Η παγκόσμια τάξη καταρρέει — αλλά τι θα ακολουθήσει;

Η παγκόσμια τάξη καταρρέει: Η πρόταση του Charles Kupchan για τον κόσμο που έρχεται

Η διεθνής τάξη που οικοδομήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και κυριάρχησε, υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου βρίσκεται σε διαδικασία αποσύνθεσης. Το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή, αλλά ποιο σύστημα μπορεί να αντικαταστήσει το παλαιό χωρίς η μετάβαση να οδηγήσει σε γενικευμένη σύγκρουση.

Αυτό είναι το κεντρικό θέμα του δοκιμίου του καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Georgetown, Charles A. Kupchan, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Foreign Policy με τίτλο «The World’s Only Real Hope of Maintaining Order». Ο Kupchan υποστηρίζει ότι η επιστροφή στην παλιά, δυτικοκεντρική φιλελεύθερη τάξη δεν είναι πλέον ρεαλιστική. Προτείνει, αντίθετα, ένα πιο ευέλικτο και πολυκεντρικό σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης, το οποίο θα συνδυάζει την περιφερειακή αυτονομία με τη συνεννόηση μεταξύ των σημαντικότερων διεθνών δυνάμεων. (foreignpolicy.com)

Το τέλος της δυτικής κυριαρχίας

Κατά τον Kupchan, η σημερινή κρίση δεν αποτελεί μια προσωρινή παρέκκλιση που μπορεί να διορθωθεί με την εκλογή διαφορετικών κυβερνήσεων ή με την αναβίωση της παραδοσιακής αμερικανικής ηγεσίας. Πρόκειται για μια βαθύτερη, διαρθρωτική αλλαγή, η οποία οφείλεται στη σταδιακή διάχυση της οικονομικής, πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος.

Η Δύση εξακολουθεί να διαθέτει τεράστιες δυνατότητες, αλλά δεν απολαμβάνει πλέον τη σχεδόν αδιαμφισβήτητη υπεροχή που είχε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Η άνοδος της Κίνας, η ενίσχυση της Ινδίας, η επανεμφάνιση της Ρωσίας ως αναθεωρητικής δύναμης και η αυξανόμενη αυτοπεποίθηση χωρών του Παγκόσμιου Νότου δημιουργούν ένα διεθνές σύστημα με περισσότερα κέντρα ισχύος.

Η μετατόπιση αυτή πραγματοποιείται τόσο από τη Δύση προς την Ανατολή όσο και από τον ανεπτυγμένο Βορρά προς τον Νότο. Το αποτέλεσμα είναι ένας αποκεντρωμένος κόσμος, στον οποίο καμία δύναμη δεν μπορεί να επιβάλλει μόνη της κανόνες με καθολική ισχύ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν εξαιρετικά ισχυρές, αλλά δεν μπορούν πλέον να λειτουργούν ως ο μοναδικός εγγυητής της διεθνούς τάξης. Ταυτόχρονα, η Κίνα, η Ρωσία και οι αναδυόμενες δυνάμεις δεν έχουν ούτε τη δυνατότητα ούτε την κοινή βούληση να αναλάβουν συλλογικά αυτόν τον ρόλο. Έτσι δημιουργείται ένα επικίνδυνο κενό ανάμεσα στην παρακμή του παλαιού συστήματος και στην απουσία ενός συμφωνημένου νέου.

Η εσωτερική κρίση των δυτικών δημοκρατιών

Η γεωπολιτική μετατόπιση αποτελεί μόνο τη μία πλευρά του προβλήματος. Η δεύτερη αφορά τις μεγάλες οικονομικές και κοινωνικές ανατροπές στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών.

Ο συνδυασμός αυτοματοποίησης και ελεύθερου εμπορίου αποδυνάμωσε το κοινωνικό συμβόλαιο της βιομηχανικής εποχής. Εκατομμύρια θέσεις εργασίας στη μεταποίηση μεταφέρθηκαν σε χώρες χαμηλότερου κόστους, ενώ η τεχνολογική πρόοδος περιόρισε την ανάγκη για ανθρώπινη εργασία σε παραδοσιακούς κλάδους. Πολλοί εργαζόμενοι μετακινήθηκαν προς τον τομέα των υπηρεσιών, συχνά με χαμηλότερους μισθούς και μικρότερη εργασιακή ασφάλεια.

Η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να επεκτείνει αυτή την αναστάτωση σε επαγγέλματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχετικά ασφαλή. Δεν απειλούνται πλέον μόνο οι χειρωνακτικές και βιομηχανικές εργασίες, αλλά και θέσεις στον διοικητικό, επιστημονικό και δημιουργικό τομέα.

Η οικονομική ανασφάλεια, η διεύρυνση των ανισοτήτων και η υποχώρηση της μεσαίας τάξης υπονόμευσαν το πολιτικό κέντρο που στήριζε τη φιλελεύθερη διεθνή πολιτική. Παράλληλα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενίσχυσαν την πόλωση, μετατρέποντας τις οικονομικές και κοινωνικές δυσαρέσκειες σε πολιτική οργή.

Από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, η αμερικανική εξωτερική πολιτική στηριζόταν σε μια ευρεία διακομματική συναίνεση. Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικανοί διαφωνούσαν σε επιμέρους επιλογές, αλλά αποδέχονταν σε γενικές γραμμές τις συμμαχίες, το ελεύθερο εμπόριο και τον διεθνή ηγετικό ρόλο των ΗΠΑ. Αυτή η συναίνεση έχει καταρρεύσει.

Ο Τραμπ ως σύμπτωμα και όχι ως μοναδική αιτία

Στην ανάλυση του Kupchan, ο Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί περισσότερο σύμπτωμα της κρίσης παρά τη βασική αιτία της. Η πολιτική του άνοδος εκφράζει την οργή απέναντι στις ελίτ, στην παγκοσμιοποίηση, στη μετανάστευση και στους θεσμούς που ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας θεωρεί ότι δεν το εκπροσωπούν πλέον.

Ο Τραμπ και άλλοι λαϊκιστές υπόσχονται να κατεδαφίσουν την παλιά φιλελεύθερη τάξη. Δεν διαθέτουν όμως, σύμφωνα με τον Kupchan, ούτε την πρόθεση ούτε την ικανότητα να οικοδομήσουν ένα σταθερό σύστημα που θα την αντικαταστήσει. Η αποδόμηση των υφιστάμενων θεσμών χωρίς μια βιώσιμη εναλλακτική ενισχύει την αβεβαιότητα και τον ανταγωνισμό.

Γι’ αυτό η συζήτηση για τη μελλοντική τάξη δεν πρέπει να περιμένει το τέλος της εποχής Τραμπ. Η πολιτική και ακαδημαϊκή κοινότητα οφείλει να αρχίσει από τώρα να επεξεργάζεται ένα σχέδιο για τη διακυβέρνηση ενός αλληλεξαρτώμενου κόσμου που κινδυνεύει να κατακερματιστεί.

Η ιστορική προειδοποίηση του 19ου αιώνα

Ο Kupchan συγκρίνει τη σημερινή περίοδο με τα τέλη του 19ου αιώνα. Τότε η βρετανική κυριαρχία υποχωρούσε, νέα κέντρα ισχύος αναδύονταν και η βιομηχανική επανάσταση προκαλούσε βαθιές κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές.

Η ταυτόχρονη μεταβολή της διεθνούς ισορροπίας και της εσωτερικής κοινωνικής δομής των κρατών οδήγησε σε έντονο εθνικισμό, ανταγωνισμούς εξοπλισμών και, τελικά, σε δύο παγκόσμιους πολέμους. Η ιστορική αυτή εμπειρία δείχνει πόσο επικίνδυνες μπορούν να γίνουν οι μεταβατικές περίοδοι, ιδιαίτερα όταν το παλιό σύστημα έχει χάσει τη νομιμοποίησή του αλλά δεν έχει ακόμη συμφωνηθεί το καινούργιο.

Η βασική προειδοποίηση είναι σαφής: η επόμενη παγκόσμια τάξη πρέπει να σχεδιαστεί πριν ξεσπάσει ένας νέος πόλεμος μεταξύ μεγάλων δυνάμεων και όχι ως αντίδραση έπειτα από μια παγκόσμια καταστροφή.

Μια παγκόσμια τάξη που θα οικοδομείται από τις περιφέρειες

Η πρόταση του Kupchan ξεκινά από την αναγνώριση της αυξανόμενης σημασίας των περιφερειών. Σε έναν κόσμο όπου η ισχύς είναι περισσότερο διασκορπισμένη, η εξουσία και η ευθύνη πρέπει επίσης να αποκεντρωθούν.

Η Ευρώπη, η Ανατολική Ασία, η Νότια Ασία, η Μέση Ανατολή, η Αφρική και η Λατινική Αμερική θα πρέπει να αναπτύξουν ισχυρότερα περιφερειακά συστήματα συνεργασίας. Η γεωγραφική εγγύτητα, οι εμπορικές σχέσεις και οι πολιτισμικές συγγένειες μπορούν να διευκολύνουν τη διαχείριση προβλημάτων τα οποία οι παγκόσμιοι οργανισμοί αδυνατούν συχνά να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά.

Δεν θα πρόκειται, ωστόσο, για μια ενιαία φιλελεύθερη τάξη που θα εφαρμόζει παντού τους ίδιους κανόνες. Κάθε περιοχή θα λειτουργεί σύμφωνα με διαφορετικές πολιτικές παραδόσεις, ισορροπίες και αντιλήψεις περί νομιμότητας. Θα δημιουργηθεί έτσι ένας «κόσμος πολλαπλών τάξεων», με σημαντική ιδεολογική και πολιτική ποικιλομορφία.

Αυτό σημαίνει ότι οι δυτικές δημοκρατίες θα πρέπει να εγκαταλείψουν την προσδοκία ότι μπορούν να μετατρέψουν ολόκληρο τον κόσμο σε μια ενιαία κοινότητα φιλελεύθερων κρατών. Η νέα τάξη θα πρέπει να περιλαμβάνει τόσο δημοκρατίες όσο και αυταρχικά καθεστώτα.

Το «σύστημα συνεννόησης» των ισχυρών δυνάμεων

Η περιφερειακή οργάνωση δεν αρκεί από μόνη της. Η παγκόσμια οικονομία, η τεχνολογία, η κλιματική αλλαγή, η πυρηνική ασφάλεια και οι πανδημίες δημιουργούν προβλήματα που ξεπερνούν τα γεωγραφικά σύνορα. Επομένως, η τάξη πρέπει να οικοδομείται ταυτόχρονα από κάτω προς τα πάνω και από πάνω προς τα κάτω.

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών δημιουργήθηκε για να υπηρετεί αυτή την παγκόσμια λειτουργία. Σύμφωνα όμως με τον Kupchan, είναι υπερβολικά μεγάλος, δυσκίνητος και συχνά παραλύει από τις διαφωνίες των μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Ως λύση προτείνει ένα σύστημα άτυπων συντονιστικών συμβουλίων ή «συνεννοήσεων» μεταξύ των βασικών κέντρων ισχύος. Το πρότυπο προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Συναυλία, τον μηχανισμό διαβουλεύσεων που αναπτύχθηκε από τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους.

Τα συμβούλια αυτά δεν θα αποτελούσαν μια παγκόσμια κυβέρνηση. Θα λειτουργούσαν ως ευέλικτες καθοδηγητικές ομάδες, μέσα στις οποίες οι ισχυρότεροι διεθνείς παράγοντες θα συζητούσαν τις κρίσεις, θα αναζητούσαν συμβιβασμούς και θα συντόνιζαν τη δράση τους.

Η επιτυχία του συστήματος δεν θα προϋπέθετε ιδεολογική συμφωνία. Αντίθετα, θα στηριζόταν στην αποδοχή της πολιτικής ποικιλομορφίας και στην κοινή διαπίστωση ότι η αποτροπή ενός πολέμου μεταξύ μεγάλων δυνάμεων αποτελεί υπέρτερο συμφέρον.

Ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών

Παρά την υποχώρηση της σχετικής ισχύος τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να έχουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του νέου συστήματος. Δεν μπορούν όμως να το οικοδομήσουν μονομερώς ούτε να απαιτήσουν από τους υπόλοιπους να αποδεχθούν αμερικανικούς πολιτικούς κανόνες.

Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να συνεργαστεί όχι μόνο με τους δημοκρατικούς συμμάχους της αλλά και με αυταρχικές δυνάμεις, όπως η Κίνα και η Ρωσία. Αυτή η προσέγγιση δεν σημαίνει αποδοχή των εσωτερικών πολιτικών τους ούτε εγκατάλειψη των δημοκρατικών αρχών. Σημαίνει αναγνώριση ότι η διατήρηση της διεθνούς ειρήνης απαιτεί συνεννόηση ακόμη και μεταξύ κρατών με αντίθετα καθεστώτα και συμφέροντα.

Παράλληλα, για να αποκτήσει ξανά σταθερότητα η αμερικανική εξωτερική πολιτική, πρέπει να αποκατασταθεί το πολιτικό κέντρο στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Όσο η εξωτερική πολιτική αλλάζει δραματικά κάθε φορά που εναλλάσσεται η εξουσία στην Ουάσιγκτον, τόσο δυσκολότερο γίνεται για συμμάχους και αντιπάλους να θεωρήσουν την Αμερική αξιόπιστο εταίρο.

Μια ρεαλιστική λύση ή ένα νέο διευθυντήριο;

Η πρόταση του Kupchan επιχειρεί να συμβιβάσει δύο φαινομενικά αντίθετες ανάγκες: την αποδοχή ενός πολυκεντρικού κόσμου και τη διατήρηση κάποιου βαθμού παγκόσμιου συντονισμού.

Παραμένουν, ωστόσο, κρίσιμα ερωτήματα. Ποια κράτη θα συμμετέχουν στα νέα συμβούλια; Ποιος θα εκπροσωπεί την Αφρική, τη Λατινική Αμερική ή τη Μέση Ανατολή; Πώς θα προστατεύονται τα μικρότερα κράτη από συμφωνίες που θα συνάπτουν οι μεγάλες δυνάμεις μεταξύ τους; Και πώς θα εμποδιστεί ένα τέτοιο σύστημα να εξελιχθεί σε διευθυντήριο που θα νομιμοποιεί σφαίρες επιρροής;

Η πρόταση δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Αναγνωρίζει όμως μια πραγματικότητα που η διεθνής πολιτική δυσκολεύεται ακόμη να αποδεχθεί: η παλιά τάξη δεν μπορεί απλώς να αποκατασταθεί και η άναρχη πολυπολικότητα δεν αποτελεί ασφαλή εναλλακτική.

Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα αρκετά πλουραλιστικό ώστε να αντανακλά τη νέα κατανομή της ισχύος, αλλά και αρκετά συντονισμένο ώστε να αποτρέπει τη διολίσθηση στον πόλεμο. Για τον Kupchan, αυτή είναι ίσως η μόνη ρεαλιστική ελπίδα διατήρησης μιας στοιχειώδους παγκόσμιας τάξης.

Η ανάλυση δημοσιεύθηκε στο Foreign Policy και βασίζεται σε ιδέες από το προσεχές βιβλίο του Charles A. Kupchan, Bringing Order to Anarchy: Governing the World to Come. Ας δούμε τώρα και τη συνέντευξη που παραχώρησε ο Αμερικανός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Georgetown, όπου εξηγεί με δικά του λόγια τις αιτίες της σημερινής κρίσης και τη μορφή που θα μπορούσε να λάβει η επόμενη διεθνής τάξη.

Η παγκόσμια τάξη καταρρέει — αλλά τι θα ακολουθήσει;

Siobhan Cooney

Η παγκόσμια τάξη πραγμάτων καταρρέει, καθώς τα κέντρα ισχύος μετατοπίζονται, οι τεχνολογικές ανατροπές επιταχύνονται και ο ανταγωνισμός μεταξύ των κρατών εντείνεται.

Σε νέο άρθρο του στο περιοδικό Foreign Policy, ο καθηγητής της Σχολής Εξωτερικών Υπηρεσιών του Πανεπιστημίου Georgetown, Charles Kupchan, παρουσιάζει το όραμά του για τη μορφή που θα μπορούσε να λάβει ένα νέο σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης: ένα δίκτυο συντονιστικών συμβουλίων υψηλού επιπέδου, το οποίο αποκαλεί «σύστημα συνεννόησης των μεγάλων δυνάμεων» (concert system) και είναι εμπνευσμένο από την Ευρωπαϊκή Συναυλία του 19ου αιώνα.

Η πρόταση βασίζεται στο προσεχές βιβλίο του, Bringing Order to Anarchy: Governing the World to Come («Βάζοντας τάξη στην αναρχία: Η διακυβέρνηση του κόσμου που έρχεται»), το οποίο θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου Yale τον Οκτώβριο του 2026.

Συζητήσαμε με τον Kupchan για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν, για το μέλλον της εξωτερικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών και για τον τρόπο με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη και οι οικονομικές αλλαγές στο εσωτερικό των χωρών αναδιαμορφώνουν τον κόσμο.

Ερ.: Περιγράφετε τη σημερινή περίοδο ως ένα «γκραμσιανό μεσοδιάστημα», κατά το οποίο η μεταψυχροπολεμική τάξη πεθαίνει, χωρίς να έχει ακόμη αναδυθεί μια καινούργια. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι βασικές δυνάμεις που προκαλούν αυτή τη μετάβαση και τι καθιστά τη συγκεκριμένη περίοδο αλλαγών μοναδική;

Απ.: Ο κόσμος διέρχεται μια μεταβατική περίοδο ανάμεσα σε μια παλαιά τάξη, η οποία καταρρέει, και σε μια νέα, η οποία δεν έχει ακόμη επινοηθεί. Αυτή η ιστορική καμπή αποτελεί προϊόν δύο τεκτονικών μετατοπίσεων.

Η ισχύς στο διεθνές σύστημα διαχέεται από τη Δύση προς την Ανατολή και από τον Βορρά προς τον Νότο, οδηγώντας σε έναν κόσμο χωρίς ένα μοναδικό κέντρο. Παράλληλα, η επέλαση της ψηφιακής εποχής υπονομεύει το κοινωνικό συμβόλαιο της βιομηχανικής περιόδου, προκαλώντας εκτεταμένη κοινωνικοοικονομική αποδιάρθρωση και καθιστώντας τα κράτη —ιδιαίτερα τις δημοκρατίες— δυσκολότερα στη διακυβέρνησή τους.

Αυτές οι δύο ταυτόχρονες μεταβάσεις τροφοδοτούν τις γεωπολιτικές αντιπαλότητες και διαβρώνουν τους διεθνείς κανόνες και θεσμούς, κατεδαφίζοντας την παλαιά τάξη και προκαλώντας παγκόσμια αταξία.

Έχουμε βρεθεί ξανά σε παρόμοια κατάσταση. Η σημερινή περίοδος μοιάζει πολύ με το τέλος του 19ου αιώνα, όταν η Pax Britannica παραχωρούσε τη θέση της σε έναν κόσμο με πολλαπλά κέντρα ισχύος, την ίδια στιγμή που η βιομηχανική εποχή βρισκόταν σε πλήρη ανάπτυξη και έθετε τέλος στην αγροτική εποχή.

Ο συνδυασμός των ραγδαίων αλλαγών στην παγκόσμια κατανομή της ισχύος και των βαθιών κοινωνικοοικονομικών μεταβολών στο εσωτερικό των κρατών οδήγησε στην καταστροφή: δύο παγκόσμιοι πόλεμοι στοίχισαν τη ζωή σε 100 εκατομμύρια ανθρώπους.

Αυτή η ζοφερή ιστορική εμπειρία αποτελεί μια ισχυρή προειδοποίηση. Δείχνει ότι πρέπει να διαχειριστούμε προσεκτικά τη σημερινή μεταβατική περίοδο και να επιχειρήσουμε να οικοδομήσουμε την επόμενη διεθνή τάξη πριν —και όχι μετά— από έναν ακόμη πόλεμο μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.

Ερ.: Σύγχρονες αναλύσεις υποστηρίζουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να εγκαταλείψουν την προσπάθεια καθολικής επιβολής της φιλελεύθερης τάξης και να κινηθούν προς ένα περισσότερο πλουραλιστικό και ιδεολογικά διαφοροποιημένο σύστημα. Πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη ένα τέτοιο πλαίσιο και ποιον ρόλο θα έπρεπε να διαδραματίσουν οι ΗΠΑ στη διαμόρφωσή του;

Απ.: Η εποικοδομητική διπλωματία και ο δημόσιος διάλογος σχετικά με τη μορφή μιας νέας παγκόσμιας τάξης σπανίζουν. Ο διάλογος υπονομεύεται από τον αυξανόμενο ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών και από τον πολιτικό διχασμό στο εσωτερικό τους. Ωστόσο, στους ακαδημαϊκούς κύκλους έχουν αρχίσει να εμφανίζονται διάφορες προτάσεις.

Κατά τη γνώμη μου, κινούμαστε προς έναν περισσότερο περιφερειοποιημένο κόσμο. Η διάχυση της ισχύος σε ολόκληρο το διεθνές σύστημα επιβάλλει λογικά τη μεταβίβαση εξουσίας και αρμοδιοτήτων στις επιμέρους περιφέρειες.

Κάθε περιφέρεια θα λειτουργεί με τους δικούς της κανόνες και πρότυπα, δημιουργώντας έναν κόσμο πολλαπλών τάξεων, με σημαντική ιδεολογική και πολιτική ποικιλομορφία. Η τάξη θα οικοδομείται από κάτω προς τα πάνω.

Ταυτόχρονα, ακριβώς επειδή ζούμε σε έναν παγκοσμιοποιημένο και αλληλεξαρτώμενο κόσμο, η τάξη θα πρέπει να οργανώνεται και από πάνω προς τα κάτω. Το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών προορίζεται να επιτελεί αυτή τη λειτουργία. Είναι όμως υπερβολικά μεγάλο, δυσκίνητο και πολύ συχνά παραλύει εξαιτίας των δυνάμεων που διαθέτουν δικαίωμα αρνησικυρίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας.

Για την εκπλήρωση αυτής της κεντρικής λειτουργίας προτείνω ένα σύστημα συνεννόησης των μεγάλων δυνάμεων: άτυπες καθοδηγητικές ομάδες βασικών διεθνών παραγόντων, οι οποίες θα ασκούν από το ανώτερο επίπεδο την εποπτεία της παγκόσμιας διακυβέρνησης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ηγετικό ρόλο να διαδραματίσουν στη διαμόρφωση της επόμενης τάξης πραγμάτων. Η Ουάσιγκτον θα χρειαστεί να συνεργαστεί τόσο με δημοκρατίες όσο και με αυταρχικά καθεστώτα, προκειμένου να οικοδομήσει μια διεθνή τάξη κατάλληλη για τις ανάγκες του 21ου αιώνα.

Ερ.: Οι διεθνείς μετασχηματισμοί συνδέονται ολοένα περισσότερο με εσωτερικές πιέσεις, όπως η αυτοματοποίηση, η παγκοσμιοποίηση, οι ανισότητες και η υποχώρηση της μεσαίας τάξης. Πώς πρέπει να αντιλαμβανόμαστε τη σχέση μεταξύ της εσωτερικής οικονομικής υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών και της εξωτερικής τους πολιτικής;

Απ.: Για να κατανοήσουμε τη φύση της σημερινής συγκυρίας, πρέπει να αντιληφθούμε τον τεράστιο αντίκτυπο που ασκούν οι τεχνολογικές αλλαγές στις κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές συνθήκες.

Η αυτοματοποίηση μετακινεί εργαζομένους από τη μεταποίηση στον τομέα των υπηρεσιών, σε πολλές περιπτώσεις με χαμηλότερες αποδοχές. Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης είναι έτοιμη να πλήξει και τις θέσεις εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών.

Η υιοθέτηση του ελεύθερου εμπορίου, η οποία επιταχύνθηκε τη δεκαετία του 1990, επιδείνωσε την κατάσταση, μεταφέροντας εκατομμύρια θέσεις εργασίας στη μεταποίηση εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών.

Παράλληλα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν τα παράπονα και την αγανάκτηση που προκαλεί η οικονομική αποδιάρθρωση, πολώνοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες τόσο σε ζητήματα εσωτερικής όσο και εξωτερικής πολιτικής. Πολλές άλλες χώρες βιώνουν μια αντίστοιχη αποδυνάμωση και αποψίλωση του πολιτικού κέντρου.

Από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθ’ όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και έως τον 21ο αιώνα, η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ στηριζόταν σε μια κεντρώα, διακομματική συναίνεση. Αυτή η διακομματική συναίνεση έχει πλέον καταρρεύσει, προκαλώντας μεγάλες μεταβολές στην αμερικανική εξωτερική πολιτική κάθε φορά που η εξουσία στην Ουάσιγκτον αλλάζει χέρια.

Για να αποκτήσει ξανά σταθερότητα η αμερικανική πολιτική, θα πρέπει να αποκατασταθεί το πολιτικό κέντρο της χώρας.

Ερ.: Σε μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας για το μέλλον της διεθνούς τάξης, πώς διδάσκετε στους φοιτητές σας να προσεγγίζουν την εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών και τον ρόλο της Αμερικής στον κόσμο;

Απ.: Πρώτον, τονίζω τη σημασία της ιστορικής γνώσης. Σε περιόδους αβεβαιότητας και αλλαγών όπως η σημερινή, η Ιστορία αποτελεί τον καλύτερο οδηγό.

Δεύτερον, υπογραμμίζω τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ εσωτερικής και διεθνούς πολιτικής. Στο παρελθόν θεωρούνταν δύο σχετικά χωριστά πεδία μελέτης, αλλά τα όριά τους έχουν πλέον γίνει δυσδιάκριτα.

Τρίτον —και αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση— πρέπει να εντάξουμε πλήρως την τεχνολογική αλλαγή στην ανάλυσή μας. Σε αυτό το πεδίο, η υπέρβαση των διανοητικών φραγμών είναι δύσκολη.

Πολλοί καθηγητές, συμπεριλαμβανομένου και εμού, διαθέτουμε σημαντικές γνώσεις για τα διπλωματικά και γεωπολιτικά ζητήματα, αλλά περιορισμένη εξοικείωση με την τεχνητή νοημοσύνη, την πιθανή πορεία της και τον πολιτικό και γεωπολιτικό της αντίκτυπο.

Αντίστροφα, οι καθηγητές με τεχνολογική εξειδίκευση διαθέτουν συνήθως μικρότερη εξοικείωση με τα ζητήματα της γεωπολιτικής. Πρέπει να εργαστούμε για να καταργήσουμε αυτά τα εμπόδια μεταξύ των διαφορετικών επιστημονικών κλάδων.

Ο Charles A. Kupchan είναι Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας και ειδικός στις διεθνείς σχέσεις, με σημαντική εμπειρία τόσο στην πανεπιστημιακή έρευνα όσο και στη χάραξη εξωτερικής πολιτικής.

Σήμερα είναι:

• καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στη Walsh School of Foreign Service και στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Georgetown,
• ανώτερος ερευνητής στο Council on Foreign Relations,
• ειδικός σε ζητήματα Ευρώπης, ΝΑΤΟ, Ρωσίας, Ουκρανίας, συμμαχιών και διεθνούς τάξης. (Council on Foreign Relations)

Έχει υπηρετήσει δύο φορές στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ:

• Επί Μπαράκ Ομπάμα, από το 2014 έως το 2017, ήταν ειδικός βοηθός του προέδρου και ανώτερος διευθυντής για τις ευρωπαϊκές υποθέσεις.
• Επί Μπιλ Κλίντον είχε επίσης διατελέσει διευθυντής ευρωπαϊκών υποθέσεων.
• Προηγουμένως εργάστηκε στο επιτελείο πολιτικού σχεδιασμού του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών και δίδαξε στο Πανεπιστήμιο Princeton.

Σπούδασε στο Harvard και απέκτησε μεταπτυχιακό και διδακτορικό τίτλο από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Στα γνωστότερα βιβλία του περιλαμβάνονται:

• Isolationism: A History of America’s Efforts to Shield Itself From the World — ιστορία του αμερικανικού απομονωτισμού.
• No One’s World — για την υποχώρηση της δυτικής κυριαρχίας και την άνοδο νέων κέντρων ισχύος.
• How Enemies Become Friends — για τις προϋποθέσεις δημιουργίας σταθερής ειρήνης.
• The End of the American Era — για τα όρια της αμερικανικής ισχύος στον 21ο αιώνα.
• Power in Transition — για την ειρηνική αλλαγή της διεθνούς τάξης.

Ως προς τις θέσεις του, μπορεί να περιγραφεί ως ρεαλιστής διεθνιστής ή φιλελεύθερος ρεαλιστής. Υποστηρίζει τις συμμαχίες και τη διεθνή συνεργασία, αλλά θεωρεί ότι η Δύση δεν μπορεί πλέον να επιβάλλει το δικό της πολιτικό μοντέλο σε ολόκληρο τον κόσμο. Προκρίνει τον συμβιβασμό και τη συνεννόηση ακόμη και με αυταρχικές δυνάμεις, όταν αυτό είναι αναγκαίο για την αποτροπή πολέμων και τη διατήρηση της διεθνούς σταθερότητας. Αυτή η περιγραφή αποτελεί σύνθεση των δημοσιευμένων θέσεων και του έργου του. https://www.anixneuseis.gr/

 **Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων