική απάντηση

Ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο παράδειγμα έρχεται από την Κίνα. Όταν η Ουάσιγκτον κλιμάκωσε τον εμπορικό πόλεμο με την επιβολή δασμών, το Πεκίνο δεν απάντησε απλώς συμμετρικά. Αντίθετα, ενεργοποίησε έναν από τους πιο ευαίσθητους κόμβους της παγκόσμιας παραγωγής: τον έλεγχο των σπάνιων γαιών και των εξειδικευμένων μαγνητών.

Τα υλικά αυτά είναι απαραίτητα για ένα τεράστιο φάσμα βιομηχανιών — από αυτοκίνητα και ημιαγωγούς μέχρι ιατρικό εξοπλισμό και στρατιωτικά συστήματα. Και, κρίσιμα, η επεξεργασία τους συγκεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στην Κίνα.

Με την επιβολή περιορισμών στις εξαγωγές, το Πεκίνο απέκτησε τη δυνατότητα να ελέγχει την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι επιπτώσεις δεν άργησαν να φανούν. Βιομηχανίες στις Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν να αντιμετωπίζουν ελλείψεις, ενώ εταιρείες που συνδέονται με τον στρατιωτικό τομέα βρέθηκαν σε ακόμη πιο δύσκολη θέση.

Η αντίδραση της Κίνας ανέδειξε κάτι που η αμερικανική πολιτική συχνά υποτιμά: ότι η παγκόσμια οικονομία δεν είναι ένα πεδίο όπου η ισχύς ασκείται μονομερώς, αλλά ένα δίκτυο αλληλεξαρτήσεων που μπορεί να στραφεί προς κάθε κατεύθυνση.

Η συμμαχία των απρόθυμων

Αυτή η δυναμική αρχίζει να γίνεται ορατή και στο εσωτερικό της Δύσης. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, που μέχρι πρόσφατα επιχειρούσαν να ισορροπήσουν ανάμεσα στις επιφυλάξεις τους και στη διατήρηση της διατλαντικής συνοχής, δείχνουν πλέον πιο πρόθυμες να διαφοροποιηθούν. Η μετατόπιση αυτή αποτυπώθηκε ξεκάθαρα στις δηλώσεις του Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος άσκησε ανοιχτή κριτική στον Ντόναλντ Τραμπ για τον τρόπο διαχείρισης του πολέμου.

«Όταν είμαστε σοβαροί, δεν λέμε το αντίθετο από αυτό που λέγαμε την προηγούμενη ημέρα», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για έναν πόλεμο με πραγματικές ανθρώπινες και οικονομικές συνέπειες — όχι για πεδίο αντιφατικών δηλώσεων.

Η διαφοροποίηση αυτή αποκτά και πρακτική διάσταση. Ευρωπαϊκές χώρες αρνούνται τη χρήση βάσεων και εναέριου χώρου για επιθετικές επιχειρήσεις, ενώ απορρίπτουν σενάρια περαιτέρω κλιμάκωσης, όπως η στρατιωτική κατάληψη των Στενά του Ορμούζ.

Ταυτόχρονα, επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Η συνεχής αμφισβήτηση του ΝΑΤΟ από τον Ντόναλντ Τραμπ δεν εκλαμβάνεται πλέον ως διαπραγματευτική τακτική, αλλά ως κάτι που υπονομεύει την αξιοπιστία και τη συνοχή της συμμαχίας.

Το αποτέλεσμα είναι μια σταδιακή, αλλά ουσιαστική μετατόπιση. Λιγότερη δεδομένη ευθυγράμμιση, περισσότερη αυτονομία και αυξανόμενη προθυμία να αμφισβητηθούν οι αμερικανικές επιλογές.

Η στρατηγική των αφόρητων πιέσεων αρχίζει έτσι να επιστρέφει ως μπούμερανγκ. Όσο περισσότερο η Ουάσιγκτον επιχειρεί να επιβάλει τους όρους της, τόσο περισσότερο ενεργοποιεί τα σημεία εκείνα του συστήματος που μπορούν να στραφούν εναντίον της.

Οι εξελίξεις δείχνουν ότι η παγκόσμια ισορροπία δεν αλλάζει με θεαματικές ανατροπές, αλλά με μικρές μετατοπίσεις που συσσωρεύονται. Και σήμερα, αυτές οι μετατοπίσεις δείχνουν έναν κόσμο λιγότερο πρόθυμο να υπακούει και περισσότερο ικανό να αντιστέκεται.  https://neostrategy.gr/

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων