Το βασικό συμπέρασμα από το χθεσινό διάγγελμα του Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι ότι ο πόλεμος με το Ιράν οδεύει καθαρά προς τη λήξη του, αλλά ότι εισέρχεται σε μια νέα, πιο ασταθή φάση: η Ουάσιγκτον δηλώνει πως οι «βασικοί στρατηγικοί στόχοι» της σχεδόν επιτεύχθηκαν, όμως ταυτόχρονα αφήνει ανοιχτό ένα ακόμη παράθυρο δύο έως τριών εβδομάδων για σκληρότερα πλήγματα, χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα λήξης, χωρίς καθαρό σχέδιο για τα Στενά του Ορμούζ και χωρίς οριστική απάντηση για το ιρανικό εμπλουτισμένο ουράνιο.
Με άλλα λόγια, ο Τραμπ δεν ανακοίνωσε ειρήνη· ανακοίνωσε ότι η συνέχιση του πολέμου χρησιμοποιείται πλέον ως εργαλείο πίεσης για μια καλύτερη διαπραγμάτευση.
Μέχρι χθες, η διεθνής συζήτηση ήταν αν η Ουάσιγκτον αναζητά άμεση αποκλιμάκωση. Μετά το διάγγελμα, το ερώτημα έγινε άλλο: υπό ποιους όρους θα τελειώσει ο πόλεμος και ποιος θα πληρώσει το κόστος μέχρι τότε.
Ο Τραμπ είπε ουσιαστικά ότι οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν τελειώσει τη στρατιωτική δουλειά τους, αλλά δεν δεσμεύτηκε ούτε για άμεση κατάπαυση πυρός ούτε για συγκεκριμένο διπλωματικό πλαίσιο. Αυτό εξηγεί γιατί οι αγορές αντέδρασαν αρνητικά: το πετρέλαιο ανέβηκε ξανά πάνω από τα 106 δολάρια το βαρέλι, το δολάριο ενισχύθηκε και οι μετοχές υποχώρησαν, επειδή το μήνυμα που εισέπραξαν ήταν παράταση της αβεβαιότητας και όχι κλείσιμο του μετώπου.Στο στρατιωτικό επίπεδο, το διάγγελμα θέλησε να περάσει την εικόνα της σχεδόν πλήρους επιτυχίας. Όμως το πιο δύσκολο στρατηγικό ζήτημα παραμένει ανοιχτό: το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, μεγάλο μέρος του οποίου πιστεύεται ότι βρίσκεται σε υπόγειες εγκαταστάσεις. Το Reuters σημειώνει ότι παραμένουν σοβαρά ερωτήματα για το αν έχει πράγματι κλείσει ο δρόμος του Ιράν προς πυρηνικό όπλο, ενώ το AP εξηγεί ότι τυχόν επιχείρηση φυσικής κατάσχεσης του υλικού θα ήταν εξαιρετικά πολύπλοκη, επικίνδυνη και πιθανόν θα απαιτούσε έως και περίπου 1.000 ειδικά εκπαιδευμένους στρατιώτες. Άρα ο πόλεμος μπορεί να έχει υποβαθμίσει τις ιρανικές δυνατότητες, αλλά δεν έχει ακόμη παράγει ένα καθαρό και βιώσιμο «τελικό καθεστώς ασφαλείας».
Ακριβώς γι’ αυτό, η Τεχεράνη φαίνεται να μετατοπίζεται σε στρατηγική πολιτικής αντοχής. Από τη μια πλευρά, εξακολουθεί να κρατά το κρίσιμο χαρτί του Ορμούζ, δηλαδή της βασικής θαλάσσιας αρτηρίας για το παγκόσμιο πετρέλαιο. Από την άλλη, επιχειρεί να επηρεάσει την αμερικανική κοινή γνώμη: ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν απηύθυνε επιστολή στους Αμερικανούς λέγοντας ότι το Ιράν δεν τρέφει εχθρότητα προς τον αμερικανικό λαό. Αυτή η διπλή κίνηση — οικονομικός στραγγαλισμός μέσω του Ορμούζ και πολιτικό μήνυμα προς το αμερικανικό εσωτερικό — δείχνει ότι η ιρανική γραμμή δεν είναι να νικήσει συμβατικά τις ΗΠΑ, αλλά να καταστήσει ακριβή, πολιτικά τοξική και στρατηγικά ασύμφορη μια μακρά συνέχιση του πολέμου. Αυτό είναι και το πιο ουσιαστικό μήνυμα μετά το διάγγελμα: η Ουάσιγκτον έχει στρατιωτική υπεροχή, αλλά η Τεχεράνη εξακολουθεί να έχει ισχυρή ικανότητα παρεμπόδισης. Στον αραβικό Κόλπο, η εικόνα είναι σύνθετη και όχι ενιαία. Το Κατάρ, το Ομάν και το Κουβέιτ πιέζουν παρασκηνιακά για γρήγορο τέλος του πολέμου, επειδή φοβούνται τις οικονομικές συνέπειες και τα αντίποινα. Αντίθετα, τα ΗΑΕ, η Σαουδική Αραβία και το Μπαχρέιν εμφανίζονται πιο πρόθυμα να αντέξουν μια κλιμάκωση, εφόσον αυτή οδηγήσει σε ουσιαστική αποδυνάμωση των πυραυλικών και ναυτικών δυνατοτήτων του Ιράν και, κυρίως, στην αδυναμία του να ξαναχρησιμοποιήσει το Ορμούζ ως εργαλείο εκβιασμού. Επομένως, το χθεσινό διάγγελμα δεν ενοποίησε το αραβικό στρατόπεδο· απλώς ανέδειξε πιο καθαρά ότι υπάρχουν δύο γραμμές: η γραμμή της άμεσης αποκλιμάκωσης και η γραμμή της «σκληρής ειρήνης» με προηγούμενη φθορά του Ιράν.
Στο διπλωματικό επίπεδο, η πιο ενδιαφέρουσα εξέλιξη είναι ότι η διαχείριση της κρίσης αρχίζει να ξεφεύγει από το αποκλειστικό αμερικανικό πλαίσιο. Το Reuters καταγράφει την ανάδυση νέων μεσολαβητών — Πακιστάν, Τουρκίας και Αιγύπτου — δηλαδή χωρών με δίαυλο προς την Τεχεράνη αλλά και λειτουργικές σχέσεις με την κυβέρνηση Τραμπ.
Παράλληλα, η Βρετανία συγκάλεσε συνάντηση άνω των 30 χωρών για την επόμενη μέρα στα Στενά του Ορμούζ, με τις ΗΠΑ να μην συμμετέχουν, ενώ 35 χώρες υπέγραψαν κοινή δήλωση υπέρ της ασφαλούς διέλευσης.
Την ίδια στιγμή, Γαλλία και Ιαπωνία εντείνουν τον συντονισμό τους γύρω από το Ορμούζ και την αποκλιμάκωση. Αυτό υποδηλώνει ότι, ακόμη κι αν η στρατιωτική ισχύς παραμένει αμερικανική, η διπλωματική και ναυτιλιακή διαχείριση της κρίσης πολυμεροποιείται.
Εδώ ακριβώς συναντάμε και το ζήτημα του ΝΑΤΟ. Ο Τραμπ έχει πιέσει τους συμμάχους να αναλάβουν το βάρος της ασφάλειας του Ορμούζ και έχει αφήσει να εννοηθεί ότι επανεξετάζει τη σχέση των ΗΠΑ με τη Συμμαχία.
Η γαλλική απάντηση ήταν χαρακτηριστική: το ΝΑΤΟ, είπε το Παρίσι, είναι συμμαχία για την ευρωατλαντική ασφάλεια, όχι μηχανισμός επιθετικών επιχειρήσεων στα Στενά του Ορμούζ.
Την ίδια ώρα, όμως, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ δήλωσε ότι οι σύμμαχοι συμφωνούν ως προς την απειλή που συνιστά το ιρανικό πυραυλικό και πυρηνικό πρόγραμμα και ότι κράτη της Συμμαχίας, υπό βρετανική ηγεσία και με γαλλική συμμετοχή, εργάζονται ήδη πάνω στο ζήτημα των θαλάσσιων οδών. Η εικόνα λοιπόν δεν είναι απλή «διάλυση» του ΝΑΤΟ, αλλά μετάβαση από μια αυτόματη αμερικανική ομπρέλα σε πιο αμφισβητούμενους, ad hoc συνασπισμούς, όπου η Ευρώπη θέλει ρόλο αλλά όχι με τους αμερικανικούς όρους.
Ο οικονομικός παράγοντας είναι ίσως ο πιο αμείλικτος. Η Ιαπωνία, που αντλεί περίπου το 90% του πετρελαίου της από τη Μέση Ανατολή, έχει ήδη αρχίσει να χρησιμοποιεί στρατηγικά αποθέματα. Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου αντέδρασαν άμεσα στις δηλώσεις Τραμπ, ενώ οι χρηματαγορές έδειξαν ότι δεν πιστεύουν ακόμη σε γρήγορη επαναφορά της κανονικότητας. Με απλά λόγια, το χθεσινό διάγγελμα δεν μείωσε το γεωπολιτικό premium της περιοχής· το επανέφερε. Η ομιλία του Τραμπ δεν έπεισε πως η κρίση βαίνει καθαρά προς εκτόνωση.Για τη Μέση Ανατολή αυτό σημαίνει ότι το Ορμούζ δεν είναι πια μόνο στρατιωτικό μέτωπο αλλά ο κεντρικός μηχανισμός μέσω του οποίου ο πόλεμος εξάγεται στην παγκόσμια οικονομία. Υπάρχει, τέλος, και ο αμερικανικός εσωτερικός περιορισμός, που είναι καθοριστικός για ό,τι θα ακολουθήσει. Σύμφωνα με Reuters/Ipsos, το 60% των ψηφοφόρων αποδοκιμάζει τον πόλεμο και περίπου τα δύο τρίτα θέλουν γρήγορο τερματισμό της εμπλοκής, ακόμη κι αν δεν επιτευχθούν όλοι οι στόχοι της κυβέρνησης. Αυτό εξηγεί γιατί ο Τραμπ προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο ασύμβατες αφηγήσεις: από τη μία ότι «η αποστολή σχεδόν ολοκληρώθηκε» και από την άλλη ότι χρειάζονται ακόμη σκληρά πλήγματα. Το πρόβλημα είναι ότι, όσο φθάνει νέο στρατιωτικό προσωπικό στη Μέση Ανατολή και όσο μένουν ανοιχτές επιλογές όπως νέα χτυπήματα στην ενέργεια ή ακόμη και επιχειρήσεις γύρω από το ουράνιο, τόσο η υπόσχεση για «γρήγορο τέλος» θα μοιάζει περισσότερο με τακτική ρητορική παρά με σταθερό σχέδιο εξόδου.
Η ουσία, λοιπόν, είναι η εξής: μετά το χθεσινό διάγγελμα, η Μέση Ανατολή δεν βρίσκεται πιο κοντά σε καθαρή ειρήνη, αλλά σε μια εύθραυστη ενδιάμεση φάση, όπου όλοι προσπαθούν να βελτιώσουν τη θέση τους πριν από την αναπόφευκτη διαπραγμάτευση.
Οι ΗΠΑ θέλουν να μετατρέψουν τη στρατιωτική υπεροχή σε πολιτική παράδοση όρων. Το Ιράν θέλει να αντέξει αρκετά ώστε να αποδείξει ότι δεν ηττήθηκε στρατηγικά. Οι αραβικές μοναρχίες θέλουν ασφάλεια χωρίς να πληρώσουν το τίμημα μιας ανεξέλεγκτης περιφερειακής έκρηξης. Η Ευρώπη και η Ιαπωνία θέλουν να ανοίξει το Ορμούζ χωρίς να συρθούν σε αμερικανική πολεμική λογική. Και το ΝΑΤΟ, τελικά, δοκιμάζεται όχι τόσο στο πεδίο της άμυνας, όσο στο ερώτημα αν μπορεί να παραμείνει πολιτικά συνεκτικό όταν η Ουάσιγκτον ζητά συμμαχική στήριξη για έναν πόλεμο που οι ίδιοι οι σύμμαχοι δεν νιώθουν ότι επέλεξαν. Αυτός είναι ο νέος χάρτης της κρίσης μετά το διάγγελμα Τραμπ.
https://www.anixneuseis.gr/
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου