Η Γεωμετρία της Ισχύος: Από τα «Τρίγωνα του Κίσινγκερ στα «Τετράγωνα» των BRICS+ και της BlackRock

 

Post2Post

Η Γεωμετρία της Ισχύος: Από τα «Τρίγωνα του Κίσινγκερ στα «Τετράγωνα» των BRICS+ και της BlackRock

Μπορεί να υπάρξει, λόγω της επιστροφής Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ, μια παλινόρθωση της παγκοσμιοποίησης των «τρίγωνων του Κίσινγκερ», σε αντιδιαστολή με τα «τετράγωνα χωρίς όραμα» της περιόδου Μπάιντεν-BlackRock απέναντι στους BRICS+?

Αυτό είναι το ερώτημα αυτού του σεντονιού γνώμης που δικαιολογεί και το προηγούμενο early warning post με κάτι ιππότες.

Η Αρχιτεκτονική της Παλιάς Παγκοσμιοποίησης (1986-2021)

Η προηγούμενη διεθνής τάξη πραγμάτων, αυτή που συνηθίσαμε να αποκαλούμε νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, σφυρηλατήθηκε σταδιακά μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Με εφαλτήριο τις οικονομικές κατευθύνσεις που αποκρυσταλλώθηκαν στην Συναίνεση της Ουάσιγκτον (Washington Consensus) στα τέλη της δεκαετίας των τοτε G5 το 86 και εδραιώθηκε ένα μοντέλο παγκόσμιου εμπορίου που εξυπηρετούσε την απόλυτη κυριαρχία του δολαρίου ως του κύριου αποθεματικού νομίσματος στις διεθνείς συναλλαγές.

Πάνω σε αυτή την οικονομική αρχιτεκτονική, ο Χένρι Κίσινγκερ είχε ήδη θεμελιώσει την περίφημη «πολιτική των τριγώνων», η οποία αποτέλεσε το κεντρικό δόγμα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής για μισό αιώνα.

Το δόγμα αυτό στηριζόταν σε ένα σύστημα ασφαλείας με πυρήνα τις ισχυρές δυτικές οικονομίες (ΗΠΑ, Μ. Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιαπωνία).

Στο πλαίσιο αυτό, διαμορφώθηκε ένα πλήθος τριγωνικών εμπορικών και αμυντικών σχέσεων, όπου οι ΗΠΑ λειτουργούσαν πάντα ως ο «ισορροπιστής- εγγυητής» ανάμεσα σε περιφερειακές δυνάμεις. Πχ Ελλάδας Τουρκία. Το κεντρικό αυτό δόγμα συνοδευόταν από το αξίωμα του Κίσινγκερ: «Όποιος ελέγχει το χρήμα, ελέγχει τον κόσμο». Επί της ουσίας, επρόκειτο για τη συνέχεια της στρατηγικής του «διαίρει και βασίλευε» της βρετανικής αποικιοκρατίας, αλλά υπό νέα, αμερικανική διεύθυνση.

Αυτή η πολιτική της εξαναγκαστικής διπλωματίας, των τοπικών συγκρούσεων και των γεωπολιτικών παρεμβάσεων πέτυχε τον πρωταρχικό της στόχο: οδήγησε στην απομόνωση και τελικά στην κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Έτσι, άνοιξε ο δρόμος για την εποχή της απόλυτης μονοκρατορίας του δολαρίου και, μετά την περίοδο Ρήγκαν-Θάτσερ, για την ιδεολογική κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού.

Η Σταδιακή Διάβρωση και το Ορόσημο του 2021.

Η ανάσχεση αυτής της τάξης πραγμάτων ξεκίνησε ουσιαστικά με την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η οποία προκλήθηκε από το σκάσιμο της φούσκας των τοξικών ομολόγων. Η διαχείριση της κρίσης μέσω της διόγκωσης των κρατικών χρεών μετατόπισε τα κέρδη των ελίτ στην παραοικονομία των χρηματιστηριακών παιγνίων. Οι επενδυτές γύρισαν την πλάτη στην πραγματική οικονομία, στρεφόμενοι σε βραχύβιες τοποθετήσεις υψηλού ρίσκου μέσω του σκιώδους παρατραπεζικού συστήματος (shadow banking) και των επενδυτικών κεφαλαίων (funds).

Αυτό το μοντέλο εμφάνισε δομικές αρρυθμίες ήδη από το 2018, όταν ο εμπορικός πόλεμος του Τραμπ με την Κίνα και οι προστατευτικές του πολιτικές προκάλεσαν κρίση στην παγκόσμια προσφορά και ζήτηση — μια οικονομική επιβράδυνση που στη συνέχεια «κουκουλώθηκε» από την πανδημία του Covid-19. Η εξέλιξη αυτή έφερε στην επιφάνεια μια μεγάλη αλήθεια:

Η μετατόπιση της παραγωγής:

Ο κύριος όγκος της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής είχε ήδη μεταφερθεί στην Ασία (κυρίως στην Κίνα και την ανερχόμενη Ινδία), με τις ελίτ της Δύσης να περιορίζονται στα πολύ πιο κερδοφόρα παιχνίδια του καζινοκαπιταλισμού.

Το επίσημο τέλος αυτού του τύπου παγκοσμιοποίησης επισφραγίστηκε στη Σύνοδο των G7 στην Κορνουάλη το 2021. Εκεί αναγνωρίστηκε η ανάγκη μετάβασης σε μια νέα φάση (περιφερειοποίησης), η οποία λειτούργησε και ως το βαθύτερο υπόστρωμα για τον πόλεμο στην Ουκρανία — τη «μητέρα των συγκρούσεων» για την οριοθέτηση δύο διακριτών ζωνών εμπορίου: της «Ευρασίας» και της «Δύσης». Ας την λέμε φάση μετα-παγκοσμιοποιησης αυτή που βιώνουμε τώρα με τους πολέμους στην Ουκρανία, την Παλαιστίνη και το Ιράν.

Η Αντίδραση των BRICS+ και η Απάντηση του Μπάιντεν.

Την ίδια στιγμή, ο υπόλοιπος πλανήτης άρχισε να οργανώνεται γύρω από νέες εμπορικές συμπράξεις με επίκεντρο την Κίνα, ενσωματώνοντας στρατηγικούς ενεργειακούς παίκτες όπως το Ιράν. Η διαδικασία αυτή κορυφώθηκε με τη δυναμική διεύρυνση των BRICS+ και την εκπεφρασμένη πρόθεσή τους στη Σύνοδο του Καζάν να προχωρήσουν στη δημιουργία ενός εναλλακτικού νομισματοπιστωτικού συστήματος και ενός νέου συνθετικού αποθεματικού νομίσματος που θα αμφισβητήσει το δολαριακό κατεστημένο.

Ο Κίσινγκερ, διακρίνοντας τη γεωπολιτική διολίσθηση των ΗΠΑ λόγω της απομονωτικής τακτικής της πρώτης θητείας Τραμπ, είχε συμβουλεύσει τη μετέπειτα κυβέρνηση Μπάιντεν να επιδιώξει έναν συμβιβασμό με την Κίνα, ηγούμενη παράλληλα μιας προσπάθειας δημιουργίας ενός πολυπολικού κόσμου. Στόχος ήταν να κερδηθεί πολύτιμος χρόνος για το δολάριο μέσα από τη συμμετοχή των ΗΠΑ σε νέα, πολυμερή γεωμετρικά σχήματα («τετράγωνα»).

Έτσι ξεδιπλώθηκε η στρατηγική Μπάιντεν:

1. Αποχώρηση από το Αφγανιστάν: Εγκαταλείφθηκε μια κοστοβόρα παρουσία που δεν απέδιδε καρπούς, αφήνοντας την περιοχή στη σφαίρα επιρροής του Πεκίνου.

2. Το Μοντέλο της BlackRock:

Στην Κορνουάλη το 2021, θεσμικοί κολοσσοί όπως η BlackRock ανέλαβαν να σχεδιάσουν τον «νεοφιλελευθερισμό 2.0», βασισμένο στην Πράσινη Μετάβαση και την πλήρη ψηφιοποίηση του χρήματος.

3. Η Ρωσική Αντίδραση:

Το καθεστώς Πούτιν αισθάνθηκε ότι απειλείται άμεσα από αυτή την Πράσινη Μετάβαση, καθώς η σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα στερεί σε βάθος χρόνου από τη Ρωσία (και τις χώρες του OPEC) την κύρια πηγή εσόδων τους. Η εισβολή στην Ουκρανία και οι επακόλουθες κυρώσεις επιτάχυναν τη γεωπολιτική ρήξη, προκαλώντας σοβαρό ενεργειακό και πληθωριστικό κόστος στην Ευρώπη.

Αντί για μια ενιαία ασιατική σύμπραξη, ο κόσμος άρχισε να χωρίζεται ανάμεσα στους BRICS+ και σε αμερικανοκίνητα «τετράγωνα»:

Το QUAD: ΗΠΑ, Ινδία, Αυστραλία και Ιαπωνία, με στόχο την ανάσχεση της Κίνας στον Ινδο-Ειρηνικό.

Το I2U2: Ινδία, Ισραήλ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και ΗΠΑ, ως μοχλός πίεσης προς τη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο και την Τουρκία για να μην προσδεθούν στο άρμα των BRICS+. Παρά τις γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, το σχήμα αυτό δείχνει ότι το ελεγχόμενο ψηφιακό δολάριο δεν είναι ακόμη έτοιμο να επιβληθεί πλήρως.

Η Αναταραχή στη Λατινική Αμερική:

Ενώ η Βραζιλία ηγείται της προσπάθειας για περιφερειακή νομισματική ενοποίηση σε σύνδεση με τους BRICS+, η ξαφνική στροφή της Αργεντινής προς τη δολαριακή σφαίρα επιρροής ήρθε για να ανακόψει προσωρινά αυτή τη δυναμική.

Οι Τυφλές Πλευρές του Νέου Δόγματος

Αυτό το σύστημα πολυμερών συμμαχιών («τετραγώνων») αντιμετωπίζει δομικά προβλήματα επειδή αγνοεί τις νέες αντικειμενικές πραγματικότητες:

Η Γεωγραφία του Φυσικού Αερίου:

Η μετάβαση στο φυσικό αέριο ως στρατηγικό μεταβατικό καύσιμο απαιτεί σταθερούς επίγειους και υποθαλάσσιους αγωγούς και κρίσιμους κόμβους ελέγχου, στοιχεία που δεν συμβαδίζουν με γεωγραφικά ασύνδετα πολιτικά σχήματα.

Ψηφιακά Νομίσματα και το Web3 και 4:Το ηλεκτρονικό εμπόριο και τα αποκεντρωμένα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία κινούνται έξω από τα παραδοσιακά κανάλια ελέγχου (SWIFT, κεντρικές τράπεζες) και η δυναμική τους ξεπερνά πλέον την τρέχουσα γενιά των αμερικανικών ή κινεζικών τεχνολογικών κολοσσών.

Ο Ρόλος της Ινδίας: Το Νέο Δελχί επιλέγει μια πολυδιάστατη στρατηγική εξισορρόπησης· συμπράττει με τη Δύση λόγω του φόβου της προς την Κίνα, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς με την Ευρασία, αποκομίζοντας οφέλη από παντού.

Η Ανάδυση της Αφρικής: Η αφρικανική ήπειρος μετατρέπεται στον κύριο τροφοδότη πρώτων υλών και τροφίμων. Εκεί η δυτική επιρροή υποχωρεί σταθερά υπέρ των «ήπιων» αλλά επιθετικών επενδύσεων της Κίνας και της Ινδίας, καθώς και της στρατιωτικής/πολιτικής διείσδυσης της Ρωσίας και της Τουρκίας.

Η Επιστροφή του Τραμπ και η Ελληνική Στρατηγική Επιβίωσης

Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, η επιχειρούμενη διόρθωση υπό το σύνθημα "Make America Great Again" από το δίδυμο Τραμπ-Μασκ δεν μπορεί να επαναφέρει τη συνταγή του Κίσινγκερ. Είναι αδύνατον να αποκολληθεί η Ρωσία από τα ενεργειακά της συμφέροντα στην Ασία, όπως είναι αδύνατον να επιστρέψει αυτούσια η βιομηχανική παραγωγή στις ΗΠΑ.

Οι δυτικές ελίτ έχουν εθιστεί στα γρήγορα κέρδη της χρηματοπιστωτικής φούσκας, την ώρα που η Κίνα παράγει πλέον νέα τεχνολογία με ρυθμούς που η Δύση αδυνατεί να καταναλώσει. Αυτό εξηγεί και την πρόσφατη, ρε Pragmatic στροφή του Τραμπ υπέρ των κρυπτονομισμάτων, ως μια προσπάθεια εύρεσης ενός εναλλακτικού ψηφιακού σωσιβίου για την αμερικανική ισχύ.

Για την Ελλάδα, η κατανόηση αυτής της νέας δυναμικής αποτελεί όρο εθνικής επιβίωσης. Η μονομερής και δογματική πρόσδεση σε παρωχημένες πολιτικές μιας οικονομικά στάσιμης Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί επικίνδυνο βαρίδι.

Αναζητείται μια νέα, ρεαλιστική εθνική στρατηγική η οποία θα πρέπει:

Να αποτρέψει τον εγκλωβισμό της χώρας στην καθοδική πορεία της ΕΕ.

Να προασπίσει με αυτοπεποίθηση τα κυριαρχικά και οικονομικά μας συμφέροντα.

Να αναδείξει τη χώρα σε έναν κόμβο Πολυδιάστατης Διπλωματίας (Διαμεσολάβηση, Διαβούλευση, Διπλωματία) ανάμεσα στις διαφορετικές ζώνες του πολυπολικού κόσμου. Πρωτοβουλίες όπως το Φόρουμ Αρχαίων Πολιτισμών δείχνουν τον δρόμο της έξυπνης ισχύος που πρέπει να ανακτηθεί.

Να ενισχύσει την εγχώρια παραγωγική βάση και τη συμμετοχή μας στον διεθνή καταλογισμό εργασίας μέσα από την αξιοποίηση των ενδογενών μας πόρων.

Η επίλυση αυτής της γεωπολιτικής εξίσωσης είναι σαφώς δύσκολη. Για τις εύκολες λύσεις υπάρχουν πάντα οι εγχώριες ελίτ και οι τεχνοκράτες που έχουν εκπαιδευτεί μονομερώς σε στατικά ακαδημαϊκά δόγματα του περασμένου αιώνα, αδυνατώντας να συλλάβουν την κίνηση της ιστορίας.

Αυτοί, όποτε χρειάστηκε να διαχειριστούν τις τύχες του τόπου, μετρήθηκαν, ζυγίστηκαν και βρέθηκαν τραγικά ελλιποβαρείς.

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων