Η 18η Σύνοδος Κορυφής των BRICS, η οποία ολοκληρώθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2026 στο Νέο Δελχί της Ινδίας, πραγματοποιήθηκε σε μια από τις πλέον ταραχώδεις και μεταβατικές περιόδους της σύγχρονης παγκόσμιας ιστορίας. Με το παγκόσμιο σύστημα να δοκιμάζεται από ραγδαία κλιμακούμενες στρατιωτικές συγκρούσεις, διευρυνόμενες οικονομικές ανισότητες και ακραίο τεχνολογικό ανταγωνισμό, η Σύνοδος αποτέλεσε ορόσημο. Υπό την ινδική προεδρία, η οποία επικεντρώθηκε στο τετράπτυχο «Ανθεκτικότητα, Καινοτομία, Συνεργασία και Βιωσιμότητα», οι ηγέτες κλήθηκαν να αποδείξουν ότι η πρόσφατη διεύρυνση της ομάδας δεν έχει αλλοιώσει τη δυνατότητά της να διαμορφώνει κοινές θέσεις, παρά τους υφιστάμενους περιορισμούς.
Επιμέλεια iEpikaira
Η «Διακήρυξη του Νέου Δελχί 2026», ένα εκτενές κείμενο 140 σημείων που υιοθετήθηκε ομόφωνα έπειτα από ολονύχτιες διαπραγματεύσεις, αντικατοπτρίζει τις λεπτές γεωπολιτικές ισορροπίες των BRICS που αντιπροσωπεύουν το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού, το 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 26% του διεθνούς εμπορίου.
Α' Μέρος: Η νέα Διακήρυξη των BRICS
Διπλωματική Στρατηγική και η Επικράτηση της Ινδίας
Το κύριο επίτευγμα της Συνόδου του 2026 ήταν η ίδια η υιοθέτηση της κοινής διακήρυξης. Πρόκειται για μια διπλωματική επιτυχία της Ινδίας, η οποία κλήθηκε να γεφυρώσει τα ρήγματα μεταξύ κρατών-μελών που εμπλέκονται ενεργά σε συγκρούσεις, όπως η αυξανόμενη ένταση μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών, στην οποία πλέον εμπλέκονται και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η στρατηγική αυτονομία της Ινδίας λειτούργησε ως ο συνεκτικός ιστός της Συνόδου. Το Νέο Δελχί, αντλώντας από την προεδρία του στους G20, λειτούργησε ως ρυθμιστής. Ο Πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι, απευθυνόμενος στους ηγέτες, τόνισε ότι οι BRICS πρέπει να μετατραπούν από ένα φόρουμ θεωρητικών συζητήσεων σε έναν μηχανισμό που παράγει μετρήσιμο αντίκτυπο στον πραγματικό κόσμο, προτρέποντάς τους να λειτουργήσουν ως «οικοσύστημα λύσεων» και όχι απλώς ως ομάδα διαμαρτυρίας.
Η Γεωπολιτική των Συγκρούσεων: Αποσιωπήσεις και Καταδίκες
Ο τρόπος με τον οποίο οι BRICS προσέγγισαν τα ανοιχτά πολεμικά μέτωπα αναδεικνύει τις εσωτερικές τους δυναμικές. Όσον αφορά την κρίση στη Μέση Ανατολή, το λεξιλόγιο της φετινής διακήρυξης ήταν αισθητά πιο προσεκτικό σε σύγκριση με την αυστηρή ρητορική της περσινής Συνόδου στο Ρίο ντε Τζανέιρο, γεγονός που αντανακλά την άμεση εμπλοκή κρατών-μελών σε ανοιχτές εχθροπραξίες.
Παρ' όλα αυτά, η διακήρυξη διατήρησε σαφείς θέσεις υπέρ της επίλυσης του Παλαιστινιακού. Ζήτησε αυστηρή τήρηση των συμφωνιών κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα, ανεμπόδιστη ανθρωπιστική πρόσβαση και καταδίκασε κάθε απόπειρα αναγκαστικού εκτοπισμού αμάχων. Επιβεβαιώθηκε με τον πλέον επίσημο τρόπο η προσήλωση στη λύση των δύο κρατών με βάση τα σύνορα του 1967, με την Ανατολική Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα της Παλαιστίνης, ενώ παράλληλα εκφράστηκε ανησυχία για τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στον Λίβανο.
Ένα αξιοσημείωτο γεωπολιτικό μήνυμα καταγράφηκε εκ νέου μέσω της παράλειψης. Η αναφορά στην «Ουκρανία» απουσιάζει εντελώς από το τελικό κείμενο. Συνεχίζοντας την πάγια τακτική των προηγούμενων Συνόδων να μην υιοθετούν το δυτικό αφήγημα περί του πολέμου, η Διακήρυξη του 2026 επέλεξε την πλήρη αποσιώπηση, περιοριζόμενη σε γενικόλογες ανησυχίες για τις «συγκρούσεις σε πολλά μέρη του κόσμου» και την αύξηση των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών. Η διπλωματική αποσιώπηση υπογραμμίζει τη βαθιά επιρροή της Μόσχας, αλλά και την κοινή απόφαση των μελών να μην επιτρέψουν σε εξωγενείς κρίσεις να παραλύσουν τη λειτουργία των BRICS.
Αντιθέτως, η ομάδα ήταν ξεκάθαρη απέναντι στην Κούβα (η οποία εντάχθηκε ως «χώρα-εταίρος»), καταδικάζοντας τις μονομερείς ενέργειες, το εμπάργκο και τις πιέσεις που δέχεται η Αβάνα.
Αναδιαμόρφωση της Παγκόσμιας Τάξης
Στον πυρήνα της ύπαρξης των BRICS βρίσκεται η αμφισβήτηση της δυτικής κυριαρχίας στους θεσμούς παγκόσμιας διακυβέρνησης. Στις διακηρύξεις των προηγούμενων Συνόδων (συμπεριλαμβανομένης της Διακήρυξης του Νέου Δελχί), η Ρωσία και η Κίνα συμφώνησαν να συμπεριληφθεί η εξής πάγια θέση: «Η Κίνα και η Ρωσία επιβεβαιώνουν τη σημασία που αποδίδουν στο καθεστώς και τον ρόλο της Βραζιλίας, της Ινδίας και της Νότιας Αφρικής στις διεθνείς υποθέσεις και υποστηρίζουν τις φιλοδοξίες τους να διαδραματίσουν μεγαλύτερο ρόλο στον ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένου του Συμβουλίου Ασφαλείας.» Στη πραγματικότητα όμως η Κίνα δεν επιθυμεί τον δεύτερο ασιατικό γίγαντα με δικαίωμα βέτο στο ΣΑ του ΟΗΕ. Το Πεκίνο άλλωστε καλύπτει διπλωματικά το Πακιστάν, το οποίο αντιτίθεται ανοιχτά στην ινδική υποψηφιότητα.
Πέρα τούτου, η κριτική της Συνόδου εντάθηκε και εναντίον των χρηματοπιστωτικών θεσμών του Bretton Woods. Οι ηγέτες απαίτησαν την αύξηση των ποσοστώσεων και των δικαιωμάτων ψήφου για τις αναδυόμενες οικονομίες, τονίζοντας ότι η παρούσα δομή του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας δεν αντανακλά την πραγματική κατανομή της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος. Επιπλέον, Σύνοδος προέκρινε το εμπόριο σε τοπικά νομίσματα, ως στρατηγικό εργαλείο ανθεκτικότητας.
Οικονομικός Πόλεμος, Εμπόριο και Τεχνολογία
Στον εμπορικό τομέα, οι ηγέτες των BRICS καταδίκασαν τις μονομερείς οικονομικές κυρώσεις και τις δευτερογενείς κυρώσεις που επιβάλλονται εκτός του πλαισίου του ΟΗΕ, προειδοποιώντας για τις καταστροφικές επιπτώσεις τους στην ανάπτυξη.
Ένα νέο μέτωπο που άνοιξε στη φετινή Σύνοδο είναι αυτό του «πράσινου προστατευτισμού». Καταγγέλθηκαν μέτρα όπως οι διασυνοριακοί δασμοί άνθρακα, χαρακτηρίζοντάς τα ως συγκεκαλυμμένα προστατευτικά μέτρα που παραβιάζουν τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Τόνισαν την ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια βασισμένη σε ένα διαφοροποιημένο μείγμα που περιλαμβάνει ανανεώσιμες πηγές, ορυκτά καύσιμα και πυρηνική ενέργεια. Παράλληλα, ο Πρωθυπουργός Μόντι προειδοποίησε για την «εργαλειοποίηση της τεχνολογίας», καλώντας σε συνεργασία στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Καταπολέμηση της Τρομοκρατίας: Το Στίγμα της Ινδίας
Σε μια ακόμη σημαντική επικράτηση της ινδικής διπλωματίας, η Διακήρυξη ενέταξε ισχυρή γλώσσα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας «χωρίς δύο μέτρα και δύο σταθμά». Το κείμενο δεν περιορίστηκε σε γενικόλογες διακηρύξεις, αλλά ανέφερε ρητά την πολύνεκρη τρομοκρατική επίθεση που έλαβε χώρα τον Απρίλιο του 2025 στο Παχαλγκάμ του Τζαμού και Κασμίρ. Η αναφορά αυτή αποτελεί άμεσο μήνυμα καταδίκης της διασυνοριακής τρομοκρατίας και ενίσχυσε το κύρος της Ινδίας σε θέματα περιφερειακής ασφάλειας.
Β' Μέρος: Γεωστρατηγική Αποτίμηση & Εσωτερικές Ισορροπίες
Εσωτερικές Αποκλίσεις και τα Όρια της Συνοχής
Η 18η Σύνοδος των BRICS καταδεικνύει ότι ο οργανισμός διατηρεί την ικανότητά του να προσαρμόζεται. Καθώς η Ινδία παραδίδει τη σκυτάλη της προεδρίας στην Κίνα για το 2027, οι BRICS καλούνται να αποδείξουν έμπρακτα τη συνοχή τους. Το βασικό διακύβευμα παραμένει η μετάβαση από έναν κόσμο όπου ο Παγκόσμιος Νότος απλώς ακολουθεί τους κανόνες, σε ένα σύστημα όπου συμμετέχει ενεργά και ισότιμα στη διαμόρφωσή τους. Το εάν οι BRICS θα καταφέρουν να ενοποιήσουν τις επιμέρους εθνικές στρατηγικές σε ένα αρραγές γεωπολιτικό μέτωπο θα κρίνει εν πολλοίς την αρχιτεκτονική του διεθνούς συστήματος για τις επόμενες δεκαετίες.
Έτσι, παρά την ομόφωνη υιοθέτηση της Διακήρυξης του Νέου Δελχί, η Σύνοδος ανέδειξε τις ιδεολογικές και γεωστρατηγικές διαφορές των BRICS. Επισημαίνεται λοιπόν ότι το τελικό κείμενο συνιστά περισσότερο ένα επίτευγμα «εύθραυστης διπλωματίας» παρά ένα δείγμα ουσιαστικής σύμπνοιας. Το μπλοκ αποδεικνύεται ικανό να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας μεταξύ κρατών με αντίρροπα συμφέροντα, όπως το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ή η Ινδία και η Κίνα, προσφέροντας ένα βήμα συνδιααλλαγής. Ωστόσο, αυτή η «ενότητα» προϋποθέτει την αποφυγή των κόκκινων γραμμών κάθε μέλους, εμποδίζοντας τον οργανισμό να αναλάβει δεσμευτική δράση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η προσεκτική διατύπωση για τη Μέση Ανατολή. Ενώ υπήρξε καταδίκη των επιθέσεων σε πυρηνικές εγκαταστάσεις –έμμεση αναφορά στα πλήγματα κατά του Ιράν– η απουσία ρητής καταδίκης των ΗΠΑ, του Ισραήλ αντικατοπτρίζει την πίεση χωρών όπως τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία –η οποία δεν είναι σαφές εάν αποτελεί ακόμη μέλος των BRICS– για να αποφευχθεί η ανοιχτή ρήξη.
Η Λεπτή Ισορροπία της Ινδίας
Σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, η Ινδία αναδείχθηκε ως ο κύριος ρυθμιστής. Η επιτυχία του Πρωθυπουργού Μόντι έγκειται στην προάσπιση της ινδικής «στρατηγικής αυτονομίας», αντικρούοντας τις πιέσεις της Κίνας, της Ρωσίας και του Ιράν να μετατραπούν οι BRICS σε έναν ανοιχτά αντιδυτικό συνασπισμό. Η ινδική προσέγγιση επικεντρώθηκε σε κριτικές αποφεύγοντας όμως την άμεση στοχοποίηση της Ουάσιγκτον.
Αυτή η μετριοπαθής στάση αντικατοπτρίζεται και στην οικονομική ατζέντα. Η ουτοπική, για πολλούς, ιδέα ενός κοινού νομίσματος των BRICS παραμερίστηκε επί του παρόντος. Αντίθετα, προκρίθηκαν ρεαλιστικές λύσεις: η ενίσχυση του διασυνοριακού εμπορίου σε τοπικά νομίσματα και η ανάπτυξη εναλλακτικών συστημάτων πληρωμών μέσω της Ομάδας Εργασίας Πληρωμών των BRICS (BPTF), με στόχο την προστασία από τις δυτικές κυρώσεις. Στην πραγματικότητα η Ινδία κατάφερε να προωθήσει συγκεκριμένα συμφέροντα του Παγκόσμιου Νότου, διατηρώντας παράλληλα σχεδόν αλώβητες τις κρίσιμες διμερείς της σχέσεις με τις ΗΠΑ. Οι BRICS όμως φαίνεται ότι απέχουν πολύ από το να λειτουργούν ως ενιαίο αντιδυτικό μπλοκ.
Πηγή: i-epikaira.blogspot.com
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου