Τηλεοπτική συνέντευξη του Σαντίκ Αλμπαϊράκ, συγγενούς εξ αγχιστείας του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και παλαιού ιδεολόγου του πολιτικού ισλαμιστικού κινήματος στην Τουρκία, αποκάλυψε ότι ο Ερντογάν τού είχε εκμυστηρευθεί προσωπικά σχέδια για την αναβίωση του οθωμανικού θεσμού του Meşihat, δηλαδή του γραφείου του Şeyhülislam —του Σεΐχη ουλ-Ισλάμ ή Μεγάλου Μουφτή—, το οποίο αποτελούσε κάποτε την ανώτατη θρησκευτική αρχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ο 84χρονος Αλμπαϊράκ, ο οποίος έχει γράψει εκτενώς για την οθωμανική θρησκευτική διοίκηση, το χαλιφάτο, τον ισλαμικό νόμο —τη σαρία— και την κατάργηση των ισλαμικών θεσμών από την πρώιμη Τουρκική Δημοκρατία, αξιοποίησε την εκπομπή που μεταδόθηκε από το ισλαμιστικό τηλεοπτικό δίκτυο Yeni Akit TV για να αναδείξει αυτό που περιέγραψε ως καταστροφή, εγκατάλειψη και πιθανή αποκατάσταση του παλαιού συγκροτήματος του Meşihat στην Κωνσταντινούπολη, το οποίο υπήρξε κάποτε η έδρα της ανώτατης θρησκευτικής αρχής της αυτοκρατορίας.
Το γραφείο του Şeyhülislam επιτελούσε μια σειρά κρίσιμων λειτουργιών στο οθωμανικό κράτος. Συμβούλευε τον σουλτάνο σε θρησκευτικά ζητήματα, επιβεβαίωνε τη νομιμότητα των νεοενθρονισμένων σουλτάνων, νομιμοποιούσε τις κυβερνητικές πολιτικές μέσω θρησκευτικών γνωμοδοτήσεων και επέβλεπε τον διορισμό δικαστών σε ολόκληρη την αυτοκρατορία. Οι φετφάδες που εξέδιδε το γραφείο είχαν ουσιαστικά ισχύ νόμου. Ο θεσμός παρέμεινε σε λειτουργία έως το 1924, όταν η νεοσύστατη Τουρκική Δημοκρατία κατήργησε τόσο το χαλιφάτο όσο και την οθωμανική θρησκευτική ιεραρχία.
Τώρα, σύμφωνα με μια εξέχουσα προσωπικότητα από τον ίδιο τον οικογενειακό κύκλο του Ερντογάν, η ανασύσταση αυτού του θεσμού φαίνεται να εξετάζεται σοβαρά, σχεδόν έναν αιώνα αργότερα.
Γεννημένος το 1940, ο Αλμπαϊράκ φοίτησε σε θρησκευτικά σχολεία ιμάμ-χατίπ και αργότερα δραστηριοποιήθηκε στο πολιτικό ισλαμιστικό κίνημα Milli Görüş —«Εθνική Άποψη»— κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, ένα τουρκικό ιδεολογικό ρεύμα που θεωρείται ευρέως ως τοπικό παρακλάδι του ευρύτερου ισλαμιστικού δικτύου που εμπνέεται από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα.
Είχε εργαστεί επί 15 χρόνια στην τουρκική Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων, τη Diyanet İşleri Başkanlığı —Προεδρία Θρησκευτικών Υποθέσεων—, προτού απολυθεί, διωχθεί ποινικά και καταδικαστεί για παραβίαση της τουρκικής νομοθεσίας. Αργότερα αναδείχθηκε σε εξέχοντα σχολιαστή ισλαμιστικών εντύπων, όπως η Milli Gazete και η Yeni Devir, εφημερίδες στενά συνδεδεμένες με το κίνημα Milli Görüş.
Το Milli Görüş ιδρύθηκε από τον Νετζμετίν Ερμπακάν, τον ανοιχτά αντιδυτικό και αντισημιτικό ισλαμιστή πολιτικό, ο οποίος θεωρείται ευρέως ο αρχιτέκτονας του σύγχρονου πολιτικού ισλαμισμού στην Τουρκία. Ο ίδιος ο Ερντογάν γαλουχήθηκε πολιτικά μέσα στην παράδοση του Milli Görüş, προτού τελικά αποσχιστεί για να ιδρύσει το δικό του κόμμα, το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης — AKP.
Οι δηλώσεις του Αλμπαϊράκ είναι δύσκολο να απορριφθούν ως περιθωριακός σχολιασμός, δεδομένης της πολιτικής επιρροής της οικογένειάς του μέσα στο κυβερνητικό κατεστημένο του Ερντογάν. Ένας από τους γιους του, ο Μπεράτ Αλμπαϊράκ, είναι παντρεμένος με την κόρη του Ερντογάν, Εσρά Αλμπαϊράκ Ερντογάν, και έχει διατελέσει τόσο υπουργός Οικονομικών όσο και υπουργός Ενέργειας. Ένας άλλος γιος του, ο Σερχάτ Αλμπαϊράκ, διαχειρίζεται επί σχεδόν δύο δεκαετίες τον ελεγχόμενο από την οικογένεια Ερντογάν μιντιακό όμιλο Turkuvaz, στον οποίο ανήκουν δεκάδες έντυπα και ραδιοτηλεοπτικά μέσα, μεταξύ αυτών τα βασικά κυβερνητικά προπαγανδιστικά μέσα, η εφημερίδα Sabah και το τηλεοπτικό δίκτυο A Haber.
Ο μιντιακός αυτός όμιλος κατηγορείται εδώ και χρόνια ότι συντονίζει εκστρατείες ψυχολογικής επιρροής σε στενή συνεργασία με την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών της Τουρκίας —Milli İstihbarat Teşkilatı, MIT—, ότι λειτουργεί δίκτυα τρολ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ότι διαχειρίζεται συγκαλυμμένες αντιδυτικές και αντισημιτικές πλατφόρμες παραπληροφόρησης, οι οποίες προωθούν θεωρίες συνωμοσίας με στόχο τους Εβραίους, τις δυτικές κυβερνήσεις και τις ομάδες της αντιπολίτευσης.
Αυτός ο τεράστιος μιντιακός μηχανισμός έχει συμβάλει στην κανονικοποίηση και στην ένταξη στο κυρίαρχο ρεύμα των παλαιών ιδεολογικών θέσεων του Αλμπαϊράκ, διαμορφώνοντας τον δημόσιο λόγο και επηρεάζοντας την κοινωνική και πολιτική ψυχοσύνθεση της τουρκικής κοινωνίας προς ολοένα πιο ριζοσπαστικές κατευθύνσεις. Επειδή ο Αλμπαϊράκ βρίσκεται σταθερά στον στενό κύκλο της κυβερνώσας ελίτ της Τουρκίας, οι ιστορικές αφηγήσεις του έχουν σημαντικό πολιτικό βάρος, ιδίως όταν τέμνονται με τις τρέχουσες συζητήσεις γύρω από τη θρησκεία, τη διακυβέρνηση και την κρατική εξουσία υπό τον Ερντογάν, ο οποίος παρουσιάζει όλο και περισσότερο τον εαυτό του ως τον ντε φάκτο ηγέτη των μουσουλμάνων παγκοσμίως.
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, ο Αλμπαϊράκ θυμήθηκε ότι είχε εργαστεί κάποτε στο κτίριο που στέγαζε το οθωμανικό Meşihat και το γραφείο του Şeyhülislam. Εξέφρασε τη λύπη του επειδή το γραφείο έμεινε κενό μετά την κατάργηση της οθωμανικής θρησκευτικής διοίκησης κατά την πρώιμη περίοδο της Τουρκικής Δημοκρατίας και επειδή το κτίριο μετατράπηκε αργότερα σε λύκειο θηλέων, το İstanbul Kız Lisesi, προτού τελικά καταστραφεί από πυρκαγιά.
Κατηγόρησε τη διοίκηση του σχολείου για την καταστροφή, ισχυριζόμενος ότι γιορτές και εκδηλώσεις που πραγματοποιούνταν εκεί συνέβαλαν στην πυρκαγιά, αφήνοντας μάλιστα να εννοηθεί, χωρίς να παρουσιάσει αποδείξεις, ότι η φωτιά ενδέχεται να ήταν εμπρησμός. Τα σχόλιά του παρουσίασαν την καταστροφή του συγκροτήματος όχι απλώς ως απώλεια ενός ιστορικού κτιρίου, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης εξάλειψης της ισλαμικής νομικής και θεσμικής μνήμης στην Τουρκία της Δημοκρατίας.
Ο Αλμπαϊράκ αποκάλυψε στη διάρκεια της συνέντευξης ότι είχε προσωπικά παροτρύνει τον Ερντογάν να αποκαταστήσει το συγκρότημα του Meşihat. Σύμφωνα με τον ίδιο, παρέδωσε στον Ερντογάν ένα υπογεγραμμένο αντίτυπο του 700σέλιδου «İlmiye Salnamesi», ενός ιστορικού ετήσιου τόμου που εκδόθηκε το 1916 και περιέχει εκτενές αρχειακό υλικό και φωτογραφίες σχετικά με τον θεσμό και το ίδιο το κτίριο.
Αποκάλυψε ότι ο Ερντογάν στη συνέχεια διέταξε την ανοικοδόμηση του θρησκευτικού συγκροτήματος, αλλά είπε ότι η προσπάθεια ενεπλάκη σε γραφειοκρατικά εμπόδια, ιδιοκτησιακές διαφορές και αντιδράσεις από το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, το οποίο σήμερα λειτουργεί βοτανικό ινστιτούτο στον αρχικό χώρο.
Ο παρουσιαστής της εκπομπής ολοκλήρωσε το συγκεκριμένο τμήμα απευθύνοντας ανοιχτά έκκληση για την αποκατάσταση του συγκροτήματος, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η συνέντευξη θα δημιουργήσει δημόσια δυναμική υπέρ της ανοικοδόμησης του θεσμού.Οι δηλώσεις αυτές υποδηλώνουν έντονα ότι ο Ερντογάν έχει δεσμευθεί προσωπικά στο συγκεκριμένο εγχείρημα, αλλά περιμένει τον κατάλληλο πολιτικό χρόνο και τις κατάλληλες συνθήκες προτού προχωρήσει — όπως ακριβώς έκανε και με τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας από μουσείο ξανά σε τζαμί το 2020, σχεδόν έναν αιώνα αφότου το εμβληματικό μνημείο είχε χαρακτηριστεί μουσείο από την Τουρκική Δημοκρατία.
Ο Αλμπαϊράκ ζήτησε επίσης την κατάργηση της Diyanet, αφήνοντας να εννοηθεί ότι τάσσεται υπέρ της αντικατάστασης της σημερινής θρησκευτικής γραφειοκρατίας από μια αναβιωμένη, οθωμανικού τύπου θρησκευτική αρχή με επίκεντρο το Meşihat. Η Diyanet, η οποία ιδρύθηκε αρχικά από τη Δημοκρατία για να θέσει τη θρησκεία υπό κρατική εποπτεία και να περιορίσει τον ριζοσπαστισμό, έχει μετατραπεί υπό τον Ερντογάν όλο και περισσότερο σε πολιτικό μηχανισμό στενά ευθυγραμμισμένο με ισλαμιστικά κινήματα, συμπεριλαμβανομένων δικτύων που συνδέονται με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα.
Προφανώς, οι συγγενείς και οι ιδεολογικοί σύμμαχοι του Ερντογάν θεωρούν ακόμη και αυτή τη μεταμόρφωση ανεπαρκή και επιδιώκουν μια ευρύτερη αναβίωση της οθωμανικής θρησκευτικής εξουσίας, η οποία θα μπορούσε να υπηρετήσει πιο αποτελεσματικά το γενικότερο ισλαμιστικό πολιτικό τους όραμα.
Οι δηλώσεις του Αλμπαϊράκ αποκαλύπτουν ότι το πρώην κτίριο του Meşihat παραμένει ένα ισχυρό σύμβολο στους ισλαμιστικούς κύκλους, οι οποίοι δεν αντιμετωπίζουν πλέον την οθωμανική θρησκευτική ιεραρχία ως κατάλοιπο της ιστορίας, αλλά ως πρότυπο του οποίου η θεσμική μνήμη και η φιλοσοφία διακυβέρνησης πρέπει να αποκατασταθούν στη σύγχρονη Τουρκία.
Αυτό που τελικά επιδιώκουν ο Ερντογάν και οι ιδεολογικοί του σύμμαχοι δεν είναι απλώς η αναβίωση ενός ιστορικού θεσμού, αλλά η αξιοποίηση του θρησκευτικού συμβολισμού για τη συντήρηση μιας ολοένα πιο αυταρχικής και διεφθαρμένης πολιτικής τάξης πραγμάτων, την εδραίωση της υποστήριξης από σκληροπυρηνικά ισλαμιστικά ακροατήρια και την κατασκευή θρησκευτικής νομιμοποίησης για κυβερνητικές πολιτικές που υλοποιούνται στο όνομα του Ισλάμ, ενώ ταυτόχρονα συγκαλύπτονται οι εκτεταμένες καταγγελίες περί διαφθοράς, δωροδοκιών και παράνομου πλουτισμού γύρω από την κυβερνώσα ελίτ.
Η ανασύσταση του Meşihat θα μπορούσε επίσης να λειτουργήσει ως ισχυρό εργαλείο κινητοποίησης για τον Ερντογάν, επιτρέποντάς του να προβάλλει θρησκευτική επιρροή όχι μόνο στο εσωτερικό της Τουρκίας, αλλά και σε ολόκληρο τον ευρύτερο μουσουλμανικό κόσμο. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι θρησκευτικές γνωμοδοτήσεις που θα εκδίδονταν από μια αναβιωμένη, οθωμανικού τύπου αρχή θα μπορούσαν να παρουσιάζονται ως δεσμευτική καθοδήγηση για τους μουσουλμάνους παγκοσμίως, ενισχύοντας έτσι τη φιλοδοξία του Ερντογάν να τοποθετήσει τον εαυτό του ως υπερεθνικό ισλαμιστή ηγέτη.
Υπό αυτή την έννοια, η συζήτηση για το Meşihat δεν αφορά απλώς την αποκατάσταση ενός ιστορικού κτιρίου στην Κωνσταντινούπολη ή τη διατήρηση της οθωμανικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Αντιθέτως, αντανακλά έναν πολύ ευρύτερο ιδεολογικό αγώνα γύρω από το κατά πόσον η ισλαμιστική άρχουσα τάξη της Τουρκίας σκοπεύει να αποκαταστήσει το οθωμανικό μοντέλο της συγκεντρωτικής θρησκευτικής εξουσίας, ως μέρος μιας μακροπρόθεσμης προσπάθειας να αναδιαμορφώσει το τουρκικό κράτος και την τουρκική κοινωνία σε ισλαμιστική κατεύθυνση και να προβάλλει τη νεοαποκτηθείσα αυτή επιρροή στο εξωτερικό, μεταξύ μουσουλμανικών κοινοτήτων σε όλο τον κόσμο.
Nordic Monitor https://www.anixneuseis.gr/
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου