ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΡΧΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ "ΧΡΥΣΟΥΝ ΓΕΝΟΣ" ΜΕΡΟΣ Θ΄ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ..

Οι ρίζες της αναρχίας εις το «χρυσούν γένος» (Μέρος θ΄-τελευταίο)

 

Αυτές οι πρώτες κοινωνίες, που καλύπτονται από την ομίχλη του χρόνου και συχνά για μας πατούν μεταξύ φαντασίας και απόμακρης άρρητης μνήμης, αντιμετωπίζονται άλλοτε με αμηχανία και άλλοτε με την εμπορική διάθεση του τηλεπλασιέ βιβλίων, που τις αποδίδει σε εξωγήινους πληθυσμούς. Είναι πιο εύκολο συχνά για τους ανθρώπους να θεωρούν αυτές τις ελεύθερες κοινωνίες ως δημιουργήματα εξωγήινων πολιτισμών, παρά ελεύθερων ανθρώπων. Άλλοτε πάλι οι εκπολιτιστές είναι οι εξωγήινοι, σα να χρειάζεται να έρθουν πλάσματα από άλλους πλανήτες, για να επιβληθεί μία εξουσία· λες και δεν είναι επαρκείς οι γη-γενείς εξουσιαστές.

Οι ουτοπιστές που ανατράφηκαν μέσα στα όρια του πολιτισμού, από τον Πλάτωνα μέχρι τον Μωρ και τον Λεκατσά, φαντάζονται την ιδανική πολιτεία ως κοινοκτημοσύνη. Πρώτα από όλα, ο ιδανικός τους κόσμος είναι μία πολιτεία, διαθέτει άρα πολίτευμα, επεξεργάζεται επομένως νοητικά τη διαχείριση της εξουσίας. Έπειτα, η κοινοκτημοσύνη διαμοιράζει απλώς την γη σε ίσα μέρη στην καλύτερη περίπτωση, αν δε μιλάει και για σωστή διαχείριση της βιομηχανίας. Προσπαθούν να λύσουν ένα αίνιγμα, πιάνοντάς το από τη μέση της διαδρομής, χωρίς να αναζητούν τα αρχικά αίτια που υπέταξαν τον άνθρωπο. Άλλωστε, δεν χάνουν στιγμή την εμπιστοσύνη τους στον πολιτισμό, δεν αμφιβάλουν σχεδόν ποτέ για τις συνέπειές του, γεγονός που δημιουργεί όχι μόνο μία μερική αντιμετώπιση του θέματος, αλλά και του δίνει ακριβώς την αίσθηση του απραγματοποίητου. Δεν γίνεται από τη μία να κρατάμε όσα φυλάκισαν τον άνθρωπο και τον υπέταξαν και από την άλλη να επιδιώκουμε μία ελεύθερη κοινότητα ανθρώπων. Ακριβώς για αυτό οι κοινωνίες αυτές είναι ουτοπικές με όλη τη σημασία της λέξης: ου-τόπος.

Αυτό δε σημαίνει ότι θα έπρεπε κανείς να τις απορρίψει τελείως, αλλά να εξετάσει προσεκτικά τις αδυναμίες τους ως πολιτείες, που έχουν ως πυρήνα έναν ιδανικό πολίτη. Κάποιοι από τους συγγραφείς τους φαίνονται να έχουν καλές προθέσεις, αλλά το εγχείρημα να σκαρώσουμε μια ιδανική πολιτεία στο μυαλό μας, πέρα από το προφανές εμπόδιο της πολιτειακής οργάνωσης, είναι μάλλον παιγνίδι του μυαλού. Ξεκινάει από το ότι η ουτοπία αυτή γεννιέται στο μυαλό ενός ανθρώπου, με υλικό τα δικά του ιδανικά και πρότυπα, ώστε να καθιερώνουν την ανθρώπινη βούληση ως τον βασικό γνώμονα για τη δημιουργία μιας «ιδανικής κοινότητας». Μία ελεύθερη κοινότητα δε θα στηριζόταν στους κανόνες ενός ή κάποιων ανθρώπων. Για παράδειγμα, αν αποφάσιζαν κάποιοι αύριο να ζήσουν σε ένα φυσικό κόσμο σε αρμονία με τη φύση, αφαιρώντας δογματικά από τις διατροφικές τους συνήθειες την κρεοφαγία, αυτό δε θα σήμαινε απαραίτητα ότι σέβονται τη φύση και ζουν σε αρμονία με αυτήν, αλλά ότι εγκαταστάθηκαν σε ένα μέρος, φέροντας a priori και τους πολιτισμικούς τους κανόνες. Εκείνο που συχνά μάς διαφεύγει είναι ότι για να καταφέρουμε να εναρμονιστούμε με τη φυσική ζωή, χρειάζεται κάτι πιο απλό και πιο δύσκολο: να αφεθούμε στη φύση. Οι ουτοπίες, λοιπόν, είναι πολιτικές, ακόμη κι αν αυτό δε φαίνεται με την πρώτη ματιά. Ενώ οι ελεύθερες κοινότητες είναι πραγματικές, αφού υπήρξαν και σε πολύ μικρό βαθμό υπάρχουν ακόμη, όσο μπορούν να κρατούν απόσταση από τον πολιτισμό και την πολιτική.

Για μας είναι δεδομένη η ελεύθερη και ειλικρινής συνεργασία στις πρώτες ανθρώπινες ομάδες, από την άποψη ότι σε διαφορετική περίπτωση δεν θα ήταν δυνατό μικρά σχετικά δίποδα θηλαστικά με ξύλινα ακόντια και πέτρες να επιβίωναν με φυσικούς εχθρούς τεραστίων διαστάσεων, ενώ παράλληλα θα ανέπτυσσαν την γλώσσα και την υπόλοιπη ελεύθερη κουλτούρα. Πολλές, αποδεδειγμένες υποτίθεται, έρευνες θεωρούν ότι η άγρια πλευρά μας, όπως και η άγρια πλευρά κάθε πλάσματος στη φύση, είναι ανταγωνιστικά βίαιη και μάλιστα συχνά κανιβαλιστική και επικίνδυνη, καταστροφική. Τέτοιες θεωρίες, που δε διατυπώθηκαν μόνο από φιλοσόφους, αλλά και από πολλούς ανθρωπολόγους και αρχαιολόγους, ακόμη και από αναρχιστές, ακολουθούνται από απόψεις πολιτισμικής αναμόρφωσης. Στο από τη φύση του ανταγωνιστικά βίαιο, το καταστροφικό και επικίνδυνο, θα εμφανιστεί ένας καλός και σοφός νομοθέτης, που θα επιβάλει στους υπόλοιπους τους κατάλληλους νόμους, οι οποίοι θα σώσουν τον άνθρωπο από τον εαυτό του. Έπειτα, θα φτιαχτεί ένας στέρεος πολιτισμικός κώδικας, που θα θέσει τους κανόνες και την επικρατούσα ηθική, τον «σωστό» τρόπο να κοιτάμε τον κόσμο, δηλαδή με άλλα λόγια τον εξουσιαστικό. Και η εξουσιαστική ηθική δεν περιορίζεται απλώς σε κάποιους νόμους γραμμένους σε μία λίθινη πλάκα ή σε ένα ΦΕΚ (Φύλλο Εφημερίδας της Κυβέρνησης). Διαποτίζει κάθε στιγμή της καθημερινότητας, κάνει να φαίνονται φυσιολογικά και τα πιο αφύσικα, σκλαβώνει και διαστρεβλώνει μέχρι τα βάθη της ύπαρξης. Όπως μαθαίνουμε να είμαστε πολιτισμένοι, έτσι είναι ανάγκη όχι να ξεχάσουμε τον πολιτισμό, αλλά να τον ξε-μάθουμε. Συνειδητά.

Το ότι ένας κόσμος τελειώνει, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα παίρνει όλα μαζί του. Μπορεί να αφήνει κάποια από τα κατάλοιπά του σαν μία μακρινή ανάμνηση. Οι περισσότερες αναπαραστάσεις του τέλους του κόσμου σήμερα, για παράδειγμα, ιδιαίτερα όπως εμφανίζονται στις αντίστοιχες ταινίες, παρουσιάζουν ένα θεαματικό φινάλε με Αρμαγεδόνες, εκτοξεύσεις πυρηνικών κεφαλών, χημικούς πολέμους κλπ. Οι θεαματικές εκρήξεις, που γκρεμίζουν συθέμελα τα μνημεία-σύμβολα του υπάρχοντος πολιτισμού και εξαφανίζουν (σχεδόν) όλους τους ανθρώπους και τα πλάσματα της γης, φέρνουν στο μυαλό τον γνωστό κατακλυσμό, που άφησε ζωντανούς μόνο τον Νώε και τους εκλεκτούς του. Ωστόσο, το τέλος του κόσμου, όπως όλα δείχνουν, έχει ήδη ξεκινήσει. Δεν είναι τόσο θεαματικό εκ πρώτης όψεως, αλλά πολλά είναι τα σημάδια που το επιβεβαιώνουν. Πρώτα από όλα, το γκρέμισμα του εσωτερικού μας κόσμου έχει ήδη πάρει σάρκα και οστά: θρυμματισμένη γλώσσα, νεκρή συνείδηση, πτώματα συναισθημάτων, που επιπλέουν σε βαθειά πελάγη εγωισμών. Άνθρωποι που χαίρονται την «ελευθερία» τους, ακριβώς τη στιγμή που είναι υπέρτατα σκλαβωμένοι. Και όλα, ζώα και φυτά, ήδη εκφυλισμένα. Ακόμη και οι πέτρες έπεσαν θύματα στο σαρωτικό πέρασμα του ανθρώπου. Η αλλοίωση θέλει να κατακλύσει τα πάντα, μετατρέποντάς τα σε υπηρέτες μια τεράστιας μηχανής. Το τέλος αυτού του κόσμου όπως το ξέραμε έχει ήδη ξεκινήσει· κάποιος έχει πατήσει το κουμπί και αυτός ο κάποιος δεν είναι θεός· είναι ένας άνθρωπος που  μας μοιάζει. Χωρίς να προφέρουμε παρακάτω ένα ακόμη ευφυολόγημα για την ονομασία του νέου ανθρώπου, ο homo sapiens (αν ποτέ υπήρξε στα αλήθεια sapiens) δεν υπάρχει όπως τον ξέρουμε. Δεν έχει σημασία να πούμε τι είναι τώρα πια, να του δώσουμε ένα όνομα και να τον συνηθίσουμε κι αυτόν στο ίδιο το σώμα μας· σημασία έχει ότι ο κόσμος, που ξεκίνησε σε εκείνη την τόσο μακρινή από μας σήμερα χρυσή εποχή, παύει να υπάρχει.

Αλλά όσο και αν πιστεύουν οι εξουσιαστές πως το σχέδιο τους προχωράει ομαλά και αδιατάραχτα, τα γεγονότα τους διαψεύδουν. Δεν περνάει μέρα που κάποιο κομμάτι της σκλαβωμένης ανθρωπότητας να μην προβάλει μια εστία αντίστασης. Και ας μην γελιόμαστε· μία εξέγερση, για παράδειγμα, σε ένα εργοστάσιο της Ασίας δεν πυροδοτείται με πραγματικό αίτημα τα καλύτερα μεροκάματα ή ακόμη και την αυτοδιαχείριση. Αυτό ίσως δώσει απλώς την αφορμή. Οι εξεγέρσεις κινητοποιούνται απ’ την θεμελιώδη και ουσιαστική ανάγκη των ανθρώπων για ελεύθερη ζωή. Δεν ορίζονται με ραντεβού συγκεκριμένη μέρα και ώρα σε συνδικαλιστικά γραφεία. Γι’ αυτό και οι συνδικαλιστικοί μηχανισμοί, αριστεροί και δεξιοί, λειτουργούν πάντα πυροσβεστικά, ώστε να εκφυλίσουν τον αγώνα για ζωή, σε αγώνα για ψίχουλα. Άξιος, λοιπόν, ο παχυλός μισθός τους και οι αναπαυτικές καρέκλες τους. Γιατί, αν δεν υπήρχε ο συνδικαλισμός, το κράτος θα ήταν «αναγκασμένο», κάθε φορά που οι άνθρωποι αντιστέκονται, να φοράει την στολή του χασάπη ή να εφεύρει έναν. Χάρη στην ευλύγιστη οσφυοκαμψία τους, οι κρατιστές έχουν την δυνατότητα να καταστέλλουν τους κοινωνικούς αγώνες, δείχνοντας πολλές φορές μόνο το «ανθρώπινό» τους πρόσωπο. Η εξουσία βρήκε εδώ και καιρό ότι το πνεύμα είναι αυτό που κρατάει ζωντανή τη φωτιά και αυτό πρώτα στοχεύει.

Ό,τι γίνεται φαίνεται και δεν μπορεί εύκολα να κρυφτεί. Μπορεί, όμως, να εξαφανιστεί από το κατώφλι της ειλικρίνειας και αντικειμενικότητας. Όταν, όμως, αυτό που όλοι βλέπουν είναι πολύ ενοχλητικό, προτιμούν να βγάλουν τα μάτια του παρατηρητή παρά να σταματήσουν αυτό που συμβαίνει, όχι απλώς ως αντικείμενο παρατήρησης, αλλά εν συνόλω, μέχρι το τελευταίο, το ακροτελεύτιο γραμμομόλ της ύπαρξής του. Σε αυτή την περίπτωση, ο παρατηρητής διαπράττει θανάσιμο αμάρτημα, απλώς και μόνο επειδή διαθέτει το ελάχιστο προνόμιο της όρασης. Για την κυριαρχία, είναι αυτά τα ίδια του τα μάτια το όργανο της αμαρτωλής του πράξης.

Το τέλος του παλιού κόσμου μοιάζει να γράφτηκε στην «Οδύσσεια», όταν η ζωντανή αφήγηση μετατράπηκε σε γραφή. Έφερε ένα νέο μήνυμα. Όταν ο Οδυσσέας πέρασε από την Ωγυγία, το νησί της Καλυψούς, είχε την ευκαιρία του να επιστρέψει στον χαμένο παράδεισο του «χρυσού γένους», να γλιστρήσει από τη βάρκα της λογικής και να κολυμπήσει στον αρχέγονο μύθο. Ωστόσο, ο πολυμήχανος ήρωας, προτίμησε τα «άστεα» των ανθρώπων, τα περίκλειστα «πτολίεθρα», την περιπέτεια του ναυτικού, την περιέργεια του ανθρώπου της τεχνολογίας. Νοστάλγησε την επιστροφή στον πολιτισμό. Και μάλιστα επιβραβεύτηκε για αυτή του την επιλογή, που θεωρήθηκε έντιμη και ηρωική. Όχι μόνο από τον Όμηρο, αλλά και από τους μεταγενέστερους. Κι όμως, αν η Οδύσσεια τελείωνε σε εκείνη τη στιγμή που ο Οδυσσέας στεκόταν στο βράχο και ατένιζε το πέλαγος ευχαριστημένος, χαρούμενος με την τύχη του να του δοθεί μια δεύτερη ευκαιρία στον ελεύθερο κόσμο, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά. Ο προορισμός θα ήταν η Ωγυγία και όχι η Ιθάκη. Ίσως, λοιπόν, ο δρόμος προς την Αναρχία να είναι μια αντι-Οδύσσεια. Να τελειώνει κάπου εκεί, στην αρχή σχεδόν του ταξιδι

ΤΕΛΟΣ. 

Σχετικά βιβλία:

1. Ησίοδος, «Έργα και Ημέρες», «Θεογονία»
2. Οβίδιος, «Μεταμορφώσεις»
3. Όμηρος, «Οδύσσεια»
4. John Milton, «Ο απολεσθείς παράδεισος»
5. Erika Simon, «Οι θεοί των αρχαίων ελλήνων»
6. Ιωάννης Κακριδής, «Ελληνική Μυθολογία»
7. Niel Phillip, «Μύθοι από όλο τον κόσμο»
8. Κάρεν Άρμστρονγκ, «Σύντομη ιστορία του μύθου»
9. Γ.Δ. Ζιάκας, Ισλάμ-Θρησκεία και πολιτεία
10. Attilio Petruccioli, «Rethinking the Islamic Garden», Yale F & ES Bulletin 103, 349-364
11. Η σειρά «Μύθοι και θρύλοι των λαών: Κίνα, Λατινική Αμερική, Σκανδιναβία, Ιαπωνία»
12. W.B. Yeats (συλλογή), «Παραμύθια και παραδόσεις της Ιρλανδίας»
13. Φίλιπ Μ. Σέρλοκ, «Παραμύθια από την Καραϊβική»
14. Knud Rasmussen, «Eskimo Folk-Tales» [1921], at sacred –texts.com
15. Bruce Chatwin, «Τα μονοπάτια των τραγουδιών»
16. Marlo Morgan, «Το μήνυμα»
17. Joseph Campbell, «Η δύναμη του μύθου»
18. Καλογερόπουλος Κ.(επιλογή κειμένων), «Η σοφία του ονειροχρόνου: μύθοι και θρύλοι των ιθαγενών της Αυστραλίας»
19. Χρήστος Γιανναράς, «Ενάντια στη θρησκεία»
20. Λούις Μάμφορντ, «Η ιστορία των ουτοπιών»
21. Θανάσης Κουραβέλος (επιμέλεια), «Κοινωνίες Μοιράσματος» (συλλογικό)
22. Τζίνα Πολίτη, «Περί αμαρτίας, πάθους, βλέμματος και άλλων τινών»
23. Mario Vargas Lliosa, «Ο άνθρωπος που έλεγε ιστορίες»

σύντροφοι για την Αναρχική απελευθερωτική δράση

Δημοσιεύθηκε στην αναρχική εφημερίδα ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ.133, Δεκέμβριος 2013

https://anarchypress.wordpress.com

 

 

ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΡΧΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ" ΧΡΥΣΟΥΝ ΓΕΝΟΣ"ΜΕΡΟΣ Η΄

Οι ρίζες της αναρχίας εις το «χρυσούν γένος» (Μέρος η΄)

«Το χαμόγελο [των Νεμάντι, μιας νομαδικής φυλής στη Σαχάρα] ήταν ένα μήνυμα από την Χρυσή Εποχή. Μου είχε μάθει να απορρίπτω χωρίς δισταγμό όλα τα επιχειρήματα για την ασκήμια της ανθρώπινης φύσης. Η ιδέα της επιστροφής σε μία «αρχική απλότητα» δεν ήταν αφελής ή αντιεπιστημονική ή εκτός πραγματικότητας. Η αποκήρυξη. Η αποκήρυξη μπορεί να πετύχει, ακόμη και σε τούτη την προχωρημένη εποχή». Bruce Chatwin,  Τα μονοπάτια των τραγουδιών.

 

Ο μύθος του χαμένου παραδείσου απαντάται σε αμέτρητους λαούς, για να εκφράσει μια εποχή που οι άνθρωποι δεν διαχώριζαν το καθημερινό από το ιερό. Ζούσαν αρμονικά μεταξύ τους, με τα ζώα και τη φύση, θέτοντας στο κέντρο του κόσμου ένα σημείο (ένα δέντρο, έναν στύλο), που λειτουργούσε ως πέρασμα ανάμεσα στη γη και στον ουρανό, ώστε να μπορούν να φτάσουν στον κόσμο των θεών. Μας θυμίζει τη σκάλα του Ιακώβ ή τη σκάλα του Μωάμεθ. Μετά την καταστροφή αυτού του κόσμου το πέρασμα ουσιαστικά έπαψε να υπάρχει. Ο μύθος εκφράζει μία πραγματικότητα πέρα από τα όρια της απτής καθημερινότητας, που απελευθερώνει τους ανθρώπους από τις υλικές ανάγκες. Άλλωστε, πολύ συχνά η κατοχή αντικειμένων, πέρα απ’ τα απολύτως απαραίτητα, θεωρείται ότι φυλακίζει τους ανθρώπους. Εδώ και πολλούς αιώνες η ανθρωπότητα, διαχωρίζοντας τη λογική από το μύθο σε πολύ μεγάλο βαθμό, απομάκρυνε το καθημερινό από το μεταφυσικό, κάνοντας τη ζωή ένα αβάσταχτο καθήκον, γεμάτο ενοχές, νόμους και υποχρεώσεις, που δεν έχουν σκοπό να εξυψώσουν τον άνθρωπο, αλλά να τον τιμωρήσουν, καλύπτοντας κάτω από τόνους άχρηστων προϊόντων του πολιτισμού, το θαύμα που έχει μέσα του. Οι μύθοι ήταν συμμετοχή στην πνευματική διάσταση του κόσμου.

Ωστόσο, αυτό δεν σήμαινε πως οι άνθρωποι, πριν εκτεθούν στη διάβρωση του πολιτισμού, εξέφραζαν μία τυφλή πίστη. Το υπερβατικό δεν τους καλούσε σε έναν άλλο κόσμο πέρα από τον καθημερινό, απλά εξέφραζε κάτι διαφορετικό, κάτι που φώτιζε μια άλλη πλευρά. Αυτό συνέβη με τον πολιτισμό και τις αξονικές θρησκείες του, που έκανε τον άνθρωπο υποχείριο μίας πίστης, τον περιόριζε και του έθετε «πρέπει» και φραγμούς, μετατρέποντάς τον αργά αλλά σταθερά σε καλό πολίτη. Και ένας καλός πολίτης δε θα μπορούσε να ερμηνευτεί διαφορετικά, παρά μόνο ως υπάκουος και υποταγμένος υπήκοος ενός οποιουδήποτε άρχοντα. Η τυφλή πίστη σε μια θρησκεία έφτιαχνε τους κώδικες μιας κοσμοθεωρίας. Σήμερα θεωρείται ότι οι οργανωμένες θρησκείες έχουν ατονήσει και ότι οι άνθρωποι έχασαν την πίστη τους στο θεό, ιδιαίτερα στον δυτικό κόσμο. Στην πραγματικότητα αυτό δεν είναι αλήθεια· απλώς η τελετουργία αρχίζει να προσαρμόζεται στον τεχνολογικό τρόπο ζωής.

Ο καθένας πλέον μπορεί να παριστάνει τον άοκνο «μύστη» μιας παγκόσμιας και καθολικής θρησκείας, τον εκλεκτό «ιεροφάντη» της τεχνολογικής «αλήθειας», απλώς με το πάτημα μερικών πλήκτρων. Και αυτή η θρησκεία γίνεται μέρα με την μέρα όλο και πιο ελκυστική. ενημερώνει, διασκεδάζει, εκτονώνει, κατευθύνει. Αποφασίζει για σένα, πριν από σένα, για κάθε σου σκέψη, κάθε σου κίνηση, ενώ παράλληλα σού παρέχει την «δυνατότητα» να αυταπατάσαι πως επιλέγεις «ελεύθερα» μόνος σου. Κάθε δημιουργική ιδιαιτερότητα οφείλει να σιωπήσει για πάντα, να ομογενοποιηθεί, όσο πιο σύντομα γίνεται, ώστε να προχωρήσει με επιτυχία η ενοποίηση της παγκόσμιας κυριαρχίας. Ένα παγκόσμιο «έθνος», που θα μιλά, θα γελά(;), θα βαδίζει και θα δρα, με τον τρόπο που οι εξουσιαστές θα έχουν επιλέξει. Μια ανθρωπότητα καθόλου, μα καθόλου, ανθρώπινη. Γιατί, λοιπόν, να κοιτάς τ’ αστέρια στον ουρανό, όταν μπορεί να σου τα προσφέρει μια επίπεδη οθόνη, απ’ την «ασφάλεια» του σπιτιού σου και μάλιστα σε μεγαλύτερη ανάλυση απ’ όση είναι σε θέση να σου προσφέρουν τα μάτια σου; Τί σε νοιάζει αν απόψε η «ζώνη» του Ωρίωνα φαίνεται καθαρά με γυμνό μάτι; Αφού δεν μπορείς να της κάνεις τουλάχιστον ένα «like» τότε μην ασχολείσαι, δεν αξίζει τον κόπο…

Η γοητεία της καθαρής ύπαρξης φθίνει μέρα με τη μέρα. ο ήχος του ποταμού στο αδιατάραχτο σκοτάδι, τα ίχνη των λύκων στο φρέσκο χιόνι, η σιωπή του θανάτου, όταν οι τελετές κάνουν πέρα. Γιατί ούτε και ο νεκρός ακόμη δεν δικαιούται λίγη ησυχία στην εποχή της πλαστικής μιζέριας. Η σιωπή είναι πλέον μια ευγενής πολυτέλεια, τόσο δυσεύρετη όσο και χρόνος για να την απολαύσεις. Ο βόμβος του πολιτισμού καλύπτει γοργά τα πάντα σαν μαύρος ίσκιος. Οι άνθρωποι περιφέρονται στις πόλεις σχεδόν μόνιμα με ακουστικά στα αυτιά, με τα βλέμματα αχόρταγα καρφωμένα σε οθόνες, με τα δάχτυλά τους να κλείνουν μηχανικά γύρω από ένα νέο, τεχνολογικό «θαύμα». Οι αισθήσεις τους είναι παραδομένες στο μεγάλο, ψηφιακό φαγοπότι. Μόνο που δεν έχουν καταλάβει πως το γεύμα είναι οι ίδιοι. Και πώς να το αντιληφθούν όταν το κράτος τους κερνάει καθημερινά ξεχνατέξ, λησμονίλ και αμνησιαζόλ με χίλιους-δυο τρόπους; Η κυριαρχία προχωράει με τόσο γοργά βήματα το σχέδιο της πλήρους υποταγής συνειδήσεων, ώστε σκέψεις που μερικούς μήνες πριν θα φάνταζαν τουλάχιστον αστειότητες τις βλέπεις να παρουσιάζονται υλοποιημένες μπροστά σου, ως κομμάτι του εφιαλτικού τώρα.

Με άλλα λόγια, πέρα από την τυφλή πίστη στα υλικά μέσα του σύγχρονου πολιτισμού και ιδιαίτερα στα τεχνολογικά της επιτεύγματα και στο χρήμα που μάλιστα απέκτησε αυταξία, η θρησκεία δεν έχασε τις δυνάμεις της. Εξακολουθούν να γίνονται θρησκευτικοί πόλεμοι, οι εκκλησίες κατέχουν σε όλον τον κόσμο τεράστιες περιουσίες, ασκούν έλεγχο και πολλοί εξουσιαστές δείχνουν μεγάλη προθυμία να ταυτίσουν την πολιτική τους με κάποιο θρησκευτικό λόμπι, που λειτουργεί ανταγωνιστικά προς κάποιο άλλο. Η ωμότητα και η επικράτηση του ορθολογισμού δεν εξάλειψε τη θρησκεία, αλλά την αντιμετώπιση του κόσμου ως ολότητα, την υπερβατικότητα και την διευρυμένη αντίληψη των ανθρώπων για όλο το σύμπαν που τους περιβάλλει, τον σεβασμό για κάθε ζωή και ύπαρξη, ακόμη και για τις πέτρες, που με τόση μανία εξορύσσει. Ο παράδεισος των πρωτόγονων φυλών δεν ήταν επουράνιος, οι θεοί τους, που αρχικά ήταν τόσοι πολλοί όσοι και τα πλάσματα που υπήρχαν στον πλανήτη, είχαν και μια πρακτική σημασία. Όταν έγιναν μόνο επουράνιοι κριτές, απομακρύνθηκαν από τους ανθρώπους, έγιναν μια αφηρημένη δύναμη που όλοι έπρεπε να υπακούν, αλλά κανείς να μην γνωρίζει, πέρα από το ιερατείο.

Η ζωή ως εικονική πραγματικότητα, η ύπαρξη ως εικόνα, δίνουν ένα άλλο νόημα στον άνθρωπο, εξομοιώνουν το σώμα του με την εικόνα του, φέρνοντας στο φως τον παγκοσμιοποιημένο άνθρωπο, αυτόν που ο Μάμφορντ ονόμασε μετά-ιστορικό. Η παγκόσμια μηχανή, που τρέφει την εικόνα του, δαπανά διαρκώς παγκόσμια ενέργεια για να κινηθεί. Είναι εξαρτώμενη, λοιπόν, από τη φύση, όσο κι αν πιστεύει στην αυτοδυναμία της. Η διαδικτυακή ζωή δαπανά όχι μόνο φυσικούς πόρους, αλλά και ανθρώπινους, διασπά και διασκορπίζει το πνεύμα και τα συναισθήματα, μάς αποκολλά από την αρχική ανθρώπινή μας υπόσταση. Είναι ο καθρέφτης που μας μεταμορφώνει σε εξαρτήματα. Χρειαζόμαστε συγκέντρωση, ώστε να αντιληφθούμε τον εαυτό μας μέσα σε έναν ενωμένο κόσμο, στην ενιαία μας ύπαρξη. Η Αναρχία είναι το χέρι που δουλεύει το ξυλόγλυπτο της ζωής μας· αφαιρώντας τα περιττά υλικά, μορφοποιεί την ιδιαιτερότητα του καθενός.

Η άνοδος στον ουρανό για τις πρώιμες φυλές είναι σύμβολο της υπέρβασης του ίδιου του ανθρώπου, που τον απελευθερώνει και δεν τον κρατάει δέσμιο. Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι, όταν οι ιεραπόστολοι διέτρεξαν όλον τον τότε πρωτόγονο κόσμο, για να τον «σώσουν» και να τον οδηγήσουν με το ζόρι στον δικό τους θεό, στο όνομα των βασιλιάδων τους, ερμήνευαν το καινούριο για αυτούς με τους δικούς τους εξουσιαστικούς όρους. Ο Εδουάρδο Γαλεάνο, όταν αναφέρεται στην «ανακάλυψη» της Αμερικής το 1492, λέει: Το 1492 οι αυτόχθονες ανακάλυψαν ότι ήταν Ινδιάνοι, ανακάλυψαν ότι ζούσαν στην Αμερική, ανακάλυψαν ότι ήταν γυμνοί, ανακάλυψαν ότι υπήρχε αμαρτία, ανακάλυψαν ότι όφειλαν υπακοή σε ένα βασιλιά και μια βασίλισσα ενός άλλου κόσμου και σε ένα θεό ενός άλλου ουρανού κι ότι εκείνος ο θεός είχε επινοήσει την ενοχή και τα ρούχα και διέταζε να καεί ζωντανός όποιος λάτρευε τον ήλιο, το φεγγάρι, τη γη και τη βροχή που την ποτίζει.

Το πνεύμα των ανθρώπων προσανατολίζεται προς διαφορετικές κατευθύνσεις σε κάθε εποχή. Σήμερα που η τετράγωνη λογική, ο οχετός πληροφοριών και η τεχνολογική καινοτομία είναι το παν, αυτό που προέχει είναι ο επιμερισμός της γνώσης, η εξειδίκευση, η αποσπασματικότητα. Σε εποχές, όμως, που το βλέμμα των ανθρώπων δεν σκόνταφτε σε ορθογώνια οικοδομήματα, αλλά ταξίδευε πέρα από τον ορίζοντα, ήταν φυσικό, χωρίς δεύτερη σκέψη, να αντιλαμβάνονται τον κόσμο σφαιρικά, συνολικά, να βλέπουν ότι η μετακίνηση και μιας πέτρας ακόμη μπορεί να είχε συνέπειες και να πυροδοτούσε μια αλλαγή. Αναλόγως και οι θρησκείες κινούνται γύρω από έναν διαφορετικό πυρήνα. Σε πιο πρώιμες κοινότητες ανθρώπων το συλλογικό πνεύμα διατηρεί σαμανιστικά χαρακτηριστικά, σε πιο γεωργικές κοινωνίες, που δομούνται με βάση την ιδιοκτησία, ο κόσμος αποκτά μια αξία και μάλιστα ανταλλάξιμη, τα πάντα υπάρχουν για να ή επειδή αξίζουν κάτι. Έτσι, όπου το ιδιοκτησιακό καθεστώς επικράτησε –στα περισσότερα μέρη του πλανήτη–, οι θεοί έρχονται να δείξουν στους ανθρώπους την αξία των πραγμάτων, πόσο κοστίζει η αμαρτία και η συγχώρεση.

Ο σαμανισμός είναι χαρακτηριστικός των κυνηγετικών φυλών. Η ζωή του κυνηγού είναι αβέβαιη και πολύ επικίνδυνη. Ο σαμάνος είναι κι αυτός ένας πνευματικός κυνηγός, που αναζητά πνεύματα. Έβγαινε από το σώμα του, όπως πιστευόταν και άλλαζε συχνά μορφές, ερχόμενος σε επαφή με το πνεύμα που περιέβαλε καθετί στον γήινο και επουράνιο κόσμο. Κυνηγετικές φυλές στη Σιβηρία, στη Γη του Πυρός και αλλού πιστεύουν ότι οι σαμάνοι μπορούν να βγαίνουν από το σώμα τους και να επικοινωνούν με τους θεούς, όπως έκαναν στην «χρυσή εποχή» όλοι οι άνθρωποι. Η διαδικασία αυτή επιτυγχάνεται μέσα από την κατάλληλη εκπαίδευση, που οδηγεί τον σαμάνο σε έκσταση, μέσα από κατάλληλα τελετουργικά. Αυτή η επαφή με το θείο προϋποθέτει ένα είδος «θανάτου», που θα συμβάλει στην υπέρβαση. Στον σαμανισμό ιδιαίτερο ρόλο παίζουν τα ζώα. Μάλιστα, θεωρείται ότι οι σαμάνοι κατέχουν την ικανότητα που είχαν όλοι οι άνθρωποι της «χρυσής εποχής», να συνομιλούν με τα ζώα. Για παράδειγμα, οι Ίνουιτ της Γροιλανδίας, όταν έχουν λιγοστά θηράματα φώκιας, που δεν τους φτάνουν για να επιβιώσουν, στέλνουν ένα σαμάνο να μιλήσει με την Κυρά των ζώων, καθώς ξέρει την γλώσσα. Στις γεωργικές κοινωνίες ο σαμανισμός δεν ευδοκιμεί· αυτό που έχει σημασία είναι ο εξευμενισμός της άγριας πότνιας θηρών, της θυμωμένης κυρίαρχης θεότητας της γης μέσα από θυσίες. Η πότνια θηρών, που απαντάται σε πολλά μέρη του κόσμου, είναι άγρια, αιμοβόρα και θέλει διαρκώς ανταλλάγματα.

Η στενή σχέση των κυνηγών με τα ζώα που αναγκάζονταν να σκοτώσουν συνδέεται ενδεχομένως με όλους αυτούς τους μύθους. Ουσιαστικά ο άνθρωπος κατάφερνε να σκοτώσει τα θηράματά του, όχι επειδή ήταν πιο δυνατός, αλλά με νέα όπλα και τεχνικές. γεγονός που τον έκανε να νιώθει πιο μεγάλο σεβασμό για τα ζώα, που δε θεωρούσε κατώτερα, αλλά ίσα με αυτόν, κομμάτι του κόσμου του. Οπότε, προέκυπτε ένα δίλημμα, που ο μύθος καλούνταν να εξισορροπήσει: φόνος ή πείνα. Μέσα από την εξέλιξη της τεχνικής τους οργανώθηκαν καλύτερα και μέσα από τον λόγο άρχισαν να δουλεύουν ομαδικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παραμέλησαν τον μύθο, που μεταμόρφωνε τα πάντα, όπως το κοπίδι του ξυλογλύπτη δίνει σχήμα σε ένα κομμάτι δέντρου. Η αφήγηση συνέδεε τα πράγματα, δεν τα διέκρινε σε κατηγορίες, όπως συμβαίνει σήμερα. Οι κατηγοριοποιήσεις τέθηκαν πολύ αργότερα, όταν ο πολιτισμός είχε επιτελέσει καλά το έργο του στο πνεύμα των ανθρώπων. Πάντως, όπως δείχνουν τα πράγματα, ακόμη και στις πολύ πρώιμες φάσεις της γεωργίας, όταν ακόμη το φύτρωμα ενός σπόρου ήταν ένα θαύμα της φύσης και όχι μια καλή ή κακή παραγωγή που θα πουληθεί, αυτή η ενότητα του κόσμου δεν είχε ακόμη διαρραγεί. Οι άνθρωποι δεν έβλεπαν ακόμη τις καλλιέργειες ως ιδιοκτησία, ήταν οι ίδιοι μέρος της γης και όχι η γη ένα μέρος δικό τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Σάξονες, μιας και δεν πίστευαν στην ιδιοκτησία της γης, αλλά στο δικαίωμα σε όποιον μοχθούσε να κρατήσει την σοδειά που καλλιέργησε.[1]1 Φυσικά αν η σοδειά μέλους της φυλής για κάποιον λόγο καταστρεφόταν, τα υπόλοιπα μέλη τού έδιναν μέρος της δικής τους, ώστε να μην λιμοκτονήσει αυτός και η οικογένεια του. Ένας… καλός, όμως, άνθρωπος, ο πολύς Ιούλιος Καίσαρας, θέλησε να τους βγάλει από τέτοιες… μίζερες καταστάσεις και αφού κατέσφαξε όσους μπορούσε, τους υπόλοιπους τους εκπολίτισε με το στανιό. Γρήγορα, όμως, ο γεωργός και ο κτηνοτρόφος, με τη διαδικασία της φυλάκισης που ήδη περιγράψαμε, έκαναν τον κόσμο ένα χρήσιμο εργαλείο, που έπρεπε να κατέχουν.

Στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό, θεότητες όπως η Αθηνά, πέρα από προστάτιδα των ηρώων (Ηρακλής, Οδυσσέας), των καλών τεχνών, των επιστημών και του πνεύματος, είναι και υπέρμαχος της ηθικής τάξης και της «ευημερίας». Για αυτό και είναι η αγαπημένη των ευρωπαίων μοναρχών που χρήζουν εαυτούς σύγχρονους ήρωες. Ο Απόλλωνας εκφράζει από την πλευρά του την κυριαρχία του πολιτισμού. Όταν ο Μαρσύας (σάτυρος από τη Φρυγία) κάλεσε τον Απόλλωνα σε μουσικό αγώνα και νικήθηκε, για τιμωρία του γδάρθηκε ζωντανός. Δεν ήταν η ήττα του αυλού από την λύρα, αλλά του διονυσιακού απολίτιστου από τον πολιτισμένο θεό του φωτός. Δεν είναι να απορεί κανείς που ο Λουδοβίκος XIV επέλεξε και αυτός να αυτοαποκληθεί θεός ήλιος.

Είναι χαρακτηριστικό, ότι οι αξονικές μονοθεϊστικές θρησκείες, επηρεασμένες από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, χρησιμοποίησαν την ιστορική αλήθεια και απέρριψαν την αξία του μύθου. Οι Εβραίοι, οι Χριστιανοί και οι Μουσουλμάνοι πιστεύουν ότι ο θεός είναι ενεργή δύναμη της ιστορίας και μπορεί να βιωθεί μέσα από πραγματικά γεγονότα αυτού του κόσμου. Οι μονοθεϊστές προσπάθησαν να εναρμονίσουν κατά καιρούς την ορθολογική βάση της φιλοσοφίας με τη θρησκεία. Η άποψη ότι η λογική παρασύρεται στη βαρβαρότητα από το χάος των αισθήσεων και του πάθους μοιάζει με αυτή της Ρώμης, πηγής ορθολογισμού και νόμων, που ταπεινώθηκε από τα βαρβαρικά φύλα. Το να περιγράφει κανείς το μύθο με τη λογική είναι, όπως λέει η Άρμστρονγκ, «σα να προσπαθεί να φάει τη σούπα με το πιρούνι». Ο μύθος του «χρυσού γένους» στους πρώιμους πολιτισμούς δεν ήταν μια υπόσχεση για μεταθανάτια ζωή, όπως συνέβη με τις αξονικές θρησκείες, που προσέφεραν ένα αντάλλαγμα για υποταγή σε αυτή τη ζωή. Ο μύθος του «χρυσού γένους» ήταν η αφήγηση της παροντικής ζωής, η απόλαυσή της μέσα σε ένα νέο νόημα

 

[1] Πολλοί αρχαίοι λαοί, αν και ζούσαν σε γεωργικές κοινωνίες, διατήρησαν για αιώνες την πίστη τους στην α-κτημοσύνη. Βλέπουμε, λοιπόν, πως υπήρχαν τα ιστορικά παραδείγματα για τους επαναστάτες σοσιαλιστές (που λίγο αργότερα μετονομάστηκαν αναρχικοί) και τον Μπακούνιν, να στηρίξουν μια στάση ζωής πιο κοντά στην Αναρχία, όπως στο ζήτημα της καλλιέργειας. Πρότειναν τον κολεκτιβισμό, μια πρόταση ιδιαίτερα ριζοσπαστική για τα δεδομένα της εποχής, αλλά σίγουρα όχι αναρχική. Για την Αναρχία η Γη δεν ανήκει σε κανέναν παρά μόνο στον εαυτό της.

(Συνεχίζεται)

 

σύντροφοι για την Αναρχική απελευθερωτική δράση

Δημοσιεύθηκε στην αναρχική εφημερίδα ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ.133, Δεκέμβριος 2013

 

ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΡΧΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ "ΧΡΥΣΟΥΝ ΓΕΝΟΣ"ΜΕΡΟΣ Ζ΄

Οι ρίζες της αναρχίας εις το «χρυσούν γένος» (Μέρος ζ΄)

 

Η Εδέμ και ο Παράδεισος είναι ο περιφραγμένος κήπος των απολαύσεων. Των απολαύσεων φυσικά όπως τους όριζε η κρατική μηχανή. Έναν τέτοιο κήπο επιφυλάσσει και το Ισλάμ (= η υποταγή στο θεό) για τους πιστούς του Αλλάχ. Ο επουράνιος αιώνιος κήπος διαποτίζει τη συνείδηση του πιστού και την καθημερινότητά του και οι επίγειοι κήποι σε διάφορα ανατολικά κράτη έχουν το σκοπό της υπενθύμισης: του κήπου που κάθε απόλαυση τον κατακλύζει δίχως τους πόνους της επίγειας ζωής, είναι το βραβείο των θυσιών και των μαρτυρίων. Οι μυθολογικοί συγγενείς του «χρυσού γένους» δεν αναφέρονταν σε περιφραγμένους κήπους, γιατί άχρονος κήπος ήταν όλη η γη. Η χριστιανική παράδοση, αν και παρουσιάζει πολλά κοινά με την ισλαμική, άλλωστε η μία τροφοδότησε την άλλη, εμφανίζουν μία ουσιαστική διαφορά που εδώ μας ενδιαφέρει, γιατί αλλάζει την έννοια του παραδείσου για τις δύο θρησκείες. Ο θεός του κορανίου συγχωρεί το προπατορικό αμάρτημα του Αδάμ, ο οποίος δεν το κληροδοτεί στους απογόνους του, όπως κάνει αυτός της παλαιάς διαθήκης. Έτσι, στο Ισλάμ απουσιάζει και το σχέδιο σωτηρίας της ανθρωπότητας με την αποστολή του Χριστού. Από την άλλη το Ισλάμ δεν είναι, κατά βάση, μυστηριακή θρησκεία, όπως ο χριστιανισμός και δεν διακρίνεται η θρησκευτική δραστηριότητα από την καθημερινή. Η πολιτική και θρησκευτική εξουσία είναι ενιαία. Αφού δεν υπάρχει μεσσίας, δεν υπάρχει ιερατείο που τελεί τα μυστήρια. Υπάρχουν νομοδιδάσκαλοι («ulama» και «fuguha»), που μελετούν και γνωρίζουν το θεϊκό νόμο, καθοδηγώντας την κοινότητα, χωρίς να διαθέτουν ένα ιδιαίτερο ιερατικό χάρισμα.
Ωστόσο, και για τις δύο θρησκείες υπάρχει η αντίληψη για την έσχατη μέρα της κρίσης, που ξεχωρίζει πιστούς και απίστους και οδηγεί τους καλούς πιστούς στον παράδεισο. Η πίστη είναι το εισιτήριο χωρίς επιστροφή στη μέλλουσα ζωή, η ατομική επιβράβευση για τις θυσίες της επίγειας ζωής. Στο κοράνι η δοκιμασία πριν την είσοδο γίνεται με το βιβλίο της ζωής, που ο καθένας έχει γράψει στον επίγειο κόσμο και το φέρνει στο θεό, για να το διαβάσει και να ζυγίσει τις καλές με τις κακές πράξεις, για να δει ποιες βαραίνουν περισσότερο στο μανάβικο του ουρανού. Έπειτα, όλοι περνούν από μια γέφυρα (sirat) «λεπτή σαν τρίχα, κοφτερή σαν το ξίφος και σκοτεινότερη της νύχτας». Όσοι περάσουν απέναντι, βρίσκονται στον παράδεισο, όσοι πέσουν κάτω, κατακρημνίζονται στην κόλαση. Όσοι όμως από τους εκπίπτοντες είναι μουσουλμάνοι, δε μένουν αιώνια στην κόλαση, αλλά προσωρινά εν είδει καθαρτηρίου, μέχρι να εξαγνιστούν και να βρεθούν και αυτοί στον παράδεισο. Για τους άπιστους δεν υπάρχει εξιλέωση. Μόνο κάποιοι μυστικοί μουσουλμάνοι, όπως ο Τζαλαλεντίν Ρουμή (1204-1273), εξέφρασαν την γνώμη ότι τελικά ο θεός θα δείξει συμπόνια σε όλους. Γενικά οι λεγόμενοι μυστικοί εξέφρασαν πιο πανανθρώπινες αντιλήψεις σε σχέση με τη θρησκεία. Η ιδέα του καθαρτηρίου ενέπνευσε και τον Dante Aligheri να βάλει στη «Θεία Κωμωδία» του τα επτά πατώματα της κόλασης, όπου τα τρομερά βασανιστήρια κλιμακώνονται και υπάρχει το πέρασμα από το καθαρτήριο, πριν τον παράδεισο.
Ο παράδεισος είναι η μεγάλη ελπίδα και των μουσουλμάνων. Λέγεται jan (janna) eden και Firdaws (περσική λέξη). Σε αυτό τον παράδεισο οι μάκαρες ντυμένοι με χιτώνες μεταξωτούς και στολισμένοι με χρυσά ψελλίδια, θα κάθονται ο ένας απέναντι στον άλλο και θα συνδιαλέγονται πανευτυχείς. Ο προφήτης τους Μωάμεθ τους υπόσχεται ότι στον παράδεισο θα βρουν ποτάμια που θα ρέουν συνέχεια με γάλα, που η γεύση του δε θα αλλοιώνεται ποτέ, καθώς επίσης και ποτάμια κρασιού και μέλιτος και κάθε είδους καρπούς και θα προσφέρεται άφεση αμαρτιών («Το Κοράνι», 47,15). Οι μυστικοί του Ισλάμ, που έδωσαν μια πιο πνευματική διάσταση στον παράδεισο, υποστήριξαν ότι αυτός θα αποτελεί την ύψιστη ευδαιμονία της θέασης του θεού. Για τους Σουννίτες όμως, που φοβούνται μήπως παραβιαστεί το γράμμα του κορανίου, ο παράδεισος είναι αυτό ακριβώς που λέει το ιερό τους κείμενο, τελεία και παύλα.
Ο κήπος του παραδείσου αντανακλάται στη γη με τις μορφές που παίρνει στον ισλαμικό κόσμο ο οριοθετημένος κήπος ως παλάτι, ως καταυλισμός, αλλά και πόλη του βασιλιά, που ορίζει το ευρύτερο τοπίο. Παντού από την Αλάμπρα μέχρι το Νέο Δελχί συναντάμε μεγάλες παρεμβάσεις πρασίνου, με την χρήση αρδευτικών καναλιών και πηγών, που ορίζουν τον χώρο του κήπου. Από τον μικρότερο ως τον μεγαλύτερο χώρο αντανακλάται έτσι όχι μόνο η θεϊκή εξουσία (του παραδείσου), αλλά και η επίγεια (του Αλλάχ στη γη, δηλαδή του βασιλιά). Η εξημέρωση και εξύμνηση της φύσης, που περικλείεται μέσα σε τέσσερις τοίχους, αντιπαρατίθεται τις περισσότερες φορές με την έρημο που την περιβάλλει, θυμίζοντας ότι ούτε ο επίγειος ούτε ο επουράνιος παράδεισος είναι για όλους. Η κόλαση έχει το κίτρινο χρώμα της ερήμου. Δεν είναι τυχαίο ότι το Ισλάμ ένωσε σε ένα κράτος τις νομαδικές φυλές της ερήμου που πριν ήταν ανεξάρτητες και μετακινούνταν σε συγκεκριμένους δρόμους για αιώνες, χρησιμοποιώντας σταθερούς σταθμούς. Άρα, ο περίκλειστος κήπος εκφράζει και τη νέα σαρωτική εξουσία, που υπέταξε τα «κακά πνεύματα» των νομαδικών φυλών, οι οποίες ήξεραν να ζουν με αυτάρκεια.
Μέσα στα τείχη του επίγειου παραδείσου βέβαια δεν χωρούσαν παρά μόνο οι εκλεκτοί της εξουσίας: ο βασιλιάς και οι αυλικοί του. Δε θα πρέπει επίσης να φανταζόμαστε μία οργιαστική φύση, αλλά το αντίθετο: έναν οργανωμένο και διαχωρισμένο με γεωμετρική ακρίβεια χώρο, όπου όλα τα φυτά είχαν καλλιεργηθεί και μεγάλωναν τιθασευμένα στην αισθητική της εποχής. Μεγάλες κρήνες και δεξαμενές, νερά που κυλούσαν κάτω από τον θρόνο του βασιλιά, δημιουργούσαν την αίσθηση ενός ασφαλούς καταφυγίου, όπου ο βασιλιάς ήταν απερίσπαστος για ξεκούραση και περισυλλογή. Ούτως ή άλλως, αισθητικά συγκέντρωνε στοιχεία από όλες τις προ-ισλαμικές παραδόσεις των νομαδικών φυλών, που η ανάμιξή τους συνδέθηκε με την επικυριαρχία πάνω τους: των περσών, των αράβων και των τούρκων. Κοινό στοιχείο που ένωνε τις διαφορετικές φυλές ήταν η ιεραρχία, καθώς και η αναγκαιότητα και ματαιοδοξία να εκφραστεί η δύναμη του κυρίαρχου. Για αυτό και ο κήπος συγχωνεύεται στο παλάτι και παίζει σημαντικό ρόλο στο τελετουργικό του παλατιού. Το σημαντικότερο δε είναι ότι το περίπλοκο σύστημα κήπων και παλατιών, που πολλές φορές έχει τη μορφή λαβυρίνθου, εκφράζει την ιδέα της θεϊκότητας του βασιλιά και τον κάνει απροσπέλαστο από τους υπηκόους που ζουν στην πόλη που περιβάλλει τους επίγειους παραδείσους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτού του είδους η τυπολογία στα εξουσιαστικά κτίρια διατηρείται σε όλα τα κράτη σε όλες τις εποχές. Διαφορετικά, ποιος ο λόγος τα περισσότερα πρωθυπουργικά και κυβερνητικά κτίρια του πλανήτη να είναι συνήθως παλιά ανάκτορα ή επαύλεις και όχι σύγχρονα με όλες τις ανέσεις; Για παράδειγμα, το μέγαρο Μαξίμου και η βουλή στην Αθήνα.
Οι φυσικοί κόσμοι του «χρυσού γένους» δεν κατοικούνταν από εκλεκτούς πρωταγωνιστές και κεντρικούς ήρωες, που πρέπει να τους κερδίσουν. Απευθύνονταν σε όλους, όχι μόνο σε ανθρώπους, αλλά και σε κάθε ύπαρξη, καθώς δεν διαθέτουν πύλες εξόδου για την κόλαση, η φύση δεν έχει πύλες. Όταν πια ο πολιτισμός είχε προχωρήσει και ακόμη περισσότερο όταν απέκτησε εκσυγχρονιστικές διαθέσεις, το «χρυσούν γένος» αντικαταστάθηκε από τον παράδεισο, που μάλιστα η αξία του έγκειται στη σπανιότητα, στο ότι δεν είναι για όλους. έχει κιόλας φύλακα, είτε αυτός λέγεται Ραδάμανθυς είτε Άγιος Πέτρος. Αυτοί οι εκλεκτοί είναι και οι μόνοι ικανοί να τον αφηγηθούν. Για αυτό και οι παράδεισοι απευθύνονται στην ατομικότητα, είναι ένα προσωπικό συμβόλαιο με το θεό. Ακόμη και οι καλές πράξεις είναι οι «πιστωμένες μονάδες» που συγκεντρώνει ο πιστός για τη συνάντησή του με το θεό, είτε αυτός λέγεται Δίας είτε Γιαχβέ είτε Αλλάχ. Ο παράδεισος δεν είναι λαϊκό αφήγημα, εντάσσεται στα θεωρούμενα ιερά κείμενα. δεν τον περιγράφει ένας βοσκός, δεν τον συνθέτουν από κοινού ο αφηγητής και οι ακροατές της ιστορίας, αλλά είναι απαραβίαστα κείμενα. Γράφτηκαν από πεφωτισμένους και δεν πρέπει να αλλάξει ούτε μια λέξη τους, κάθε αλλαγή είναι «αμάρτημα». Ακόμη και στις αγιογραφίες, απεικονίζεται μεν η σκηνή του δέντρου της γνώσης, αλλά ιδιαίτερα σπάνια ο παράδεισος, ο οποίος μένει σχεδόν ασύλληπτος για τον καθένα, αλλόκοσμος, συνήθως δεν τολμά κανείς ούτε να τον φανταστεί. Είναι η θεϊκή χώρα, που πλέον διαθέτει τη δική της αδιατάρακτη και αιώνια εξουσία.
Οι παράδεισοι που υπόσχονται μία ευτυχισμένη ζωή μετά το θάνατο και επιβάλλουν έναν τρόπο ζωής σε αυτό τον κόσμο, είναι προϊόντα πολιτισμένων θρησκειών. Και ο χριστιανισμός και ο ισλαμισμός συνένωσαν ελεύθερες νομαδικές φυλές και λαούς κάτω από κεντρικές εξουσίες για τη δημιουργία κρατών, με όλο και πιο συγκεντρωτικές εξουσίες. Δημιούργησαν δίπολα και συνεχίζουν να αιματοκυλούν τον πλανήτη με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Έτσι, ο παράδεισος συσχετίστηκε με την ενοχή και την πτώση. Έγινε ο απωλεσθείς παράδεισος σε αυτή τη ζωή, που θα πρέπει να κερδηθεί για την επόμενη. Μία ακόμη συνέπεια αυτού του δίπολου ήταν η καθιέρωση της λογικής της προόδου και της οπισθοδρόμησης. Στην πορεία των αιώνων και υπό το βάρος των πολέμων, των διωγμών κλπ., που ουσιαστικά επεδίωκαν την κατάκτηση νέων εδαφών, η επιλογή της φυσικής ζωής ταυτίστηκε με την οπισθοδρόμηση και τον συντηρητισμό, που βρίσκεται στον αντίποδα της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου.
Ένας μύθος που συνδέθηκε ιδιαίτερα με την αναζήτηση του δυτικού παραδείσου της προόδου ήταν αυτός του El Dorado. Προήλθε από το όνομα του αρχηγού της φυλής Muisca, που καλύφθηκε με χρυσόσκονη και σε μια ιεροτελεστία μύησης βούτηξε στη λίμνη Guatavita. Αργότερα, έγινε το όνομα μιας «Χαμένης Πόλης του Θεού», που μάγεψε τους εξερευνητές την εποχή των ισπανών κατακτητών και υποτίθεται ότι βρίσκεται στη λίμνη Parime στα υψίπεδα της Γουιάνας. Ως φανταστική τοποθεσία το El Dorado έγινε ένα βασίλειο, μια αυτοκρατορία και μία πόλη του θρυλικού Χρυσού Βασιλιά. Στην αναζήτηση του μύθου, ο Francisco Orellana και ο Gonzalo Pizarro αναχώρησαν από το Quito το 1541 σε μια αποστολή για την περιοχή του Αμαζονίου, αποτέλεσμα της οποίας ήταν ο Orellana να γίνει το πρώτο πρόσωπο που είναι γνωστό ότι έχει πλεύσει στο ποτάμι του Αμαζονίου, σε όλο το μήκος του.
Οι πόλεις των Miscua σύντομα έπεσαν στα χέρια των κατακτητών. Συγχρόνως, οι Ισπανοί άρχισαν να ακούνε ιστορίες για το El Dorado από τους αιχμάλωτους ιθαγενείς (κυρίως Ινδιάνους) και για τις τελετές που λάμβαναν χώρα στη λίμνη Guatavita. Οι ισπανοί βρήκαν επίσης πολύ χρυσό σε αυτούς τους ιθαγενείς, που τους έκανε να συμπεράνουν ότι το El Dorado ήταν κοντά. Η είδηση του χρυσού μεταδόθηκε από στόμα σε στόμα, σε βαθμό να ειπωθεί ότι ο χρυσός αυτών των ιθαγενών ήταν η απόδειξη ότι υπήρχε ένα βασίλειο τεράστιου πλούτου στο Νέο Κόσμο, στη σημερινή Νότια Αμερική. Οι ισπανοί κονκισταδόρες (κατακτητές) έκαναν επίσης πολλές προσπάθειες αποξήρανσης της λίμνης Guatavita, για να βρουν τον φημολογούμενο θησαυρό στα βαθύτερα νερά της. Μια προσπάθεια τον 16ο αι. απέφερε χρυσό, πανοπλίες και πολύτιμα αντικείμενα που βρέθηκαν στην λίμνη. Αυτά τα στοιχεία δεν ήταν τίποτε σε σύγκριση με τον φημολογούμενο θησαυρό, με αποτέλεσμα οι κονκισταδόρες να συνεχίσουν την αναζήτηση. Πλέον, είναι παράνομο να προσπαθήσει κανείς να αποστραγγίξει τη λίμνη Guatavita. Η έννοια του El Dorado υπέστη πολλές μεταβολές και, συνυπολογίζοντας τον παραπάνω μύθο, συνδέθηκε με τη θρυλική πόλη. Το El Dorado δελέασε τους Ευρωπαίους εξερευνητές για δύο αιώνες. Στη διάρκεια του 16ου και 17ου αι., οι Ευρωπαίοι, μην κατορθώνοντας να φτάσουν στο Νέο Κόσμο, πίστεψαν ότι υπήρχε μία κρυμμένη πόλη τεράστιου πλούτου. Πολλοί έψαξαν για αυτό τον θησαυρό σε αποστολές που κατέληξαν στην απώλεια αναρίθμητων ζωών. Η απεικόνιση της τοποθεσίας του El Dorado στους χάρτες έκανε απλώς χειρότερα τα πράγματα, καθώς έκανε κάποιους ανθρώπους να σκεφτούν ότι έτσι επιβεβαιωνόταν η ύπαρξη της πόλης του El Dorado.
Στη μυθολογία των σημερινών Miscua η Mnya, ο χρυσός ή το χρυσό χρώμα, αντιπροσωπεύει την ενέργεια που περιέχεται στην τριάδα της Chiminigagua, που αποτελεί τη δημιουργική δύναμη που περιέχει το καθετί. Η Chiminigagua είναι, μαζί με τους Bachue, Cuza, Chibchacum, Bochica, and Nemcatacoa, ένας από τους δημιουργούς του σύμπαντος. Στο μεταξύ, το όνομα του El Dorado κατέληξε να χρησιμοποιείται μεταφορικά για κάθε περιοχή με πλούτο, που θα μπορούσε να αποκτηθεί γρήγορα. Δόθηκε ως όνομα στο El Dorado County, στην Καλιφόρνια και σε πόλεις και πολλές πολιτείες. Έχει επίσης μετατραπεί στα αγγλικά σε μία λέξη, Eldorado. Χρησιμοποιείται επίσης μεταφορικά, για να παρουσιάσει το απόλυτο βραβείο ή το «Άγιο Δισκοπότηρο», που θα μπορούσε κανείς να περάσει τη ζωή του, αναζητώντας το. Θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει την αληθινή αγάπη, τον παράδεισο, την ευτυχία ή την επιτυχία. Χρησιμοποιείται επίσης ως σχήμα λόγου κάποιες φορές, για να αντιπροσωπεύσει κάτι που μετά από μεγάλη αναζήτηση μπορεί να μην υπάρχει καν ή τουλάχιστον δεν μπορεί να βρεθεί. Η άλλη πλευρά της μεταφοράς της αναζήτησης του ιδανικού μπορεί να αντιπροσωπεύεται από το Helldorado, ένα σατιρικό παρατσούκλι που είχε δοθεί στο Tombstone (πόλη της Αριζόνα), από έναν θυμωμένο μεταλλωρύχο, που παραπονιόταν ότι πολλοί του επαγγέλματός του είχαν ταξιδέψει μακριά, για να βρουν το El Dorado, καταλήγοντας να πλένουν απλά πιάτα στα εστιατόρια. Φυσικά βοήθησε και τους ιθύνοντες της γνωστής εταιρείας εξορύξεων να βρουν «πιασιάρικο» brand name.
Ο χαμένος παράδεισος σήμερα βρήκε το υποκατάστατό του από τον επίγειο καταναλωτικό παράδεισο, που ενέχει μια διαρκή τιμωρία και μια διαρκή στέρηση. «Κάθε απόκτημα συνεπάγεται και μια νέα στέρηση», όπως λέει ο Μάρσαλ Σάλινς («Η πρωταρχική κοινωνία της αφθονίας») και συνεχίζει «αυτή η καταδίκη σε μια ζωή εξαντλητικού μόχθου που επιβλήθηκε αποκλειστικά πάνω σε μας. Η σπανιότητα αποτελεί την ποινή που ορίστηκε από την οικονομία μας – όπως επίσης ορίστηκε και το παρακάτω αξίωμα των κοινωνιών μας: η χρήση των πενιχρών μας μέσων οφείλει να γίνεται με τέτοιον τρόπο, ώστε να ικανοποιούμε τους ποικίλους σκοπούς μας και να αντλούμε τη μεγαλύτερη δυνατή ικανοποίηση κάτω από τις παρούσες συνθήκες. Από αυτήν ακριβώς την πλεονεκτική θέση, θέση υψηλή, αν και πηγή άγχους, επανεξετάζουμε τους κυνηγούς». Αυτή η παρατήρηση μάς επιστρέφει στην αρχική μας θέση για τους κυνηγούς τροφοσυλλέκτες, οι οποίοι αντιμετωπίστηκαν ως επί το πλείστον αναχρονιστικά από τους ανθρωπολόγους, οι οποίοι μελέτησαν πρώην άγριους και έκαναν έρευνα στο «πτώμα μιας κοινωνίας», όπως είπε ο Γκρέυ, υποκείμενης πλέον στον έλεγχο μιας άλλης («Κοινωνίες Μοιράσματος»). Γενικά, ο δυτικός κόσμος πολλές φορές στήριξε τις ελπίδες του σε πολλά είδη πολιτικών παραδείσων, με χαρακτηριστικότερο τον μαρξιστικό παράδεισο του προλετάριου.
Ιδιαίτερα μετά τη δεύτερη παγκόσμια ανθρωποσφαγή, η Δύση ήταν η Γη της Επαγγελίας, ο περιφραγμένος παράδεισος, που εξακολούθησε να διέπεται από όλες τις χριστιανικές συμβάσεις και κανόνες. Λίγοι εκλεκτοί έφταναν σε αυτόν, αφού είχαν μοχθήσει και ακολουθήσει όλους τους κανόνες του κράτους, ήταν καλοί πολίτες, καλοί οικογενειάρχες, όπως και καλοί χριστιανοί. Ιδιαίτερα ο προτεσταντισμός και ο πουριτανισμός ανατροφοδότησαν με εργαλεία το νέο αυτό παράδεισο. Τα αυστηρά καθορισμένα και κλειστά σύνορα περιέφραξαν τον παράδεισο αυτό με φύλακες που σκότωναν τους λαθραίους, οι κάμερες αντικατέστησαν τον πανοπτικό έλεγχο του θεού και οι τράπεζες μάλλον έπαιξαν τον ρόλο του αγίου πνεύματος, που συμβάλλει στην καταναλωτική επιφοίτηση ή το ρόλο του άδυτου. Άλλωστε, οι τράπεζες και τα χρηματιστήρια χτίζονται συχνά, ακολουθώντας το σχήμα και τη μορφή αρχαίου ναού. Αυτό δεν είναι βέβαια τυχαίο. Σε όλες τις οργανωμένες θρησκείες, όχι μόνο υπάρχουν περιφραγμένοι παράδεισοι, αλλά και χώροι ιεροί και απροσπέλαστοι. Ιδιαίτερα στην αρχαιότητα οι ναοί και τα ιερά ανήκαν στο θεό και οι πιστοί εκτελούσαν το τελετουργικό τους εκτός του ναού. Αντίστοιχα ο χριστιανικός ναός έχει το άδυτο-ιερό, όπου μπορεί να μπει μόνο ο ιερέας και οι βοηθοί του (μόνο άνδρες με ελάχιστες εξαιρέσεις σε κάποια δόγματα) και αντίστοιχα τα τζαμιά περιλαμβάνουν χώρο μόνο για τον ιερέα-μουεζίνη, αλλά και χώρο ξεχωριστό και απομονωμένο για τις γυναίκες.
«Είναι αφελής όποιος πιστεύει ότι θα πάει στον παράδεισο μιας θρησκείας και δεν θα διακινδυνεύσει να καταλήξει στην κόλαση μιας άλλης». (Aνώνυμος)
Πολλές φορές η αρμονία με την φύση συλλαμβάνεται ως μία αφηρημένη ιδέα, ως μια κατάσταση άυλη, πνευματική και καθόλου υλική, δημιουργώντας μια παραπλανητική εικόνα για τη συμπαντική αρμονία. Οι άνθρωποι που έπρεπε να επιβιώσουν, όντας και αυτοί μικρά θηλαστικά, είχαν ανάγκη ο ένας τον άλλον για να ζήσουν. Το δέσιμο και η αλληλοϋποστήριξη ήταν μια φυσική κατάσταση, ώστε να μην καταλήξουν τροφή για τα μεγάλα ζώα που τους περιέβαλαν. Τα πράγματα άρχισαν να γίνονται συνθετότερα, όταν έπαψε ο κίνδυνος αυτός και ο ανταγωνισμός μεταξύ τους έθρεψε μια αρρώστια που εναντιώθηκε στην ίδια τους τη φύση. Και έτσι άρχισε η πτώση από την «χρυσή εποχή». Η εναρμόνιση με τη φύση, λοιπόν, δεν είναι μια γραμμική, ήρεμη κατάσταση, το αντίθετο. εμπεριέχει βία, θάνατο, πάθος, πίστη, επιμονή, πάλη (ευτυχώς όχι ταξική!), φθορά, αναγέννηση. Το να είσαι ένα με τα στοιχεία της φύσης σημαίνει ότι μπορείς να είσαι και συ το στοιχείο εκείνο που θα θρέψει και θα τροφοδοτήσει τον κόσμο γύρω σου, δεν κυριαρχείς και δεν κυριαρχείσαι, γίνεσαι μία ακόμη νότα στην αέναη συμπαντική μουσική.
Είναι χαρακτηριστικό ότι σήμερα συνήθως οι ελεύθερες φυλές καλύπτονται από ένα πέπλο λογοτεχνίας του φανταστικού. Ένας τέτοιος τρόπος ζωής ελεύθερης κοινοτικής συμβίωσης έχει περάσει στη σφαίρα της απραγματοποίητης επιθυμίας και τον συναντάμε σε ταινίες τύπου «Άβαταρ». Βρίσκεται στα περιφραγμένα σύνορα της φαντασίας, που εκδηλώνεται στον ελεύθερο χρόνο και στη διασκέδαση, αλλά καμία σχέση δεν έχει με την καθημερινότητα, που υπακούει στα τερτίπια του κράτους. Έτσι, ξεχνάμε ότι αυτοί οι άνθρωποι υπήρξαν και εν μέρει ακόμη υπάρχουν απομονωμένοι σε περιορισμένες πια εκτάσεις, με αποτέλεσμα να θεωρούμε τον εαυτό μας ανίκανο ή αδύναμο να ζήσει αναλόγως.
Το να αντιλαμβανόμαστε τους ελεύθερους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες με πολιτικούς και οικονομικούς όρους (διαχείριση εξουσίας, φτώχεια-πλούτος, κοινοκτημοσύνη, αυτοδιαχείριση, κομμουνιστική κοινωνική οργάνωση), πέρα από το ότι τους σκεπάζει με ψευδείς ετικέτες, μας στερεί τη δυνατότητα να δούμε με καθαρή ματιά την χαμένη «χρυσή εποχή» της ελευθερίας, όπου οι άνθρωποι ζούσαν στην πράξη την Αναρχία, χωρίς οι ίδιοι να νιώθουν την ανάγκη να ορίσουν με δόγματα και ιδεολογίες, θεωρητικολογώντας για την καθημερινότητά τους. Η βίωση της ελευθερίας και η απαγκίστρωση από δόγματα και επιβεβλημένες συμπεριφορές είναι μια διαρκής πορεία, μέχρι να φτάσει ο καθένας να απεκδυθεί τα ρούχα που θέλησε να του φορέσει η εξουσία. Στο επόμενο και τελευταίο μέρος, όμως, θα επιχειρήσουμε έναν συνολικότερο σχολιασμό όσων είπαμε ως τώρα.
(Συνεχίζεται)

σύντροφοι για την Αναρχική απελευθερωτική δράση

Δημοσιεύθηκε στην αναρχική εφημερίδα ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ.132, Νοέμβριος 2013

(Συνεχίζεται)

Οι ρίζες της αναρχίας εις το «χρυσούν γένος», (Μέρος στ΄)..

Οι ρίζες της αναρχίας εις το «χρυσούν γένος», (Μέρος στ΄)

«Ο παράδεισος, έτσι όπως συμβατικά περιγράφεται, είναι ένα μέρος τόσο μάταιο, τόσο αδιάφορο, τόσο άχρηστο, τόσο άθλιο, που κανείς δεν επιχείρησε ποτέ να περιγράψει μια ολόκληρη μέρα στον παράδεισο, παρότι αρκετοί έχουν περιγράψει μια μέρα στην ακροθαλασσιά». Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω



Οργανώνοντας τον πολιτισμένο παράδεισο

Με την καθιέρωση των οργανωμένων θρησκειών, οι οποίες επέβαλαν ιεραρχικές και εξουσιαστικές τελετουργίες και κατόπιν δόγματα –το έχουμε εν μέρει αναπτύξει και σε προηγούμενο κείμενο, ας μην κουράσουμε εδώ– η «χρυσή εποχή», μετατράπηκε σε παράδεισο, που παγίωσε κάποια χαρακτηριστικά. Ιδιαίτερα ο χριστιανικός και ο ισλαμικός παράδεισος αποτέλεσαν ένα είδος υπόσχεσης, επιστροφής, άρα και ένα μέσο υποδούλωσης και εκμετάλλευσης. Με την ψεύτικη υπόσχεση της επιστροφής στον παράδεισο, όσοι ήθελαν να γευτούν τους αιώνιους καρπούς του, έπρεπε να είναι καλοί και πιστοί, σύμφωνα με τα προστάγματα του δόγματος. Δηλαδή, να ακολουθούν αυστηρά τους θρησκευτικούς νόμους. Ήταν βέβαια ελεύθεροι να παρακούσουν, αλλά βέβαια θα έπρεπε να ξέρουν ότι αυτή η λάθος επιλογή θα τους οδηγούσε στο «πυρ το εξώτερον». Επί πλέον, ο παράδεισος δεν αποτελεί μια κατάσταση που ανά πάσα στιγμή μπορεί να καταστραφεί, όπως είδαμε στους πρώτους μύθους για την «χρυσή εποχή», από έναν κατακλυσμό ή ένα άλλο φυσικό φαινόμενο, αλλά είναι αιώνιος και περιμένει τους εκλεκτούς. Άλλωστε, η ίδια η προέλευση της λέξης Παράδεισος (από την περσική λέξη pardez=κήπος/ pairi-daeza= περίκλειστος κήπος), σημαίνει έναν περιφραγμένο τόπο ομορφιάς και αγαλλίασης, που δεν προορίζεται για όλους, αλλιώς δεν υπήρχε λόγος να διαθέτει σύνορα. Επομένως, η λέξη Παράδεισος από μόνη της σηματοδοτεί μία άλλη διάσταση από αυτήν που συμπυκνώνει η έννοια του «χρυσού γένους». Αξίζει, λοιπόν, να εξετάσουμε κάποιες επιμέρους πτυχές του θέματος, για να δείξουμε ότι ο πολιτισμός και οι εξουσιαστικές σχέσεις που τον συνοδεύουν κατάφεραν να αξιοποιήσουν ωφελιμιστικά και χρησιμοθηρικά ακόμη και τις πιο όμορφες πλευρές της φύσης.

Δεν είναι τυχαίο που πέρα από τους γνωστούς, τέτοιου είδους χρησιμοθηρικούς παραδείσους συναντάμε σε λαούς που ζουν ακόμη και στα πρώιμα στάδια πολιτισμού και ήδη καλλιεργούν τη γη. Έτσι, στους Τούτι-Γκουαρανί, έναν λαό που ζούσε στη σημερινή Βραζιλία και μετανάστευε για να βρει νέα γη να καλλιεργήσει και να κατακτήσει, όπως διαβάζουμε στον Hans Staden στο «Γυμνοί, άγριοι και ανθρωποφάγοι», είχαν ως οδηγούς τους μάγους τους, οι οποίοι τους υπόσχονταν, ως κίνητρο των νέων κατακτητικών τους σχεδίων, ότι θα έφταναν σε μια γη ουτοπική, την «Γη χωρίς δυστυχία». Οι Τούτι-Γκουαρανί ήταν λαός πολεμικός και η εκδίκηση αποτελούσε θεμελιώδες στοιχείο της ατομικής και συλλογικής τους ηθικής[1]. Είναι επίσης αποδεδειγμένο πως καννιβάλιζαν τους αντιπάλους τους και όριζαν τη γη που κατακτούσαν με παγίδες (ξύλινους φράχτες με μυτερές-αιχμηρές κορυφές). Επομένως, αντιμετώπιζαν τη γη ωφελιμιστικά. την «κατανάλωναν» και πήγαιναν παρακάτω. Το ότι είχαν μόνο προφορική παράδοση δεν τους καθιστά απολίτιστους. Ίσα-ίσα είχαν ήδη ένα σύνθετο σύστημα εξουσίας και οργανωμένης θρησκείας. Η αναζήτηση του γήινου αυτού παραδείσου μοιάζει με τη Γη της Επαγγελίας(=υπόσχεσης) ή το Eldorado των χρυσοθήρων του Αμαζονίου. Όσο ο παράδεισος οργανώνεται, τόσο μοιάζει με αντανάκλαση της «χρυσής εποχής» στο νερό, το είδωλό της δηλαδή, που καταλήγει σε ουτοπία-υπόσχεση ή και εφιάλτη.

Αυτή η αντανάκλαση μας φέρνει στο μυαλό μια αφήγηση της παλαιάς διαθήκης (Γένεση, 25: 29- 34), όπου ο Ησαύ, ο μεγαλύτερος γιος του Ισαάκ και της Ρεβέκκας και μεγαλύτερος αδερφός του Ιακώβ, χάνει τα πρωτοτόκια, δηλαδή τα κληρονομικά δικαιώματα των πρωτότοκων γιων της εποχής. Ο Ησαύ, λάτρης του κυνηγιού και της υπαίθριας ζωής, επιστρέφοντας κατάκοπος από μια κυνηγετική εξόρμηση, δέχεται να παραχωρήσει τα πρωτοτόκια στον αδερφό του έναντι «πινακίου φακής». Για άλλη μια φορά γίνεται εμφανές το γεγονός ότι στην πολιτική ο δόλος γίνεται ο απόλυτος πρωταγωνιστής. Προκειμένου να εξασφαλιστεί το κέρδος –και μάλιστα από ένα προϊόν γεωργίας– επιστρατεύονται όλα τα μέσα. Πιο βίαιη είναι η εκδοχή του Κάιν και του Άβελ, που ενδεχομένως συμβολίζει το πέρασμα από το κυνήγι στην γεωργία. Το ότι ο Άβελ αναφέρεται ως κτηνοτρόφος και όχι κυνηγός δεν φαίνεται να ταιριάζει και ίσως η ιστορία να δέχτηκε αργότερα αυτή τη μεταβολή, αφού η κτηνοτροφία, ως πολιτισμικό στοιχείο, συμπλέει και συμφωνεί με την γεωργία, όσον αφορά τη σχέση του ανθρώπου τόσο με το χθόνιο, όσο και με το μεταφυσικό. Ο μύθος μοιάζει να συμβολίζει το πέρασμα στην αστικοποίηση των Ισραηλιτών, που προηγουμένως ήταν νομαδικός λαός.

Και στην αρχαία ελληνική μυθολογία όμως συναντάμε αντίστοιχους «οργανωμένους» παραδείσους, αφού ήδη ο πολιτισμός έχει επικρατήσει για τα καλά. Έτσι, λοιπόν, η αρχαία ελληνική μυθολογία έχει την χώρα των Εσπερίδων, τα Ηλύσια Πεδία, τις Νήσους των Μακάρων και την Ατλαντίδα, ένα σύνολο από ιδανικές πολιτείες, σμιλεμένες σίγουρα με ζηλευτή τέχνη, όχι όμως απ’ τον ανθό της ελεύθερης συνύπαρξης, αλλά απ’ το βαρύ καλέμι του πολιτισμού. Οι πρώτες Αμαζόνες κατοικούσαν στη νήσο Εσπέρα, στη μακρινή Δύση, στην άκρη του κατοικημένου κόσμου, μέσα στη λίμνη Τριτωνίδα, ανάμεσα στις χώρες των Αιθιόπων (=αυτών που είχαν ηλιοκαμένη όψη) και στην αδιάβατη οροσειρά του Άτλαντα. Η Εσπέρα ήταν μεγάλο νησί, με καρποφόρα δέντρα και ζώα, έτσι που οι άνθρωποί της τρέφονταν με τους καρπούς των δέντρων και με το κρέας και το γάλα των ζώων, γιατί ως τότε δεν ήξεραν το στάρι, για να κάνουν ψωμί. Οι Αμαζόνες κατέστρεψαν πρώτα τις άλλες πόλεις που υπήρχαν πάνω στη νήσο Εσπέρα, εκτός από την πόλη των ιχθυοφάγων Αιθιόπων, τη Μήνη, γιατί τη θεωρούσαν ιερή. Κοντά της η γη ξεφυσούσε φωτιές και έβγαζε πολύτιμους λίθους. Έπειτα, οι Αμαζόνες υπέταξαν τους άλλους νομαδικούς λαούς και έχτισαν τη νέα πρωτεύουσά τους μέσα στη λίμνη Τριτωνίδα, την Χερσόνησο. Με ορμητήριο τη Χερσόνησο οι Αμαζόνες έκαναν διάφορες εκστρατείες. Πρώτα επιτέθηκαν στην Ατλαντίδα, που οι κάτοικοί της ζούσαν σε μια ευτυχισμένη χώρα μέσα σε όμορφες και μεγάλες πολιτείες.

Οι νήσοι των Μακάρων επιτελούσαν έναν άλλον σκοπό και έμοιαζαν πιο πολύ με τον χριστιανικό παράδεισο (ή, για να ακριβολογούμε, ο χριστιανικός παράδεισος έμοιαζε μαζί τους). Ο Δίας, όταν έδωσε χάρη στους εχθρούς του τους Τιτάνες, τους έστειλε στις νήσους των Μακάρων, όπου όρισε και βασιλιά τον πατέρα του τον Κρόνο, αφού πρώτα τον έβγαλε απ’ τη μέση. Εκεί πήγαιναν κάποιοι ήρωες ή θεοί. Οι Μάκαρες μάλιστα, πριν καθίσουν να συμποσιαστούν, έπιναν από δύο πηγές, της Ηδονής και του Γέλιου. Ο Δίας χάρισε τη μακάρια ζωή στο γένος των ηρώων, ύστερα από τους μεγάλους πολέμους στη Θήβα και στην Τροία[2]. Και τέλος όρισε τρεις μυριάδες φύλακες δικούς του πάνω σε όλη τη γη, «να επιβλέπουν το σωστό και το δίκαιο».

Στην «Οδύσσεια» ο Μενέλαος μαθαίνει από τον Πρωτέα ότι οι θεοί αποφάσισαν για αυτόν να μην τον αφήσουν να πεθάνει σαν κοινός θνητός στο παλάτι του, αλλά, όταν θα ερχόταν η ώρα του, να τον έστελναν στα Ηλύσια Πεδία, όπου κυβερνούσε ο Ραδάμανθυς και βρίσκονταν στα πέρατα της γης. Οι εκλεκτοί που είχαν το προνόμιο να βρεθούν εκεί περνούσαν μια ξένοιαστη ζωή (μετά θάνατον βέβαια), χωρίς να τους ταλαιπωρούν μήτε χιόνια μήτε βαρυχειμωνιές και νεροποντές. Οι απαλές πνοές του Ζέφυρου που έφταναν από τον Ωκεανό τους δρόσιζαν, χωρίς να τους παγώνουν. Άλλο χαρακτηριστικό των κατοίκων τους ήταν η αθανασία. Πολλοί γνωστοί ήρωες κατέληξαν στα Ηλύσια πεδία: Αχιλλέας (χρησιμοποίησε μάλιστα ως «μέσον» τη μητέρα του Θέτιδα), Κάδμος, Πηλέας κλπ. Η πίστη στα Ηλύσια Πεδία δεν είναι άσχετη με τα Νησιά των Μακάρων, απλά διαφέρουν στην γεωγραφική έκταση: στη μια έχουμε πεδιάδα και στην άλλη νησιά (ή νησί). Ανάλογα με τις προτιμήσεις του καθενός λοιπόν…

Βλέπουμε, επομένως, πως ο παράδεισος γίνεται πλέον η ανταμοιβή μιας ζωής σύμφωνα με τα κρατικά-πολιτισμικά, άρα και επιβεβλημένα, πρότυπα. Αποτελεί ένα κλειστό «club» για «μυημένους», δεν αφορά το σύνολο των ανθρώπων και η είσοδος σε αυτόν γίνεται έπειτα από πιστή και αναντίρρητη εφαρμογή των κρατικών ιδανικών. Επίσης οι αναφορές στον Άδη, την κόλαση των αρχαίων ελλήνων, είναι απείρως περισσότερες από αυτές είτε των Ηλυσίων Πεδίων είτε των νήσων των Μακάρων. Η τιμωρία δεν τελειώνει πλέον στην επίγεια ύπαρξη, αλλά παίρνει και μεταφυσικές διαστάσεις έξω απ’ το χρόνο. Τίθενται, ως θέσφατο, τα κρατικά ιδανικά. Αν τα εφαρμόσεις, ως κανόνες ζωής, θα σε δροσίζουν οι απαλοί Ζέφυροι, αλλιώς θα βγάζεις βόλτα τρικέφαλους σκύλους και θα κάνεις θερμά λουτρά, σε τεράστια καζάνια εις την αιωνιότητα…

Ο Ησίοδος στη «Θεογονία» (535) αφηγείται ότι, όταν οι θεοί και οι θνητοί διαχωρίστηκαν, γεννήθηκε η θυσία: επάνω οι θεοί, αιώνιοι, ανέγγιχτοι από τον θάνατο, ουράνιοι, προς αυτούς κατευθύνεται η φλόγα της θυσίας των ανθρώπων, που είναι από κάτω, θνητοί, εξαρτημένοι από την τροφή, προξενούντες τον θάνατο. Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτοί οι παράδεισοι είναι μακριά, χαρίζονται σε εκλεκτούς ήρωες και τους προσφέρουν ό,τι έχουν οι θεοί στον Όλυμπο ή οι Υπερβόρειοι. Πέρα από τα ειδυλλιακά τοπία, όπου πουλιά κελαηδούν και ποτάμια ρέουν ήρεμα, ένας ήλιος φωτίζει μόνιμα, ζεσταίνοντας ευχάριστα και κανένας πόνος και θλίψη δεν εισβάλλει, ενώ οι κάτοικοί τους κάθονται και μιλούν για τα περασμένα ευχάριστα (χωρίς όμως και εκεί να ξεχνούν τις θυσίες στους θεούς), εκείνο που αξίζει να διακρίνουμε σε αυτούς τους παραδείσους είναι ότι αποτελούν οργανωμένες πολιτείες. Διατηρούν δηλαδή χαρακτηριστικά των πόλεων και της οργανωμένης θρησκείας. Αποτελούν την εξιδανικευμένη αντανάκλαση των επίγειων πολιτειών. Ακόμη και οι γιορτές έχουν τη μορφή συμποσίων. Αυτό μας θυμίζει τη λογική της «Ουτοπίας» του Τόμας Μωρ ή την Ατλαντίδα, που το ιδανικό τους είναι η άριστη διοίκηση και οργάνωση, διατηρώντας όμως τις συμβάσεις του πολιτισμού. Οπότε, αυτό τις καθιστά ιδεατές, στον κόσμο των ιδεών, που τόσο αγαπούσε και ο Πλάτων που μας πληροφορεί για τη δεύτερη (στον «Τίμαιο»). Θα μπορούσαμε να διακρίνουμε σε αυτές την αριστερή και κινηματική λογική, που συνδυάζει ιδανικές πολιτείες, στις οποίες διατηρείται το κράτος, αλλά ωραιοποιημένο με έναν μεταφυσικό τρόπο.

Μία κάπως ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν οι Υπερβόρειοι[3], οι οποίοι παρουσιάστηκαν και στους μύθους που συγγενεύουν με το «χρυσούν γένος». Για αυτούς, δεν είναι βέβαιο αν υπήρξαν ή αποτελούν μια αποκλειστικά φανταστική πολιτεία. Σύμφωνα με μια διαφορετική πηγή (τον Κακριδή) παρουσιάζονται να ζουν σε ένα οργανωμένο κράτος, με βασιλιάδες και θυσίες στους θεούς, στην ελληνική τους εκδοχή είναι στο βορειότερο άκρο του κόσμου και αγαπημένοι του Απόλλωνα. Αυτή η εκδοχή μοιάζει να είναι μεταγενέστερη, όπως την επεξεργάστηκε ο ελληνικός πολιτισμός, μέσα από τη μυθολογία του. Γενικά, περιγράφονται φιλειρηνικοί, χορτοφάγοι, φιλόθεοι και θρησκευόμενοι (ουσιαστικά όλοι ήταν ιερείς του ναού του Απόλλωνα και έψελναν συνέχεια ύμνους προς τιμήν του), ζώντας και αυτοί σε ένα πανέμορφο φυσικό τοπίο, με χαρές, γιορτές και τραγούδια, μέσα στους ήχους της λύρας και του αυλού. Είναι πολύ εντυπωσιακό ότι ζούσαν χίλια χρόνια και όταν έκριναν ότι χόρτασαν τη ζωή τους, έδιναν τέλος, πηδώντας από έναν ψηλό βράχο στη θάλασσα, στεφανωμένοι και γελαστοί, ύστερα από ένα πλούσιο συμπόσιο. Πέρα από τα αρκετά ιδιαίτερα στοιχεία αυτού του παραδείσου, τον εντάσσουμε κυρίως εδώ, γιατί παρουσιάζει πολλά κοινά με τα Ηλύσια Πεδία και τις Νήσους των Μακάρων.

Η Valhalla της νορβηγικής μυθολογίας πάλι είναι ένας στρατιωτικός παράδεισος (σημαίνει «η αίθουσα του σφαγιασθέντος»), όπου πηγαίνουν οι καλύτεροι πολεμιστές, για να βοηθήσουν τον Odin να αντιμετωπίσει τους γίγαντες. Η ύπαρξή της μαρτυρείται σε νορβηγικά έπη του 13ου αι. ν.χ (Edda). Είναι μια τεράστια, μαγευτική αίθουσα στο Asgard, όπου οι εκλεκτοί του Odin οδηγούνται από τις Βαλκυρίες. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με περιφραγμένο κήπο ούτε με μια απλή αίθουσα, αλλά με έναν χώρο αποτελούμενο από οπλισμό: η στέγη της ήταν φτιαγμένη από χρυσές ασπίδες, αντί για δοκούς είχε δόρατα και οι θύρες της ήταν τεράστιες, για να χωρούν να περνούν από αυτές γρήγορα 800 πολεμιστές. Μπροστά σε αυτή την αίθουσα βρίσκεται το χρυσό δέντρο και γύρω της κατοικούν διάφορα πλάσματα, όπως το αρσενικό ελάφι Eikpyrnir και η κατσίκα Heiοrun, που στέκονταν στην κορυφή της Valhalla, τρώγοντας τα φυλλώματα του δέντρου Laeraor. Ο παράδεισος αυτός αποτελούσε ένα είδος κέντρου εκπαίδευσης νεοσυλλέκτων, που θα ζήλευαν και οι αρχαίοι Σπαρτιάτες. Ακόμη και από αυτούς τους εκλεκτούς όμως, «διύλιζαν τον κώνωπα» και έμεναν μόνο όσοι περνούσαν τις σκληρές, απάνθρωπες δοκιμασίες. Όσοι «κόβονταν», στέλνονταν σε έναν δεύτερης κατηγορίας παράδεισο, στα χωράφια της βασίλισσας Freya, στο Folkvangr.

Οι πολιτισμένοι παράδεισοι, πέρα από το γεγονός της υπόσχεσης μιας καλύτερης ζωής, έχουν το στοιχείο του εκλεκτού. Δεν είναι παράδεισοι για τον καθένα, αλλά για τους εκλεκτούς, τους προικισμένους, όσους έκαναν τις απαιτούμενες θυσίες στους θεούς, νήστεψαν και πίστεψαν. Είναι για αυτούς που αξίζουν, σύμφωνα με τα κατασκευασμένα από την κυριαρχία κοινωνικά πρότυπα: καλός πολίτης, καλός πολεμιστής-ήρωας, καλός πιστός. Πληροί προϋποθέσεις, οι οποίες είναι ίδιες με την υπάρχουσα ζωή, όπως την υπαγορεύει ένα κράτος. Με αυτή την έννοια, είναι οι χαμένοι παράδεισοι, οι οποίοι μοιάζουν ή είναι απραγματοποίητοι στη γη με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.

Μιλώντας για χαμένους παραδείσους, περνάμε σε μια άλλη σφαίρα, αυτή του χριστιανικού παραδείσου. Ο κήπος της Εδέμ είναι ένα εξαιρετικής ομορφιάς φυσικό τοπίο, θυμίζοντας τα Ηλύσια Πεδία και τις νήσους των Μακάρων, αλλά εξ αρχής έχει μια εγγενή ιδιαιτερότητα: ανήκει στο θεό. Αυτός έχει προκαθορίσει τους νόμους του και τη λειτουργία του. Το δέντρο της γνώσης είναι εκεί ούτως ή άλλως, από τη στιγμή που δημιουργείται ο Αδάμ και η Εύα. Η απαγόρευση είναι βασικό στοιχείο του παραδείσου και προϋποθέτει την παραβίαση· το μόνο που μένει είναι το πότε θα συμβεί αυτή. Είναι, θα μπορούσαμε να πούμε, το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου. Η Εδέμ της ιουδαϊκής κοσμοαντίληψης δεν έχει καμία σχέση με το «χρυσούν γένος». εμπεριέχει το νόμο, την παραβίασή του, αλλά και την άνωθεν τιμωρία. Στους μύθους που ανήκουν στον κύκλο του «χρυσού γένους», για να το πούμε έτσι σύντομα, η πτώση από την ελεύθερη φυσική ζωή προήλθε από μια μεγάλη φυσική καταστροφή, που δεν αποδιδόταν στην τιμωρία ενός θεού, αλλά σε έναν κατακλυσμό[4]. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ο κατακλυσμός πέρασε στην χριστιανική μυθολογία πάλι ως τιμωρία των παραβατών και σωτηρία των εκλεκτών, ένα είδος κάθαρσης του θεού, κάτι που δεν βρίσκουμε στους σχετικούς λατινοαμερικάνικους μύθους για παράδειγμα.

Ο χριστιανικός παράδεισος είναι βαθιά πολιτισμένος, ένα είναι το βασικό στοιχείο που τον κρατάει «αγνό»: ο Νόμος. Από κατασκευής του ο παράδεισος έχει πύλη εξόδου, γιατί γνωρίζει την απειλή της αμφισβήτησης. Σε αυτόν οι άνθρωποι είναι φτιαγμένοι για να αμαρτήσουν, όπως λέει η Τζίνα Πολίτη. Δεν υπάρχει επιλογή, ούτε το πότε είναι επιλεγμένο από αυτούς. Η στιγμή της εμφάνισης του φιδιού είναι και αυτή προεπιλεγμένη. Είναι ενδεικτικό ότι όσο πιο βαθειά εισχωρεί ο άνθρωπος στον πολιτισμό, τόσο κάποιος άλλος αποφασίζει για αυτόν, αλλά τόσο πιο πολύ νομίζει ότι είναι ελεύθερος, ακριβώς τη στιγμή που υποδουλώνεται περισσότερο. Παραβλέπει συνήθως το γεγονός ότι ο ίδιος ο πολιτισμός και η πολιτική που τον συγκρατεί σαν κόλλα είναι που στερούν τις επιλογές και την ελευθερία μας να αποφασίσουμε να κερδίσουμε τον «παράδεισο» που μας ταιριάζει εδώ και τώρα. Από όσα ήδη παρουσιάσαμε, από αναρχικής πλευράς διαπιστώνουμε ότι έχουμε επιλογή για έναν αληθινά ελεύθερο κόσμο σε αρμονία με τη φύση, ακόμη κι αν τώρα βρισκόμαστε μακριά από αυτόν. Αυτός ο κόσμος ήδη υπήρξε, δεν είναι μια υπόσχεση μιας άλλης ζωής. Μπορεί να έχει να κάνει με μια επί-στροφή, όχι οπισθοδρόμηση, γιατί η γραμμικότητα του χρόνου και η πρόοδος είναι πολιτισμική επινόηση, όπως έχουμε ξαναγράψει. Προτιμούμε να αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο όπως, για παράδειγμα, οι Αβοριγίνες με τον ονειροχρόνο, όπου δεν υπάρχει παρελθόν-παρόν-μέλλον. Οι αντιλήψεις για έναν καλύτερο κόσμο ενέχουν την προϋπόθεση της γραμμικότητας, που θέλει να χτίσει μέσα στους τέσσερις τοίχους του πολιτισμού μια ζωή με δείκτες οικονομίας, αποδοτικότητας, πολιτικής σταθερότητας και κάθε είδους νόμο, που περιορίζει την αληθινή ελευθερία. Το λέει καλύτερα άλλωστε ο Αρθούρος Ρεμπώ (στο Βρώμικο αίμα) «Επιστήμη, είναι η κάθε νέα τάξις. Λοιπόν… βαδίζει ο κόσμος. Ευθεία στο ανεπιστρεπτί».

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι πρωτόπλαστοι νιώθουν γυμνοί μετά το «αμάρτημα», ντρέπονται για αυτό που είναι, συνειδητοποιούν ότι είναι ανεπαρκείς, λίγοι, εκπίπτουν, χωρίς καμία αντίδραση. Πιστεύουν ότι αξίζουν όσα έπαθαν. Μόνο ο μιλτονικός παράδεισος («Απολεσθείς Παράδεισος») θα επαναφέρει ένα είδος αντίστασης στο θεϊκό κατεστημένο από τον ίδιο το Σατανά[5]5. Η εσωτερική μας ματιά, όταν αφήνεται ελεύθερη, αντανακλά το «χρυσούν γένος», όταν καταφέρνουμε να τρέφουμε μέσα μας ένα παιδί που μένει ζωντανό και μεγαλώνει παράλληλα με εκείνον τον άλλο κόσμο, που προστάζει να είμαστε «καθώς πρέπει», όπως ορίζει η κρατούσα άποψη, που όχι μόνο απαρνήθηκε, αλλά και περιφρόνησε την ελευθερία.

Η περιγραφή του «Χαμένου Παραδείσου» από τον Τζον Μίλτον σε μια τελείως διαφορετική εποχή μας βοηθάει να αντιληφθούμε την χριστιανική εκδοχή της «χρυσής εποχής». Ο χριστιανικός παράδεισος δεν είναι χαμένος για πάντα, είναι μια υπόσχεση για τους εκλεκτούς, δεν είναι απλώς μια ανάμνηση, αλλά και ένας στόχος για επουράνια ζωή, ένα στοίχημα που θέτει πολλούς περιορισμούς στο παρόν, προκειμένου να κερδηθεί το μεταθανάτιο μέλλον. Έτσι, δίνει άλλες διαστάσεις στην καθημερινότητα, τη διαποτίζει με κανόνες και νόμους, είναι εκεί για να θυμίζει ότι υπάρχει ο θεϊκός νόμος εδώ, ο οποίος είναι πανταχού παρών και τα πάντα πληρών. Το «αμάρτημα» δεν έγινε άπαξ, είναι διαρκώς επαναλαμβανόμενο, η ίδια η ύπαρξη γίνεται αμαρτία. Κάθε επιλογή γίνεται ενοχή και κυρίως η ίδια η ελευθερία είναι ενοχή: «οι ίδιοι όμως θέσπισαν για την εξέγερσή τους, κι όχι εγώ […] οι ίδιοι αμαρτήσανε ως εμπνευστές σε όλα, στην κρίση και στην εκλογή, κι ακόμη αμαρτάνουν. Έτσι τους διαμόρφωσα, ελεύθεροι να είναι κι έτσι να παραμείνουνε πρέπον είναι, ωσότου απ’ την αφεντοσύνη τους καταγοητευτούνε», λέει ο θεός για τους ανθρώπους («Απολεσθείς Παράδεισος», Βιβλίο 3). Ο χριστιανικός παράδεισος ουσιαστικά είναι η στρέβλωση της άναρχης κοινοτικής συμβίωσης από τους χριστιανικούς φακούς[6].

 

[1] Η ηθική εδώ έχει την έννοια του συλλογικού κώδικα συμπεριφοράς και δεν είναι ούτε θετικά ούτε αρνητικά φορτισμένη, αλλά για το ζήτημα της ηθικής θα χρειαζόταν τουλάχιστον ένα ξεχωριστό κείμενο.

[2] Κάτι έπρεπε να σκαρφιστούν οι δαιμόνιοι εξουσιαστές, όχι μόνο για να αιτιολογήσουν, αλλά να περιβάλουν και με ένα πέπλο αυταξίας, πολιτικού χρέους και ιδανικών, τις όλο και πιο αιμοσταγείς ανθρωποσφαγές που συνέβαιναν προς δόξα και χάρη τον εκάστοτε κρατιστών. Τι πιο ευφυές λοιπόν απ’ το να πείσεις τους εξουσιαζόμενους ότι το να ξεκοιλιάζουν, ο ένας τον άλλον, είναι πλέον το μαγικό εισιτήριο για τις ιδανικές πολιτείες της αιώνιας χαράς και ηδονής. Αν αργότερα(;) ανακάλυπταν βέβαια το μέγεθος της απάτης θα ήταν πολύ αργά…

[3] Το όνομά τους δηλώνει αυτούς που κατοικούν «επάνω από το βοριά», στην αντίθετη πλευρά από τους Αιθίοπες, που ζούσαν στη νοτιότερη. Η καταγωγή τους και η προέλευση του ονόματός τους είναι υπό συζήτηση. Κάποιοι υποστήριξαν ότι το β’ συνθετικό της λέξης σχετίζεται με το «βόρις», που συγγενεύει με το ιλλυρικό bora και το σλαβικό gora. Υπερβόρειοι, λοιπόν, ήταν αυτοί που κατοικούσαν πέρα από τα ψηλά βουνά, αυτό θα πει, στον ουρανό.

[4] Εξαίρεση αποτελεί ο αρχαιοελληνικός μύθος του Δευκαλίωνα και της Πύρρας, όπως ήδη προαναφέραμε, μιας και εμπεριέχει άφθονα πολιτισμικά στοιχεία.

[5] «Γεια σας, χωράφια χαρωπά, αγροί μακαρισμένοι, γεια σου αιώνια χαρά! Η φρίκη μας προσμένει! Ζήτω η φρίκη, ζήτωσαν οι κόσμοι της αβύσσου! Κόλαση δέξου τον τόν νέο κατακτητή σου!». Ακόμη όμως και στον «Απολεσθέντα Παράδεισο», ο «επαναστάτης» Σατανάς, στο τέλος, γίνεται απλώς αφέντης σε άλλους υπηκόους…

[6] Στο βιβλίο των Πασιά Γ.Κ. και Παντίδη Στ. «Ευρωπαϊκή διάσταση στην Εκπαίδευση», τ. 1. (2003), οι οποίοι για το συγκεκριμένο απόσπασμα παραπέμπουν στο έργο του Wintle M. «Culture and Identity in Europe. Perceptions of divergence and unity in past and present» αναφέρεται: «Καθ’ όλη την διάρκεια του Μεσαίωνα η αναπαράσταση της Ευρώπης αποτελούσε μέρος του θεολογικού σχήματος: Δημιουργία, Παράδεισος, Γη, κόσμος, όλα σε μια ισορροπία από τη δύναμη του Θεού. Αυτή η θεολογική μεταφυσική προσέγγιση εμφανίζεται σε χαρτογράφηση του 13ου αι. μ.Χ. Η Ιερουσαλήμ είναι το κέντρο του κόσμου, ο Χριστός φανερά κυρίαρχος του κόσμου και της Γης. Η τριμερής διάκριση παραμένει. Η Ευρώπη είναι στην κάτω αριστερή γωνία. Ο χάρτης περιέχει γεωγραφικές λεπτομέρειες, αλλά ο βασικός σκοπός είναι η επικράτηση της θεολογικής αντίληψης σχετικά με την τάξη του κόσμου».

(Συνεχίζεται)

σύντροφοι για την Αναρχική απελευθερωτική δράση

Δημοσιεύθηκε στην αναρχική εφημερίδα ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 132, Νοέμβριος 2013

ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΡΧΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ "ΧΡΥΣΟΥΝ ΓΕΝΟΣ" ΜΕΡΟΣ Ε΄

Οι ρίζες της αναρχίας εις το «χρυσούν γένος», (Μέρος ε΄)

Στη Λατινική Αμερική αντίστοιχες ιστορίες του χαμένου παραδείσου που ακολουθούνται από έναν κατακλυσμό, είναι διάσπαρτες. Στον μύθο των Πουρέπετσα, στο Μεξικό, υπήρχε μία εποχή που ζούσαν μόνο ζώα στη γη, που μεγάλωναν ανενόχλητα. Ο βασιλιάς του κόσμου, ο Τουκούπ Ατσά έφτιαξε μια γυναίκα και έναν άνδρα από χώμα, αλλά το νερό τους διέλυσε, όταν πήγε στο ποτάμι να τους πλύνει. Γι αυτό τους έφτιαξε από στάχτη, αλλά και πάλι διαλύθηκαν στο νερό. Έτσι, τους έφτιαξε από μέταλλο κι αυτοί όχι απλώς δε διαλύθηκαν, αλλά πολλαπλασιάστηκαν και έφτιαξαν τις φυλές της γης. Έπειτα από αυτό όμως ακολούθησε ο κατακλυσμός, από τον οποίο επέζησε μόνο ο Τέσπι και η οικογένειά του, αφού έφτιαξε ένα μεγάλο κανό, όπου, εκτός από τους δικούς του, έβαλε και όλα τα ζώα. Ταξίδεψαν για καιρό στα κύματα, φτάνοντας μέχρι τα σύννεφα. Τελικά, έστειλε τα πουλιά να δουν εάν σταμάτησε ο κατακλυσμός. Επέστρεψε ένα κολίμπρι, που έφερε στα φτερά του τις αντανακλάσεις της φύσης και στο ράμφος του ένα λουλούδι. Έτσι, ο Τέσπι πήρε το μήνυμα και επέστρεψε στη στεριά. Σε έναν θρύλο των Ίνκας, στο Περού, η λίμνη Τιτικάκα παρουσιάζεται ως μια εύφορη κοιλάδα, όπου οι άνθρωποι ζούσαν ήσυχοι κι ευτυχισμένοι και τίποτε δεν τους έλειπε. Η γη ήταν πλούσια και έδινε στους ανθρώπους ό,τι χρειάζονταν. Οι Άπους, οι θεοί των βουνών, προστάτευαν τους ανθρώπους που κατοικούσαν στην περιοχή και δεν υπήρχαν ούτε βίαιοι θάνατοι, ούτε μίσος, ούτε ανταγωνισμός. Απαγορευόταν, μόνο, να κατέβουν στο εσωτερικό του βουνού και να φτάσουν στην Ιερή Φωτιά. Για καιρό ζούσαν χωρίς να σκεφτούν να παραβούν τον κανόνα, αλλά το κακό πνεύμα τους έβαλε να αποδείξουν τη γενναιότητά τους. Έτσι, αυτοί, παρασυρμένοι από την πρόκληση, παράκουσαν την απαγόρευση και κατέβηκαν, με αποτέλεσμα χιλιάδες πούμα να ξεπηδούν από το βουνό και να τους επιτίθενται. Ο θεός Ήλιος από τη στεναχώρια του για τους ανθρώπους έβαλε τα κλάματα και προκάλεσε πλημμύρα. Από την πλημμύρα μόνον ένας άνδρας και μια γυναίκα κατάφεραν να σωθούν. Όταν ο Ήλιος σταμάτησε να κλαίει, διαπίστωσαν ότι όλοι είχαν πνιγεί και τα πούμα είχαν μεταμορφωθεί σε πέτρες. Για αυτό και η λίμνη ονομάστηκε Τιτικάκα (η λίμνη των πέτρινων πούμα).

Υπάρχουν όμως και πιο ξεκάθαρες αναφορές των θρύλων των Ίνκας στην «χρυσή εποχή». Πάλι στην βορεινή όχθη της λίμνης Τιτικάκα ζούσαν κάποιοι άνθρωποι σαν άγρια ζώα, χωρίς θρησκεία, νόμους και πόλεις. Κυκλοφορούσαν ολόγυμνοι και δεν ήξεραν να καλλιεργούν την γη. Έμεναν σε σπηλιές και έτρωγαν φυτά και ωμό κρέας. Ο Ίντι όμως, ο θεός του Ήλιου, θέλησε να τους εκπολιτίσει και ζήτησε από τον γιο του Αγιάρ Μάνκο και την κόρη του Μάμα Όσλιο να κατέβουν στη γη και να φτιάξουν μια αυτοκρατορία εκεί που το ραβδί τους θα χωνόταν στη γη (προφανώς για να είναι καλλιεργήσιμη), να εκπολιτίσουν τους ανθρώπους και να τους μάθουν να τιμούν το θεό Ήλιο. Έτσι έφτιαξαν την πρώτη πόλη. Μάλιστα οι δύο θεοί αναδύθηκαν μέσα από την Τιτικάκα με πολυτελή ρούχα και αστραφτερά κοσμήματα, με αποτέλεσμα η επιβλητική τους παρουσία να τρομάξει τους ανθρώπους. Σταδιακά τους προσέγγισαν και τους δίδαξαν να φτιάχνουν σπίτια, να καλλιεργούν τη γη, να υφαίνουν, να ντύνονται, να μαγειρεύουν και να φροντίζουν τα σπίτια και τα παιδιά τους και οι δύο θεοί έγιναν οι πρώτοι βασιλιάδες των Ίνκας.[1]

Οι ιστορίες των Αζτέκων δίνουν τη δική τους εκδοχή για τη δημιουργία του κόσμου, περιγράφοντας και αυτοί τις πρώτες κοινότητες ανθρώπων που ζούσαν σε μια «χρυσή εποχή», που χάθηκε μετά από μια μεγάλη καταστροφή. Η δική τους απάντηση στο ερώτημα πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος δίνεται με την εκδοχή των Πέντε Ήλιων, που για αυτούς είναι το κλειδί για τις αναγεννήσεις του κόσμου. Οι μύθοι αυτοί δέχτηκαν μεταβολές με το πέρασμα του χρόνου και προσαρμόστηκαν στις επιταγές του εκάστοτε πολιτισμού, συνταιριάζονταν δηλαδή με τα σχέδια της εκάστοτε εξουσίας. Έτσι ο μύθος αυτός, που αφορά τη δημιουργία του αρχαίου Μεξικό, αναπροσαρμόστηκε από τους Αζτέκους και γνώρισε διαφορετικές παραλλαγές και μέσα στην αυτοκρατορία τους. Ωστόσο, κάποια βασικά στοιχεία έμειναν σταθερά και κοινά. Η ιστορία των πέντε Ήλιων είναι μια ιστορία γέννησης-καταστροφής-αναγέννησης. Κάθε Ήλιος είναι μια νέα γέννηση του κόσμου. Κάθε ένας περιγράφει μια άλλη φάση του κόσμου που έχει υπάρξει. Παρουσιάζει δηλαδή αναλογίες με τα «γένη» του Ησίοδου.

Στην αρχή, λοιπόν, ήταν το κενό, μέχρι που ο διπλός θεός των Αζτέκων Ometecuhtli/Omecihuatl δημιούργησε τον εαυτό του. Αυτή η περιγραφή ταιριάζει στη φιλοσοφία της μυθολογίας τους, που θέλει κάθε ύπαρξη στην αρχική της ενότητα να ενέχει τα αντίθετά της πριν διασπαστεί. Έτσι, ο θεός αυτός ήταν καλός και κακός, χάος και τάξη, αρσενικός και θηλυκός. Έτσι, μπορούσε να αναπαραχθεί μόνος του και έκανε τέσσερα παιδιά, που αντιστοιχούσαν στα σημεία του ορίζοντα και πρωταγωνιστούν στις ιστορίες που συνοδεύουν κάθε Ήλιο (φάση του κόσμου). Οι τέσσερις αυτοί θεοί δημιούργησαν τον κόσμο και όλα τα πλάσματά του. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε στην περίοδο του δεύτερου Ήλιου, του Ήλιου-Ανέμου. Οι πρώτοι άνθρωποι ζούσαν μέσα σε ξηρούς καρπούς Pinon και η ζωή τους ήταν ευτυχισμένη. Είναι ενδιαφέρον ότι στο τέλος αυτής της εποχής άρχισαν να διαφθείρονται και αυτή ήταν η αιτία της πτώσης τους. Μετατράπηκαν σε μαϊμούδες και ο θεός που τους δημιούργησε (ο Quetzalcoatl, που αντιστοιχεί στην Ανατολή) τους τιμώρησε με τυφώνα, που έδιωξε μακριά τις μαϊμούδες. Αυτό ήταν και το τέλος του δεύτερου Ήλιου. Μεσολάβησαν και άλλες περιπέτειες των Θεών και τελικά φτάσαμε στον Πέμπτο Ήλιο, ο οποίος είναι αυτός στον οποίο ζούμε τώρα και το όνομά του σημαίνει «ο γεμάτος πόνο (πληγές)».

Αντίστοιχη διαδοχή κόσμων έχουμε στις ινδικές βέδες, οι οποίες είναι ένα σώμα μεγάλων κειμένων στα σανσκριτικά, που αποτελούν την παλαιότερη σωζόμενη λογοτεχνία τους. Θεωρούνται ένα είδος αποκάλυψης, που δεν έχουν γραφεί από άνθρωπο. Η ινδουιστική κοσμολογία και η αντίληψή της για τον χρόνο μοιάζει πολύ με τις σύγχρονες επιστημονικές απόψεις για τον χρόνο και μάλιστα θεωρεί ότι το λεγόμενο Big Bang δεν είναι η αρχή των πάντων, όπως πιστεύουν οι επιστήμονες, αλλά η αρχή του παρόντος κύκλου, που διαδέχεται έναν άπειρο αριθμό από σύμπαντα και ακολουθείται από έναν άπειρο αριθμό από σύμπαντα επίσης. Περιλαμβάνει, ακόμη, έναν άπειρο αριθμό κόσμων σε μια δεδομένη στιγμή. Σύμφωνα με την ινδουιστική κοσμολογία, η ζωή στο σύμπαν δημιουργείται και καταστρέφεται μία φορά κάθε 4,1 με 8,2 δισεκατομμύρια χρόνια, που αντιστοιχεί σε μια πλήρη ημέρα και νύχτα για τον Βράχμα, το θεό της δημιουργίας. Η διάρκεια της ζωής του ίδιου του Βράχμα μπορεί να είναι 311 τρισεκατομμύρια χρόνια… περίπου. Οι κύκλοι θεωρείται ότι επαναλαμβάνονται όπως οι εποχές, με την αύξηση και μείωση μέσα σε έναν ευρύτερο χρονικό κύκλο δημιουργίας και καταστροφής του σύμπαντος. Όπως ο κύκλος των τεσσάρων εποχών για μας, κάθε yuga περιλαμβάνει στάδια ή σταδιακές αλλαγές, όπου η γη και η συνείδηση της ανθρωπότητας περνάει ως σύνολο. Ένας σύνθετος κύκλος yuga από την υψηλή «χρυσή εποχή» του διαφωτισμού σε μια σκοτεινή εποχή και πάλι πίσω λέγεται ότι προκαλείται από την κίνηση του ηλιακού συστήματος γύρω από ένα άλλο αστέρι. Αυτά πίστευαν άνθρωποι, που από πολλούς σήμερα θα αντιμετωπίζονταν ως οπισθοδρομικοί, γιατί δεν έγιναν υπηρέτες της εξέλιξης.

Είναι σημαντικό εδώ να κάνουμε μια μικρή παρένθεση, μιλώντας για το ζήτημα της πρωτοτυπίας. Στο κυνήγι της πρωτότυπης ιδέας, η οποία θωρακίζεται και από τα αντίστοιχα πνευματικά δικαιώματα, η σύγχρονη σκέψη εγκλωβίζεται σε μια ανούσια αναζήτηση του καινούριου. Το καινούριο αποκτά μια αυταξία, κάτι δηλαδή παίρνει αξία, μόνο και μόνο επειδή είναι καινούριο. Έτσι, όχι μόνο χάνεται η ουσία, αλλά και η σκέψη περιορίζεται σε κάτι πολύ ειδικό, σε κάτι μεμονωμένο και γίνεται α-νόητη. Αυτή η «πρωτοτυποθηρία» άλλωστε ταυτίζεται πλέον με την τεχνολογία και την καινοτομία στη βιομηχανία, σε βαθμό να γεμίζει τον κόσμο άχρηστες πολυτέλειες και ανάγκες, προσαρμοσμένη στον σύγχρονο καταναλωτικό παράδεισο. Η αναζήτηση μιας συνολικής θεώρησης του κόσμου και του σύμπαντος δεν έχει ανάγκη από καμία πρωτοτυπία, με αυτή την έννοια. Για αυτό και άνθρωποι που σκέφτονταν δημιουργικά και συνολικά, κατάφεραν με ανύπαρκτα τεχνολογικά «επιτεύγματα» να συλλάβουν το σύμπαν σφαιρικά και ολοκληρωμένα, πριν ακόμη η συνδιαλλαγή με τον πολιτισμό τούς μετατρέψει σε πιθήκους, όπως λέει ο μύθος των Αζτέκων.

Στις ιστορίες μίας φυλής του Αμαζονίου, των Ματσιγκένγκα, που για αρκετούς αιώνες κατάφεραν να μείνουν μακριά από τα σκληρά βλέμματα του πολιτισμού, υπάρχει η παράδοση των ανθρώπων της γης, που ζούσαν κάποτε υπό το άγρυπνο μάτι του ήλιου που δεν κοιμόταν ποτέ. Τότε που ο ήλιος έμενε σταθερός και δεν σκοτείνιαζε ποτέ, οι άνθρωποι της γης έμεναν μόνιμα σε μια περιοχή που έμοιαζε με αυτήν του «χρυσού γένους»: το φως του ήλιου ήταν πολύ δυνατό, δεν υπήρχε συμφορά, ούτε άνεμος, ούτε βροχή. Οι γυναίκες γεννούσαν γερά παιδιά και το φαγητό ήταν άφθονο και εύκολο να το βρουν. Όταν πεινούσαν, απλώς άπλωναν το χέρι στο νερό και έπιαναν ένα ψάρι ή πετύχαιναν τα ζώα που ήθελαν να φάνε, χωρίς να τα σημαδεύουν καν. Δεν τους έλειπε το φαγητό, ούτε υπήρχε πόλεμος. Οι άνθρωποι της γης ήταν σοφοί, δυνατοί, γαλήνιοι και ενωμένοι, ήσυχοι, χωρίς θυμό. Ακόμη και ο θάνατος ήταν απλώς ένα πέρασμα. Όσοι πέθαιναν, επέστρεφαν ως ψυχές και έμπαιναν στο πνεύμα των καλύτερων. Έτσι, δεν πέθαιναν. Όμως μια μέρα ο ήλιος άρχισε να πέφτει. Οι άνθρωποι της γης, για να τον επαναφέρουν και να τον κρατήσουν σταθερό, άρχισαν να περπατούν και έτσι έγιναν οι άνθρωποι που περπατούν. Τότε άρχισε η εποχή που κρύωναν, που πεινούσαν, γιατί δεν έβρισκαν πάντα φαγητό και κάποιες φορές έπεφτε σκοτάδι και βροχή, που συχνά κατέληγε σε πλημμύρες. Έτσι, οι ψυχές έχασαν τη γαλήνη τους, κάθε τι έχασε την ενότητά του και όλα πέθαιναν. Μόνος τρόπος για να επαναφέρουν κάθε φορά τον ήλιο και να κρατηθούν ζωντανοί ήταν να περπατούν. Όσοι έμειναν πίσω σταθεροί και δεν μετακινήθηκαν πέθαναν.

Κάποιοι άρχισαν τους πολέμους, αλλά ουσιαστικά αυτή είναι η εποχή που ήρθαν σε επαφή με τον πολιτισμό και είτε πέθαναν από ασθένειες είτε αλλοτριώθηκαν από τον πολιτισμό των κατακτητών (με στρατιωτική περιβολή, χριστιανική ή με κασετοφωνάκια και στυλό ως εθνολόγοι δεν έχει διαφορά). Ήταν η εποχή που έπαψε η ελευθερία τους και για να επιβιώσουν, έπρεπε να μετακινούνται μέσα στις ζούγκλες του Αμαζονίου, ζώντας σε πολύ μικρές φυλές λίγων ή ελάχιστων ατόμων. Έτσι, απομακρύνθηκαν μεταξύ τους και διασκορπίστηκαν. Ένας τρόπος υπήρχε, για να διατηρήσουν τη μνήμη τους και να μαθαίνουν ο ένας τα νέα του άλλου, όσο ήταν μακριά· ένας συνδετικός κρίκος, που θα συνέχιζε να τους ενώνει. Αυτός ο συνδετικός κρίκος βρέθηκε στους ανθρώπους που είχαν αναλάβει να ταξιδεύουν μέσα στη ζούγκλα ο καθένας μόνος του από μέρος σε μέρος, για να βρουν τις κατά τόπους μετακινούμενες μικρές κοινότητες και να τους αφηγηθούν τις ιστορίες τους. Σε αυτές το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον δεν είχαν σημασία, όπως συνέβαινε και με τους Αβορίγινες. Για τους ανθρώπους που περπατούν, οι λέξεις έχουν τη δύναμη να μεταμορφώνουν τον γύρω κόσμο. Για αυτό, οι αφηγητές των ιστοριών ήταν αυτοί που τους βοήθησαν, όχι απλώς να συνεχίσουν να επικοινωνούν, αλλά και να συνεχίσουν να ζουν.

Δυστυχώς, ο παλιός νομαδικός τρόπος ζωής περιορίστηκε αρκετά και εκπολιτίστηκαν ως τον βαθμό που τους επέτρεψαν οι κατακτητές, ώστε να αποτελούν φτηνό εργατικό δυναμικό για την επεξεργασία του καουτσούκ, με αντάλλαγμα κάποιες υποτυπώδεις «ανέσεις». Έτσι, έφτιαξαν χωριά και καλλιέργησαν τη γη, άρχισαν να εκτρέφουν ζώα και να επιδίδονται στο εμπόριο. Η ζωή τους όμως δεν είναι γραμμική, όπως οι ίδιοι πιστεύουν, και δεν ήρθε για αυτούς το τέλος, παρά τη βία που δέχονται, την εκμετάλλευση από κάθε είδους κατακτητές, αλλά και εκπολιτισμένες φυλές. Δυστυχισμένοι γίνονται όσοι έχασαν τις ιστορίες τους και όσοι έπαψαν να ακούνε τον γύρω κόσμο εξαιτίας της βουής του πολιτισμού. Πάντα όμως υπάρχει δυνατότητα, ακόμη και στα πιο δύσκολα χρόνια, να ζήσουν ξανά στην εποχή που ο ήλιος δε θα πέφτει και κάθε τι γύρω τους θα τους μιλά. Ένας τρόπος υπάρχει· ο πολιτισμός να πάψει με το βλέμμα του να τα μετατρέπει όλα σε σκυρόδεμα και ατσάλι, σαν άλλη Μέδουσα.

Ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό αυτών των μύθων, πέρα από την αναπόληση του χαμένου παραδείσου, είναι ότι τους συναντάμε σε λαούς που έχασαν έναν πιο αγνό τρόπο ζωής, που τον έτρεφε η φυσική πληρότητα και μπήκαν με βία και εξαναγκασμό στη μέγγενη του πολιτισμού. Στην Καραϊβική υπάρχουν μύθοι των Αραγουάκ (Arawak), ενός ειρηνικού λαού και των συγγενών τους Καρίμπ (Carib) που ήταν πιο πολεμοχαρείς και σκληροί, οι οποίοι, αφού περιπλανήθηκαν μακριά από τη σκιά του βουνού εγκαταστάθηκαν στη γη που σήμερα ονομάζεται Γουιάνα. Οι γέροι ήταν ευχαριστημένοι με τη ζωή που είχαν εκεί, αλλά οι νέοι ήθελαν να ανακαλύψουν τον κόσμο και έφτιαχναν κανό από τα γιγάντια δέντρα του δάσους, για να ταξιδέψουν. Έτσι μετακινήθηκαν απ’ το νησί και αποίκησαν αυτά που ονομάζουμε σήμερα νησιά της Καραϊβικής. Όσο ζούσαν υπό την προστασία του Ατλαντικού Ωκεανού, δεν γνώριζαν την χρήση του σιδήρου και έφτιαχναν εργαλεία από πέτρα, κόκκαλο, όστρακο ή κοφτερό πυρόλιθο. Από γενιά σε γενιά διηγούνταν ιστορίες από τους πατέρες τους για τον Αρχαίο που ζούσε ψηλά και για το πνεύμα του ήλιου Αραγουίντι (Arawidi), που ψάρευε μερικές φορές στα ποτάμια της Γουιάνα και για το γιγάντιο Κουμάκα (Coomacka), το δέντρο που μεγάλωνε ώσπου έφτασε στον ουρανό. Το στοιχείο αυτό επαναλαμβάνεται συχνά στους μύθους σχεδόν όλων των ελεύθερων φυλών, το δέντρο δηλαδή που έχει τόσο μεγάλο μέγεθος ώστε η κορυφή του χάνεται στον ουρανό. Είναι πιθανόν οι ελεύθεροι άνθρωποι, μέσα από έναν τέτοιον συμβολισμό, να αναπαρίσταναν την ολότητα του κόσμου μέσα τους. Γη και ουρανός, χθόνιο και ουράνιο στοιχείο σε μια αδιατάραχτη ενότητα. Οι Αραγουάκ, που ήταν ήσυχος λαός, φοβούνταν τους επιθετικούς Καρίμπ. Στον κόσμο τους ήταν πάντα άνοιξη ή καλοκαίρι, τα δέντρα ήταν πάντα πράσινα, η ατμόσφαιρα ήπια και ζεστή. Στο πέρασμα των αιώνων ελάχιστες αλλαγές συνέβαιναν, μέχρι τις 12 Οκτωβρίου 1492, που έφτασε ο Κολόμβος με το πλήρωμά του. Έτσι, οι Αραγουάκ, που οι πρόγονοί τους είχαν διασχίσει την άβυσσο που βρισκόταν ανάμεσα στα νησιά, ήρθαν αντιμέτωποι με την άβυσσο στο μυαλό των πολιτισμένων ανθρώπων. Οι άνθρωποι του σιδήρου υπέταξαν, όπως έγινε και σε πολλές άλλες περιπτώσεις, τους ανθρώπους του λίθου, κάνοντάς τους σκλάβους. Τελικά, τους εξολόθρευσαν και έφεραν με τη βία ανθρώπους από την Αφρική να ζήσουν στα νησιά της Καραϊβικής. Κανείς δεν θα περίμενε καλύτερη τύχη για τους Αραγουάκ, μιας και οι εντολείς του Κολόμβου ήταν ο Φερδινάνδος και η Ισαβέλλα, οι αιμοσταγείς μονάρχες της Ισπανίας, που καθιέρωσαν την Ιερά Εξέταση, δολοφονώντας και βασανίζοντας αναρίθμητους ανθρώπους. Οι μόνοι που απέμειναν από τους αρχικούς κατοίκους είναι κάποιοι από τους Καρίμπ, που ήταν και οι πιο πολεμοχαρείς.

Αξίζει να αναφερθεί ως μία ξεχωριστή περίπτωση ο Λάο Τσε με το Τάο τε Κινγκ, που έζησε τον 3ο αι. Π.χ. και πίστευε ότι ο πολιτισμός ήταν ένα λάθος που είχε εκτρέψει τους ανθρώπους από τον αληθινό Δρόμο (Τάο). Νοσταλγούσε κι αυτός σαν τον Ησίοδο, μία χρυσή εποχή, όπου οι άνθρωποι ζούσαν απλά σε μικρές κοινότητες χωρίς τεχνολογία, πολιτισμό και πολέμους. Για τους Κινέζους το τέλος της εποχής αυτής ήρθε από τον ήρωα Σεν Νουνγκ, που δίδαξε τη γεωργία στους ανθρώπους. Η καλλιέργεια της γης δημιούργησε νέα δεδομένα στις ανθρώπινες σχέσεις, στην επαφή του ανθρώπου με το υπερβατικό και έφερε τις προϋποθέσεις για την δημιουργία σχέσεων εξουσίας. Η ελεύθερη κοινότητα σβήνει σιγά-σιγά και επικρατεί η κοινωνία. Είναι χαρακτηριστικό, ότι στην εποχή του Λάο Τσε, όπως η σύγχρονή της «ελληνιστική», τα μικρά βασίλεια απορροφούνταν από τα μεγαλύτερα και η εξουσία γινόταν όλο και πιο συγκεντρωτική. Οι «προϊστορικοί» άνθρωποι συχνά αναπαριστούσαν την επιστροφή στη μήτρα, σκάβοντας βαθιές υπόγειες στοές, όπως αυτές του Λασκώ ή της Αλταμίρας. Και ο Λάο Τσε πιστεύει ότι ο σοφός άνθρωπος επιχειρεί μια αντίστοιχη κάθοδο, αναζητώντας μία πηγή υπερβατικής γαλήνης, μια υπέρτατη πραγματικότητα, σε αρμονία με τον Δρόμο του Σύμπαντος.

Ο Οβίδιος στις «Μεταμορφώσεις» του (Βιβλίο 1, σελ. 89-150) επιστρέφει στην αρχική ιστορία, για να την πει κάπως πιο ξεκάθαρα και από τον Ησίοδο: Πρώτο δημιουργήθηκε το χρυσό γένος, που ζούσε χωρίς τιμωρούς και δίχως νόμους. Τηρούσαν το δίκαιο με τη θέλησή τους και την πίστη τους. Δεν υπήρχαν ούτε ποινές, ούτε ο φόβος των ποινών, ούτε γράφονταν απειλές σε χάλκινες στήλες, ούτε κανείς παρευρισκόταν μπροστά σε σκληρά πρόσωπα, ως ικέτης, για να τον κρίνουν, παρακαλώντας για τον οίκτο τους. Δίχως κριτές οι πάντες ζούσαν μια ήρεμη ζωή. Ακόμη δεν είχε κοπεί το πεύκο από κάποιο κοντινό βουνό, για να διασχίσουν τους ωκεανούς και να επισκεφτούν άλλους αποικισμένους τόπους. Δεν υπήρχαν πόλεις περιτειχισμένες από βαθιές τάφρους, δεν ήταν γνωστά τα μέταλλα ούτε ακούγονταν οι πολεμικές σάλπιγγες, ούτε ήχοι κεράτων, ούτε υπήρχαν όπλα και κράνη. Δεν χρειάζονταν στρατούς οι άνθρωποι, ζώντας με απολαύσεις και ασφάλεια. Η γη ήταν ακόμη αχάρακτη από τον σκληρό σίδηρο, ανέγγιχτη από το άροτρο, από μόνη της πρόσφερε τροφή. Οι άνθρωποι από την πλευρά τους αρκούνταν στα δώρα που μόνη της έδινε η φύση, συλλέγοντας τα κούμαρα και τους καρπούς των δέντρων, τα κράνα και τα μούρα από τραχείς θάμνους, αλλά και τα βελανίδια που έπεφταν στη γη. Η άνοιξη ήταν αιώνια και μια γλυκιά αύρα αναζωογονούσε τα άνθη που βλάσταιναν χωρίς σπορά. Η γη δεν επιβαρυνόταν με ασήκωτους καρπούς ούτε καλλιεργούνταν, αλλά έφερε άφθονα τα σιτηρά και οι αγροί δίχως πόλεις στην κατάλληλη ώρα γέμιζαν με λευκά στάχυα, που τους έδιναν χρυσή όψη. Από τους ποταμούς έρρεαν γάλα και νέκταρ και από την καταπράσινη βελανιδιά έσταζε μέλι ξανθό. Όμως, όταν ο Κρόνος ρίχτηκε στα Τάρταρα από την εξουσία του Δία, ο κόσμος ξέπεσε· από αυτό προέκυψε ένα γένος κατώτερο, το αργυρό, που ήταν όμως ανώτερο από το χάλκινο […].[2]

Αξίζει, όμως, να ολοκληρωθεί αυτό το μέρος με την αφήγηση των Ινουίτ, που ήρθαν σε επαφή με τον πολιτισμό πολύ πρόσφατα. Για το λόγο αυτό δεν νοστάλγησαν κάποιον παράδεισο, αλλά έβλεπαν στη δημιουργία του κόσμου μια άλλη φάση της ζωής. Μάλιστα, μοιάζει να βελτιώθηκε η ζωή τους από τότε που εμφανίστηκαν στη γη, αντί να εκφυλιστεί, μετά την καταστροφή. Έτσι, στην αρχή η γη, οι πέτρες και οι λόφοι έπεσαν από τον ουρανό και έπειτα από λίγο και οι άνθρωποι. Στη δική τους δημιουργία του κόσμου -που στα παλιά χρόνια επαναλαμβανόταν από στόμα σε στόμα πολλές φορές, καθώς οι ιστορίες τότε δεν αποθηκεύονταν σε μικρά μαύρα σημάδια, όπως λένε οι ίδιοι- οι άνθρωποι ήταν πολλοί, καθώς δεν πέθαιναν, αλλά ο τόπος τους ήταν σκοτεινός και δεν έβλεπαν τίποτε. Μόνο μέσα στα σπίτια τους είχαν λάμπες που έκαιγαν νερό, που τότε ήταν καύσιμο. Τα μικρά παιδιά βγήκαν μέσα από τη γη και κρύβονταν μέσα στις ιτιές. Οι γυναίκες τους έραψαν ρούχα και τα έντυσαν. Έτσι πολλαπλασιάστηκαν και θέλησαν να αποκτήσουν σκύλους. Ένας άνδρας βγήκε με το λουρί στο χέρι, φωνάζοντας «χοκ, χοκ, χοκ!». Τα σκυλιά έτρεξαν από τους λόφους, τινάζοντας από πάνω τους την άμμο και έτσι οι άνθρωποι βρήκαν και σκυλιά. Στην περίοδο εκείνη του σκοταδιού, που οι άνθρωποι δεν ήξεραν το θάνατο, κατέκλυσαν με την παρουσία τους τη γη, μέχρι που ήρθε μια ισχυρή πλημμύρα, η οποία έπνιξε πολλούς από αυτούς. Σημάδια αυτής της πλημμύρας βρίσκουμε στα όστρακα θαλασσινών στις κορυφές των βουνών. Τότε μία από τις ηλικιωμένες γυναίκες που έλεγαν ιστορίες ευχήθηκε να είχαν φως κι ας ήταν θνητοί οι άνθρωποι. Η ευχή της εισακούστηκε και ήρθε εξίσου το φως και ο θάνατος. Και αφού είχαν μέρα, μπορούσαν να κυνηγούν και να μην αναγκάζονται να τρέφονται από τη γη, χρησιμοποιώντας τα έλκηθρά τους. Μαζί με τον ήλιο εμφανίστηκε και η σελήνη και τα αστέρια. Όταν οι άνθρωποι πέθαιναν, γίνονταν φωτεινά αστέρια στον ουρανό. Για όσους, όμως, στον ουρανό έβλεπαν θεούς και δαίμονες τιμωρούς, αλλά και Παραδείσους πολλά υποσχόμενους, που απαιτούσαν θυσίες, θα μιλήσουμε στο επόμενο μέρος.

[1] Γνωστοί ουφολόγοι, όπως ο Έριχ Φον Ντένικεν, ήδη απ’ την δεκαετία του ’70, θεώρησαν και μάλιστα ως δεδομένο, πως όλες αυτές οι θεότητες που εμφανίζονται σε μύθους ως εκπολιτιστές των λαών της λατινικής Αμερικής, δεν είναι φυσικά τίποτε άλλο παρά… εξωγήινοι. Τι να πει κανείς. Εμείς θα επαναλάβουμε απλώς τα λόγια του Frank Ζappa πως «στον ατμοσφαιρικό αέρα υπάρχει πλέον περισσότερη βλακεία παρά υδρογόνο». Έβλεπε μπροστά ο καλλιτέχνης, το δίχως άλλο. Καμιά φορά όμως η ηλιθιότητα αποδεικνύεται ιδιαίτερα προσοδοφόρα, όταν μάλιστα βρεθούν και καλοθελητές για να την αγοράζουν.

[2] Νεοελληνική απόδοση από την καθαρεύουσα της μετάφρασης του Αλέξανδρου Κάσδαγλη.
(Συνεχίζεται)

σύντροφοι για την Αναρχική απελευθερωτική δράση

Από την αναρχική εφημερίδα ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ.130, Σεπτέμβριος 2013