Η στάση που τήρησαν η Ρωσία και η Κίνα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, επιλέγοντας την αποχή και αποφεύγοντας να μπλοκάρουν με βέτο το ψήφισμα της 11ης Μαρτίου που στρεφόταν κατά του Ιράν, αποτελεί κρίσιμο δείκτη για τον τρόπο με τον οποίο οι δύο δυνάμεις επιδιώκουν να επηρεάσουν την πορεία της κρίσης μέσω του διεθνούς οργανισμού. Η επιλογή αυτή δεν ήταν διαδικαστική. Φανερώνει μια προσεκτική τοποθέτηση μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι γεωπολιτικοί υπολογισμοί υπερβαίνουν κατά πολύ το στενό περιεχόμενο ενός ψηφίσματος.
Η Μόσχα ειδικά κινείται με ιδιαίτερη προσοχή, επιδιώκοντας να διατηρήσει μια σύνθετη ισορροπία. Από τη μία πλευρά, αποφεύγει να νομιμοποιήσει ή να ενθαρρύνει ιρανικά πλήγματα εναντίον στόχων που συνδέονται με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ στον Κόλπο. Από την άλλη, επιμένει ότι ο βασικός πυρήνας της κρίσης παραμένει η αμερικανοϊσραηλινή επιθετικότητα και πως η διεθνής συζήτηση δεν μπορεί να μετατοπίζεται αποκλειστικά στην αντίδραση της Τεχεράνης, παρακάμπτοντας τις αιτίες που την προκάλεσαν.
Η ρωσική γραμμή ισορροπίας και οι υπολογισμοί της Μόσχας
Αυτή η διπλή ρωσική θέση αποτυπώθηκε καθαρά στις παρεμβάσεις του Σεργκέι Λαβρόφ στις αρχές Μαρτίου. Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών διατύπωσε επιφυλάξεις για ιρανικά πλήγματα κατά κρατών του Κόλπου και αμφισβήτησε την επιχειρησιακή τους αποτελεσματικότητα, ωστόσο την ίδια στιγμή προειδοποίησε ότι μια μονομερής καταδίκη του Ιράν ισοδυναμεί με πολιτική κάλυψη προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ για να συνεχίσουν την ίδια στρατηγική πίεσης και στρατιωτικής δράσης.
Πίσω από αυτή τη στάση βρίσκονται και συγκεκριμένα ρωσικά συμφέροντα. Η Μόσχα δεν αγνοεί τον ρόλο που διαδραματίζουν κράτη του Κόλπου, και ειδικά τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στη διευκόλυνση χρηματοοικονομικών ροών που έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τη Ρωσία υπό το βάρος των δυτικών κυρώσεων. Αυτό εξηγεί γιατί η ρωσική ρητορική είναι επιθετική απέναντι στη Δύση, αλλά παραμένει προσεκτική όταν αγγίζει άμεσα τις περιφερειακές μοναρχίες.
Η Κασπία ως γεωπολιτικός και νομικός πυρήνας της κρίσης
Η έντονη ρωσική ευαισθησία στο Συμβούλιο Ασφαλείας συνδέεται και με έναν δεύτερο, βαθύτερο παράγοντα: το ειδικό νομικό και στρατηγικό καθεστώς της Κασπίας Θάλασσας. Η Κασπία δεν διέπεται από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, αλλά από τη συμφωνία του 2018 για το Νομικό Καθεστώς της Κασπίας, την οποία συνυπέγραψαν τα πέντε παράκτια κράτη: Ρωσία, Ιράν, Αζερμπαϊτζάν, Καζακστάν και Τουρκμενιστάν.
Το καθεστώς αυτό προβλέπει ότι κάθε μείζον ζήτημα που αφορά την Κασπία πρέπει να αντιμετωπίζεται συλλογικά από τα πέντε αυτά κράτη. Παράλληλα, αποκλείεται η στρατιωτική παρουσία μη παράκτιων δυνάμεων, ενώ απαγορεύεται στα ίδια τα παράκτια κράτη να διαθέτουν το έδαφός τους για στρατιωτικές ενέργειες του ενός εναντίον του άλλου. Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας αντιμετωπίζεται ως κοινή ευθύνη και όχι ως μονομερές δικαίωμα.
Υπό αυτό το πρίσμα, το πλήγμα στο λιμάνι του Μπαντάρ Ανζαλί αποκτά πολύ ευρύτερη σημασία από ένα απλό τοπικό επεισόδιο. Αγγίζει ευθέως την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην Κασπία και, κατ’ επέκταση, ενεργοποιεί ευθύνες όλων των παράκτιων κρατών. Η απουσία δημόσιας αντίδρασης από το Αζερμπαϊτζάν, το Καζακστάν και το Τουρκμενιστάν δεν μπορεί να θεωρηθεί ουδέτερη. Πρόκειται για μια σιωπή με γεωπολιτικό βάρος, καθώς δείχνει την απροθυμία τους να εμπλακούν σε μια αντιπαράθεση που υπερβαίνει τις δικές τους αντοχές και προτεραιότητες.
Ο εμπορικός διάδρομος Ρωσίας – Ιράν και η στρατηγική συμφωνία
Ο δεύτερος μεγάλος λόγος της ρωσικής κινητοποίησης είναι απολύτως υλικός και σχετίζεται με τη γεωγραφία. Η Κασπία αποτελεί τον βασικό εμπορικό διάδρομο ανάμεσα στη Ρωσία και το Ιράν, ενώ το Μπαντάρ Ανζαλί είναι ένας από τους σημαντικότερους κόμβους αυτής της διαδρομής. Η σημασία του δεν περιορίζεται στο εμπόριο πολιτικών αγαθών ή στις μεταφορές γενικού φορτίου. Μετά την υπογραφή της συνολικής συμφωνίας στρατηγικής συνεργασίας ανάμεσα στις δύο χώρες, η συγκεκριμένη οδός θεωρείται κομβική και για τη μεταφορά στρατηγικά ευαίσθητων υλικών.
Η συμφωνία που υπεγράφη στη Μόσχα στις 17 Ιανουαρίου 2025 από τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τον Μασούντ Πεζεσκιάν δεν συνιστά τυπική αμυντική συμμαχία με αυτόματες ρήτρες στρατιωτικής παρέμβασης. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι ούτε μια απλή διακήρυξη καλών προθέσεων. Αποτελεί πλαίσιο στρατηγικής σύγκλισης, με διατάξεις που αφορούν την άμυνα, την ασφάλεια, τις πληροφορίες, την ανταλλαγή επιχειρησιακής εμπειρίας και τον συντονισμό απέναντι σε εξωτερικές παρεμβάσεις σε κρίσιμες γεωγραφικές ζώνες, όπως η Κασπία, η Κεντρική Ασία, ο Καύκασος και η Δυτική Ασία.
Αυτό σημαίνει ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει πλέον την ασφάλεια των ιρανικών θαλάσσιων και εμπορικών αρτηριών όχι ως ένα αποκλειστικά ιρανικό ζήτημα, αλλά ως παράγοντα που επηρεάζει άμεσα τον δικό της στρατηγικό χώρο. Η έννοια της «επιθετικότητας», ωστόσο, παραμένει το κρίσιμο νομικό κατώφλι που καθορίζει μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ρωσική εμπλοκή. Για τον λόγο αυτό, η Μόσχα συνεχίζει να μετρά προσεκτικά κάθε της κίνηση, αποφεύγοντας δεσμεύσεις που θα την έσπρωχναν σε ανοιχτή στρατιωτική εμπλοκή.
Ο ΟΗΕ, οι μεγάλες δυνάμεις και η αποδυνάμωση της συλλογικής ασφάλειας
Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο ένα διαχρονικό μοτίβο της διεθνούς πολιτικής μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι μεγάλες κρίσεις αντιμετωπίζονται είτε συλλογικά, μέσω του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, είτε μονομερώς, μέσω πρόθυμων συνασπισμών που ενεργούν έξω από την αυστηρή θεσμική αρχιτεκτονική του διεθνούς δικαίου. Στην πράξη, οι παγκόσμιες δυνάμεις επιλέγουν κάθε φορά το κανάλι που εξυπηρετεί καλύτερα τα στρατηγικά τους συμφέροντα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία, είτε στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου είτε στη μεταψυχροπολεμική εποχή, έχουν επανειλημμένα χρησιμοποιήσει και τους δύο αυτούς δρόμους, ανάλογα με το αν επιδιώκουν αλλαγή καθεστώτος, επιβολή ισορροπιών ή αναδιαμόρφωση περιφερειακών συσχετισμών. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο ΟΗΕ συχνά μένει να λειτουργεί περισσότερο ως σκηνή νομιμοποίησης ή συμβολικής αντιπαράθεσης παρά ως πραγματικός μηχανισμός αποτροπής ή επίλυσης των συγκρούσεων.
Αυτό ακριβώς αποτυπώνεται και στην τρέχουσα κρίση. Οι αποχές της Ρωσίας και της Κίνας, η προσεκτική ρωσική στάση υπέρ του Ιράν αλλά χωρίς πλήρη ταύτιση, η αδράνεια των άλλων παράκτιων κρατών της Κασπίας και η διαρκής υπονόμευση της συλλογικής λειτουργίας του Συμβουλίου Ασφαλείας συγκροτούν μια εικόνα διεθνούς απορρύθμισης. Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι η παγκόσμια ασφάλεια κρίνεται ολοένα και λιγότερο μέσα από τους θεσμούς και ολοένα και περισσότερο μέσα από σκληρούς, μονομερείς και περιφερειακούς συσχετισμούς ισχύος.https://www.primenews.press/
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου