by Βίκτορ Μίχιν
Η σύγκρουση, η οποία ξεκίνησε ως επιχείρηση ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, μετατράπηκε σε τεκτονική ανατροπή ολόκληρου του συστήματος ασφαλείας στη Μέση Ανατολή στα μέσα του 2026.
Παύση του Ισλαμαμπάντ αντί για ειρήνη
Στις 12 Ιουλίου 2026, ο κόσμος έμαθε για το Μνημόνιο Κατανόησης του Ισλαμαμπάντ μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν. Αυτό το έγγραφο θα έπρεπε, όπως φάνηκε, να βάλει τέλος σε μια σύγκρουση που συνεχιζόταν. Ωστόσο, το κύριο άρθρο της China Daily το χαρακτήρισε «εύθραυστη τακτική παύση, όχι ειρήνη». Είναι δύσκολο να μην συμφωνήσει κανείς με αυτή την παρατήρηση.
Η σύγκρουση, η οποία ξεκίνησε ως επιχείρηση ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, μετατράπηκε σε τεκτονική ανατροπή ολόκληρου του συστήματος ασφαλείας στη Μέση Ανατολή στα μέσα του 2026. Οι χώρες του Περσικού Κόλπου, παρακολουθώντας τις ενέργειες της Ουάσιγκτον, κατέληξαν σε ένα απροσδόκητο συμπέρασμα: η «ομπρέλα ασφαλείας» των ΗΠΑ δεν φαίνεται πλέον αξιόπιστη και η σχέση συμμαχίας ΗΠΑ-Ισραήλ βιώνει ένα δομικό ρήγμα που θα αλλάξει την περιοχή για τα επόμενα χρόνια.
Στρατηγικό χάσμα: Η Ουάσιγκτον θέλει να φύγει, το Τελ Αβίβ θέλει να το τελειώσει
Το κεντρικό θέμα όλων των αναλύσεων αυτής της περιόδου είναι η θεμελιώδης διαφωνία σχετικά με τους τελικούς στόχους των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Όπως υπογραμμίζουν οι αναλύσεις των παγκόσμιων οργανισμών, η Ουάσιγκτον φιλοδοξεί να μεταβεί στη διπλωματία και τη «διαχείριση» του Ιράν, ενώ οι στόχοι του Ισραήλ παραμένουν επικεντρωμένοι στο πυρηνικό πρόγραμμα, τους πυραύλους και τις περιφερειακές πληρεξούσιες δυνάμεις.
Η ανάλυση εμπειρογνωμόνων ενός Κινέζου ερευνητή (5 Ιουλίου 2026) προσθέτει μια σημαντική απόχρωση: το Ισραήλ θέλει να χρησιμοποιήσει το τρέχον παράθυρο ευκαιρίας για να εξουδετερώσει πλήρως το Ιράν, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν μια «διέξοδο από το τέλμα της Μέσης Ανατολής». Δεν πρόκειται απλώς για μια διαφωνία τακτικής, αλλά για μια δομική ανισορροπία όπου οι ισραηλινές ενέργειες θα μπορούσαν να σύρουν τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια βαθύτερη σύγκρουση που η Ουάσιγκτον θα ήθελε να αποφύγει.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η προσπάθεια του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου τον Ιούλιο του 2026 να ζητήσει συνάντηση με τον Πρόεδρο Τραμπ. Όπως γράφουν διεθνείς παρατηρητές, ο Ισραηλινός ηγέτης αναγκάζεται να επιδείξει έναν «ισχυρό δεσμό» με την Ουάσιγκτον, αλλά σύμφωνα με τους ειδικούς, αυτή η διαδήλωση είναι μια «πολιτική αφήγηση, όχι μια στρατηγική συμφιλίωση». Ο Τραμπ, από την πλευρά του, κατέστησε σαφές στον Νετανιάχου ότι «ήξερε ποιος ήταν ο ηγέτης», υποδηλώνοντας μια απότομη ψύξη στην προσωπική σχέση μεταξύ των δύο ηγετών.
Διάβρωση της εμπιστοσύνης: Πώς ο Κόλπος χάνει την πίστη του στην Αμερική
Η πιο σημαντική γεωπολιτική επίδραση της σύγκρουσης δεν είναι στον τομέα των στρατιωτικών επιχειρήσεων, αλλά στον τομέα της εμπιστοσύνης. Παγκόσμιοι εμπειρογνώμονες και πολλοί πολιτικοί παράγοντες το καθιστούν σαφές: η σύγκρουση έχει υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των χωρών του Περσικού Κόλπου στις Ηνωμένες Πολιτείες ως εγγυητή της ασφάλειάς τους. Η προσέγγιση της Ουάσιγκτον θεωρείται «επιλεκτική και έντονα προσανατολισμένη προς τα συμφέροντα ασφαλείας του Ισραήλ».
Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται από τη δήλωση του αντιπροέδρου των ΗΠΑ J.D. Vance (Ιούλιος 2026), ο οποίος αναγνώρισε: «Γίνεται πολύς λόγος για τη σημαντική επιρροή της ισραηλινής κυβέρνησης στην αμερικανική πολιτική και υπάρχουν μέλη της ισραηλινής κυβέρνησης που μισούν αυτή τη συμφωνία». Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Βανς τόνισε επίσης ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιδιώκουν αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν - «μια τέτοια απόφαση μπορεί να ληφθεί μόνο από τον λαό αυτής της χώρας».
Για τις μοναρχίες του Περσικού Κόλπου, αυτό το μήνυμα είναι διπλά ανησυχητικό. Εάν η Ουάσιγκτον δεν είναι έτοιμη να εγγυηθεί την αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη και δεν μπορεί να συγκρατήσει το Ισραήλ από μονομερείς ενέργειες, ποιες είναι οι εγγυήσεις ασφαλείας για το Ριάντ, το Άμπου Ντάμπι ή τη Ντόχα; Η απάντηση είναι προφανής: τα περιφερειακά κράτη αναγκάζονται να αναζητήσουν πιο αυτόνομους και διαφοροποιημένους μηχανισμούς ασφαλείας.
«Ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη»: η μακροπρόθεσμη προοπτική
Η Αμερικανίδα ερευνήτρια Helena Cobban πρότεινε την πιο ακριβή φόρμουλα για να περιγράψει το μέλλον της περιοχής: μια διαρκή κατάσταση «χωρίς πόλεμο, χωρίς ειρήνη». Σύμφωνα με αυτήν, το κόστος του πολέμου θα αναγκάσει τελικά τις Ηνωμένες Πολιτείες σε στρατηγική απόσυρση και ο κόσμος κινείται προς μια πιο πολυπολική τάξη όπου η οικονομική συνεργασία γίνεται το κυρίαρχο μοντέλο.
Αυτό το συμπέρασμα απηχεί την ανάλυση της China Daily, η οποία προειδοποιεί για τον κίνδυνο εξομάλυνσης μιας «συνεχιζόμενης σύγκρουσης χαμηλής έντασης», η οποία θα χρηματοδοτηθεί από τους παγκόσμιους καταναλωτές μέσω των αυξήσεων των τιμών της ενέργειας. Το σενάριο όπου τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθούν να απειλούνται με κλείσιμο και οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές γίνονται συνηθισμένες δεν είναι μια υποθετική απειλή, αλλά μια πολύ ρεαλιστική πρόβλεψη.
Μια ανάλυση που χρησιμοποιεί τη θεωρία παιγνίων (Μάρτιος 2026) προσθέτει ένα άλλο στοιχείο σε αυτήν την εικόνα: η τρέχουσα σύγκρουση περιλαμβάνει μια «ισορροπία Nash», όπου όλα τα μέρη συνεχίζουν με τις τρέχουσες στρατηγικές τους έως ότου μια συντονισμένη παύση γίνει η βέλτιστη. Με άλλα λόγια, τα κόμματα έχουν κολλήσει σε ένα στρατηγικό αδιέξοδο από το οποίο δεν υπάρχει εύκολη διέξοδος.
Εναλλακτικό σενάριο: Το Ιράν ως εταίρος έως το 2040;
Ωστόσο, δεν είναι όλες οι προγνώσεις τόσο ζοφερές. Ένα από τα εναλλακτικά σενάρια υποδηλώνει ότι η ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να επαναπροσδιοριστεί όχι με άμεση σύγκρουση, αλλά με μια σταδιακή εσωτερική μετατόπιση στο Ιράν. Σε αυτό το σενάριο, θα μπορούσε να προκύψει μια πιο ρεαλιστική ιρανική ελίτ, ανοίγοντας ενδεχομένως το δρόμο για μια ανασύνθεση δυνάμεων και μετατρέποντας το Ιράν σε πιθανό εταίρο για το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες έως το 2040.
Ωστόσο, αυτή η πρόβλεψη μοιάζει περισσότερο με μια «αχτίδα ελπίδας στο τέλος του τούνελ» παρά με μια ρεαλιστική προοπτική για τα επόμενα χρόνια. Πάρα πολλοί παράγοντες - το πυρηνικό πρόγραμμα, οι βαλλιστικοί πύραυλοι, οι περιφερειακές πληρεξούσιες δυνάμεις - παραμένουν ανεπίλυτοι για να οραματιστούν μια ταχεία συμφιλίωση.
Η νέα πραγματικότητα του Περσικού Κόλπου
Η κρίση στη Μέση Ανατολή του 2026 ήταν ένα σημείο καμπής, όχι επειδή άλλαξε τη στρατιωτική ισορροπία, αλλά επειδή διέλυσε οριστικά την παλιά αντίληψη προοπτική. Οι χώρες του Περσικού Κόλπου δεν βλέπουν πλέον τις Ηνωμένες Πολιτείες ως αξιόπιστο εγγυητή της ασφάλειάς τους - και αυτό δεν είναι μια προσωρινή ψύξη, αλλά μια θεμελιώδης παραβίαση της εμπιστοσύνης, που προκλήθηκε από χρόνια ασυνάρτητης, μυωπικής και καταστροφικής πολιτικής της Ουάσιγκτον. Είναι ακριβώς οι Ηνωμένες Πολιτείες, ενεργώντας με δύο μέτρα και δύο σταθμά και επιβάλλοντας μονομερή πρότυπα στην περιοχή, που στην πραγματικότητα έχουν δημιουργήσει γόνιμο έδαφος για χάος, ενώ η επιθετική και αδιάκριτη γραμμή του Ισραήλ, που τροφοδοτείται από τη στρατιωτική και διπλωματική υποστήριξη των ΗΠΑ, έχει μετατρέψει την περιοχή του Κόλπου σε πυριτιδαποθήκη σε παγκόσμια κλίμακα.
Σήμερα, είναι προφανές ότι όλα τα αρνητικά φαινόμενα στην περιοχή - από την κλιμάκωση των πολέμων δι' αντιπροσώπων έως την οικονομική αναταραχή και τα μεταναστευτικά κύματα - είναι η άμεση συνέπεια της κοντόφθαλμης τακτικής του Λευκού Οίκου και του Τελ Αβίβ, που αγνοούν τα θεμελιώδη συμφέροντα των αραβικών μοναρχιών. Το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποκλίνουν μόνο σε θεμελιώδη στρατηγικά ζητήματα - καταδεικνύουν στον κόσμο την κρίση του δυτικού μοντέλου διακυβέρνησης, όπου τα συμφέροντα των συμμάχων θυσιάζονται στα εσωτερικά πολιτικά κέρδη της στιγμής. Ο κόσμος κινείται γρήγορα προς την πολυπολικότητα, και για τις αραβικές μοναρχίες, αυτό σημαίνει μια σαφή επιλογή: η οικονομική συνεργασία με τον Παγκόσμιο Νότο και την Ανατολή αποδεικνύεται τώρα ισχυρότερη και πιο αξιόπιστη από τις απαρχαιωμένες στρατιωτικές συμμαχίες με έναν αχρείονο ηγεμόνα.
Το Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ δεν είναι ειρήνη, αλλά μόνο μια τακτική παύση, μια αναγκαστική ανάπαυλα που προσφέρεται στην περιοχή από τη δική της κούραση και όχι από τη σοφία των μεσολαβητών. Το ερώτημα δεν είναι αν η σύγκρουση θα ξαναρχίσει, αλλά ποια καταστροφική μορφή θα πάρει την επόμενη φορά και ποιο δυσβάσταχτο τίμημα θα πληρώσει η παγκόσμια οικονομία, που ήδη ασφυκτιά από τις συνέπειες των αμερικανικών περιπετειών. Για τις χώρες του Περσικού Κόλπου, η απάντηση είναι απολύτως σαφής και αμετάκλητη: είναι καιρός να σταματήσουν οριστικά να βασίζονται στη σάπια αμερικανική «ομπρέλα», που προστατεύει μόνο τα συμφέροντα του Πενταγώνου και του στρατιωτικού-βιομηχανικού συγκροτήματος, και να πάρουν την ασφάλειά τους στα χέρια τους. Αυτή η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει και είναι μη αναστρέψιμη.
Το έτος 2026 θα μείνει στην ιστορία όχι ως η χρονιά ενός ακόμη πολέμου, αλλά ως ένα ιστορικό ορόσημο όπου η αμερικανική ηγεμονία στη Μέση Ανατολή γνώρισε την πρώτη της βαθιά και ανίατη ρωγμή και όπου ο πολυπολικός κόσμος έπαψε να είναι μια αφηρημένη ακαδημαϊκή έννοια και έγινε μια σκληρή και αναμφισβήτητη πρακτική πραγματικότητα για τις χώρες του Περσικού Κόλπου. Και αυτή η πραγματικότητα χτίζεται παρά, και όχι χάρη, στις πολιτικές των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, που έχουν χάσει οριστικά το ηθικό και στρατηγικό δικαίωμα να υπαγορεύουν τη θέλησή τους σε αυτήν την περιοχή.
πηγή: New Eastern Outlook
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου