Το Ιράν παζαρεύει τον έλεγχο του Ορμούζ, ο Τραμπ αναζητά έξοδο χωρίς εικόνα υποχώρησης, και οι αγορές δοκιμάζουν αν η αποκλιμάκωση είναι πραγματική.
Ηεικόνα των τελευταίων ωρών είναι αντιφατική αλλά όχι χαοτική. Από τη μία, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη φαίνεται να έχουν καταλήξει σε ένα γενικό πλαίσιο κατανόησης για παράταση της εκεχειρίας, σταδιακή επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και έναρξη νέου γύρου διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα. Από την άλλη, οι κρίσιμες λεπτομέρειες —ουράνιο, κυρώσεις, δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια, αμερικανικός αποκλεισμός και ποιος «διαχειρίζεται» πρακτικά το Ορμούζ— παραμένουν ανοιχτές. Το Associated Press μεταδίδει ότι οι ΗΠΑ είναι κοντά σε συμφωνία, αλλά ο Τραμπ είπε στους διαπραγματευτές του να «μη βιαστούν», ενώ ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών παραμένει μέχρι να υπάρξει υπογεγραμμένη και πιστοποιημένη συμφωνία.
Το πιθανό σχήμα, μοιάζει περισσότερο με συμφωνία-γέφυρα παρά με τελική ειρήνη: παράταση εκεχειρίας περίπου 60 ημερών, επαναλειτουργία του Ορμούζ, χαλάρωση ή άρση του αμερικανικού αποκλεισμού, δυνατότητα ιρανικών πετρελαϊκών πωλήσεων μέσω waivers, και στη συνέχεια διαπραγμάτευση για το πυρηνικό ζήτημα. Το Reuters περιγράφει τρία στάδια: τυπικό τέλος του πολέμου, διευθέτηση της κρίσης στο Ορμούζ και παράθυρο 30 ημερών για ευρύτερη συμφωνία, με δυνατότητα επέκτασης.
Το σημείο-κλειδί είναι το εμπλουτισμένο ουράνιο. Αμερικανικές και περιφερειακές πηγές λένε ότι το Ιράν θα πρέπει να αποδεχθεί διάθεση ή απομάκρυνση του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, με πιθανές λύσεις την αραίωση ή τη μεταφορά σε τρίτη χώρα. Όμως η Τεχεράνη δεν έχει δημοσίως δεσμευθεί σε αυτό, και ιρανικές πηγές διαρρέουν ότι το πυρηνικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως προκαταβολική παράδοση χωρίς αντίστοιχα ανταλλάγματα. Η IAEA έχει καταγράψει ότι το Ιράν είχε συσσωρεύσει 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60% U-235, ενώ η υπηρεσία επισημαίνει απώλεια συνέχειας γνώσης για πυρηνικό υλικό μετά τις στρατιωτικές επιθέσεις.
Το Ορμούζ, λοιπόν, δεν είναι απλώς θαλάσσιος διάδρομος. Είναι το βασικό διαπραγματευτικό όπλο της Τεχεράνης. Το Στενό συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα, ενώ το 2024 περνούσαν από εκεί περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως, δηλαδή περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαϊκών υγρών. Γι’ αυτό και κάθε διατύπωση περί «ανοίγματος» δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια· είναι ζήτημα κυριαρχίας, κύρους και περιφερειακής τάξης.
Σε αυτό ακριβώς πατά το νέο ιρανικό αφήγημα. Το Tasnim μετέδωσε δήλωση Ιρανού ανώτατου διοικητή ότι η στρατηγική της ηγεσίας για τον Περσικό Κόλπο και το Στενό του Ορμούζ θα διαμορφώσει μια νέα περιφερειακή τάξη, «χωρίς ρόλο για ξένες δυνάμεις». Η ίδια γραμμή εμφανίζεται και σε άλλα ιρανικά δημοσιεύματα: η Τεχεράνη δεν θέλει να εμφανιστεί ότι «ανοίγει» το Ορμούζ επειδή πιέστηκε, αλλά ότι επιβάλλει ένα νέο καθεστώς ελέγχου και ασφάλειας υπό ιρανικούς όρους.
Στο πεδίο, η αποκλιμάκωση φαίνεται αλλά παραμένει μερική. Δύο LNG tankers, το Fuwairit και το Al Rayyan, εξέρχονται από το Ορμούζ με προορισμό Πακιστάν και Κίνα, ενώ το VLCC Eagle Verona με ιρακινό αργό κατευθύνεται προς την Κίνα μετά από σχεδόν τρεις μήνες εγκλωβισμού. Ωστόσο, πριν από τον πόλεμο η κίνηση στο Στενό ήταν 125–140 διελεύσεις ημερησίως, ενώ χιλιάδες ναυτικοί παραμένουν εγκλωβισμένοι σε πλοία στον Κόλπο. Οι αγορές το διάβασαν ως ένδειξη ελπίδας: οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν περίπου 6%, αλλά οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η επάνοδος στην κανονικότητα μπορεί να πάρει μήνες.
Ο Τραμπ βρίσκεται σε δύσκολη ισορροπία. Αν κλείσει γρήγορα συμφωνία, θα κατηγορηθεί από τους σκληρούς Ρεπουμπλικάνους και το Ισραήλ ότι «έσωσε» το ιρανικό καθεστώς χωρίς πλήρη αποστρατιωτικοποίηση του πυρηνικού και περιφερειακού του δικτύου. Αν δεν κλείσει συμφωνία, κινδυνεύει με παρατεταμένη ενεργειακή κρίση, πίεση στις τιμές και πιθανή επανέναρξη πολεμικών επιχειρήσεων. Η ρητορική του «δεν βιάζομαι» λειτουργεί ως εσωτερική ασφάλεια: θέλει να δείξει ότι δεν τρέχει πίσω από την Τεχεράνη, αλλά επίσης ότι έχει διπλωματική έξοδο.
Το Ισραήλ είναι ο μεγάλος αστάθμητος παράγοντας. Ο Νετανιάχου δηλώνει ότι οποιαδήποτε τελική συμφωνία πρέπει να εξαλείψει τον πυρηνικό κίνδυνο, δηλαδή απομάκρυνση εμπλουτισμένου υλικού και διάλυση των υποδομών εμπλουτισμού, ενώ διατηρεί το δικαίωμα δράσης σε όλα τα μέτωπα, ιδίως στον Λίβανο. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι αν ΗΠΑ και Ιράν συμφωνήσουν σε τεχνικό πλαίσιο, η εφαρμογή μπορεί να ναρκοθετηθεί από το μέτωπο Ισραήλ–Χεζμπολάχ ή από μια νέα ισραηλινή επιχείρηση.
ΣΧΟΛΙΟ ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΩΝ
Βρισκόμαστε σε φάση ελεγχόμενης δοκιμής αποκλιμάκωσης, όχι σε φάση ειρήνης. Όλοι έχουν κίνητρο να σταματήσουν την αιμορραγία, κανείς όμως δεν θέλει να εμφανιστεί ότι υποχωρεί. Οι ΗΠΑ θέλουν ανοιχτό Ορμούζ και πυρηνική δέσμευση χωρίς να φανούν ότι επιβραβεύουν την Τεχεράνη. Το Ιράν θέλει άρση αποκλεισμού, πρόσβαση σε χρήματα και πολιτική αναγνώριση του ρόλου του στον Περσικό Κόλπο. Το Ισραήλ θέλει να διατηρήσει την ελευθερία στρατιωτικής δράσης. Οι μοναρχίες του Κόλπου θέλουν σταθερότητα, αλλά όχι ιρανική επικυριαρχία στο θαλάσσιο εμπόριο.
Το πιθανότερο βραχυπρόθεσμο σενάριο είναι μια περιορισμένη συμφωνία: άνοιγμα του Ορμούζ υπό μεταβατικούς όρους, παράταση εκεχειρίας, μερική οικονομική ανάσα για το Ιράν και μετάθεση των μεγάλων ζητημάτων —πυρηνικό, βαλλιστικοί πύραυλοι, περιφερειακά δίκτυα— σε επόμενο γύρο. Το δεύτερο σενάριο είναι κατάρρευση από υπερβολικές απαιτήσεις ή από ισραηλινή/ιρανική κλιμάκωση. Το τρίτο, και ίσως πιο ρεαλιστικό, είναι μια γκρίζα ζώνη: ούτε πόλεμος πλήρους έντασης ούτε κανονική ειρήνη, με περιορισμένη ναυσιπλοΐα, υψηλά ασφάλιστρα, στρατιωτική επιφυλακή και συνεχή παζάρια.
Το Ορμούζ γίνεται το τραπέζι πάνω στο οποίο παίζεται η νέα περιφερειακή τάξη. Δεν είναι μόνο πέρασμα πετρελαίου· είναι το σημείο όπου συναντώνται η αμερικανική ισχύς, η ιρανική αντοχή, η ισραηλινή ασφάλεια και η παγκόσμια οικονομία. Αν υπάρξει συμφωνία, δεν θα είναι επειδή λύθηκαν οι αντιθέσεις. Θα είναι επειδή, προς το παρόν, όλες οι πλευρές φοβούνται περισσότερο την ανεξέλεγκτη συνέχιση της κρίσης από έναν ατελή συμβιβασμό. https://www.anixneuseis.gr/
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου