ο Άγιο Πνεύμα είναι το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας, το οποίο εκπορεύεται εκ του Πατρός. Είναι ομοούσιο με τα πρόσωπα του Πατρός και του Υιού και κατά το Σύμβολο της Πίστεως "συνπροσκυνείται και συνδοξάζεται" με τον Πατέρα και με τον Υιό, ίσο κατά τη λατρεία και την τιμή. Το Άγιο Πνεύμα εμφανίζεται στην Καινή Διαθήκη εξ αρχής να μεταδίδει υπερφυσικά χαρίσματα, υποδηλώνοντας πως το Πνεύμα είναι προσωπικός παράγοντας Θείας δυνάμεως, ιδίως δε όταν υπό του Ιησού Χριστού μαρτυρείται πως η βλασφημία προς Αυτό, αποτελεί ασυγχώρητο αμάρτημα. Ταυτόχρονα στα χωρία της Αγίας Γραφής αποκαλείται ως "Παράκλητος"[1], ο οποίος θα έλθει να αντικαταστήσει "εν πάσι παρά τοις μαθηταίς", τον απερχόμενο ήδη Κύριο.
Στις επιστολές του απ. Παύλου, το Άγιο Πνεύμα παρουσιάζεται να ερευνά τα βάθη του θεού, να διαιρεί και να ενεργεί τα χαρίσματα στα μέλη της Εκκλησίας, να κατοικεί μέσα μας έχοντας ως ναό το σώμα μας, να μας αναγεννά και να μιλά μέσω των προφητών και των θεοπνεύστων ανδρών[2]. Πρέπει να τονιστεί πως η διδασκαλία περί του Αγίου Πνεύματος κηρύχθηκε από την εκκλησία από τα αποστολικά ακόμα έτη, αλλά έλαβε οριστική διατύπωση κατά την εποχή της Α΄ και Β΄ Οικουμενικής Συνόδου, όταν και είχαν ανακύψει οι αμφισβητήσεις περί της Θεότητας του Αγίου Πνεύματος, υπό των πνευματομάχων, ιδίως δε των Ανομοίων και των Μακεδονιανών.
Η σχέση του Αγίου Πνεύματος με τον Πατέρα και τον Υιό
Το Άγιο Πνεύμα "εκπορεύεται αϊδίως[3] εκ του Πατρός"[4], και αποστέλλεται από τον Υιό, κατά την Θεία οικονομία, εν χρόνω στον κόσμο, τελειώνοντας το έργο της απολυτρώσεως, όπως ρητά αναφέρεται στο Ιωάν. 15:26[5]. Σύμφωνα με την Ορθόδοξη Εκκλησία, μόνο "ο Πατήρ αιτία εστί...του Πνεύματος"[6], και όχι και ο Υιός, όπως δογμάτισαν οι Ρωμαιοκαθολικοί με το Φιλιόκβε. "Είνε προφανές, ότι το δι' Υιού οι Πατέρες ...δεν δύνανται να εννοώσιν, ως εννοούσιν αυτό οι Λατίνοι"[7].
Το Άγιο Πνεύμα έχει την αιτιατή αρχή του στον Πατέρα, με διαφορετικό τρόπο απ' ό,τι ο Υιός. Έτσι ο Υιός γεννάται προαιωνίως, ενώ το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται προαιωνίως εκ του Πατρός, τα οποία αποτελούν και τα λεγόμενα Υποστατικά Ιδιώματα τους, δηλ. οι μή κοινές ιδιότητες που έχουν οι υποστάσεις της Τριάδας. Έτσι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Υιού εκφαντορικώς, ως ενέργεια, αλλά δια του Πατρός υπαρκτικώς[8], δηλαδή φυσικώς. Είναι χαρακτηριστικό δε πως υπό το πρίσμα της Αυγουστίνιας θεολογίας, το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται υπαρκτικώς και από τον Υιό, καταργώντας τις ακοίνωτητες ιδιότητες της Αγίας Τριάδος, παρότι ο Γρηγόριος Νύσσης, αλλά και ο πνευματικός Πατήρ του Αυγουστίνου, Αμβρόσιος Μεδιολάνων διαφωνούν αναφέροντας πως το Άγιο Πνεύμα «εν τω μήτε μονογενώς εκ του Πατρός αποστήναι, και εν τω δι αυτού πεφηνέναι»[9], ενώ ο Μέγας Βασίλειος αναφέρει, πως η διάκρισις των ιδιαζόντων (ακοινωνήτων) σημείων είναι ασύγχητος[10].
Γι'αυτό και ο ρόλος του Υιού στην ύπαρξη του Αγίου Πνεύματος δεν είναι σχέση αιτίας, αλλά συγκατάθεσης. Ο Γρηγόριος Νύσσης διευκρινίζει αυτή τη σχεση, με την εξής διάκριση «Η διαφορά Υιού και Πνεύματος ως προς την εμφάνιση στην ύπαρξη, στην έλευση, στην ύπαρξη αυτών των δύο, είναι ότι ο μεν Υιός προέρχεται προσεχώς (ήτις άμεσα) εκ του Πατρός, εκ του αιτίου, το δε Πνεύμα προέρχεται δι’ Εκείνου που προέρχεται προσεχώς, δηλαδή δια του Υιού». Έτσι τονίζει ότι «κατά αυτόν τον τρόπο, η μεσιτεία, η μεσολάβηση του Υιού στη θεία ζωή, στη θεία ύπαρξη διαφυλάττει την ιδιότητά Του ως Μονογενούς». Για να παραμείνει ο Υιός ως ο Μονογενής, πρέπει να Του αναγνωρίστεί το «προσεχώς», διότι αλλιώς θα είχαμε δύο Υιούς κατά κάποιο τρόπο. Ενώ δηλαδή η φυσική, η ουσιώδης σχέση του Πνεύματος προς τον Πατέρα δεν καταργείται, διότι στον Υιό υπάρχει όλη η θεία φύση και συνεπώς, ως προς τη φύση, κοινωνεί με τον Πατέρα και το Πνεύμα, έρχεται στην ύπαρξη δια της μεσολαβήσεως του Υιού. Αυτό δεν έχει σχέση με το Filioque στο επίπεδο της αϊδίου υπάρξεως του Θεού, γιατί τόσο ο Υιός όσο και το Πνεύμα δεν είναι αίτια. Δηλαδή, ενώ ο Υιός μπορεί κατά κάποιο τρόπο να μεσολαβεί στο να έρθει στην ύπαρξη το Άγιο Πνεύμα, αυτό δεν κάνει τον Υιό αίτιο του Πνεύματος, καθώς Το αίτιο παραμένει μόνο ο Πατήρ. Η διευκρίνιση αυτή, διατηρεί την αρχή, τη βασική Χριστιανική πίστη, ότι μόνο ο Πατήρ είναι ο αίτιος και ότι ο Υιός με κανένα τρόπο δεν μπορεί να νοηθεί ως συναίτιος της υπάρξεως του Πνεύματος.
Αγιογραφικά εδάφια περί του Αγίου Πνεύματος
Στη συνέχεια, παρατίθενται μερικά χωρία που δείκνύουν το Άγιο Πνεύμα ως πρόσωπο:
- «Ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το ΄Αγιον ό πέμψει ο Πατήρ εν τω ονόματί μου, Εκείνος υμάς διδάξει πάντα και υπομνήσει υμάς πάντα ά είπον υμίν».[11]
- «Όταν δε έλθη Εκείνος, το Πνεύμα τής αληθείας, οδηγήσει υμάς εις πάσαν την αλήθειαν. Ου γαρ λαλήσει αφ' εαυτού, αλλ’ όσα αν ακούση λαλήσει και τα ερχόμενα αναγγελεί υμίν. Εκείνος εμέ δοξάσει, ότι εκ τού εμού λήψεται και αναγγελεί υμίν».[12]
- «Είπεν δε το Πνεύμα τω Φιλίππω: πρόσελθε και κολλήθητι τω άρματι τούτω».[13]
- «Ήσαν δε εν Αντιοχεία κατά την ούσαν εκκλησίαν προφήται και διδάσκαλοι ό τε Βαρναβάς και Συμεών ο καλούμενος Νίγερ και Λούκιος ο Κυρηναίος, Μαναήν τε Ηρώδου τού τετράρχου σύντροφος, και Σαύλος. Λειτουργούντων δε αυτών τω Κυρίω και νηστευόντων, είπεν το Πνεύμα το Άγιον: "Αφορίσατε δή μοι τον Βαρναβάν και Σαύλον εις το έργον ό προσκέκλημαι αυτούς". Τότε νηστεύσαντες, και προσευξάμενοι και επιθέντες τας χείρας αυτοίς απέλυσαν».[14]
- «Έδοξεν γαρ τω Αγίω Πνεύματι και ημίν, μηδέν πλέον επιτίθεσθαι υμίν βάρος, πλην τών επαναγκές τούτων».[15]
- «Ωσαύτως δε και το Πνεύμα συναντιλαμβάνεται ταις ασθενείαις ημών, το γαρ τι προσευξόμεθα καθό δει ουκ οίδαμεν, αλλ’ αυτό το Πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών στεναγμοίς αλαλήτοις. Ο δε ερευνών τας καρδίας, οίδεν τι το φρόνημα του Πνεύματος, ότι κατά Θεόν εντυγχάνει υπέρ αγίων».[16]
- «Ημίν δε ο Θεός απεκάλυψεν δια του Πνεύματος Αυτού, το γαρ Πνεύμα πάντα ερευνά και τα βάθη του Θεού. Τις γαρ οίδεν ανθρώπων τα τού ανθρώπου ει μη το πνεύμα του ανθρώπου το εν αυτώ; Ούτως και τα τού Θεού, ουδείς οίδεν ει μη το Πνεύμα τού Θεού».[17]
- «Πάντα δε ταύτα ενεργεί το εν και το αυτό Πνεύμα, διαιρούν ιδία εκάστω καθώς βούλεται».[18]
- «Και μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιον του Θεού, εν ω εσφραγίσθητε εις ημέραν απολυτρώσεως».[19]https://el.orthodoxwiki.org/
- =====
Αγίου Πνεύματος: Σε έναν καιρό που κυριαρχεί το ψέμα, ο Παράκλητος είναι η μόνη οδός προς την Αλήθεια
Εορτάζοντας τη μεγάλη εορτή του Αγίου Πνεύματος, συνειδητοποιούμε πως το «Πνεύμα της Αληθείας» είναι ο μόνος οδηγός που θα μας βγάλει από το σκοτάδι της εποχής μας.
Εορτή Αγίου Πνεύματος: Σε μια εποχή που βασιλεύει η πλάνη και η αλήθεια έχει γίνει δυσεύρετος θησαυρός, η χάρις του Πνεύματος της Αληθείας, είναι η μοναδική ευλογία προς τον άνθρωπο που δύναται να διαλύσει τα σκοτάδια του ψεύδους.
Του Αγίου Πνεύματος σήμερα, κορυφαία εορτή της Εκκλησίας, ισότιμη με την εορτή του Πάσχα. Το Πνεύμα είναι ο Παράκλητος, ο παρηγορητής των ψυχών, το Φως του νου, ο Διδάσκαλος των θείων αληθειών, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών, ο χορηγός της ζωής, ο εγγυητής της ειρήνης. Το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός, Κύριος, με την ίδια εξουσία, την ίδια δόξα, την ίδια δύναμη με τον Πατέρα και τον Υιό. Είναι «το σὺν Πατρὶ καὶ Υἱῷ συμπροσκυνούμενον και συνδοξαζόμενον» όπως ομολογούμε κάθε φορά στο Σύμβολο της Πίστεως.
Το Άγιο Πνεύμα «μιλά» μέσα από τους Αγίους
Αυτό που κάνει τόσο θελκτικούς τους άγιους Πατέρες που θαυμάζουμε, τον Παΐσιο, τον Πορφύριο, τον Ιάκωβο και τους άλλους, είναι ακριβώς εκείνη η θεία γοητεία που εκπέμπει το Άγιο Πνεύμα, αυτή η αύρα αιωνιότητας που φυσούσε μέσα από τις θεωμένες καρδιές τους.
Έτσι εξηγείται αυτή η ανεξήγητη γλύκα που νοιώθουμε μέσα μας, όταν βρισκόμαστε δίπλα στους φωτισμένους πατέρες (είτε φυσικά – είτε νοερά), και θέλουμε να τους ακούμε, να τους βλέπουμε, να μαθαίνουμε για τη ζωή τους. Γιατί θυμίζουν στη ληθαργική συνείδηση μας πως υπάρχει κάτι άλλο, κάτι αθάνατο, αιώνιο και αληθινό. Ένα ατίμητο δώρο που προορίζεται για την ανθρώπινη φύση μας, αν αποφασίσουμε να κάνουμε το βήμα. Αυτό το δώρο δεν είναι άλλο παρά η επίσκεψη του Αγίου Πνεύματος στις καρδιές μας.
Οι Άγιοι γίνονται πρόθυμα κατοικητήρια του Αγίου Πνεύματος, και η αγαθή επήρεια του Πνεύματος είναι εκείνη που μαγνητίζει τόσο πολύ τους ανθρώπους, γιατί οι άνθρωποι έχουν φυτεμένη μέσα τους τη δίψα για τη παραμυθία, την ελπίδα, την γαλήνη, τον φωτισμό, τον εξαγιασμό που δωρίζει το Πνεύμα το Άγιο.
Η ζωή μακριά από την Εκκλησία κρατά αυτή τη δίψα σε λανθάνουσα κατάσταση, και ο άνθρωπος ψάχνει να αναπληρώσει τα δώρα, με ελεεινά υποκατάστατα. Όμως όλες οι παρηγοριές, οι ελπίδες και οι χαρές που δίνει ο χάρτινος κόσμος, δεν είναι παρά σκιές και σκόνη, μπροστά στις ευλογίες του Αγίου Πνεύματος.
Το Άγιο Πνεύμα οδηγεί την Εκκλησία σε όλη την αλήθεια
Τρανή απόδειξη της δύναμης του Πνεύματος ήταν η δράση των μαθητών του Χριστού. Από απλοϊκοί ψαράδες που δείλιαζαν και κρύβονταν για τον φόβο των Ιουδαίων, μετά την επιφοίτηση έγιναν «λέοντες πυρ πνέοντες», που τα έβαλαν με αρχές και εξουσίες και δεν δίστασαν να φτάσουν ως το μαρτύριο. Από αγράμματοι χωρικοί, έγιναν φωστήρες του πνεύματος και φύτεψαν τον σπόρο του ευαγγελίου στα πέρατα του γνωστού κόσμου.
Το Άγιο Πνεύμα ήρθε να συμπληρώσει και να συνεχίσει το σωτηριακό έργο που έκανε ο Χριστός στη γη. «Ωσεί περιστεράς» ήρθε και φώλιασε στην Εκκλησία, την συγκρότησε και την οδηγεί εις πάσα την αλήθεια μέσα στο πέρασμα των αιώνων και έως συντελείας του αιώνος. Όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας τελούνται με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Το Πνεύμα αγιάζει τους πιστούς, εκφράζεται δια των αγίων Οικουμενικών Συνόδων, γίνεται αλάνθαστος οδηγός για κάθε άνθρωπο που βαδίζει πρόθυμα και ταπεινά προς τον ανηφορικό δρόμο της σωτηρίας.
Επιστροφή στις «ρίζες» του βαπτίσματος μας
Το Άγιο Πνεύμα έχει φύση αρχοντική, πράα, λεπτεπίλεπτη, ευγενική. Σέβεται απόλυτα το αυτεξούσιο και «ὅπου θέλει πνεῖ» και πλησιάζει στην κατάλληλη στιγμή κάθε ανθρώπου.
Όλοι μας όσοι βαπτιστήκαμε, λάβαμε το άφατο δώρο του Αγίου Πνεύματος, γίναμε δοχεία θείας χάριτος. Όμως μεγαλώνοντας εισήλθαμε στην ψυχική φθορά της αμαρτίας και πολλές φορές απεμπολήσαμε την ευλογία της κατοίκησης του Πνεύματος στον θρόνο της καρδιάς μας.
Όμως μέσα από την καλλιέργεια της πίστης και την συμμετοχή στα ιερά Μυστήρια, η χάρη του Πνεύματος επιστρέφει, και κάθε ώρα και στιγμή που καθαρίζουμε την ψυχή δια της μετανοίας, το Άγιο Πνεύμα φέρνει τη λυτρωτική πνοή του και προσφέρει φως ανεκλάλητο.
Όποιος γνώρισε έστω και για λίγο το ευλογημένο χάδι του Αγίου Πνεύματος, κατάλαβε τι εστί πραγματική χαρά. Πρέπει να καταλάβουμε πως η μεγάλη δυσκολία στη ζωή αυτή, δεν είναι να προσελκύσεις την χάρη του Αγίου Πνεύματος στην ψυχή σου, άλλα να συμβιβαστείς με το να ζεις χωρίς αυτήν…https://www.sportime.gr/
===========
Σε περιμέναμε καρτερικά
Υποπτευθήκαμε ότι υπάρχεις από τις πρώτες κιόλας αράδες της Γραφής, όταν δεν μπορούσαμε να κατανοήσουμε το «ποιήσωμεν».
Πριν ακόμη γεννηθεί το φως, Σε είδαμε πάνω από τα νεαρά ύδατα της Δημιουργίας ευλογώντας τα να είναι έτοιμα να ζωογονούν. Κρυμμένος στα λόγια των Προφητών, στο χρίσμα των Βασιλέων ήσουν το προνόμιο των ολίγων σε μια Διαθήκη που αθετήθηκε από εμάς τους ίδιους. Μιλούσαν με τα λόγια Σου. Η Χάρι Σου χάραζε την πορεία τους. Η φωνή τους έπαιρνε έντασι από την προαιώνια Βουλή Σου και διαπερνούσε τους αιώνες. Ευαγγελίζονταν την ελπίδα σε ένα λιβάδι με νεκρούς. Οδηγούσες τον κόσμο στον Ιησού Χριστό με κάθε τρόπο.Στην Ανατολή του Υιού στην ανθρωπότητα βεβαίωνες πάλι επάνω από τα ρείθρα του ποταμού «του Λόγου το ασφαλές». Συνυπήρχες με την ευδοκία του Πατρός σε κάθε βήμα Εκείνου. Μας υποσχέθηκε τον ερχομό Σου και Σε αποκάλεσε «Παρηγορητή» και «Πνεύμα της αληθείας». Οσφρανθήκαμε την παρουσία Σου κλεισμένοι στον φόβο των γεγονότων. Φύγαμε από το Όρος των Ελαιών με την ελπίδα πως δε θα αργούσε η ώρα που θα εισερχόσουν χωρίς επιστροφή στις ζωές μας.
Εκείνη την Κυριακή, την Πεντηκοστή μετά το πέρασμα από τον Θάνατο στη Ζωή, βίαια διαπέρασες και καθοδικά, την πορεία του Αναληφθέντος προς τον Πατέρα. Σαν πύρινες φλόγες Σε αντιλήφθηκαν οι ανθρώπινες αισθήσεις μας. Ήσουν εκεί, στο Υπερώο, μαζύ μας. Κανένα θαύμα δε συγκρινόταν με τα όσα ζούσαμε εκείνες τις στιγμές. Κατανοήσαμε εκείνα που είχαμε δει αλλά που δεν είχαμε εμπεδώσει. Ανοίχθηκαν τα μάτια μας στη φωτοειδή πραγματικότητά Σου. Τα έθνη με έναν λόγο ζούσαν την μοναδική παρουσία Σου, πίστευσαν στον Ιησού και δέχονταν το Βάπτισμα «εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».
Από εκείνες τις στιγμές και έπειτα είσαι το αναφαίρετο προνόμιο κάθε Χριστιανού της Εκκλησίας. Δώδεκα άνθρωποι, ποτέ φοβισμένοι, ποτέ απορημένοι, ποτέ ψαράδες άλλαξαν με τη δική Σου δύναμι όλου του κόσμου τους όρους. Αν ο κόσμος σήμερα επικαλείται, έστω και επιφανειακά, έστω και υποκριτικά, έστω και βάναυσα ανθρώπινα δικαιώματα και ουσιαστικές ελευθερίες και πανανθρώπινες αξίες και ισότητα και ιδανικά διαχρονικά, αυτό συμβαίνει γιατί πρώτος Εσύ είσαι η πηγή του Αγαθού, Εσύ διδάσκεις και ορίζεις την Αλήθεια του Ευαγγελίου, Εσύ στη γραφίδα των Πατέρων, στους βίους των Αγίων πάλι Εσύ. Στην προσευχή του δικαίου η πνοή Σου και στου μετανιωμένου το κλάμμα από πίσω Εσύ. Κυλάς στων Μαρτύρων το αίμα, στην παρρησία τους μπροστά σε Θρόνους κοσμικούς, στα λείψανά τους η ευωδία και το θαύμα. Τα πάντα στην Εκκλησία κινούνται από Εσένα κι ας απελπίζεται ο ολιγόπιστος. Εσύ Την κατευθύνεις στα λιμάνια του Παραδείσου. Εσύ διαπερνάς κάθε Της στιγμή. Εσύ είσαι τα πάντα μας.
Αληθινά είσαι ο Παρηγορητής μας. Μετατρέπεις τον κόσμο σε Ζωή. Πάντα θα το κάνεις. Σε επικαλούμαστε στις Συνάξεις. Ο Πατήρ επιστρέφει πάντα με Εσένα το δώρο της ανθρωπότητας προς Εκείνον, το Σώμα του Χριστού. Τί ανώτερο από αυτό; Με Εσένα γινόμαστε παιδιά του Θεού. Μπορούμε τελικά να γίνουμε Άγιοι. Τί άλλο να ζητήσουμε;
Παράκλητε αγαθέ, Κύριέ μας, Σε περιμέναμε καρτερικά! Ήρθε η ώρα. Αποκάλυπτέ μας ολοένα τους καρπούς Σου. Αμήν.
του δ.Γρηγορίου Φραγκάκη, από την Απογευματινή Κωνσταντινουπόλεως
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου