Το διεθνές σύστημα δεν περνά μια απλή φάση παροδικής αναταραχής. Διανύει μια βαθιά, δομική ανακατανομή ισχύος, η οποία καταλύει στην πράξη τις παραδοσιακές αντιλήψεις δεκαετιών. Από πού να ξεκινήσει κανείς; Από την παλαιά εμμονή να αποτιμάται η εθνική ισχύς αποκλειστικά με τον όγκο των εξοπλισμών, ή από την αδυναμία των δυτικών ηγεσιών να αντιληφθούν ότι οι κανόνες του παγκόσμιου ανταγωνισμού έχουν ήδη αλλάξει;
Η θεωρία της «Παγίδας του Spykman» που αναπτύχθηκε από το παρόν βήμα —η οποία περιγράφει το στρατηγικό παράδοξο όπου μια ηγεμονική δύναμη εγκλωβίζεται στο δυσανάλογο και μονομερές κόστος ασφάλειας των δικτύων/διαδρόμων που η ίδια οργάνωσε— και η τρέχουσα γεωπολιτική πραγματικότητα φέρνουν στην επιφάνεια μια σκληρή αλήθεια: η αμιγώς στρατιωτική ισορροπία συνιστά πλέον μόνο μία παράμετρο σε έναν πολύ ευρύτερο, υβριδικό ανταγωνισμό. Στον 21ο αιώνα, η πραγματική επιρροή ενός κράτους συμπυκνώνεται στην έννοια της «Συνολικής Εθνικής Ισχύος» (Comprehensive National Power). Όποιος αρνείται να δει ότι η τεχνολογική πρωτοπορία, η μακροοικονομική ανθεκτικότητα, ο έλεγχος των εφοδιαστικών αλυσίδων και η διπλωματική ευελιξία πρέπει να ενταχθούν σε μια ενιαία Υψηλή Στρατηγική, είναι καταδικασμένος να τρέχει πίσω από τις εξελίξεις με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ασφάλειά του.
Η εργαλειοποίηση των πάντων
Τι σημαίνει η νέα πραγματικότητα της «Συνολικής Εθνικής Ισχύος»; Η παγκοσμιοποίηση δεν πέθανε —ακόμη—, αλλά αλλάζει βίαια μορφή. Πλέον, οι μικροεπεξεργαστές, ο έλεγχος των σπάνιων γαιών, η κυβερνοασφάλεια και η ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων είναι τα πραγματικά όπλα μαζικής επιρροής. Το βασικό κριτήριο για την παραγωγή και το εμπόριο δεν είναι πια το πού θα βρούμε το φθηνότερο εργατικό δυναμικό για να αυξηθεί το κέρδος, αλλά η εθνική ασφάλεια και η ανάγκη για τη λεγόμενη «αποκινδυνοποίηση» (de-risking).
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
1. Μείωση στρατηγικών εξαρτήσεων: Σημαίνει τη στοχευμένη προσπάθεια ενός κράτους να εντοπίσει και να κόψει τον ομφάλιο λώρο από δυνητικά εχθρικές ή απρόβλεπτες χώρες σε κρίσιμους τομείς. Δεν μιλάμε για πλήρη αποσύζευξη (de-coupling), η οποία ούτως ή άλλως είναι ανέφικτη στη σημερινή οικονομία, αλλά τουλάχιστον για τη διασφάλιση ότι κανένας δρών δεν θα έχει τη δυνατότητα να εκβιάζει κλείνοντας τη στρόφιγγα σε οτιδήποτε θεωρείται ως κρίσιμο προϊόν.
2. Μεταφορά παραγωγής σε ασφαλή εδάφη: Σημαίνει ότι στρατηγικές βιομηχανίες —όπως η κατασκευή μικροτσίπ, η παραγωγή βασικών φαρμάκων ή άλλα κρίσιμα υλικά — πρέπει να εγκαθίστανται σε χώρες που θεωρούνται γεωπολιτικά αξιόπιστες και σύμμαχοι, χωρίς κινδύνους στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή τους.
3. Προτεραιότητα της ασφάλειας έναντι του κόστους: Είναι η καθυστερημένη συνειδητοποίηση ότι το πρόσκαιρο κέρδος από έναν φθηνό διεθνή προμηθευτή κρύβει ένα τεράστιο και συχνά καταστροφικό στρατηγικό κόστος αυτοπαγίδευσης.
Τα κράτη ανακαλύπτουν —συχνά με οδυνηρό τρόπο— ότι αν δεν διαθέτεις ασφαλείς γραμμές τροφοδοσίας και διασύνδεση μέσω δικτύων, ή τεχνολογική και μακροοικονομική αυτονομία, τότε τα υπερσύγχρονα οπλικά σου συστήματα κινδυνεύουν να καταστούν απλώς ακριβά εκθέματα για παρελάσεις.
Η μεγάλη αντιπαράθεση και η στρατηγική υπερεξάπλωση
Στο επίκεντρο αυτού του ρευστού διεθνούς συστήματος βρίσκεται η υπαρξιακή, δομική αντιπαράθεση Ουάσιγκτον και Πεκίνου. Η φύση όμως αυτού του ανταγωνισμού αλλάζει.
Από τη μία, έχουμε τις ΗΠΑ, οι οποίες κινδυνεύουν από «στρατηγική υπερεξάπλωση» αφού καλούνται να λειτουργήσουν ως πάροχοι ασφαλείας στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και στον Ινδοειρηνικό, ταυτόχρονα. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να διαχειρίζεσαι πολλαπλές κρίσεις ταυτόχρονα δίχως να υποδαυλίζεις την αξιοπιστία σου. Βέβαια αυτό δεν ήταν κάτι που οι ΗΠΑ αδυνατούσαν να πετύχουν πριν μερικά χρόνια. Η διαφορά όμως είναι ότι οι ΗΠΑ σήμερα δεν είναι οι ΗΠΑ του παρελθόντος…
Από την άλλη, η Κίνα δεν βιάζεται. Χτίζει μεθοδικά ένα τείχος οικονομικής αυτάρκειας και τεχνολογικής ανεξαρτησίας, προετοιμαζόμενη για έναν μακροχρόνιο ιδιότυπο ψυχρό πόλεμο φθοράς.
Ο κυνισμός των «επιτήδειων»
Το πιο ενδιαφέρον, ίσως, —και εν μέρει αναμενόμενο— φαινόμενο αυτής της μεταβατικής εποχής είναι η συμπεριφορά των περιφερειακών δυνάμεων. Εκμεταλλευόμενες την απουσία ενός αδιαμφισβήτητου παγκόσμιου ηγεμόνα, αποφεύγουν να ενταχθούν σε στεγανά/μονολιθικά, γεωπολιτικά μπλοκ.
Εφαρμόζουν μια στρατηγική «πολλαπλών ευθυγραμμίσεων» (multi-alignment). Συμπεριφέρονται συναλλακτικά —με πρώτο διδάξαντα τις ίδιες τις ΗΠΑ που δεν διστάζουν να υπονομεύσουν ακόμη και ιστορικές συμμαχίες—, συνάπτοντας ευκαιριακές συμφωνίες ανάλογα με το τι τους συμφέρει στη δεδομένη συγκυρία. Αυτή η τάση εδραιώνει ένα πολυκεντρικό διεθνές σύστημα, εξαιρετικά πολύπλοκο, όπου η ισχύς διαχέεται και κανείς δεν μπορεί να θεωρεί καμία συμμαχία δεδομένη.
Το δικό μας ξυπνητήρι
Από πού να ξεκινήσει κανείς; Το σίγουρο είναι ότι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να πορευόμαστε με τις ψευδαισθήσεις του παρελθόντος. Είτε μιλάμε για την Ευρώπη, η οποία συχνά εγκλωβίζεται στις ατελείωτες διαβουλεύσεις των μανδαρίνων των Βρυξελλών και αδυνατεί να χαράξει ενιαία στρατηγική, είτε για το ελληνικό πολιτικό σύστημα, το οποίο ζει μονίμως στο δικό του μικρόκοσμο.
Το διεθνές σύστημα όμως δεν περιμένει. Δεν πρόκειται να επιστρέψει στην παλαιότερη κανονικότητα. Η πολυπλοκότητα ήρθε για να μείνει. Τα κράτη που θα επιβιώσουν στον 21ο αιώνα δεν θα είναι απαραίτητα εκείνα με τη μεγαλύτερη ισχύ πυρός. Θα είναι εκείνα που διαθέτουν υψηλή στρατηγική προσαρμοστικότητα. Εκείνα που μπορούν να παντρέψουν την αμυντική αποτροπή με τη διπλωματική ευελιξία και την οικονομική ανθεκτικότητα.
Σε αυτό το περιβάλλον, η αποφυγή της «Παγίδας του Spykman» προϋποθέτει τον επιμερισμό των βαρών —με ότι αυτό συνεπάγεται για τους μικρότερους δρώντες όπως η Ελλάδα— και άλλες ενέργειες που αναλύθηκαν στη σχετική ανάλυση. Η γενική διαπίστωση είναι ότι διατρέχουμε σοβαρό κίνδυνο υπό τις παρούσες διεθνείς συνθήκες εάν υποκύψουμε στον εφησυχασμό της εσωστρεφούς αδράνειας, νομίζοντας ότι τα απανωτά σοκ αφορούν μόνο τους άλλους. Αν συνεχίσουμε να κοιμόμαστε την ώρα που ο κόσμος ξαναγράφει τους κανόνες του, η πραγματικότητα θα μας ξεπεράσει και η αφύπνιση θα είναι πολύ πιο βίαιη από όσο φανταζόμαστε.
Πηγή: i-epikaira.blogspot.com
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου