Η Αριστερά ως ΜΚΟ ή ως φορέας της Κοινωνικής Οικονομίας για την Αποασυλοποίηση της κοινωνίας; Και μια ...Μήτσος.
Η πατέντα των ΜΚΟ (Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων), παρότι συχνά ξεκινά με θετικό κοινωνικό πρόσημο, καταλήγει αρκετές φορές σε ένα μοντέλο επαγγελματικής διαχείρισης της κοινωνικής ανάγκης. Ένα μοντέλο όπου η επιβίωση του οργανισμού γίνεται αυτοσκοπός, με τις διοικήσεις τους που συχνά αμείβονται δυσανάλογα σε σχέση με τους εργαζόμενους τους και με σχέσεις εξάρτησης από κρατικά κονδύλια, χορηγίες ή απευθείας αναθέσεις. Δεν είναι λίγες όσες εμπλέκονται και σε κυβερνητικά σκάνδαλα ή όσες κατηγορούνται να συμμετέχουν σε πλυντήρια μαύρου χρήματος, και πολιτικού.
Σε αρκετές περιπτώσεις, που βεβαίως δεν εμπλέκει καθε ΜΚΟ, αυτό δημιουργεί και ένα γκρίζο πεδίο διαπλοκής με την πολιτική και οικονομική εξουσία. Δεν είναι τυχαίο ότι αντίστοιχες λογικές εμφανίστηκαν έντονα και στην πολιτική σκηνή των πρώτων δεκαετιών του 21ου αιώνα: προσωποκεντρικοί μηχανισμοί, επικοινωνιακές «εταιρείες πολιτικής διαχείρισης», think tanks, δίκτυα επιρροής και πολιτικά πρόσωπα που αναδεικνύονται περισσότερο μέσω μηχανισμών δημοσίων σχέσεων παρά μέσω ζωντανών κοινωνικών διαδικασιών.
Αντίθετα, στον χώρο της Κοινωνικής και Συνεταιριστικής Οικονομίας έχει αναπτυχθεί εδώ και δεκαετίες ένα διαφορετικό μοντέλο οργάνωσης. Ένας «Τρίτος Τομέας» ανάμεσα στο κράτος και την κλασική ιδιωτική οικονομία, ο οποίος σήμερα παράγει περίπου το 6% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι οργανώσεις αυτού του τύπου —παρά τις υπαρκτές αδυναμίες και αποκλίσεις που κι εκεί εμφανίζονται— διαθέτουν ορισμένα θεσμικά χαρακτηριστικά που τις καθιστούν πολύ πιο ανθεκτικές στη διαφθορά, στη γραφειοκρατικοποίηση και στη λογική της ανάθεσης:
Άμεσες και συμμετοχικές δημοκρατικές διαδικασίες μέσω γενικών συνελεύσεων εργαζομένων και συνεταιριστών. Περιορισμό στις μισθολογικές ανισότητες, ώστε οι αμοιβές της διοίκησης να μη μπορούν να απομακρυνθούν δραματικά από εκείνες των εργαζομένων. Οριζόντια δικτύωση και συνεργασία με άλλους συνεταιρισμούς και κοινωνικούς φορείς αντί για κλειστές ιεραρχικές δομές. Επανεπένδυση σημαντικού μέρους των κερδών στην κοινωνία, στους εργαζόμενους και στη μακροχρόνια βιωσιμότητα του ίδιου του εγχειρήματος. Παρ' ότι λειτουργούν ως "κερδοσκοπικες' ανταγωνιστικές του ιδιωτικού τομέα, δύσκολα μεταλλάσονται σε ολιγοπώλια ή ολιγοψώνια, αφού τα κέρδη τους τα επιστρέφουν με πολύ πιο άμεσο και διαφανή τρόπο πίσω στην κοινωνία (Αντί για χορηγίες για φοροαπαλλαγές των πολυεθνικών...).Το σημαντικότερο όμως είναι ίσως κάτι βαθύτερο: ότι τέτοιες δομές εκπαιδεύουν τους ανθρώπους στη συλλογική ευθύνη, στη συμμετοχή και στη συνδιαμόρφωση αποφάσεων. Δηλαδή λειτουργούν όχι μόνο ως οικονομικοί οργανισμοί αλλά και ως μηχανισμοί «αποασυλοποίησης» της ίδιας της κοινωνίας από τη λογική του παθητικού πολίτη που περιμένει διαρκώς έναν «σωτήρα», έναν αρχηγό ή μια κλειστή ελίτ να λύσει τα προβλήματά του.
Τρανό παράδειγμα εφαρμογής αυτών των αρχών αποτελεί η Mondragon Corporation στη Χώρα των Βάσκων, η οποία από το 1947 έχει αναπτύξει ένα τεράστιο πλέγμα συνεταιριστικών επιχειρήσεων, τραπεζών, βιομηχανιών, πανεπιστημίων και ερευνητικών δομών με περισσότερους από 150.000 συνεταιριστές, επηρεάζοντας καθοριστικά την τοπική οικονομία και κοινωνία. Αντίστοιχα, οι αγροτικοί συνεταιρισμοί της Ολλανδίας, έχουν μετατρέψει μια σχετικά περιορισμένη γεωγραφικσ γεωργική χώρα σε μία από τις μεγαλύτερες εξαγωγικές δυνάμεις αγροτοδιατροφικών προϊόντων στον κόσμο, βασιζόμενοι ακριβώς στη συνεργασία, την τυποποίηση και την οργανωμένη συλλογική παραγωγή. Πολύ σημαντικό ελληνικό παράδειγμα είναι και ο συνεταιρισμός εργαζομένων και πρώην ασυλοποιημένων ψυχικά ασθενών του πρώην Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Κέρκυρας. Η συμμετοχή των ίδιων των πρώην τροφίμων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και στην παραγωγική λειτουργία του συνεταιρισμού, ο οποίος λειτουργεί χωρίς επιδοτήσεις εδώ και χρόνια, συνέβαλε ουσιαστικά τόσο στην κοινωνική επανένταξή τους όσο και στην πραγματική αποασυλοποίησή τους.Ισχυρίζομαι λοιπόν ότι ένα τέτοιο μοντέλο οργάνωσης βρίσκεται πολύ πιο κοντά στις ανάγκες των πολιτικών σχηματισμών του 21ου αιώνα από ό,τι τα σημερινά παρωχημένα προσωποπαγή και αρχηγικά κόμματα-μηχανισμοί που γνωρίσαμε τις τελευταίες δεκαετίες.
Όχι μόνο ως προς τη διαχείριση των οικονομικών τους, αλλά κυρίως ως προς τον τρόπο λήψης αποφάσεων, συμμετοχής των μελών και στην διαμόρφωσης μιας νέας πολιτικής κουλτούρας.
Διότι όταν οι πολιτικοί φορείς λειτουργούν αποκλειστικά ως μηχανισμοί ανάθεσης εξουσίας σε επαγγελματικά στελέχη, επικοινωνιολόγους και κλειστούς κύκλους εξουσίας, είναι σχεδόν αναπόφευκτο να καταλήγουν σε εσωτερικές συγκρούσεις γύρω από πρόσωπα και καρέκλες αντί για παραγωγή πραγματικών κοινωνικών λύσεων.
Ίσως λοιπόν το πρόβλημα της σύγχρονης "Αριστεράς" στην Ελλάδα (ή όπως θέλετε πείτε την για να μην σας μπερδευουν οι ταμπέλες του προηγούμενου αιώνα-σημερα άνευ περιεχομένου) να μην είναι μόνο ιδεολογικό. Ίσως να είναι πρωτίστως οργανωτικό, πολιτισμικό και βαθιά δημοκρατικό. Και ίσως χωρίς νέες μορφές συλλογικής συμμετοχής, συνεργασίας και κοινωνικής συνιδιοκτησίας να συνεχίσει να αναπαράγει τις ίδιες ακριβώς παθογένειες που καταγγέλλει.
Ας την ονομάσουμε Μη-ΤΣΟ (εκ του Μη Ταλαίπωρος Συστημικός Οργανισμός) για να συνεννούμαστε.
******
ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΑΣΤΕΓΟΙ
ΓΙΑΤΙ ΜΕΙΝΑΜΕ «ΑΣΤΕΓΟΙ»: Τα κόμματα-lifestyle, τα δεξιά βαρονία και η παγίδα των αλγορίθμων
Πόσοι από εσάς κοιτάτε σήμερα το πολιτικό σκηνικό στην Ελλάδα και νιώθετε ότι δεν σας εκφράζει απολύτως τίποτα; Ότι οι παλιές ταμπέλες στέρεψαν και οι νέες «ψηφιακές» υποσχέσεις είναι απλώς βιτρίνα;Ανήκω κι εγώ σε αυτή τη γενιά που αρνείται να γίνει «οπαδός» ή απλός follower.
Μάζεψα μερικές σκέψεις για το πώς φτάσαμε εδώ –από τα δεξιά με τις βαρονίες και τα δουκάτα της, μέχρι τα κόμματα-lifestyle της κεντροαριστεράς– και θα ήθελα πολύ να διαβάσω τις δικές σας σκέψεις στα σχόλια. Είμαστε τελικά τόσοι πολλοί οι «κομματικά άστεγοι»;
Αν σας ενδιαφέρει το θέμα, διαβάστε το παρακάτω... 
-------------
Όσοι μεγαλώσαμε με την προσδοκία μιας προοδευτικής, δίκαιης κοινωνίας, σήμερα κοιτάζουμε το ελληνικό πολιτικό σκηνικό και νιώθουμε εντελώς ξένοι.
Έχουμε μετατραπεί σε «κομματικά άστεγους» και δεν είναι τυχαίο. Ζούμε την απόλυτη κρίση ενός συστήματος που έχει σαπίσει και από τις δύο πλευρές.
Από τη μία, η ελληνική Δεξιά (μαζί με τα ακροδεξιά δεκανίκια της) των παραδοσιακών βαρονιών και των οικογενειοκρατιών. Μας υποσχέθηκαν «σταθερότητα, ασφάλεια και ανάπτυξη», αλλά ανακυκλώνουν τις ίδιες αποτυχημένες νεοφιλελεύθερες συνταγές του περασμένου αιώνα.Η «ανάπτυξή» τους είναι τα funds και τα υπερκέρδη των λίγων, την ώρα που η μεσαία τάξη και οι μισθωτοί γονατίζουν από τον πληθωρισμό και την ακρίβεια.
Η «σταθερότητά» τους είναι η βίαιη υποβάθμιση της δημόσιας υγείας, της παιδείας και των θεσμών, για την σταθερή εξυπηρέτηση των κύκλων της διαπλοκής, αυτούς που σκιαγράφησε εύστοχα ο Καραϊβάζ πριν τον βγάλουν από την μέση.
Τα βαρονία της Δεξιάς δεν μπορούν να προσφέρουν τίποτα θετικό, γιατί η πολιτική τους είναι κομμένη και ραμμένη για να υπηρετεί την κυριαρχία της οικονομίας και των μεγάλων συμφερόντων πάνω στις ζωές μας.
Από την άλλη πλευρά, ο χώρος από το Κέντρο μέχρι την Αριστερά έπαθε αυτό που έπαθαν και τα social media: έγιναν κλειστά, αρχηγικά μαγαζιά όπου κυριαρχεί το φαινόμενο της αντήχησης. Μέσα σε κάθε κόμμα πρέπει να ακούγεται μόνο ή ιδια φωνή, αλλιώς "να φύγετε, να πάτε αλλού". Το ίδιο φαινόμενο που χρησιμοποιούν πολυ αποτελεσματικά και οι αλγόριθμοι που μας έκλεισαν σε ψηφιακές φούσκες για να μας πουλάνε διαφημίσεις, έτσι και οι προοδευτικές ηγεσίες μας έκλεισαν σε ιδεολογικές φούσκες για να εξασφαλίζουν τις καρέκλες τους και τους εσωκομματικούς στρατούς τους.Κοιτάξτε γύρω σας: το μοντέλο του κόμματος ή του κόμματος νεου τύπου που ξέραμε, έχει πεθάνει. Έχει αντικατασταθεί από αρχηγούς-σταρ και μέλη που συμπεριφέρονται σαν απλοί "followers" (ακόλουθοι) στο TikTok και το Facebook. Αντί για πολιτικό πρόγραμμα και λύσεις στα προβλήματα του 21ου αιώνα, έχουμε marketing και εσωκομματικούς εμφυλίους. Ή ιδεολογικά καθαρούς αναχωρητισμούς σε μοναχικά κελιά και μοναστήρια.
Όσα κόμματα συνεχίζουν να ανεμίζουν ξεθωριασμένες σημαίες, ζητώντας τυφλή υπακοή σε δόγματα και διεκδικώντας μοναδικές «αλήθειες», θα βουλιάζουν όμως όλο και περισσοτερο στην ανυποληψία. Και η αποχή, όσων δεν αναμένουν να σιτιστούν από κάποιο άμεσο ή έμμεσο ρουσφέτι, θα μεγαλώνει.
Το έχουμε δει το έργο, είναι πλέον καρατσεκαρισμένο: Οι ηγέτες-σωτήρες και οι μεσσίες τελείωσαν, από όπου κι αν προέρχονται. Μην χάνετε τον χρόνο σας περιμένοντας τον επόμενο ανακυκλωμένο ή την επόμενη αναπαλαιωμένη νάρκισσο.
Η μάχη του νέου με το παλιό θα κριθεί από εμάς. Από το αν εμείς οι ίδιοι, οι πολίτες που αρνούμαστε να γίνουμε χειροκροτητές, θα καταφέρουμε να δικτυωθούμε οριζόντια. Να μιλήσουμε ξανά για κοινές αξίες και αρχές, να επιβάλλουμε τη συμμετοχή μας και να δημιουργήσουμε δίκτυα κατανεμημένης πίστης, σπάζοντας τις κομματικές ιεραρχίες.
Πάρτε το χαμπάρι πριν ξαναπέσουμε από τα σύννεφα: η δημοκρατία ή θα γίνει ξανά συμμετοχική και ακούσασα, ή θα διολισθήσει οριστικά στον ψηφιακό και οικονομικό αυταρχισμό. Η ευθύνη είναι δική μας.
Εναλλακτικά, μπορείτε να συνεχίσετε να διχάζεστε μπροστά από το πληκτρολόγιο σας, κρίνοντας πρόσωπα και πράγματα με όρους και ορισμούς του προηγούμενου αιώνα.
Διαλέξτε!
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου