«Σήμερον κρεμάται επί ξύλου,
ο εν ύδασι την γην κρεμάσας.
Στέφανον εξ ακανθών περιτίθεται,
ο των αγγέλων βασιλεύς.
Ψευδή πορφύραν περιβάλλεται
ο περιβάλλων τον ουρανόν
εν νεφέλαις.
Ράπισμα κατεδέξατο,
ο εν Ιορδάνη ελευθερώσας τον Αδάμ.
Ήλοις προσηλώθη,
ο Νυμφίος της Εκκλησίας.
Λόγχη εκεντήθη, ο Υιός της Παρθένου.
Προσκυνούμεν σου τα Πάθη, Χριστέ.
Δείξον ημίν και την ένδοξόν
σου Ανάστασιν.»
....Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης ας είναι η αφορμή για την εσωτερική μας αναζήτηση. Η Σταύρωση του Χριστού ας είναι η αφορμή να δούμε το Φως της Αλήθειας και της Ζωής. Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης ας ανοίξουμε τις καρδιές μας και τις ψυχές μας και ας δεχτούμε το δώρο του Θεού. Ας ανοίξουμε τις καρδιές μας και τις ψυχές μας και ας βάλουμε μέσα όλους τους ανθρώπους του κόσμου και ας προσφέρουμε ουσιαστική και αληθινή αγάπη. Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης ας γίνει η αφορμή να συνειδητοποιήσουμε την προσφορά του Θεού, την ουσία της θυσίας του Χριστού και ας προσπαθήσουμε να αλλάξουμε εσωτερικά. Μόνο αν καταλάβουμε τη σπουδαία θυσία του Χριστού, το τεράστιο δώρο του Θεού, θα καταφέρουμε να αλλάξουμε τον κόσμο και η προσφορά του Θεού δε θα έχει γίνει εις μάτην....
Σίσσυ-Χρυσή Αγγελίδου
Χριστέ μου, γιατί φόρεσες αυτό μακρύ πένθιμο φουστάνι κι
αυτά τ’ αγκάθια στο κεφάλι σου; Χάθηκαν τα λουλούδια;
Ή τάχατε, αν φορούσες παπαρούνες πάνου στ’ αχτένιστα μαλλιά
δε θα σ’ανοιγαν την πόρτα του ουρανού;Μη χαμογελάς που ‘χω κ’ εγώ δεμένο το κεφάλι.Είναι που γλίστρησα προχτές μέσα στα βάτα κυνηγώντας πεταλούδες.Έλα να πιαστούμε από το χέρι σαν παιδιά και να πάμε στους αγρούς να σε μάθω φλογέρα.
Πάμε να σου κόψω τα λυπημένα μαλλιά σου με το ίδιο
μεγάλο ψαλίδι που κουρεύουν τα προβατάκια.
Και να δεις, ο Θεός θα μας αγαπήσει, θα μας βάλει να κάτσουμε
στα πόδια του και θα χαμογελάει γλυκά καθώς εμείς θα
στολίζουμε τα μακριά τα μακριά μουστάκια του με μαργαρίτες.
Κι όταν βραδιάσει θα ζέψουμε το μικρό του τ’ αμάξι που το
σέρνουν οι γρύλλοι και θα περάσουμε στη μέση του παραδείσου
ενώ οι άγγελοι θ’ ανάβουν τ’ αστέρια για να φωτίζουν
τ’ άλλα παιδάκια που μείνανε κάτου στον κάμπο…”
(Γιάννης Ρίτσος, Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού)
Έθιμα
- Την ημέρα αυτή ξεκινούν οι προετοιμασίες στα ελληνικά σπίτια για τον εορτασμό της Ανάστασης. Οι νοικοκυρές ζυμώνουν λαμπροκουλούρες, πλάθουν πασχαλιάτικα κουλουράκια και βάφουν κόκκινα αυγά. Το αυγό συμβολίζει από την αρχαιότητα την ανανέωση της ζωής και το κόκκινο χρώμα το αίμα του Χριστού. Σε κάποια μέρη συνηθίζουν να τοποθετούν το πρώτο κόκκινο αυγό στο εικονοστάσιο του σπιτιού για να ξορκίσουν το κακό.
- Στην Πάτμο γίνεται αναπαράσταση του «Μυστικού Δείπνου» στην κεντρική πλατεία της Χώρας, όπου ο ηγούμενος της ιεράς μονής του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου πλένει τα πόδια 12 μοναχών, όπως έκανε και ο Ιησούς με τους μαθητές του.
- Στη Σκιάθο, τα παιδιά του νησιού γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι, κρατώντας καλαμένιους σταυρούς στολισμένους με λουλούδια της άνοιξης και τραγουδούν τα κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής.
- Στο Λιτόχωρο Πιερίας το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης στολίζονται οι επιτάφιοι, που φτιάχνονται από ανύπαντρες κοπέλες, οι οποίες όλη τη Σαρακοστή φτιάχνουν λουλούδια από ύφασμα.
Στην Άρτα, το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης, αναβιώνει το έθιμο της «φωτιάς», με μία τελετουργία, σε ανάμνηση της πυράς, που άναψε έξω από το Πραιτώριο εν αναμονή της απόφασης του Ρωμαίου Επίτροπου της Ιουδαίας Πόντιου Πιλάτου, για τον Ιησού. Τα παιδιά και οι νέοι της ενορίας της Αγίας Θεοδώρας, συγκεντρώνουν από νωρίς το πρωί, κορμούς δένδρων και αλλά ξύλα στο προαύλιο του ναού και τα τοποθετούν σε σχήμα κώνου. Κατά το παρελθόν, μάζευαν τα ξύλα τις προηγούμενες ημέρες από τις όχθες του Άραχθου ποταμού. Η μεγάλη φωτιά που καίει για πολλές ώρες, ανάβει αμέσως μετά τη ακολουθία της Σταύρωσης. Πλήθος πιστών συγκεντρώνεται στο προαύλιο του Ιερού Ναού και συμμετέχει στην αναβίωση του εθίμου, το οποίο κάθε χρόνο διατηρεί και συνεχίζει ο Σύλλογος της Ενορίας Αγίας Θεοδώρας.
Στα Κουφονήσια, μετά το τέλος της ακολουθίας των Παθών, οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στην εκκλησία και στολίζουν τον Επιτάφιο με άνθη, ενώ μια γυναίκα ψάλλει το «Μοιρολόι της Παναγίας». Οι γυναίκες της περιοχής παραμένουν στην εκκλησία κοντά στον Επιτάφιο μέχρι το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής.
Στη Σίφνο, οι νοικοκυρές ετοιμάζουν τα παραδοσιακά «πουλιά της Λαμπρής» (πασχαλινές κουλούρες σε διάφορα σχήματα ζώων και πουλιών) στολισμένα με κόκκινα αυγά. Κατά την εσπερινή ακολουθία, όταν ο ιερέας διαβάσει το Έκτο Ευαγγέλιο, οι νέοι και οι νέες φεύγουν από την εκκλησία για να ανάψουν τα καντήλια των ξωκλησιών. Επιστρέφουν αργότερα για να στολίσουν τον Επιτάφιο.
Στην Κέρκυρα, το πρωΐ, όπως σε όλη την Ελλάδα, βάφονται τα κόκκινα αυγά. Όμως οι Κερκυραίοι, σύμφωνα με την παράδοση, χρησιμοποιούν καινούργιο πήλινο τσουκάλι, καθώς το παλιό προμηνύει, όπως πιστεύουν, δυστυχία. Το βράδυ, μετά την Ακολουθία των Δώδεκα Ευαγγελίων στις εκκλησίες, οι επισκέπτες ακολουθώντας τους ντόπιους πηγαίνουν στους χώρους των Φιλαρμονικών για να ακούσουν τις πρόβες από τα πένθιμα εμβατήρια της Μεγάλης Παρασκευής.
Σε ορισμένες περιοχές της Ρωσίας, υπήρχε παλαιότερα η παράδοση της παρασκευής τελετουργικού αλατιού, γνωστού ως «αλάτι της Πέμπτης». Οι αγρότες ανακάτευαν υγρό αλάτι με ψωμί σίκαλης, τύλιγαν το μείγμα σε ένα πανί και το έβαζαν στη σόμπα για αρκετές ώρες. Στη συνέχεια, το αλάτι ευλογούνταν στην εκκλησία. Το αλάτι της Πέμπτης φυλασσόταν στο εικονοστάσιο για ολόκληρο το χρόνο. Οι άνθρωποι πίστευαν ότι είχε θεραπευτικές και προστατευτικές ιδιότητες.
Σε ορισμένες χώρες της Δυτικής Χριστιανοσύνης υπάρχουν ιδιαίτερα έθιμα που συνδέονται με τη Μεγάλη Πέμπτη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, ο μονάρχης μοιράζει μικρά ασημένια νομίσματα κατά τη διάρκεια της εκκλησιαστικής λειτουργίας. Η τελετή αυτή, που ανάγεται στην εποχή της βασιλείας του Εδουάρδου Α (1272-1307), πραγματοποιείται κάθε χρόνο σε διαφορετική εκκλησία, ενώ υπάρχει και ο κανόνας ότι δεν πρέπει να τελείται στο Λονδίνο συχνότερα από μία φορά κάθε δεκαετία.
Στην Τσεχία και τη Σλοβακία, οι άνθρωποι συνηθίζουν να χρησιμοποιούν το πρώτο φρέσκο, πράσινο λαχανικό για το μαγείρεμα των εορταστικών φαγητών. Γι’ αυτό και η Μεγάλη Πέμπτη συχνά αποκαλείται εκεί «Πράσινη Πέμπτη». Στη Σουηδία, η ημέρα συνδέεται με μάγισσες, σύμφωνα με παλιές λαϊκές δοξασίες. Υπάρχει μάλιστα ένα έθιμο παρόμοιο με το Χάλογουιν, όπου τα παιδιά ντύνονται μάγισσες και πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι, λαμβάνοντας κέρματα ή γλυκά.
Σε ορισμένες χώρες οι πιστοί εξακολουθούν να τηρούν την παλιά παράδοση της επίσκεψης σε 7 εκκλησίες το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης. Ανάμεσά τους είναι η Μάλτα, οι Φιλιππίνες και η Σιγκαπούρη. Στην ινδική πολιτεία της Κεράλα, όπου υπάρχει σημαντική χριστιανική μειονότητα, το έθιμο απαιτεί να επισκέπτονται 14 εκκλησίες.
Η Μεγάλη Πέμπτη αποτελεί επίσημη αργία σε χώρες όπως η Αργεντινή, η Κολομβία, η Κόστα Ρίκα, η Δανία, το Ελ Σαλβαδόρ, οι Νήσοι Φερόες, η Γροιλανδία, η Γουατεμάλα, η Ονδούρα, η Ισλανδία, το Μεξικό, η Νικαράγουα, η Νορβηγία, η Παραγουάη, το Περού, οι Φιλιππίνες, η Ισπανία, η Ουρουγουάη και η Βενεζουέλα. Σε ορισμένα άλλα κράτη είναι ημιαργία για τους δημόσιους και τραπεζικούς υπαλλήλους, ενώ σε κάποια γερμανικά ομόσπονδα κρατίδια η ημέρα θεωρείται επίσημη αργία για τους εργαζόμενους στον δημόσιο τομέα. Πηγή: https://www.sansimera.gr/articles/87/75#goog_rewarded
© SanSimera.gr
ΤΑ ΚΟΚΚΙΝΑ ΑΥΓΑ
Γράφει ο Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς
«Το ωόν του Πάσχα», Νικηφόρος Λύτρας.
Πάσχα και τα κόκκινα αυγά βρίσκονται, όπως πάντα, στην επικαιρότητα. Είναι δε γνωστό ότι τα αυγά έχουν διαδραματίσει σπουδαίο ρόλο στην κοσμογονία των περισσότερων παλαιών ανατολικών θρησκευμάτων. Για τον ρόλο τους έγραψε ο αποκαλούμενος και πατέρας της Ελληνικής Λαογραφίας Νικόλαος Πολίτης (1852-1921). Στην ελληνική μυθολογία είναι γνωστή η γέννηση από αυγό της Ελένης και των Διόσκουρων. Η συμβολική έννοια των μύθων αυτών παρομοιάζεται από τους ειδικούς μελετητές με τον ουρανό και τη γη, τα δύο ημισφαίρια του κόσμου. Από την ένωσή τους προέκυψε το μυστηριώδες αυγό που κρεμούσαν στους ναούς. Γι’ αυτό μυθολογούσαν ότι γεννήθηκε από τη Λήδα ή ότι έπεσε από τη Σελήνη, της οποίας προσωποποίηση ήταν η Ελένη. Εξάλλου, η παραγωγή του ονόματος Ελένη εικάζεται από τη Σελήνη (=Σελάνα)[1].
Σε τέτοιους μύθους προσπάθησαν αρκετοί να αποδώσουν την προέλευση των αυγών του Πάσχα, συνδυάζοντάς την δηλαδή, με αρχαία θρησκεύματα. Προς απόδειξη δε του ισχυρισμού τους αναφέρουν τη συνήθεια των Ιαπώνων να μοιράζουν χρωματιστά αυγά την Πρωτοχρονιά. Επιστρέφοντας όμως στην δική μας πραγματικότητα, πρέπει να αναζητήσουμε την κυριότερη αφορμή στη νηστεία που προηγείται του Πάσχα. Συγκεντρώνονταν λοιπόν μεγάλες ποσότητες αυγών, τις οποίες ευλογούσαν οι ιερείς το Μεγάλο Σάββατο. Στη Ρωσία μάλιστα, η συνήθεια συνεχιζόταν μέχρι και τον 19ο αιώνα με ιδιαίτερη ευχή για τα αυγά και τα τυριά[2].
Τα ευλογημένα αυγά διανέμονταν ως δώρα την επομένη και χρωματισμένα σε ανάμνηση του Πάσχα των Ιουδαίων. Είναι γνωστό πως έβαφαν τα κατώφλια των σπιτιών με το αίμα των αμνών που θυσίαζαν. Τα πιο συνήθη χρώματα που χρησιμοποιούσαν, πέρα από το κόκκινο, ήταν το χρυσό, το κίτρινο και το ιώδες. Αλλά ως δώρα, τα αυγά, διανέμονταν και την τεσσαρακοστή πριν από το Πάσχα. Είναι γνωστό ότι τα παιδιά που γυρνούσαν στα σπίτια την παραμονή της γιορτής του Λαζάρου, τραγουδούσαν δημώδες άσμα το οποίο αφηγούνταν το θαύμα του Ιησού και περιέγραφαν «τι είδε ο Λάζαρος στον κάτω κόσμο που επήγε». Από τη συνήθεια αυτή πήγασε και η παροιμία «Ποτέ του αυγό δεν έδωσε, ούτε τ’ Αγιού Λαζάρου»[3].
Στην δύση η συνήθεια ήθελε τους μαθητές στο μέσον της Σαρακοστής να τριγυρνούν στα σπίτια ψέλνοντας και κρατώντας καλάθια, σημαίες και κουδούνια. Ως ανταμοιβή έπαιρναν αυγά. Τέτοιες συνήθειες δεν είναι άσχετες με το έθιμο των κόκκινων αυγών που επικράτησε εντέλει και αναπτύχθηκε βαθμιαία. Εξάλλου, στη Γαλλία και επί Λουδοβίκου του ΙΔ΄ (1638-1715) συνηθιζόταν, μετά τη λειτουργία της Κυριακής του Πάσχα, να προσφέρει ως δώρο στους αυλικούς του επίχρυσα αυγά[4]. Αργότερα επικράτησε η συνήθεια να προσφέρονται ως δώρα την ημέρα του Πάσχα τεχνητά αυγά διαφόρων μεγεθών και ποικίλων χρωμάτων που έκρυβαν μέσα τους πολύτιμα αντικείμενα.
Υπαίθρια πωλήτρια αυγών (1896). Σκίτσο Σπ. Μαντζάκου.
Κάπως έτσι λοιπόν έφτασε η χρήση του αυγού και στην εποχή μας και έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα της Ελληνικής Λαμπρής. Συμβολίζουν τη χαρά της Ανάστασης του Κυρίου και το βάψιμό τους αποτελεί κατά τόπους ολόκληρη ιεροτελεστία, η οποία μέχρι πριν από λίγα χρόνια γινόταν σε ορισμένη ημέρα και με συγκεκριμένο τρόπο. Επίσης, το τσούγκρισμα, το σπάσιμό τους και η κατανάλωσή τους γινόταν με κανόνες οι οποίοι συνδέονταν ή προέρχονταν από πλήθος ελληνικών προλήψεων. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά εντοπίζονται σε διάφορες περιοχές[5]. Όπως στα άλλοτε ελληνικά νησιά της Προποντίδας και στη Θράκη, όπου φύλασσαν ιδιαίτερη συμπεριφορά στα αυγά που γεννιόντουσαν τη Μεγάλη Πέμπτη. Τα φύλαγαν και ανήμερα το Πάσχα σταύρωναν με αυτά, δηλαδή έκαναν το σημείο του σταυρού, στους ανθρώπους του σπιτιού λέγοντας: «Καλώς ήλθες Πασχαλιά / με τα κόκκινά σου αυγά»[6]!
Πρώτη δημοσίευση: Εφημερίδα «Εστία» Πέμπτη 2 Μαΐου 2019
Συμπληρωμένη δημοσίευση:Εφημερίδα «Εστία» 17 Απριλίου 2025 https://www.taathinaika.gr/
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου