ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΣΕΛΙΔΑ ΑΝΑΡΤΩΝΤΑΙ ΑΠΟΨΕΙς ΓΝΩΣΤΩΝ ΚΑΙ ΑΓΝΩΣΤΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ ΟΙ ΔΙΚΕΣ ΣΑΣ,ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΠΟΙΚΙΛΑ ΘΕΜΑΤΑ..ΟΛΕΣ ΟΙ ΑΠΟΨΕΙς,ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΑΥΤΕΣ ΜΕ ΤΙς ΟΠΟΙΕΣ ΔΕΝ ΣΥΝΤΑΣΣΟΜΑΙ Η ΙΔΙΑ..ΑΛΛΩΣΤΕ ΕΔΩ ΑΠΟΦΕΥΓΩ-ΠΛΗΝ ΕΛΑΧΙΣΤΩΝ ΕΞΑΙΡΕΣΕΩΝ ,ΟΤΑΝ ΚΡΙΝΩ ΣΚΟΠΙΜΟ-ΝΑ ΕΚΘΕΤΩ ΤΙΣ ΔΙΚΕΣ ΜΟΥ ΘΕΣΕΙΣ...



Σάββατο, 23 Ιουλίου 2016

ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΜΑΣ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ...

Τα θεμέλιά μου στα βουνά*«…»Τα θεμέλιά μου στα βουνά»… η δημιουργία του Ελλαδικού χώρου και οι αγώνες των Ελλήνων»

Μια γεωλογική προσέγγιση κυρίως του ποιήματος «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη.
Γράφει ο Καθηγητής Νεοτεκτονικής—Παλαιοσεισμολογίας του τμήματος Γεωλογίας και Κοσμήτωρ της Σχολής Θετικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κος Σπύρος Παυλίδης.
Την ιστορία που θα σας αφηγηθώ για το πώς γεννήθηκε και εξελίχθηκε αυτός ο χώρος που ονομάζεται Αιγαίο, ο Ελλαδικός χώρος, δεν θα την ιστορήσω με αυστηρούς γεωεπιστημονικούς όρους, ούτε θα την υμνήσω για να γλυτώσω από τη σαγήνη της. Θα προσπαθήσω να την εκφράσω με ένα τρόπο ανάμικτο, με τις κεραίες ανίχνευσης της ιστορίας, της αρχαιολογίας, της παράδοσης, μα πάνω απ᾽ όλα με το απόσταγμα των γεωεπιστημών, μέσα από τα γεωσπαράγματα που προσπαθούν να μας μιλήσουν, με μια βιωματική προσέγγιση. Ο καθείς με τον έρωτά του, με πόνο υπάρξεως, πόνο πικρόγλυκo, γιατί «… εντολή μας αυτός ο κόσμος και γραμμένος μες στα σπλάχνα μας είναι» κατά τον Ελύτη.
Ό,τι έχουμε και δεν έχουμε βρίσκεται σ’ αυτό το χώμα, τα βουνά και τις πεδιάδες μας, τα νησιά και τα πελάγη μας «ό,τι άξιον εστί, ό,τι στ’ αλήθεια ανέπαφο, το φυλάει η γη, που έχει στοιχειώσει μέσα στα ζωντανά φαντάσματα της: Ίσκιοι, ευχές στην πέτρα, κομμένα κεφάλια και χέρια σε μάρμαρο, όστρακα κραυγών σε πηλό, η κεντημένη κυρά-Πηνελόπη, η Αρετούσα σαν σε άδειο παράθυρο, η Λυγερή του τραγουδιού και του Άδη, τα πουλιά και οι ιερείς, οι χαιρετισμοί στο Ρόδο το Αμάραντο, τα οστά μας άνθη της αύριον, οι Άγιοι αχειροποίητοι, και τα εικονίσματα και τα τέρατα και τα σημεία και το λιγοστό νερό και οι σάτυροι και οι νύμφες και ό,τι άλλο μας κάνει να νιώθουμε ποιο είναι το «νυν» και ποιο το «αιέν» του κόσμου» γράφει ο Τάσος Λιγνάδης ερμηνεύοντας το « Άξιον Εστί» του μεγάλου νομπελίστα ποιητή μας.
Μαζί με το νερό του υπεδάφους οι ρίζες τραβούν μνήμες του λαού μας, αγάπη και έχθρα, τη χθόνια φύση μας, τους πολιτισμούς μας που θάφτηκαν κι αργούν να ξανανθίσουν, τραβούν αλληλέγγυες τη ζωή και την ποίηση, γι᾽αυτό επιχειρώ να συνδέσω τη γεωϊστορία αυτού του τόπου, ρίζες πολύ βαθιές, με την ποίηση.
«Χωρίς τη μνήμη δεν υπάρχει τίποτε. Μόνον όταν θυμάσαι, υπάρχεις στ᾽ αλήθεια. Και μόνον όταν υπάρχεις στ᾽αλήθεια, είσαι στ᾽αλήθεια ελεύθερος» (Ελύτης). Ελευθερία είναι η μνήμη μας. «Η μνήμη» όμως «όπου και να την αγγίξεις πονεί» γράφει ο άλλος μεγάλος νομπελίστας ποιητής μας Γιώργος Σεφέρης. Αλλοίμονο, αν στερηθούμε τη μνήμη μας. «Πάνω σ᾽αυτή σα σε τεντωμένο σχοινί ισορροπούμε και υπάρχουμε» συνεχίζει ο Λιγνάδης. «Χωρίς τη μνήμη είμαστε σκιάχτρα ζωής, κίβδηλα όντα, υβρίδια της Βαλκανικής, της Ανατολής, της Ευρώπης» και της παγκοσμιοποίησης. «Σβήνοντας ένα κομμάτι από το παρελθόν είναι σαν να σβήνεις και ένα αντίστοιχο κομμάτι από το μέλλον» (Σεφέρης).
Θα προσπαθήσω στη συνέχεια να σας οδηγήσω σ᾽ ένα σύντομο ταξίδι για τη μνήμη του χώματος και της ύπαρξής μας μέσα από τα δίχτυα της ποίησης και τα μονοπάτια της επιστήμης. Θα μπορούσα να περιοριστώ στην πεζή γλώσσα της γεωλογίας, ή να την επενδύσω με τις υπερβατικές ρήτρες του μύθου και πάνω απ᾽όλα της ποίησης. Θα επιχειρηθεί όμως το αντίθετο. Θα επενδύσω την ποίηση με την επιστήμη και τους αγώνες αυτού του λαού, μέσα από τις πύρινες λέξεις του ύμνου της Γενέσεως του εθνικού μας ποιητή, επιτρέψτε μου να αποκαλώ έτσι τον Οδυσσέα Ελύτη, τους ύμνους και τα αναγνώσματα, τους ψαλμούς και τα άσματα, τη «Συνείδηση της Πετραίας γης» και την συνείδηση του Ελληνικού Μύθου.Αν και η ποίηση δεν εκφράζει αλήθειες με την επιστημονική σημασία της λέξης, χρησιμοποιεί όμως την επιστήμη και τη φιλοσοφία των άλλων, όταν τα χρειάζεται, όπως επισημαίνει ο Γιώργος Σεφέρης. Η ποίηση δεν είναι για προσωπικές εξομολογήσεις, και αν τις κάνει, δεν είναι αυτές που τη σώζουν. Δεν προσπαθεί να εκφράσει την προσωπικότητα των ποιητών, μάλλον προσπαθεί την καταργήσει, όπως έγραφε ο Έλιοτ. Το ίδιο και ο μύθος, με τον πυρήνα μιας πραγματικότητας, την απλότητα και την ψυχαναλυτική του δύναμη και γοητεία, δεν μπορεί να εκφράσει τη σημερινή επιστημονική πραγματικότητα, αλλά μπορεί να την επενδύσει και να την κάνει περισσότερο ελκυστική, γιατί οι άνθρωποι ήταν πάντα μυθοπλάστες, γιατί ο μύθος είναι πρόσμειξη της πραγματικότητας με τη μυθοπλασία, γιατί είναι αλληγορικός, κατανοητός και καταλυτικός για την ανθρώπινη σκέψη.
Ο αρχαιοελληνικός μύθος θεωρεί την Γη – Γαία, θεότητα που ενσαρκώνει το ρόλο της Γης ως αρχή της ζωής. Είναι αυθύπαρκτη και αγέννητη. Ονομάζεται Μεγάλη Μητέρα, Παμμήτωρ, Παντοδύναμη και Υπέρτατη Θεά. Η Γαία με τον Έρωτα αποτελούν τα πρώτα «όντα» μετά το Χάος. Γη και έρωτας, τι ποιητική, γλαφυρή και ουσιαστική έκφραση! Από το όνομα αυτής της μεγάλης θεάς προέκυψε το όνομα της Γης (Γαία-Γα-Γη) και στη συνέχεια της επιστήμης που τη σπουδάζει της γαιω- ή γεω-λογίας. Επίσης, προς τιμήν της θεάς δόθηκε και στη νέα θεωρία, που δέχεται ζωντανό τον πλανήτη μας, ο όρος «Γαία» (Gaia), συνδέοντας έτσι το μύθο με τη σύγχρονη επιστήμη. Μεγάλο άλμα αλήθεια για να καλύψει ένα φαινομενικά τεράστιο χάσμα.
Η Γαία ως θηλυκή θεότητα πρέπει να δημιουργήθηκε ως έννοια με την πρώιμη ανάπτυξη των αγροτικών κοινωνιών, με το πέρασμα από τη μεσολιθική στη νεολιθική εποχή (10.000 έως 6.000 πριν), με ρίζες πιθανόν ακόμη και στην παλαιολιθική εποχή. Είναι γνωστή στη Μέση Ανατολή, τη Μικρασία και την Ελλάδα ως Ναμμού, Αστάρτη, Ιαχού, Κυβέλη (Ku-be-la), Πανδώρα, Αστάρτη-Αφροδίτη, Da-meter → Δήμητρα (=Μητέρα Γη). Εστία (Vesta), Πενισουτία, Κυβέλη, Δινδυμήνη, Βερεκυνθία, Καλή Θεά, Ιδαία θεά, Σεμέλη.
Στο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα της ανθρώπινης ιστορίας κυριάρχησε στα όρια του μύθου η θρησκευτική εικόνα της στοργικής μητέρας (γη → χθων→ φύση). Η θεά είναι η ίδια η Φύση, η Γη. Είναι ενσάρκωση της αιωνιότητας της ύλης, αρχή όλων των όντων, αρχή της ζωής, πηγή της γνώσης. Η «άφθαρτη» και «ακούραστη» Γη είναι ακόμη πιο πάνω κι από τους θεούς, «θεων τε ταν υπερταταν, Γαν», κατά τον τραγικό ποιητή Σοφοκλή. Η Γαία ουσιαστικά ενσαρκώνει το γενικό κοσμικό πλαίσιο, όπου αναπτύσσεται η ζωή, ή ακόμη καλύτερα αποτελεί η ίδια ένα αδιάρρηκτο σύστημα με τη ζωή. Οι σταγόνες του αίματος του Ουρανού παραλαμβάνονται από τη Γαία ως σταγόνες ζωής. Από τον Ησίοδο και μετά καταγράφεται στη γενεαλογία των ανθρωπόμορφων θεών ως Ρέα. Η ελληνική μυθολογία θέλει αυτή τη θηλυκή θεότητα να γίνεται μητέρα του Δία, αρσενικού θεού πλέον.
Δευκαλίων και Πύρρα_πίνακας του Peter_Paul_Rubens_wikipedia (2)
Δευκαλίων και Πύρρα_πίνακας του Peter_Paul_Rubens_wikipedia

Τα παιδιά της Γαίας, σύμφωνα με μια εκδοχή του μύθου, ξεκινούν από τα έγκατα της Γης («Γαίης εν κευθμώνι»). Το μαντείο των Δελφών πρώτα ανήκε στη Γαία, ενώ στο μαντείο της Δωδώνης τιμώνταν παράλληλα ως μία από τις αρχαιότερες θεότητες. Στα καθημερινά έθιμα τη Γαία την τιμούσαν στην οικία, στο γάμο ως κουροτρόφο, και στο θάνατο στη γιορτή των νεκρών (Νεκύσια), με τη «θυσία των ωραίων απάντων», όπου συμβολίζεται η ζωή που ξεπηδά μέσα από το θάνατο. Τα Ελευσίνια Μυστήρια είχαν την καταγωγή τους στη λατρεία της γήινης θεότητας. Στο μύθο του Δευκαλίωνα, Λάας σημαίνει πέτρα αλλά και Λαός. Οι πέτρες που πετούσε ο Δευκαλίωνας μεταμορφώνονταν σε άνδρες και αυτές που πετούσε η Πύρρα μεταμορφώνονταν σε γυναίκες. Από την πρώτη πέτρα που πέταξε ο Δευκαλίωνας προήλθε ο Έλληνας, γενάρχης των Ελλήνων. Εμφανίζεται πάλι έμμεσα η γη να δημιουργεί από τα δικά της υλικά, ξανά τους ανθρώπους. Από την πρωτοελληνική λέξη λάας (=πέτρα) διασώζεται στη νεοελληνική η λέξη λατομείο (τομή της πέτρας).
Παράλληλα με τη στοργική, γλυκιά θηλυκή θεότητα, τη μάνα γη (Γαία), αναπτύσσεται στην ελληνική μυθολογία συμπληρωματικά, μια άλλη, ισχυρή αρσενική θεότητα, ο Ποσειδώνας, που εκφράζει τη διαρκή χρόνια μεταβολή της κατάστασης της Γης, τη γνώση, αλλά και την κινητήρια δύναμη των αλλαγών που συμβαίνουν στο εσωτερικό της, στην επιφάνειά της, στην ατμόσφαιρα και ειδικότερα στη θάλασσα. Ο Ποσειδώνας, γιος της Ρέας=Γαίας και του Κρόνου από τη μυκηναϊκή ακόμη εποχή (Πο-σε(ι)-δα-ος) και στους Ορφικούς ύμνους «γαιήοχος» (αυτός που φέρει τη γη), «βαρύκτυπος» (που βροντά δυνατά), «εννοσίγαιος» (αυτός που σείει τη γη και τη θάλασσα).
Δεν είναι επίσης τυχαίο το ότι σύμφωνα με σχετική παράδοση συμπληρώνει αργότερα τη λατρεία της Γαίας στους Δελφούς, ως σύζυγός πλέον της Γαίας. Μια άλλη συμβολική επίσης ιδιότητα του Ποσειδώνα, σύμφωνα με τον Ησίοδο, είναι ότι κρατά τις δυνάμεις του εσωτερικού της Γης, τους Τιτάνες, υπό τον έλεγχό του στα τάρταρα. Εγγυάται δηλαδή την τάξη του φυσικού κόσμου. Η Γαία, ενέπνεε το σεβασμό, το φόβο και την αγάπη για το ζωντανό γεωσύνολο.
Απόσπασμα Θεαίτητου από μεσαιωνικό χειρόγραφο του Κλαρκιανού _Οξφόρδη, Bodleian Library, Clarke 39_wikipedia
Όμως δεν θα σταθούμε στο μύθο, γιατί γίνεται πολλές φορές αναχρονιστικός και κατά τον Θουκυδίδη «ο αποκλεισμός του μυθώδους από την ιστορίαν μου (του) ίσως την καταστήσει ολιγώτερον τερπνήν, αλλα περισσότερο ωφέλιμον». Το ίδιο ίσχυε και για την επιστημονική προσέγγιση που διαμόρφωσε ένα εντελώς καινούργιο και διαφορετικό κοσμοείδωλο.
Γιατί επιλέγεται το «Άξιον Εστί» του Ελύτη;
Γιατί σ᾽αυτό ο Ελύτης μιλάει για την γένεση, την δημιουργία του Αιγαίου, με ποιητική, υπερβατική γλώσσα σχεδόν βιβλική, όπου προσδιορίζει τα θεμέλια μας και τους αγώνες του λαού μας, ότι δηλαδή είναι και το περιεχόμενο αυτής της ομιλίας.


Απόσπασμα «Θεαίτητου» από μεσαιωνικό χειρόγραφο του Κλαρκιανού _Οξφόρδη, Bodleian Library_wikipedia
Γιατί ο Ελύτης έχει την αίσθηση της αδιαίρετης Ελληνικής γλώσσας από τον Όμηρο ίσαμε σήμερα. «Μοναχή έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου» γράφει. Γιατί η Ποίηση αγγίζει τη Λογική όπως υποστηρίζει και ο Μαρωνίτης, γιατί «στις λέξεις υπάρχει πάντα ένα πείραμα», κατά τον Καρούζο και το πείραμα, η επιβεβαίωση της παρατήρησης και της μέτρησης είναι επιστήμη. «Έστιν ουν επιστήμη δόξα (γνώση) αληθής μετά λόγου» κατά τον Πλάτωνα (Πλάτων, Θεαίτητος), «λόγου ορθού» κατά τον Αριστοτέλη.Γιατί τέλος στους ποιητές μας βρίσκουμε τις διασπαραγμένες φωνές του Θαλή, του Ηράκλειτου, του Δημόκριτου, του Επίκουρου, την πεμπτουσία του Αριστοτέλη ή την πλατωνική «μείξιν των εναντίων» εκεί όπου υπάρχουν «γαλήνιοι αμφορείς, όρθιοι κίονες, εράσμιες κόρες με τα πέτρινα χέρια» (Ελύτης), τον Απόλλωνα και τον «Ήλιο τον ηλιάτορα», τις αχειροποίητες εικόνες, τις νύμφες και τις νεράιδες, προσωποποιήσεις μιας υπέροχης φύσης, της ελληνικής γης. Βρίσκουμε την Παναγιά με τα μύρια ονόματα, την Παναγιά τη βρεφοκρατούσα, τη γιάτρισσα, την μοναδική στη Σαντορίνη Παναγιά του Καλού, την Παναγιά Γοργόνα της Λέσβου, αλλά και την Παναγιά την Αγριοελιώτισσα στα Χαβριάτα της Κεφαλονιάς. «Δόξα και Πάθη». Σαραντάπορα και φαράγγια. Φανταστικά ζώα και απολιθώματα. Κύκλωπες, με τη στενότητα όρασης και αντίληψης, που συμβολίζουν τον παλαιολιθικό άνθρωπο και Ευρωπαίους, αυτούς που αντιλαμβάνονται τον κόσμο με ευρύτητα πνεύματος.
Σαλπίσματα, σφυρίγματα, πυρίχιοι, μπουνάτσα, γαρμπής, σορόκος ή πουνέντες. Αφροδίτες και Κέρβερους, «τα νησιά με το σπόνδυλο κάποιανου Δία» (Ελύτης), τα είδωλα των τοπίων, που τα συνθέτουν η φύση, ο λαός, η παράδοση και το μυστήριο του κάλλους των. Μέσα σ᾽αυτά διαδραματίζονται οι φυσικές αλλαγές και το ανθρώπινο δράμα, η Ζωή με το Θάνατο και την Ανάσταση, η απολιθωμένη πέτρα και τα αιώνια κύματα της θάλασσας, ο χορός, το τραγούδι και το μοιρολόι, ζωντανά ομοιώματα των παθών των ανθρώπων που ριζώνουν σε τούτη τη γη, που μας σηκώνει και τη σηκώνουμε μ᾽ όλο το βάρος της στους ώμους μας.
Τον τόπο τούτο τον κουβαλούμε πάνω μας. Από τότε που «γεννήθηκε η θάλασσα» και «είδε και θαύμασε» ο ποιητής αλλά και ο γεωεπιστήμονας και μέσω αυτών όλοι εμείς. Πώς όμως πέρασε το γαλανό ρίγος του Αιγαίου στην ποίησή μας, οι χρωματισμοί του ουράνιου τόξου στα πετρώματα της Πίνδου, του Όλυμπου και του Ψηλορείτη. Πως διαμόρφωσε και συνεχίζει να διαμορφώνει ο υπερρεαλισμός των πετρωμάτων, των κοιτασμάτων και απολιθωμάτων, τη σύγχρονη γνώση μας ;
«Εν αρχή ην το χάος», το «σκοτεινό έρεβος» κατά τον Ησίοδο.
Πώς εγεννήθει «Αυτός ο Κόσμος ο μικρός ο μέγας», όπως τον προσεγγίζει η αστροφυσική σήμερα, η Μεγάλη Έκρηξη ή ο πρώτος ύμνος του Ελύτη. Κατά τον ποιητή στην αρχή ήταν το φως του «Ήλιου του πρώτου», «του ηλιάτορα», του Προμηθέα, ο ήλιος της ελευθερίας, «Φως ιλαρόν αθανάτου πατρός», το Φως και «εν αυτώ ζωή ην και η ζωή η το φώς των ανθρώπων». Το φως είναι η αρχή κάθε γενέσεως, φυσικής και πνευματικής δημιουργίας. «Και βολβοί στη γη χρυσοί», καρποί, ομοιώματα γήινα του ήλιου και απ’ αυτό γεννήθηκε η θάλασσα και η ζωή μέσα σ᾽ αυτήν, και «Αίμα πράσινο», τα πρώτα κύτταρα δηλαδή της ζωής στη θάλασσα με χλωροφύλλη. Οι προκαρυώτες και οι ευκαρυώτες. Τα κυανοφύκη και το οξυγόνο που πηγάζει από αυτά. Η ατμόσφαιρα και τα φυτά και τα ζώα της ξηράς, μικρά, ορατά και αόρατα, γιγάντια σε μια διαρκή πάλη.
Η σύγχρονη γεωλογική και βιολογική αντίληψη θεωρεί τη θάλασσα ως μήτρα της ζωής, αλλά το ίδιο μας λέει και ο Όμηρος «… Ωκεανόν όσπερ γέννεσις πάντεσσι τέτυκται….», τα πάντα γεννήθηκαν στον ωκεανό, το ίδιο τονίζει και ο Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος αργότερα (5ος αιώνας π.Χ.) Ήδη από τον 5ο π.Χ. αιώνα ο Δημόκριτος θεωρούσε ότι η οργανική φύση εμφανίστηκε σε μια ορισμένη βαθμίδα της εξελικτικής διαδικασίας της ύλης, όταν σχηματίστηκαν οι πρώτες μορφές συγκροτημένης ύλης, όπως εκείνος τις θεωρούσε: γη, νερό, φωτιά και αέρας και μαζί τους και ο κόσμος μας. Πολύ χαρακτηριστικά περιγράφει ο Λουκρήτιος, Ρωμαίος επικούρειος ποιητής του 1ου μ.Χ. αιώνα, στο ποίημα του De Rerum Natura: «Για τη Φύση των Πραγμάτων», τη βαθύτερη και ουσιαστική σημασία της εξέλιξης της ζωής και της εξαφάνισης των ειδών, όπως συμπερασματικά θα μπορούσε να το συνοψίσει η επιστήμη της Παλαιοντολογίας σήμερα: «Χάθηκαν τότε πολλά είδη ζώων, από ανάγκη, καθώς δεν μπόρεσαν να πολλαπλασιαστούν και να διατηρήσουν τη γενιά τους. Γιατί ό,τι πλάσματα βλέπουμε σήμερα ν’ ανασαίνουν τον ζωοδότη αέρα, τα ίδια εξασφάλισαν την επιβίωση τους, απ’ την αρχή ακόμα, θες με την εξυπνάδα τους, θες με την γενναιότητα ή με τη γρηγοράδα τους». Δαρβίνεια Φυσική Επιλογή θα προσθέταμε σήμερα.
Ενώ ο ίδιος ο Επίκουρος γράφει: «Πόσο δίκαια δόθηκε στη γη το όνομα μητέρα»! «….Όλα τα πλάσματα μέσα απ’ αυτήν ξεπήδησαν…… Λιγότερο είναι ν’ απορείς που στα παλιά τα χρόνια γεννήθηκαν περισσότερα και μεγαλύτερα πλάσματα κι αναπτύσσονταν τότε που η γης κι ο αιθέρας ήταν ακόμη νέοι….. Τότε ήταν που ετούτη η δική σου γη πρωτόφερε στο φως της μέρας και τα γένη των θνητών …. κι όπου ο τόπος ήταν κατάλληλος, αναπτύσσονταν μήτρες της γης για να ωριμάσουν τα νεογέννητα ….». Πέρα από αυτήν την εμβρυακή αντίληψη της μεταβλητότητας και εξέλιξης της ζωής, σήμερα επιστημονικά βρισκόμαστε σε ένα πολύ ικανοποιητικό δρόμο με χιλιάδες δεδομένα από το αρχείο των πετρωμάτων για την εξερεύνηση του παρελθόντος της ζωής και τη διερεύνηση του μέλλοντός της.

Η ιστορία της Γης και της ζωής είναι από τα πιο συναρπαστικά, αλλά και τα πιο δύσκολα προβλήματα που αντιμετωπίζει η επιστήμη. Η γεωλογική ιστορία της εξέλιξης του πλανήτη μας και η ιστορία της εξέλιξης της ζωής διήρκεσαν δισεκατομμύρια χρόνια. Η προσπάθεια για την αναπαράστασή τους γίνεται από μερικά σκόρπια παλαιοντολογικά «αρχεία», τα απολιθώματα οργανισμών τα λιθοποιημένα σώματα, όπως τα ονόμαζε ο Θεόφραστος στο βιβλίο του «Περί των Λιθουμένων», που δυστυχώς χάθηκε, τα οποία γίνονται όλο και περισσότερο σπάνια ή σκοτεινά όσο προχωράμε βαθύτερα μέσα στα πετρώματα και κατά συνέπεια στο χρόνο. «Τότε είπε και γεννήθηκεν η θάλασσα και είδα και θαύμασα…» (Ελύτης).
Θαλασσινό νερό – μίγμα και διάλυμα – αμνιακό υγρό της ζωής, Ιχώρ-αίμα θεϊκό από το οποίο προέρχεται κάθε μορφή ζωής. Σύμφωνα με το Θαλή, το νερό είναι η αρχή των πάντων. Ο Ηράκλειτος πάλι συνδέει το νερό με τη ρευστότητα και το τοποθετηθεί στο συνεχές της αέναης κυκλικής μετάλλαξης των στοιχείων της φύσης με την ενέργεια της φωτιάς, στην οποία εναλλάσσονται τα αντίθετα γη και θάλασσα. Τότε, 7ος π.Χ. αιώνας, «είπε» και γεννήθηκαν η φιλοσοφία και η επιστήμη στα νερά του Αιγαίου και στις ακτές της Μικράς Ασίας και της Θράκης και την ονόμασαν οι μετέπειτα φιλοσοφία πριν το Σωκράτη. Οι Έλληνες με την ακόρεστη επιθυμία τους να γνωρίσουν το αληθινό νόημα των πάντων στο σύμπαν και να παρουσιάσουν μιαν ορθολογική εξήγησή τους, οδηγήθηκαν αναπόφευκτα στις φυσικές επιστήμες, στα Μαθηματικά και γενικά στην ακριβή επιχειρηματολογία, τη λογική.
Με το νερό και τη θάλασσα είναι άρρηκτα δεμένες η ιστορία του λαού μας, οι πολιτισμοί και οι αγώνες του. Σύμφωνα με το Στράβωνα οι Μινωίτες και στη συνέχεια οι Μυκηναίοι σταδιακά και επίμονα πάλεψαν με την ατίθαση θάλασσα και κυριάρχησαν στα δίκτυα επικοινωνίας και ανταλλαγής αγαθών και ιδεών μέσα και πέρα από το Αιγαίο. Η ανάπτυξη του εμπορίου μετάλλων, κυρίως χαλκού και κασσιτέρου για την παρασκευή του ορείχαλκου, αλλά και χρυσού, αγγείων και βρώσιμων προϊόντων, όπως το λάδι και το κρασί, προωθήθηκε με ένα γραφειοκρατικό τρόπο, όπως μαρτυρούν οι πινακίδες της Γραμμικής Β´, αλλά και με ένα σύστημα στρατιωτικής υποστήριξης και διασφάλισης του ελέγχου των εμπορικών δρόμων και των πηγών. Παράλληλα όλες αυτές οι δραστηριότητες γέννησαν μια απαράμιλλη Τέχνη που αποτυπώνεται στις τοιχογραφίες της Κρήτης και της Σαντορίνης.
Οι ήρωες, οι θεοί και τα κατορθώματα τους της εποχής που ακολούθησε αποτυπώθηκαν στα αγγεία και τα αγάλματα της Κλασικής, Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής Περιόδου και ενέπνευσαν καλλιτέχνες της Αναγέννησης και συνεχίζουν να εμπνέουν ακόμη και σύγχρονους δημιουργούς. Ένας λαός διαμορφώνεται στα βουνά, τις πεδιάδες και τα πελάγη αυτού του σκληρού και όμορφου τόπου. Στενά βουνών και Θερμοπύλες. Κρυφά μονοπάτια και Εφιάλτες. Σαραντάπορα και μάχες. Βαλτότοποι και Μαραθώνες. Δερβενάκια και κλεισούρες. Κρημνοί και Ζάλογγα. Λιμνοθάλασσες και Μεσολόγγια. Στενά περάσματα της θάλασσας και Σαλαμίνες, αλλά και πύρρειες νίκες ή ήττες του «μπάρμπα Λάμπρου Κατσώνη» στα στενά της Άνδρου. Καπετάνιοι και καπετάνισσες. Λασκαρίνες και Δόμνα Βισβίζη. Επαναστάσεις, εθνικοί και κοινωνικοί αγώνες, Εθνική Αντίσταση, αλλά και αιματηρές εμφύλιες συγκρούσεις. Ο αγώνας μακρύς και διαχρονικός, σκληρός και αδυσώπητος.
Πως όμως διαμορφώθηκε αυτή η καταπληκτική γεωποικιλότητα του ελλαδικού χώρου και συνετέλεσε στη διαμόρφωση αυτού του λαού που τον κατοίκησε ;
Στον άχρονο γεωλογικό χρόνο, για το πλαίσιο των ανθρώπινων μέτρων μας, ο χρόνος κυλούσε με ρυθμούς εκατομμυρίων και εκατοντάδων χιλιετιών. «Τερατόμορφος ο χρόνος», «Ο πολλούς αιώνες πριν . . . .» κατά τον ποιητή μας, «ο Παλαιός των Ημερών . .» κατά τον προφήτη Δανιήλ και την υμνογραφία μας. Στη βραδύτατη αυτή ροή του χρόνου που φαίνεται στατική, μεγάλες και μικρές γεωλογικές διεργασίες έλαβαν χώρα για να χτίσουν και να γκρεμίσουν, να ξαναρχίσουν από την αρχή και να διαμορφώνουν πάλι το τοπίο, τα χθόνια θεμέλιά μας. Αλλεπάλληλες και εκτεταμένες γεωλογικές αναστατώσεις και συχνές αλλαγές, που πάντα ξεκινούσαν ως μικρά και ασήμαντα γεγονότα, που με σύμμαχό τους τον απέραντο χρόνο κατέληγαν σε μεγάλης κλίμακας κοσμογονικής έντασης και έκτασης αναστατώσεις, με ορογενέσεις, δημιουργία αλπικών πτυχώσεων, διάβρωση και διαστρωμάτωση πετρωμάτων, βυθίσματα ολόκληρων ορεινών όγκων και δημιουργία κοιλάδων, αναδύσεις άλλων, επικλήσεις και αποσύρσεις της θάλασσας. Όλα αυτά έχουν σημαδέψει το χώρο μας.
Τηθύς_μωσαϊκό 4ου αιώνα_Φιλιπππόπολις_Συρία_wikipedia
Τηθύς_μωσαϊκό 4ου αιώνα_Φιλιππόπολις_Συρία_wikipedia


Κοσμογονική λοιπόν η τρομερή γεωτεκτονική «οργή», όταν εκφράζεται με ανθρώπινους όρους, φυσιολογική διεργασία από πλευράς της φύσης, «οργή» του Εγκέλαδου, του ανήμερου θεϊκού Γίγαντα, που σύμφωνα με το μύθο ο ισχυρός πατέρας του Κρόνος φοβούμενος τη δύναμή του, τον έκλεισε στα έγκατα της γης, όπου όποτε αναταράσσεται από τα κοσμογονικά του βάθη δημιουργεί, το τρομακτικό για μας τους κοινούς θνητούς φαινόμενο, τις δονήσεις της στεριάς, της σταθερής στέρεας γης, όπως έχουμε διαμορφώσει οντολογικά στο υποσυνείδητό μας. Μια διεργασία όμως που δεν παύει να είναι δημιουργική, γιατί σμιλεύει χιλιοστό προς χιλιοστό, εκατοστό προς εκατοστό, μέτρο προς μέτρο το σύνολο του λεπτότατου γήινου φλοιού και διαμορφώνει την επιφάνεια του αντιπαλεύοντας τις άλλες γήινες δυνάμεις του αέρα, του νερού, της βροχής, της επιφανειακής απορροής και των υπόγειων διαδρομών για να σχηματίσει τον οικοχώρο της ζωής, τη βιόσφαιρα, ακόμη μια γήινη σφαίρα, ανύπαρκτη στους άλλους γνωστούς πλανήτες, με ασαφή όρια, αλλά με ύψιστη σπουδαιότητα.
Στη μακροχρόνια αυτή σειρά των γεωδυναμικών γεγονότων της γεωλογικής δημιουργίας, ο λόγος του ποιητή, όπως και ο θρησκευτικός λόγος, είναι στιγμιαίος με την ανθρώπινη αντίληψη του χρόνου. Όσοι όμως δεν θέλουν να εμβαθύνουν στο βαθύτερο νόημα του στίχου ή του βιβλικού λόγου από σκοπιμότητα ή άγνοια παραμένουν κολλημένοι και παγιδευμένοι στο γράμμα της ρήσης.

Στα κύρια στάδια του Γεωιστορικού Χρόνου της νεότερης ιστορίας του πλανήτη μας των 250 εκατομμυρίων χρόνων, η Ελληνική γη, η Μικρασία, η νότια Ευρώπη και τα Ιμαλάια διαμορφώθηκαν στα βάθη ενός μεγάλου Ωκεανού, που και στην επιστημονική ορολογία ακόμη φέρει το όνομα της Τηθύος, της μυθολογικής Κόρης του Ουρανού και της Γαίας, συζύγου του Ωκεανού, που παιδιά της ήταν τα ποτάμια, οι πηγές και όλα τα τρεχούμενα νερά. Τηθύς στις γεωεπιστήμες είναι ο μεγάλος παγκόσμιος ωκεανός που καταστράφηκε πριν από 100 εκατομμύρια χρόνια, από τα υλικά του οποίου «ξεπήδησαν» οι σημερινές μεγάλες οροσειρές. Αποτέλεσε δηλαδή την ύλη της δημιουργίας «. . στεριές μεγάλες που ένιωσα να μυρίζουνε χώμα όπως η νόηση. .» (Ελύτης)
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Μεσόγειος, όπου οι συγκρούσεις μεταξύ της Αφρικής και ενός πλήθους «μικροπλακών», που σχεδιάζονται και επαναπροσδιορίζονται συχνά από τους γεωεπιστήμονες με νέα δεδομένα, στην προσπάθεια τους να ερμηνεύσουν την γεωλογική πολυπλοκότητα. Εντυπωσιακές περιπτώσεις δημιουργίας μεγάλων αλυσίδων νέων οροσειρών αποτελούν στην Ευρώπη οι Άλπεις, τα Πυρηναία, η Πίνδος και γενικά τα ψηλά βουνά της Ελλάδας, τα Ιμαλάια στην Ασία, τα Βραχώδη όρη και οι Άνδεις στη Βόρεια και Νότια Αμερική αντίστοιχα. Όλες αυτές είναι γνωστές στη γεωλογική βιβλιογραφία ως οι νεότερες οροσειρές του πλανήτη μας του αλπικού ή αλπιδικού ορογενετικού κύκλου. Στις γερασμένες ηπείρους αντίθετα τα πράματα είναι διαφορετικά. Επικρατούν στέπες, σαβάνες, έρημοι και δάση, ενώ οι άνθρωποι εκεί διαμορφώθηκαν επίσης διαφορετικά. «Και στις πέτρες μέσα τράβηξε κλωστές κι απ᾽τα σπλάχνα της γης ανέβασε σχιστόλιθο» (Ελύτης)
Πως δημιουργήθηκαν τα βουνά της Ελλάδας; η Αιγηίδα ;
Αιγηίδα είναι επίσης γεωλογικός-παλαιογεωγραφικός όρος που περιγράφει την ενιαία συμπαγή ξηρά του Αιγαίου, μετά την αλπική ορογένεση και πριν διαμελιστεί στα χιλιάδες νησιά και βραχονησίδες που ξέρουμε σήμερα. Αν αφήναμε την κατά κάποιο τρόπο πεζή περιγραφή των μεγάλων μεταβολών του φλοιού με την τυποποιημένη επιστημονική γλώσσα και αν δίναμε χώρο στην πιο γλαφυρή περιγραφή του Μανώλη Γλέζου, μ᾽ ένα απόσπασμα από την «Συνείδηση της Πετραίας Γης», θα είχαμε μια συνοπτική και καταληπτή περιγραφή:
«Πριν από εκατόν σαράντα εκατομμύρια χρόνια περίπου είχεν αναδυθεί η Αιγηίδα μέσα από τη θάλασσα, την Τηθύ, και βρίσκονταν όπου το σημερινό Αιγαίο. Εξηνταπέντε εκατομμύρια χρόνια κράτησε η γέννηση κι η διαμόρφωση της. Και πριν από πέντε εκατομμύρια χρόνια από σήμερα άρχισεν ο καταποντισμός της, ως και τα δέκα χιλιάδες χρόνια πριν τις μέρες μας. Οι υψηλές εκείνες κορφές της Αιγηίδος με τη χαρακτηριστική γεωμορφολογία τους είναι τα σημερινά νησιά του Αιγαίου —και στο κέντρο του τα Κυκλαδονήσια. Τα κορφοβούνια της Αιγηίδος. Οι κορφές των πανύψηλων βουνών της Αιγηίδας, που έγιναν νησιά, δεν έπαψαν να είναι βουνοκορφές.
Screen Shot 2016-05-13 at 4.32.39 PM
«Παραμένουν όχι μόνον όπως ήταν αιχμηρές, απότομες και κοφτές, αλλά έχουν υποστεί και τις συνέπειες της φυσικής και ανθρωπογενούς αποσάθρωσης και διάβρωσης. Έχουν, γι’ αυτό το λόγο, απότομες κρημνώδεις ακτές κι οι άκριες τους κάνουν τα νερά κρεμαστά. Όσο πιο μικρό είναι το νησί, τόσο και πιο απότομα σβήνει στη θάλασσα. Ελάχιστα νησάκια είναι χθαμαλά. Όπως τα Κουφονήσια και το Γλαρονήσι τους. Όπως η Ρήνεια. Αντίθετα η Ανάφη, η Γυάρος, η Κέρος, η Χριστιανή, η Νικουριά, η Δονούσα, η Αντίμηλος είναι πανύψηλα σε σχέση με την έκτασή τους. Τα μεγάλα πάλι νησιά είναι όλα με υψηλά βουνά. Κι όσα δεν έχουν τόσο ψηλά βουνά, όπως η Πάρος, η Μύκονος, η Μήλος, η Κέα, η Κύθνος, έχουν στο μεγαλύτερο μέρος τους ακτογραμμές κάθετες, απότομες ορθοπλαγιές που βουτούν ίσα μες στη θάλασσα», ή «Ίπποι πέτρινοι με τη χαίτη ορθή και λοξές δελφινιών ράχες» κατά τον Ελύτη , «Παραπετάσματα βουνών, αρχιπέλαγα, γυμνοί γρανίτες» σύμφωνα με το στίχο του Σεφέρη. «Ο Όλυμπος, ο Ταΰγετος, κάτι που να σου σταθεί βοηθός και αφού πεθάνεις» είπε ο ποιητής και εξηγεί στο Δοξαστικόν: «του βυθού ο πυθμένας όπου θάλλουν οι νεκροί άνθη της αύριον».
Γλαφυρή επίσης γλώσσα χρησιμοποιεί και ο Απολλόδωρος (2ος αιώνας π.Χ.) για να περιγράψει την πρώτη δημιουργία ηφαιστειακού νησιού στην καλδέρα της Σαντορίνης το 197 π.Χ. «… η γαρ θάλαττα έτεκεν γη…», μια ποιητική γλώσσα που έχασε αργότερα η επιστήμη. Η περιγραφή συμπληρώνεται από τον Στράβωνα με εντυπωσιακές αφηγήσεις για τις φλόγες και τους καπνούς που ξεπηδούσαν μέσα από το θαλασσινό νερό της καλδέρας.
«Βγήκες από τα σωθικά βροντής
Ανατριχιάζοντας μεσ’ στα μετανιωμένα σύννεφα
Πέτρα πικρή, δοκιμασμένη, αγέρωχη
Για να χαράξει εκεί τα σπλάχνα της η ελπίδα»
Ο Ελύτης μας μιλά για τη σχέση ουρανού και θάλασσας του Αιγαίου «και βαθύ και αχάραγο σαν η άλλη όψη του ουρανού…».Ενώ, την ίδια περίπου αντίληψη της εικόνας της θάλασσας βρίσκουμε στον Ραγκαβή:
«Η έκτασις του αχανούς Αιγαίου εκοιμάτο,
Κι έβλεπες δύο ουρανούς
Ο είς ην άνω κυανούς, γλαυκός ο άλλος κάτω» (Διονύσου Πλούς)
Η Κύπρος, το χιλιοτραγουδισμένο «χρυσοπράσινο φύλλο ριγμένο στο πέλαγο», αναδύθηκε γεωλογικά μέσα από τη θάλασσα, όπως και η Αφροδίτη της. Η γένεση του νησιού είναι το αποτέλεσμα μιας σειράς μοναδικών και πολύπλοκων γεωλογικών διεργασιών που την καθιστούν σημαντικό παράδειγμα παγκόσμιου γεωλογικού ενδιαφέροντος. Ο γεωλογικός της πυρήνας είναι το όρος Τρόοδος. Οι δασώδεις πλαγιές και κορυφές του είναι κομμάτια ωκεάνιου φλοιού, του βυθού της Τηθύος, εκεί που άρχισαν να συγκρούονται οι λιθοσφαιρικές πλάκες της Ευρασίας και της Αφρικής. Υποθαλάσσια ηφαίστεια, λάβες σαν μαξιλάρια, οφιόλιθοι, τα πετρώματα του ωκεάνιου φλοιού με τη φιδίσια λάμψη τους και το σκληρό διοξείδιο του πυριτίου, οικοδόμησαν το υποθαλάσσιο βουνό Τρόοδος. Αυτό το υπέροχο γεωλογικό σύμπλεγμα εμπλουτίσθηκε με πολύ χαλκό, που έκανε την Κύπρο μεγάλη οικονομική δύναμη κατά την ομώνυμη εποχή του Χαλκού. Επίσης προικίστηκε με χρωμίτη, αμίαντο, κασσίτερο, άργυρο και χρυσό.
Οι γεωλογικές διεργασίες συνεχίζονται ασταμάτητα τόσο στον Ελλαδικό χώρο όσο και σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι η Γη τείνει να κρατά ορισμένες ισορροπίες στις γεωλογικές διεργασίες. Δεν δημιουργεί μόνο βουνά, αλλά αρχίζει την αποικοδόμησή τους αμέσως μετά τη γέννησή τους. Οι διαδικασίες τεκτονικής ανύψωσης των βουνών αντιστρατεύονται τις διεργασίες της διάβρωσης. Η διάβρωση, με ρυθμούς ανάλογους της ανύψωσης, προσπαθεί να χαμηλώσει τις νέες οροσειρές και να τις κρατήσει, ώστε να μην φτάνουν σε υπερβολικά ύψη και δημιουργεί φαράγγια.
Εκτός από τα βουνά που γνωρίζουμε, στις ηπείρους υπάρχουν και τα υποθαλάσσια, τα «αό- ρατα» σε μας ή καλύτερα τα «άγνωστα» βουνά, η υφαλοκρηπίδα και οι χαράδρες και οι θάλασσες της Ελλάδας αποτελούν εντυπωσιακά παραδείγματα υποθαλάσσιας γεωμορφολογικής ποικιλομορφίας. Η χώρα μας δεν είναι ένα μόνο τοπίο αλλά πολλά αναρίθμητα. Δεν είναι μόνο πολλά βουνά και κοιλάδες, ούτε μια θάλασσα. Δεν είναι ένας μόνο πολιτισμός, αλλά πολλοί αλυσιδωτά συνδεδεμένοι. Για χιλιάδες χρόνια συνέκλιναν σ᾽αυτό τον τόπο, διαταράσσοντας και πλουτί- ζοντας την ιστορία του. «Τόσο ήταν αλήθεια που πιστά με ακολούθησε το χώμα . . .» (Ελύτης)
Το Αιγαίο είναι σχεδόν μια μυθική θάλασσα, ρέει μεταξύ νησιών, χερσονήσων, κόλπων και κολπίσκων, συνδέει «μυθικές πόλεις», όπως Κνωσός, Μυκήνες και Τροία, αλλά και ιστορικές όπως Αθήνα, Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Θεσσαλονίκη. Ήταν και είναι μια γέφυρα περιπέτειας, ανάγκης, πολιτιστικής επικοινωνίας και πολιτικών και στρατιωτικών συγκρούσεων. Ήταν και είναι μια ενότητα. Το Αιγαίο δεν μπορεί να χωριστεί και όταν συμβαίνει αυτό είναι πρόσκαιρο και εύθραυστο.
Η Ελληνική θάλασσα, σιωπηλός μάρτυρας επτά τουλάχιστον χιλιάδων χρόνων πολιτισμού, αποτελεί τον κόμβο όπου οι άνθρωποι χαράσσουν διάστικτες γραμμές ανάμεσα σε Ευρώπη, Αφρική και Ασία. Άνθρωποι που εμπορεύονται μεταξύ τους, που ανταλλάσουν απόψεις και ιδέες, που πολεμούν μεταξύ τους, που μεταναστεύουν και ανανεώνουν τις κοινωνίες ειρηνικά ή βίαια και μερικές φορές μάλιστα πολύ βίαια και άγρια. Άνθρωποι που μεταλαμπαδεύουν λαμπρό πολιτισμό, έναν πολιτισμό που συνεχίζει να ζει στην καρδιά της Ευρωπαϊκής ιστορίας.
«Ύστερα και το φλοίσβο εννόησα και τον μακρύ ατελείωτο ψίθυρο των δέντρων» (Ελύτης). Τα πυκνά δάση της ελληνικής γης, σε συνδυασμό με τη μετανάστευση και τον έλεγχο των εμπορικών δρόμων έδωσαν τεράστια ώθηση στην ανάπτυξη στόλων τόσο στην ύστερη εποχή του χαλκού με την εκστρατεία εναντίον της Τροίας, μετά κατά την Περσική εισβολή με τις νίκες της Σαλαμίνας και Μυκάλης, τις αυτοκρατορικές εκστρατείες του Βυζαντίου και με το μεγαλειώδη αγώνα το 1821 των καραβοκυραίων και των τσούρμων τους, αλλά και οι ανθρωπογενείς αυτές επεμβάσεις υποβάθμισαν το περιβάλλον.
Με τη Φύση συνδέονται επίσης πολλές από τις τελετουργίες, ιδιαίτερα τα σπήλαια και το νερό ως καθαρτήριο, αλλά και μέσο για το διαβατήριο πέρασμα, τη μετάβαση δηλαδή του ατόμου από μια κατάσταση στην άλλη στους διαδοχικούς κύκλους της ζωής. Ο Ελλαδικός χώρος είναι πλούσιος σε πίστεις, λατρείες και τελετουργίες, ορισμένες από τις οποίες έχουν τις ρίζες τους στο απώτερο παρελθόν και συνεχίζουν μέσα από μια σειρά από μετασχηματισμούς να υφίστανται μέχρι σήμερα. «Και τα χέρια του άπλωσε όπως κάνει, γέροντας γνωστικός Θεός, για να πλάσει μαζί πηλό και ουρανοσύνη» συνεχίζει ο ποιητής μας, δηλαδή τις δύο φύσεις του Ανθρώπου, βιολογική εξέλιξη και πνευματική πολιτιστική ανέλιξη. «Εκεί πού βαθιανάσαινε μια θαλασσοσπηλιά. Εκεί πού μια μεγάλη πέτρα εστέναζε! Ήμερα να χτυπάει στις φλέβες ο παλμός της γης» (Ελύτης)
Τα σπήλαια στα Πετράλωνα Χαλκιδικής, στο Φράγχθι και Απήδημα Πελοποννήσου, στη Θεόπετρα Θεσσαλίας, μιλούν για τα πρώτα ίχνη του ανθρώπου σ’ αυτόν τον τόπο, τον Homo erectus, τους Νεαντερτάλιους, τον Homo sapiens, τους ανθρώπους της ύστερης Παλαιολιθικής, της εποχής των παγετώνων, όπως παντού στον πλανήτη. Αλλά οι βοσκοί και καλλιεργητές της γης του Σέσκλου και Διμηνιού, της εύφορης θεσσαλικής πεδιάδας πραγματοποιούν τεχνολογικά και πολιτιστικά άλματα και έκτοτε συγκροτούν διαχρονικά το λαό των Θεσσαλών. Οι ψαράδες του Δισπηλιού, της Μυγδονίας, της Χειμαδίτιδας και του Αλιάκμονα, αλλά και οι νησιώτες ναυτικοί της Θερμής Λέσβου, της Πολιόχνης της Λήμνου, που χτίστηκε πριν από 6 με 7 χιλιάδες χρόνια και μάλιστα πριν την Τροία και εξελίχθηκε στην πρώτη Πόλη με 1.500 περίπου κατοίκους, δημόσια κτίρια και το πρώτο που έχει αποκαλυφθεί στον Ευρωπαϊκό χώρο βουλευτήριο, διεθνές για την εποχή, κατά τον ανασκαφέα της, κέντρο εξαγωγής χρυσοτεχνίας και κοσμημάτων. Οι ναυτικοί των Κυκλάδων και ιδιαίτερα της Μήλου με τη νεολιθική επανάσταση του εμπορίου του οψιανού, της κυρίαρχης πρώτης ύλης της εποχής της 3ης χιλιετίας π.Χ., κυριαρχούν στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο με την τεχνολογία τους, τη ναυτοσύνη, το εμπόριο και πάνω από όλα τη γλώσσα. Δημιουργούν την πρώτη μεγάλη Πολιτιστική επανάσταση του Αιγαίου, τη Νεολιθική.
Ακολουθούν Κυκλαδικός, Μινωικός, Μυκηναϊκός πολιτισμός και η ανάδυση του ευρωπαϊκού ή όπως τον αποκαλούμε Δυτικό Πολιτισμό σήμερα με τις παγκόσμιες διαστάσεις του. Οι βαθύτερες ρίζες του βρίσκονται εδώ. Η παράδοση της ναυτοσύνης συνεχίζεται στα «σκοτεινά χρόνια» από τους Ευβοιείς πρώτα, από πολλές ελληνικές πόλεις και την αποίκηση της Μεσογείου στη συνέχεια, την αποκορύφωση της μεγάλης ναυτικής δύναμης της κλασικής Αθήνας, του Μακεδονικού στόλου του Νεάρχου, των Ροδίων, μέχρι και τη μεγαλειώδη ναυτική επανάσταση του ’21, αλλά και μέχρι σήμερα.
Η έννοια της Οικουμένης με αφετηρία την πολιτική και πολιτιστική ενοποίηση με την ηγεμονία της Μακεδονίας ξεπέρασε τα σύνορα του ελλαδικού κόσμου και προσπάθησε να γίνει ένα «παγκόσμιο» νέο κίνημα της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, του κόσμου ολάκερου εκείνης της εποχής. Και αν δεν ολοκληρώθηκε με το Μεγαλέξανδρο, ξεπήδησαν οι Αλεξάνδρειες και ο σημαντικότατος Αλεξανδρινός, Ελληνιστικός πολιτισμός. Ακολούθησαν διαφορετικά συστήματα διακυβέρνησης, το Ρωμαϊκό, η συνέχεια του το Βυζαντινό, το Οθωμανικό και τα «άγουρα» εθνικά κράτη, τέκνα της νεοτερικότητας.

Τέλος, ο ποιητής μας μέσα από την υπερβατική περιγραφή της δημιουργίας του Κόσμου και του Αιγαίου, στο ίδιο πόνημα του φτάνει πρώτα στη χριστιανική λύτρωση γράφοντας : «κάποιου που είχε σκοτωθεί, το αίμα γυρίζοντας πάνω στον κόσμο», «γιατί τώρα (είναι) ανάγκη να ανέβη στο φώς» και μετά εισχωρεί στους αγώνες του λαού μας μέσα από τις δικές του προσωπικές εμπειρίες. «Ιδού . . λοιπόν ο πλασμένος για τις μικρές Κόρες και τα νησιά του Αιγαίου. .» ο ηλιοπότης Ελύτης και «μύστης των φύλλων της ελιάς», μιλά για τα «Στενά της μοίρας των αθώων» και πιθανά αναφέρεται όχι μόνο στα στενά των Θερμοπυλών, αλλά και στην κραυγή του Ρήγα «Ως πότε παλικάρια θα ζούμε στα στενά».
Και κορυφώνεται με την Πορεία προς το Μέτωπο:
«Ξημερώνοντας τ᾽αγιαννιού, ανήμερα των Φώτων. . . όπου δε θάναι το άδικο τιμιότερο από αίμα!» και αναφέρεται σε αυτούς που «εφρένιασαν, εχάλασαν, ερήμαξαν και αφάνισαν».«Ήρθαν ντυμένοι «φίλοι», αμέτρητες φορές οι εχτροί μου, το παμπάλαιο χώμα πατώντας» αλλά
«το χώμα δεν έδεσε ποτέ με τη φτέρνα τους».
«Επειδή πολλοί φορούν το μελανό πουκάμισο (μελανοχίτωνες). . .»
«και μιλούν τη γλώσσα των χοιρογρυλλίων . . και είναι και Ωμοφάγοι (αγρίμια) και άξεστοι»,
άσπροι του μίσους.
«Στο πείσμα των σεισμών, στο πείσμα των λιμών. Στο πείσμα των εχτρών, στο πείσμα των δικών Μου, Ανάντισα, κρατήθηκα, ψυχώθηκα, κραταιώθηκα»«Τα θεμέλια μου στα βουνά, Και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στον ώμο τους»
«Στα ίδια όρη εγεννηθήκαν και ταδάμαστα παιδιά
που την σήμερο εχύθηκαν, πάντα οι πρώτοι στη φωτιά»
συμπληρώνει ο Διονύσιος Σολωμός.

«και πάνω τους (στα βουνά) η μνήμη καίει, άκαυστη βάτος, Μνήμη του λαού μου σε λένε Πίνδο και σε λένε Άθω
Εσύ μονή από την κόψη της πέτρας μιλάς,
Εσύ την όψη των αγίων οξύνεις»
Για νάρθει πασχαλιά αναστάσιμη, «με τα γυμνά χιονόδοξα βουνά, στην Ελλάδα που με σιγουριά πατάει στη θάλασσα…» (Ελύτης)
Η Τέχνη ποτέ δεν θέλησε να αναπαραστήσει την πραγματικότητα και τον κόσμο έτσι όπως είναι. «Και τον κόσμο αυτόν ανάγκη να τον βλέπεις και να τον λαμβάνεις» και εννοεί να τον μεταλαμβάνεις ο ποιητής. «Ένα τοπίο δεν είναι όπως το αντιλαμβάνονται μερικοί, κάποιο, απλώς, σύνολο γης, φυτών και υδάτων», είναι «…η προβολή της ψυχής ενός λαού πάνω στην ύλη» κατά τον Ελύτη. Μήπως, λοιπόν, η (αυτο) καταστροφή μας συνίσταται ακριβώς σε αυτή την άρνηση της ψυχής να εκφραστεί;
Το Ελληνικό τοπίο κρύβει τη σοφία του λαού που το δημιούργησε και το σεβάστηκε, που κόπιασε για να το διατηρήσει ως αξία, που άλλοτε το αδίκησε, το κακοποίησε, το υποβάθμισε, το παρέδωσε από αδυναμία ή αλληλοσπαραγμούς σε αλλοφύλους, το ξανακέρδισε αλλά δεν κατορθώνει μέχρι σήμερα να το αναπλάσει όπως θάπρεπε. Η σοφία που δεν περισσεύει.
Όπως τονίζει ο Θουκυδίδης στη εισαγωγή των βιβλίων του, δεν γράφει για να εξιστορήσει μόνο τα γεγονότα του μεγάλου και καταστροφικού πολέμου, όταν όλες οι πόλεις της Ελλάδας ήταν στο ζενίθ της δύναμης τους. Γράφει για να διδάξει και να νουθετήσει τους νεώτερους για να αποφεύγουν τα ίδια λάθη του πάθους και του συμφέροντος. Το πέτυχε; Η ιστορία, ελληνική και παγκόσμια, συνεχίζει να τον διαψεύδει.
«ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το χώμα που ανεβάζει μιαν οσμή κεραυνού σαν από θειάφι»
«τα χωρίς εκμαγείο βουνά που βγάζουν Απαράλλαχτες όψεις του αιώνιου»
«ο Ήλιος (δηλ. η ελευθερία) σκορπίζει τα νέφη (την σκλαβιά)»
«Εντολή σου αυτός ο κόσμος και πολέμησε γι αυτόν (αγωνίσου)
«Η ειρήνη θέλει δύναμη να την αντέξεις»
«Την άνοιξη αν δεν την βρεις τη φτιάχνεις . .»
ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ
Πανηγυρικός του επίσημου εορτασμού της Εθνικής Επετείου της 25ης Μαρτίου 1821, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που εκφωνήθηκε από τον Κοσμήτορα της Σ.Θ.Ε. Καθηγητή Γεωλογίας Σπύρο Β. Παυλίδη. Θεσσαλονίκη 25 Μαρτίου 2014
Βιβλιογραφικά το κείμενο βασίζεται στο ποίημα του Οδ. Ελύτη «Άξιον Εστί» (Εκδ. Ίκαρος, 16η έκδοση), «Οδυσσέας Ελύτης- Σύγχρονοι Ποιητές, 2η έκδοση, (ΑΚΜΩΝ 1979) και κυρίως στο πόνημα του Τάσου Λιγνάδη «Το Άξιον Εστί του Οδυσσέα Ελύτη» Β ́ Έκδοση του 1980, καθώς και σε απόσπασμα από την «Συνείδηση της Πετραίας Γης» του Μανώλη Γλέζου (Τυπωθήτω- Δάρδανος 1997), το ποίημα του Λουκρήτιου De Rerum Natura: «Για τη Φύση των Πραγμάτων», (Εκδόσεις Θύραθεν 2005), την «ΠΑΝ-ΓΑΙΑ, μια διαφορετική βιογεωλογική διαδρομή στον πλανήτη Γη» του Σπ. Πaυλίδη (Leader Books 2007) και τον Οδηγό της Έκθεσης «Ναυτί- λος : Ταξιδεύοντας την Ελλάδα» BOZAR Palais 23/1/-27/4/2014, Bruxelles,Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού (Αθήνα 20014) και συμπληρώνεται με στοιχειά από την περιοδική έκθεση «ΑΙΓΑΙΟΝ – η γέννηση ενός Αρχιπελάγους», Θεσσαλονίκη, ΝΟΗΣΙΣ 2013-14, που διοργάνωσε το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου σε συνεργασία με το Μουσείο Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, (Ιστοσελίδες: http://www.aegeon.org.gr και http://www.lesvosmuseum.gr

Παρασκευή, 22 Ιουλίου 2016

ΜΑΡΙΑ Η ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ...

Τα πάντα για την Μαρία την Μαγδαληνή
Η Μαρία η Μαγδαληνή είναι, από πολλούς τομείς, το κεντρικό πρόσωπο του Κώδικα Da Vinci. Αλλά ποια είναι αυτή η γυναίκα που παίζει τον ρόλο κλειδί σε κρίσιμες στιγμές σε όλα τα γνωστά Ευαγγέλια; Είναι πάντως ξεκάθαρα ένας από τους πιο πιστούς συνοδοιπόρους του πλανόδιου Ιησού Χριστού. Το όνομά της αναφέρθηκε δώδεκα φορές στην Καινή Διαθήκη.
Είναι από τους λίγους ακόλουθους του Ιησού, που βρίσκεται παρούσα στην Σταύρωσή Του και συνεχίζει να τον περιποιείται ακόμη και μετά τον θάνατό Του. Είναι το πρόσωπο που επιστρέφει στον τύμβο του Ιησού τρεις μέρες αργότερα και είναι και το πρόσωπο που αντικρίζει πρώτη από όλους τον αναστημένο Ιησού. Όταν κάνει την εμφάνισή Του ο Ιησούς της δίνει οδηγίες να ανακοινώσει το νέο της ανάστασής Του.
Όλα αυτά είναι μαρτυρίες παρμένες μέσα από τα γραφόμενα της Καινής Διαθήκης. Εάν διαβάσετε τις εναλλακτικές γραφές συμπεριλαμβανομένων και των διαφόρων γνωστών Ευαγγελίων, θα βρείτε ενδείξεις ότι η Μαρία η Μαγδαληνή κι ο Ιησούς μπορεί να είχαν στενότερη σχέση, σαν αυτή που έχει ένας άντρας με μια γυναίκα. Μπορεί να είχε γίνει δέκτης της ζήλιας και της κατακραυγής απέναντι στους άλλους αποστόλους, μερικοί από αυτούς, όπως ο Πέτρος, περιφρονούσαν το φύλο της και έβρισκε την σχέση της με τον Ιησού προβληματική. Μπορεί να είχε παρουσιάσει μια πιο ανθρώπινη και μεμονωμένη φιλοσοφία, προφανώς πιο κοντά σε αυτήν που δίδασκε ο Ιησούς, παρά στο τι έγινε αποδεκτό την εποχή του Κωνσταντίνου σαν επίσημη Χριστιανική σκέψη.
Είναι προφανώς περισσότερο γνωστή στην ιστορία σαν πόρνη. Αλλά ήταν ποτέ της πόρνη; Την συγχώρεσε όντως ο Ιησούς, για να ερμηνευτεί από τα χριστιανικά διδάγματα σχετικά με την αμαρτία, την συγχώρεση, την μετάνοια και την σωτηρία; Ή μήπως δεν ήταν μια πόρνη αλλά μια πλούσια στυλοβάτης της κίνησης του Ιησού, η οποία κηρύχθηκε από τον πάπα Γρηγόριο, κατά τον 6Ο αιώνα, σαν μια διαφορετική Μαρία Μαγδαληνή από ότι παρουσιάζετε στα ευαγγέλια; Κι όταν ο πάπας Γρηγόριος συγχώνευσε τρεις διαφορετικές γυναίκες με το όνομα Μαρία, από τα Ευαγγέλια, σε μία, το έκανε για να δώσει στην Μαρία την Μαγδαληνή την στάμπα της πόρνης; Ήταν αυτό ένα στρατήγημα να σπιλώσει την φήμη της Μαρίας της Μαγδαληνής και μαζί με αυτό να εξαφανίσει τα λιγοστά απομεινάρια των παγανιστών, της εποχής, που είχαν απομείνει;
Μήπως αυτό προχώρησε περισσότερο; Όταν ο πάπας Γρηγόριος πρόσθεσε την στάμπα της πόρνης στην Μαρία την Μαγδαληνή – η οποία θα έμενε επίσημα στην ιστορία σαν μία μετανοημένη πόρνη για τους επόμενους 14 αιώνες – ήταν η αρχή για να συγκαλυφθεί ο γάμος του Ιησού με την Μαρία την Μαγδαληνή και, ολοκληρωτικά, η γενιά των απογόνων του βασιλικού αίματος; Των απογόνων τους; Ναι! Εάν ο Ιησούς και η Μαγδαληνή ήταν παντρεμένοι ή έστω αν είχαν κάποιου είδους σχέση, είναι πολύ πιθανόν να είχαν απόγονους ή απογόνους.
Κάθε σημάδι που μπορούσε να αποδείξει τα παραπάνω, ακούγεται στις μοντέρνες συζητήσεις, στις μέρες μας, σχετικά με την Μαγδαληνή, και ο Dan Brown έχει κάνει μια αρκετά καλή δουλειά συγκεντρώνοντας τα περισσότερα από αυτά. Ο καθένας μπορεί να δει γιατί στον Κώδικα Ντα Βίντσι οι άνθρωποι μιλάνε, ενώ μπορεί κάποια στοιχεία από την πλοκή του σεναρίου να είναι απίθανα ενώ ξεφεύγουν από την κανονική ροή που διδάσκει η χριστιανική ιστορία - Dan Burstein
 
Αγία ή αμαρτωλή;

Ξέρουμε πολύ λίγα πράγματα για την Μαρία την Μαγδαληνή. Ο εικόνα που έχουμε για αυτή, είναι η εικόνα μιας πολύ ωραίας γυναίκας, με μακριά χρυσά μαλλιά, γνωστή για τις αμαρτίες της, η πολύ ακραία ενσάρκωση μιας μεσήλικης εξίσωσης θηλυκής ομορφιάς, σεξουαλικότητας και αμαρτίας. Για περίπου 2 χιλιάδες χρόνια, η παράδοση αναφέρεται σε μια αμαρτωλή γυναίκα, σε μια πόρνη, που άκουσε τον λόγο του Ιησού, και αφοσίοσε την ζωή της στην αγάπη του Κυρίου. Εμφανίζεται σε αμέτρητες εικόνες λατρείας, ντυμένη στα κόκκινα με λυτά μαλλιά να γονατίζει μπροστά στον σταυρό, ή να κάθετε στα πόδια του Ιησού στην οικία της Μαρίας και της Μάρθας από την Βηθανία, ή σαν μια όμορφη πόρνη σε σπίτια Φαρισαίων. Το όνομά της φέρνει στο μυαλό εικόνες ομορφιάς και αισθησιασμού, ενώ όταν ψάχνουμε για αυτό το πλάσμα στην Νέα Διαθήκη, η αναζήτηση είναι μάταιη. Το μόνο που γνωρίζουμε στην πραγματικότητα για αυτήν, προέρχεται από τα 4 Ευαγγέλια, μερικές συνοπτικές αναφορές, που ακόμη και σήμερα θεωρούνται ανακριβείς και πέφτουν σε αντιφάσεις. Η μεγαλύτερη από αυτές είναι ότι η Μαρία η Μαγδαληνή, ήταν μία από τους ακόλουθους του Ιησού, γένους θηλυκού, ήταν παρούσα στην σταύρωσή Του, ήταν μάρτυρας - σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Αγ. Ιωάννη, ή μάρτυρας της Ανάστασής του, και ήταν η πρώτη που της χρεώθηκε η ευθύνη να μεταδώσει το νέο της Χριστιανοσύνης. Έφερε την γνώση ότι μέσα από την νίκη του Ιησού εναντίον του θανάτου, η Αιώνια Ζωή προσφέρεται σε όλους όσους πιστεύουν....
Ένα από τα πιο ανατρεπτικά στοιχεία, σχετικά με τα Ευαγγέλια, είναι ο ρόλος που δόθηκε σε γυναίκες - ακόλουθους του Ιησού να είναι μάρτυρες όλων των γεγονότων εκείνου του πρώτου Πάσχα. Η πίστη και η αφοσίωσή τους, ήταν εις γνώση των πρώτων χριστιανών ιστορικών, αλλά αργότερα πέρασε στο παρασκήνιο η πάρα πολύ μεγάλη συμβολή τους και η χρησιμότητά τους στην ιστορία. Η αληθινή σημασία της μαρτυρίας τους, είχε εξαρχής αγνοηθεί, ενώ η Μαρία η Μαγδαληνή, στα τέλη του 6ου αιώνα, αναδημιουργήθηκε σαν χαρακτήρας, για να εξυπηρετήσει τους σκοπούς της Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας. Αυτή η αναπροσαρμογή, από τους πρώτους πατέρες της Εκκλησίας, άλλαξε την γνώμη και την εικόνα μας για την Μαρία την Μαγδαληνή καθώς και για τις υπόλοιπες γυναίκες. Εξάλλου χρειάζεται να ανατρέξουμε ξανά στα Ευαγγέλια για να δούμε τα πράγματα πιο καθαρά.
Ο Μάρκος μας λέει ότι η Μαρία η Μαγδαληνή ήταν ανάμεσα στις γυναίκες, που όταν ο Ιησούς ήταν στην Γαλιλαία, τον ακολουθούσε και τον υπηρετούσε (15:41 κατ. Μάρκου 27:55). Το "υπηρετούσε" έχει μεταφραστεί από το ελληνικό ρήμα "διακονίζω". Είναι επίσης η ρίζα της λέξης "Διάκονος" που εγκαθιστά την απαραίτητη λειτουργία που δόθηκε στις γυναίκες μέσα σε ένα γκρουπ από θηλυκούς και αρσενικούς μαθητευόμενους. Ο Λουκάς, από τον οποίο επίσης ακούμε ότι αυτό το γκρουπ έχει παίξει μεγάλο ρόλο στην συνοδεία του Ιησού για αρκετό χρονικό διάστημα πριν την Σταύρωση. (8:1-4). Επιβεβαιώνοντας τον "υπηρετικό" ρόλο και ενισχύοντάς τον με την φράση "με δική τους θέληση" (παρ.3). Αυτός ο ρόλος συχνά υποτίθεται ότι έχει εισχωρήσει στις ζωές των γυναικών της Χριστιανικής κοινότητας του πρώτου αιώνα μ.Χ. και οριοθετείτε στα παραδοσιακά, οικιακά περιβάλλοντα. Έχουν αναλάβει πάρα πολλά όπως παρασκευή αλευριού, ψωμιού, καθαριότητα, μεγάλωμα παιδιών κτλ. Μέχρι την σήμερον ημέρα ο ρόλος της γυναίκας στην Χριστιανική κοινότητα είναι περισσότερο τοπικιστικός παρά σημαντικός, σαν υπόθεση που μόνο πρόσφατα απαντήθηκε από τους μελετητές. Αλλά το "με δική τους θέληση" δείχνει ότι οι γυναίκες συνέβαλαν τα μέγιστα να μπορέσουν οι ακόλουθοι τότε να βγάλουν εις πέρας την αποστολή τους. Ενώ οι γυναίκες ήταν γνωστό, ότι υπηρετούσαν ραβίνους με λεφτά, υλικά αγαθά και φαγητό,  η συμμετοχή τους στην εξάπλωση του Ιουδαϊσμού ήταν αμελητέα. Παρόλο που τις είχε επιτραπεί να απαγγέλουν Torah στις Ιερατικές συγκεντρώσεις τους, δεν τις επιτρεπόταν να διδάξουν στο κοινό, με σκοπό να "εξασφαλιστεί η τιμή του Ιερατείου τους".
Σε αυτό το σημείο η φράση του Λουκά, έχει ειδική σημασία, καθώς προτείνει ότι οι γυναίκες ακόλουθοι, ήταν επισυναπτόμενες στο γκρουπ, σαν μάζα, που δώρισαν τις ιδιοκτησίες και το εισόδημά του για να παρέχουν στον Ιησού και στους άντρες πιστούς του με διάφορες δουλειές και υπηρεσίες που χρειαζόντουσαν ενώ περιπλανιόντουσαν στα περίχωρα κηρύττοντας και γιατρεύοντας. Αυτό σαν αποτέλεσμα, ρίχνει περισσότερη έμφαση στις γυναίκες, καθώς το γεγονός να διαθέσουν τα εισοδήματά τους, προϋποθέτει οικονομική ανεξαρτησία, και σε αυτό αναφέρεται ότι κάποια Μαρία είναι "η μητέρα του Ιακώβου" προφανώς εννοώντας τον Απόστολο (κατά Μάρκου 15:40 και 16:1). Ακόμα πιο σημαντική είναι η πρόσφατη γνώμη ότι, αντίθετα με μια γενική υπόθεση πως οι γυναίκες ακόλουθοι δεν δίδασκαν, και σε αυτό διέφεραν από τους αρσενικούς ομόλογούς τους, αντιθέτως το έκαναν αυτό καθώς ο όρος "τον ακολούθησαν" που χρησιμοποιήθηκε από τον Μάρκο για να περιγράψει αυτούς στην Σταύρωση "οι οποίοι επίσης τον ακολούθησαν όσο ήταν στην Γαλιλαία και τον υπηρέτησαν (15:41)". Ο όρος αυτός λοιπόν χρησιμοποιήθηκε για να αποδώσει την πλήρη χρησιμότητά τους, κυρίως στην πίστη, αλλά σε εργασίες των πλανόδιων κηρύκων. Στο ίδιο δίδεται βαρύτητα και στα γράμματα του Παύλου σχετικά με την συμμετοχή των γυναικών. Πουθενά σε αυτά τα γραφόμενα δεν αναφέρει ότι ο Ιησούς υποτιμούσε την προσφορά των γυναικών σε σχέση με την αντίστοιχη των αντρών.
Σύντροφος του Σωτήρα
Η πολύ "κοντινή" σχέση που είχε η Μαρία η Μαδγαληνή αναφέρεται έντονα στο Ευαγγέλιο του Φιλίππου, όπου απεικονίζεται σαν μία από τις "τρεις που περπατούσαν συνέχεια με τον Κύριο: Μαρία η μητέρα του, η αδερφή της και η Μαγδαληνή, η οποία αποκαλούνταν η συντροφιά του. Η μητέρα του, η αδερφή και η συντροφιά του είχανε και οι τρεις το όνομα Μαρία. Και η συντροφιά του Κυρίου ήταν η Μαρία η Μαγδαληνή" Η ελληνική λέξη "κοινωνός" χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την Μαρία την Μαγδαληνή, που συχνά αναφερόταν σαν "συντροφιά".  Μπορεί να διατυπωθεί καλύτερα σαν  "σύντροφος" ή "σύζυγος", μια γυναίκα η οποία έχει σεξουαλικές συνδέσεις με έναν άντρα. Δύο σελίδες μετά είναι ένα ακόμη δείγμα, της σεξουαλικής σχέσης που προείπαμε:
Αλλά ο Ιησούς την αγαπούσε περισσότερο από όλους τους άλλους πιστούς και συνήθιζε να την φιλάει στο στόμα. Οι υπόλοιποι από τους πιστούς προσβάλλονταν από αυτό κι εξέφραζαν αποδοκιμασίες. Του είπανε, "Γιατί την αγαπάς περισσότερο από όλους εμάς;" Ο Σωτήρας απάντησε, "Γιατί λέτε ότι δεν σας αγαπάω όπως (αγαπώ) αυτήν;".
Η ερωτική αγάπη συχνά έχει γίνει το όχημα, για να εκφραστούν μυστικές εμπειρίες, ιδιαίτερα αντιληπτές σε πνευματώδη άσματα, όπως το "Άσμα των Ασμάτων" ή "Τραγούδι των Τραγουδιών", που περιγράφει με τις πιο αισθησιακές και ηδονικές εικόνες αυτό που οι Ραβίνοι συνήθιζαν να διαβάζουν σαν αλληγορία της αγάπης του Yahweh για το Ισραήλ, και οι πρώτοι χριστιανοί ιστορικοί για την αγάπη του Ιησού για την Εκκλησία, την χριστιανική ψυχή - μερικές φορές για το πρόσωπο της Μαρίας της Μαγδαληνής - και για την Παρθένο Μαρία. Στο Ευαγγέλιο του Φιλίππου, η πνευματώδης ένωση μεταξύ του Ιησού και της Μαρίας της Μαγδαληνής αγγίζει τα όρια της ανθρώπινης σεξουαλικότητας. Είναι επίσης μια μεταφορά της επανένωσης του Ιησού και της εκκλησίας που διαδραματίζεται σε ένα νυφικό ναό, "το μέρος της πληρότητας".
Η συνέχεια του Ευαγγελίου του Φιλίππου μπορεί να χωριστεί σε δυο επίπεδα, ένα συμβολικό για την αγάπη του Ιησού για την Εκκλησία - στο πρόσωπο της Μαρίας Μαγδαληνής - και δεύτερο σαν μια παρουσίαση μιας ιστορικής κατάστασης στην οποία αυτή συμβολίζει την ύπαρξη θηλυκού στοιχείου στην Εκκλησία. Όπως έχουμε δει η επιλεκτική θεραπεία που λαμβάνει η Μαρία Μαγδαληνή από τον Ιησού και στο Ευαγγέλιο της Μαρίας και στο Ευαγγέλιο του Φιλίππου, έχει επιφέρει ζήλεια στους πιστούς και ιδιαίτερα στον Πέτρο...
Έχει υποτεθεί ότι ο ανταγωνισμός του Πέτρου εναντίον της Μαρίας Μαγδαληνής αντανακλάται στην ιστορική αμφιθυμία των καθοδηγητών της Ορθόδοξης Κοινότητας εναντίον της συμμετοχής γυναικών στα στεγανά της Εκκλησίας. Αλλά στο τέλος τους δεύτερου αιώνα, οι ισότιμες ως τότε πιστές, όπως αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη, διώχνονται από την εκκλησία σαν αποτέλεσμα στην επιστροφή στο πατριαρχικό σύστημα του Ιουδαϊσμού που προηγήθηκε από όλα αυτά. Παρόλα αυτά σε επίπεδο ιστορικής ερμηνείας, τα Γνωστικά κείμενα μπορεί να κάνουν αναφορές σε πολιτικές τάσης στην πρώιμη εκκλησιαστική περίοδο. Είναι μια κατάσταση που έχει συναχθεί συνοπτικά.. και αφορά μια κατάπνιξη του θηλυκού στοιχείου εντός των τοίχων της Εκκλησίας που σταδιακά λαμβάνει χώρα μετά τον 2ο αιώνα.

 
Ιερό σεξ και Θεϊκή αγάπη
Ποια ήταν η μυστηριώδης Μαρία Μαγδαληνή, που τόσο προσεκτικά αναφέρθηκε μέχρι σχεδόν το τέλος της Καινής Διαθήκης από τους Ευαγγελιστές. Από που προέρχεται, και τι την έκανε τόσο απειλητική για τους άντρες της ανερχόμενης Ρωμαϊκής Εκκλησίας; Στην "Αποκάλυψη του Ιππότη " γίνεται αναφορά για μια διαρκή αμφισβήτηση που περικλείει αυτόν τον κεντρικό βιβλικό χαρακτήρα:

Η αναγνώριση της Μαρίας Μαγδαληνής, Μαρίας από την Βηθανία (αδερφή του Λαζάρου) καθώς και της "ανώνυμης αμαρτίας" που συνοδεύουν τον Ιησού στο Ευαγγέλιο του Λουκά είναι αντικείμενο καυτών δημόσιων συζητήσεων. Η καθολική Εκκλησία αποφάσισε από τον πρώτο καιρό ότι αυτοί οι τρεις χαρακτήρες είναι ένα και το αυτό, παρόλο που αυτό ανατράπηκε μόλις πρόσφατα το 1969. Η αναγνώριση της Μαρίας της Μαγδαληνής σαν πόρνη ενισχύθηκε από τον Πάπα Γρηγόριο Χομεϊλί 33ο, ο οποίος δήλωσε:

Αυτή για την οποία ο Λουκάς αναφέρει σαν "αμαρτωλή γυναίκα", ο Ιωάννης φωνάζει Μαρία, πιστεύουμε ότι είναι η Μαρία από την οποία εξήλθαν εφτά δαίμονες σύμφωνα με τον Μάρκο. Και τι σημαίνουν αυτοί οι εφτά δαίμονες αν όχι όλα τα κακά της ανθρωπότητας;...Είναι φανερό αδέρφια ότι αυτή η γυναίκα χρησιμοποίησε προηγούμενα την αλοιφή και πότισε την σάρκα της σε ασυγχώρητες πράξεις.
Η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία αντιμετωπίζει την Μαρία Μαδγαληνή και την Μαρία από την Βηθανία σαν δύο διαφορετικά πρόσωπα. Η Καθολική Εκκλησία ήταν πάντα επιφυλακτική στην παρουσία της Μαγδαληνής, αναγνωρίζοντας την αξία της σαν φυσιογνωμία υπέρ των αβοήθητων γυναικών, να γίνουν αυτόνομες. Ο David Tresemer και τη Laura Lea Cannon γράψανε στον πρόλογο τους για την μετάφραση του Γνωστικού Ευαγγελίου της Μαρίας Μαγδαληνής που έγινε το 1997 από τον Jean Yves Leloup:
Μόνο το 1969 η καθολική Εκκλησία ανακάλεσε επίσημα την ετικέτα του Πάπα Γρηγόριου για την Μαρία ως πόρνη. Ανακάλεσαν παραδεχόμενοι το λάθος τους - παρόλα αυτά η εικόνα της Μαρίας Μαγδαληνής σαν την μετανοιωμένη πόρνη, παρέμεινε στα δημόσια διδάγματα όλης της Χριστιανοσύνης. Σαν ένα κακώς κείμενο θάφτηκε στις πίσω σελίδες μιας εφημερίδας, η διόρθωση της Καθολικής Εκκλησίας περνάει απαρατήρητη, ενόσω το πρωτότυπο και λανθασμένο άρθρο συνεχίζει να επηρεάζει τους αναγνώστες.
Προφανώς ακόμη και σήμερα είναι υπερβολικά επιπόλαιο να διαχωρίσουμε την Μαρία από όλες τις υποψίες "πορνείας" σε έναν σύγχρονο ζήλο που προέκυψε, να αποκατασταθεί το όνομά της. Αρκετοί μελετητές λένε ότι οι "εφτά δαίμονες" που κατά μαρτυρίες βγήκανε από μέσα της, μπορεί να είναι αλλοιωμένες αναφορές στους "εφτά θυρωρούς του κάτω κόσμου" σύμφωνα με τα παγανιστικά μυστήρια, και αποτελούν αξιόλογα στοιχεία σχετικά με τον πραγματικό background της Μαρίας Μαγδαληνής. Πράγματι, σε παγανιστικές κοινωνίες υπήρχαν οι γνωστές "πόρνες του ναού", γυναίκες που κυριολεκτικά ενσαρκώθηκαν και μετέβησαν στην ιερή "σοφία της πορνείας" εν μέσω υπερβατικού σεξ: Ξεκάθαρα, έξω από τον πολιτισμό τους, δίνουν την εικόνα σαν γυναίκες του δρόμου, ειδικά ανάμεσα στους μαθητευόμενους, διαποτισμένη με την ηθική και τους περιορισμούς του Ιουδαϊκού Νόμου, και της Άγιας Γης.
Η επιλογή λέξεων του Λουκά για να περιγράψει την ηθική της είναι πολύ ενδιαφέρουσα: Είναι αμαρτωλή, που σημαίνει κάποιος που έχει κάνει έγκλημα κατά του Ιουδαϊκού Νόμου, παρόλο που αυτό δεν είναι αποκλειστικά η πορνεία. Είναι ένας όρος παρμένος από το σπορ της τοξοβολίας που σημαίνει, έχασε τον στόχο, και μπορεί να αναφέρεται σε κάποιον τον οποίο για οποιονδήποτε λόγο δεν ήταν υπάκουος στους θρησκευτικούς νόμους - ή γιατί δεν πληρώνει τους φόρους, επειδή δεν ήταν Ιουδαία.


Η Μαρία από την Βηθανία βάση περιγραφών έχει ακάλυπτα μαλλιά, κάτι που καμία ευσεβής Ιουδαία γυναίκα θα έκανε ποτέ. Στους Ορθόδοξους Ιουδαίους και Μουσουλμάνους στην σημερινή Μέση Ανατολή αυτό υποδηλώνει σεξουαλική ελευθερία. Μια γυναίκα μπορεί να ήταν χωρισμένη στα πλαίσια του να εμφανίζεται με ασκέπαστα μαλλιά, κι εδώ η Μαρία Μαγδαληνή, μια αμαρτωλή γυναίκα, κάποια που δεν έχει το Ιουδαϊκό στίγμα, ή είναι εκτός του εύρους των θρησκευτικών νόμων, φαίνεται υπερβολικά αδιάφορη στην κατακραυγή που θα επέφεραν οι πράξεις της. Το πιο σημαντικό είναι ότι ο Ιησούς όχι μόνο δεν την επιπλήττει που περιφρονεί τον Ιουδαϊκό Νόμο, αλλά τακτικά την ενθαρρύνει κατακρίνοντας όσους κριτικάρουν την συμπεριφορά της.
Και οι δυο τους συμπεριφέρονται σαν ξένοι σε παράξενη γη: Δεν διερωτώνται γιατί δεν γίνονται κατανοητοί, ειδικά από τους Δώδεκα, οι οποίοι κατά καιρούς, αποτυγχάνανε να κατανοήσουν την διδασκαλία του Ιησού ή το συνολικό νόημα της αποστολής τους. Η Μαρία της Βηθανίας μπορεί να ήταν εξωτερική, αλλά φέρεται να έχει ένα προσωπικό μυστικό με τον Ιησού - και είναι και οι δυο εξωτερικοί.
Αν το άλειμμα  δεν ήταν Ιουδαϊκό τότε σε ποια παράδοση άνηκε; Εκείνη την εποχή υπήρχε μια μεγαλειώδη, ιερή, παγανιστική ιεροτελεστία που περιλαμβάνει  μια γυναίκα να "αλείφει" έναν εκλεκτό άντρα τόσο στο κεφάλι όσο και στα πόδια - καθώς επίσης και στα γεννητικά - για έναν πολύ ειδικό προορισμό. Αυτό ήταν το άλειμμα του Ιερού Βασιλιά, στο οποίο η ιέρεια ξεχώριζε τον εκλεκτό άντρα και τον άλειφε, πριν παραχωρήσει αυτόν στο πεπρωμένο του σε μια σεξουαλική ιεροτελεστία γνωστή σαν hieros gamos (ιερός γάμος). Το άλειμμα ήταν ένα μέρος από μια τελετουργική προετοιμασία για διείσδυση κατά την διάρκεια της ιεροτελεστίας - που δεν έχει τις ίδιες συναισθηματικές και νομικές προεκτάσεις με την συνηθισμένη μορφή του γάμου - στην οποία ο ιερέας βασιλιάς πλημμύριζε με την δύναμη του θεού, ενώ η ιέρεια βασίλισσα έγινε κατεχόμενη από την Μεγάλη Θεά. Η έννοια του ιερού γάμου είναι ζωτικό να κατανοήσουμε τον Ιησού και την αποστολή του, καθώς και της σχέσης του με την πιο σημαντική γυναίκα της ζωής του - για να μην αναφέρουμε και δυο πολύ σπουδαίους άντρες... Η διαχρονική εικόνα της Μαρίας Μαγδαληνής σαν πόρνη, αρχίζει να είναι λογική όταν γίνεται κατανοητό πως αυτή η ιεροτελεστία είναι η υπέρτατη έκφραση αυτού που οι Βικτοριανοί ιστορικοί ονομάζουν "πόρνη του ναού". Φυσικά με την αφέλεια και τον υποκριτικό πουριτανισμό καθώς και τις σεξουαλικές καταστολές, αυτό δεν θα μας εκπλήσσει, παρόλο που ο πρωτότυπος όρος για την ιέρεια που έπαιρνε μέρος στην ιεροτελεστία ήταν hierodule ή "ιερή δούλη". Μόνο μέσω εκείνης ένας άντρας μπορούσε να αποκτήσει γνώση του εαυτού του και των θεών. Στην επιτομή της δουλειάς της ιερής δούλης, τον ιερό γάμο, ο βασιλιάς αγιάζεται (τον αλείφουν με αγιασμό) και θέτεται εκτός - και φυσικά αμέσως μετά το βιβλικό άλειμμα, ο Ιούδας προδίδει τον Ιησού και ο μηχανισμός για να τον οδηγήσει στον απόλυτο προορισμό του μέσω της Σταύρωσης έχει ξεκινήσει... Ο ιερός γάμος ήταν ένα φιλικό σκηνικό για τους παγανιστές εκείνης της περιόδου. Διάφορες εκδοχές του διαδραματίζονταν από τους λάτρεις διάφορων άλλων αιρέσεων όπως αυτή του Tammuz (για τον οποίο υπάρχει ένας ναός στην Ιερουσαλήμ σήμερα), και όπως για τον Αιγύπτιο θεό Όσιρι, στον οποίο η σύντροφος Ίσιδα εξέπνευσε ζωή στο νεκρό σώμα του, αρκετή ώστε να αποκτήσει το μαγικό παιδί, ο θεός του κουράγιου με το κεφάλι αετού που ονομάστηκε Horus.
Πράγματι ο Tresemer και η Cannon δήλωσαν απερίφραστα ότι: "Οι εμφανίσεις της (Μαρία Μαγδαληνή) με ειδικά λάδια που χρησιμοποιήθηκαν στο άλειμμα του Ιησού Χριστού την παρομοιάζουν με την λαϊκή παράδοση των ιερέων και ιερειών της Ίσιδας, των οποίων οι αλοιφές χρησιμοποιήθηκαν για την μεταμόρφωση κάποιου στο κατώφλι του θανάτου ενώ είχε της αισθήσεις του". Πράγματι, αυτό την τοποθετεί σε συγκεκριμένο πλαίσιο της Σαμανικής παράδοσης της Αιγύπτου, που τώρα αρχίζει να γίνεται γνωστή. Ξεκάθαρα, αυτή η γυναίκα που άλειφε τον Ιησού ήταν πολύ ξεχωριστή, μια μεγάλη ιέρεια μια αρχαίας παγανιστικής παράδοσης.
alitoteam -alitogr.blog

Τετάρτη, 20 Ιουλίου 2016

Οι ρίζες της σημερινής μας οικονομικής χρεοκοπίας βρίσκονται στο μαύρο καλοκαίρι της Κυπριακής Τραγωδίας του 1974

Οι ρίζες της σημερινής μας οικονομικής χρεοκοπίας βρίσκονται στο μαύρο καλοκαίρι της Κυπριακής Τραγωδίας του 1974

Kίμωνος, του Αθηναίου (γραμμένο αποκλειστικά για το http://www.istorikathemata.com/)


Η μεταπολιτευτική δημοκρατία γεννήθηκε πάνω στα ερείπια μιας μεγάλης εθνικής καταστροφής, την οποία ξεπερνά σε σημασία μόνο ο ξεριζωμός του Ελληνισμού της Ιωνίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης. Οι μέρες που διάγουμε σηματοδοτούν την οριστική κατάρρευση της μεταπολίτευσης, υπό το βάρος της οικονομικής χρεωκοπίας της χώρας. Όμως, πολύ πριν χρεωκοπήσει οικονομικά, η μεταπολιτευτική μας δημοκρατία είχε χρεωκοπήσει ηθικά.  Η σημερινή της κατάρρευση, μέσα σε μία ατμόσφαιρα σήψης, αποσύνθεσης και ηθικής παρακμής, ήταν  προδιαγεγραμμένη και έχει σε μεγάλο βαθμό τις ρίζες της σε εκείνο το μαύρο καλοκαίρι του 1974. Την προδίκασε η αδυναμία της, ή ακριβέστερα η συνειδητή της άρνηση, να αποκαθάρει το άγος του πραξικοπήματος και της τουρκικής εισβολής και να αποδώσει δικαιοσύνη για  την Κυπριακή Τραγωδία. Τιμωρώντας όσους άνοιξαν την Κερκόπορτα στο Πεντεμίλι της Κυρήνειας και τιμώντας όσους προέταξαν τα στήθη τους, υπερασπιζόμενοι τέσσερις χιλιάδες χρόνια ελληνικής ιστορίας στο νησί του Ευαγόρα.

Δεν υπάρχει τίποτα το μεταφυσικό σε αυτή τη διαπίστωση. Ούτε η μοίρα της ελλαδικής κοινωνίας το είχε γραμμένο – για όσους την θεωρούν πλοηγό της ζωής, ούτε ο Θεός μας τιμώρησε – για όσους πιστεύουν στην ύπαρξή Του. Απλά, η ηθική συγκρότηση μιας κοινωνίας, αποτελεί ασφαλή οδηγό και πρόκριμα για την κατάληξή τηςΜία κοινωνία που ανέχτηκε τον ενταφιασμό της διερεύνησης των ευθυνών για μία τέτοια εθνική καταστροφή, ήταν θέμα χρόνου να συναντήσει την επόμενη.Τριάντα πέντε (και κάτι) χρόνια μετά, είναι ασήμαντος ιστορικός χρόνος. Θα μπορούσε να είχε συμβεί αργότερα, ή και νωρίτερα, ήταν όμως νομοτελειακό πως η κατάρρευση θα ερχόταν. Τα συμπτώματα της Ύβρεως που διαπράχθηκε ήσαν πολλά και εξόφθαλμα αλλά και το δέλεαρ που έπεισε το κοινωνικό σώμα να ανεχθεί τη συγκάλυψη, κι αυτό ήταν ευδιάκριτο.


Η Ύβρις υπήρξε τεράστια, ανήκουστη. Κανείς δεν τιμωρήθηκε για την ανείπωτη Τραγωδία! Οι στρατηγοί, ναύαρχοι, πτέραρχοι, και ό,τι άλλο τέλος πάντων ήταν τότε, που σχεδίασαν και εκτέλεσαν το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου (ή δεν έκαναν τίποτα για να το εμποδίσουν, αρκούμενοι στο να μιλούν με τους Αμερικανούς και τον ξένο «παράγοντα»), έζησαν – ή ζουν ακόμα – εν τιμή, απολαμβάνοντας τίτλους, συντάξεις και προνόμια. Όσοι ολιγώρησαν μπροστά στον εισβολέα (ενώ ίσως είχαν αποδειχθεί «λιοντάρια» στο πραξικόπημα), δεν ελέγχθηκαν ποτέ. O θλιβερός θίασος που υποδυόταν την «ελληνική κυβέρνηση» κατά το πραξικόπημα και την πρώτη φάση της τουρκικής εισβολής, δεν αντιμετώπισε ποτέ τη δικαιοσύνη. Οι πολιτικοί άνδρες που ανέλαβαν τα ηνία στις 23 Ιουλίου, δεν έδωσαν ποτέ εξηγήσεις για όσα έκαναν ή, το κυριότερο, παρέλειψαν να κάνουν, για να υπερασπιστούν την μεγαλόνησο από την ολοφάνερα επικείμενη δεύτερη φάση των επιχειρήσεων.
Απεναντίας, όσοι ρίχτηκαν στις 20 Ιουλίου στον αγώνα, με το πάθος που πραγματικά ταίριαζε σε όσους αξιώθηκαν τέτοια τιμή, υβρίστηκαν, συκοφαντήθηκαν και αφέθηκαν ανενδοίαστα στη λήθη, στην αδιαφορία και στην απαξίωση. Και όσοι από αυτούς είχαν την ατυχία να απωλέσουν τη σωματική τους αρτιμέλεια ή την ψυχική και σωματική τους υγεία, υπέστησαν απίστευτους εξευτελισμούς από τη μεταπολιτευτική μας δημοκρατία. Οι νεκροί, οι τραυματίες, οι αγνοούμενοι,  οι πρόσφυγες, τα ορφανά, οι κακοποιημένες γυναίκες της εισβολής, αφέθηκαν να ξεχαστούν. Τι τύχη είχε μία δημοκρατία που διαπράττει τέτοια ανομία; Δεν ήταν φανερό πού θα κατέληγε;
Η Κυπριακή Τραγωδία του 1974 δεν είναι όμως ένα οποιοδήποτε γεγονός. Πρόκειται για μία πολιτικο-στρατιωτική ήττα που σημαδεύει ανεξίτηλα την Ιστορία του Έθνους και υποθηκεύει το μέλλον του Ελληνισμού σε μία πανάρχαια κοιτίδα του.  Τι είδους δημοκρατία είναι αυτή που αρνείται να διερευνήσει τα αίτια ενός τέτοιου εφιάλτη, επικαλούμενη πως θα διαταραχθούν οι σχέσεις της χώρας με τον «ξένο παράγοντα»; Τι είδους κοινωνία είναι αυτή που ανέχεται, λιγότερο από δεκαπέντε χρόνια μετά την τραγωδία, υποκριτικό «άνοιγμα» του φακέλου της Κύπρου για να εξυπηρετηθούν εκλογικές σκοπιμότητες της στιγμής; Δεν της αξίζει να καταρρεύσει μέσα στη γενική καταισχύνη; Μία δημοκρατία που αφήνει άταφους και λησμονημένους τους ήρωές της και ατιμώρητους τους υπεύθυνους μίας ιστορικής καταστροφής, επειδή «…ανακύπτει κίνδυνος να προκύψουν γεγονότα ικανά να διαταράξουν τας διεθνείς σχέσεις της Ελλάδος μετ’ άλλων κρατών…», δεν έχει προδιαγράψει το μέλλον της; Δεν ήταν φανερό πως η κοινωνία της θα άκουγε κάποτε  έναν gauleiter από την Εσπερία να δηλώνει ωμά πως «η εθνική κυριαρχία των Ελλήνων θα περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό»;
Ξέρω πως πολλοί θα καγχάσουν με όσα υποστηρίζει αυτό το σημείωμα. «Τι σχέση έχει», θα πούν, «η οικονομική μας χρεωκοπία, με τα όσα έγιναν το καλοκαίρι του 1974»; “Its the economy stupid!”, θα φωνάξουν οι γιάπηδες του LSE και του HarvardΠοιά Κύπρος; Εδώ μιλάμε για ΑΕΠ, spreadsCDS, το διογκωμένο δημόσιο, τα swaps,  τι είναι αυτά που μας λές;  Πικρό και παγωμένο θα είναι όμως το γέλιο τους. Γιατί όλοι ξέρουμε πως μία κοινωνία χρεωκοπεί οριστικά, μόνο όταν διαλυθεί το σύστημα αξιών της. Αυτό είναι που της επιτρέπει να σταθεί όρθια και να αντέξει φυσικές και οικονομικές καταστροφές, πολέμους, αναποδιές και δυστυχίες. Η ελλαδική κοινωνία υπονόμευσε το σύστημα αξιών της, όταν απέστρεψε το πρόσωπο από την κυπριακή τραγωδία, για να κυνηγήσει την επίπλαστη οικονομική ευμάρεια της μεταπολίτευσης. Και τώρα είναι γονατισμένη και ανίκανη να αντιδράσει. Θα στοιχημάτιζε κανείς, έστω και μία πεντάρα, πως η ελλαδική κοινωνία έχει τη δύναμη να αντέξει μία πτώχευση; Γιατί, το δίλημμα του αν μπορεί να αντέξει κάτι πιο επώδυνο (όπως π.χ. την ανάγκη να υπερασπιστεί ενόπλως την ανεξαρτησία και την ακεραιότητά της), αρνούμαι ακόμη και να το εκφέρω ....
Πιστεύω πως η προσπάθεια που έκανε η κοινωνία μας να αποστρέψει το πρόσωπο από (τις ευθύνες της και το χρέος της προς) την Κύπρο, οδήγησε σε  καταστάσεις περίεργες. Η πολιτική μας ηγεσία, γιορτάζει κάθε χρόνο στις 24 Ιουλίου την επάνοδο της Δημοκρατίας, με μία glamorous (παλαιότερα τουλάχιστον) δεξίωση της Προεδρίας. Η δεξίωση αυτή και ο χρόνος τέλεσής της, ενσαρκώνει την τραγωδία που ανεπίγνωστα μάλλον, έζησε η δική μου γενιά – η γενιά της μεταπολίτευσης, των σημερινών πενηντάρηδων. Ποτέ δεν κατάφερα να συνέλθω από την διαπίστωση πως  την ώρα εκείνη, της 23ης Ιουλίου του 1974, που εγώ ανέμιζα μία σημαία στην Αθήνα πανηγυρίζοντας για την κατάρρευση της δικτατορίας, κάποια παιδιά της γειτονιάς μου, της πόλης μου, του συγγενικού μου κύκλου, της διπλανής πόρτας τελικά, πέθαιναν μαχόμενοι στην Κυπριακή Γή, σε μία μάχη αισχρά προδομένη.
Την ίδια ακριβώς ώρα που εγώ ανέμιζα τη σημαία και όλοι γύρω μου πανηγύριζαν, στην Κύπρο, η ΕΛΔΥΚ υπερασπιζόταν το στρατόπεδό της και τα όπλα της έπαιρναν φωτιά. Η ελλαδίτικη Α’ Μοίρα Καταδρομών έθαβε 30 καρβουνιασμένα παλικάρια, θύματα της γελοιότητας αυτών που δεν λογοδότησαν ποτέ, και έπαιρνε θέση για τη μάχη που κράτησε ελεύθερο το αεροδρόμιο της Λευκωσίας. 
Η 33η Μοίρα Καταδρομών είχε παραδώσει στην αγκαλιά του Πενταδάκτυλου τονΤαγματάρχη Κατσάνη και στην Αθανασία τους 120 αξιωματικούς και καταδρομείς της που προσπάθησαν να κλείσουν με τα κορμιά τους το ρήγμα της Κυρήνειας, από όπου έμπαινε σιδερόφρακτος πια ο Αττίλας. 
Η 31η Μοίρα Καταδρομών αγρυπνούσε φυλάγοντας τη ρημαγμένη Κυπριακή Γή, ανασταίνοντας με τη λαμπρή της δράση από τον Πενταδάκτυλο ως το Πυρόι, το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων του Πλαστήρα. 
Και η Δόξα μελετούσε το ανάστημα του Παύλου Κουρούπη, του Ελευθέριου Τσομάκη και των λαμπρών συμμαχητών τους, που διάλεξαν να στοιχειώσουν την Κυρήνεια με τη θυσία τους, παρά να φύγουν.

 Εμείς όμως στην Αθήνα, εκείνη ακριβώς τη στιγμή, τίποτα από αυτά δεν γνωρίζαμε και τίποτα από αυτά δεν φαινόταν να μας νοιάζει. Το πανηγύρι της Μεταπολίτευσης, μόλις είχε ξεκινήσει. 
Δεν το σταματούσε ούτε η κλαγγή των όπλων, ούτε ο ορυμαγδός της μάχης από τη μαρτυρική Κύπρο. Δεν το σταμάτησε ούτε ο Αττίλας ΙΙ. Μόνο τώρα πια σταματάει, μάλλον με τον τρόπο που του άξιζε ....
Θα πρότεινα στο σημείο αυτό, πριν αποτιμήσει ο αναγνώστης τα όσα έγραψα σε αυτό το σημείωμα, να κάνει λίγο ακόμα υπομονή, και να γυρίσει τη ματιά του 80 χρόνια πίσω, για να κάνει μία σύγκριση. Για να σκεφτεί, αν ο ισχυρισμός του σημειώματος αυτού πως η ρίζα της χρεωκοπίας βρίσκεται στην απροθυμία της ελλαδικής κοινωνίας να αποκαθάρει το άγος του 1974, έχει κάποια βάση.
 Το Σεπτέμβρη του 1922, φαινόταν να καταρρέει όχι μόνο η «Μεγάλη Ιδέα» αλλά ολόκληρο το Ελληνικό Κράτος. Τελείωνε με το χειρότερο δυνατό τρόπο μία πολεμική περιπέτεια δέκα ετών.  O διπλασιασμός της εδαφικής έκτασης της χώρας (1912-13) κινδύνευε να εξανεμιστεί από την οδυνηρή ήττα στη Μικρά Ασία, που έθετε σε κίνδυνο την ύπαρξη του Έθνους. Τα πάντα κατέρρεαν.
 Τα θλιβερά απομεινάρια μιας ένδοξης Στρατιάς διέρρεαν σε αποσύνθεση, μαζί με πλήθη προσφύγων που ετοιμάζονταν να περάσουν το Αιγαίο και να έλθουν στην ηπειρωτική Ελλάδα.
Ας κάνει τώρα ο αναγνώστης ένα μικρό χρονικό άλμα: μόλις 18 χρόνια μετά, και μάλιστα ύστερα από μία περίοδο ανώμαλου πολιτικού βίου και αλλεπάλληλων στρατιωτικών κινημάτων,  μία επίσημη χρεωκοπία (1932) και μία τετράχρονη δικτατορία, το ίδιο Έθνος έγραφε την εποποιία του ’40, γονατίζοντας κυριολεκτικά (τη μία) και ηθικά (την άλλη), δύο αυτοκρατορίες της εποχής. Πώς επετεύχθη αυτόΘα είχε συμβεί αν δεν είχε αποκαθαρθεί το άγος της Μικρασιατικής Καταστροφής με την δίκη και την εκτέλεση των 6; Θα είχε καταφέρει χωρίς αυτή την κάθαρση, η ηγεσία της εποχής, να συγκροτήσει τη Στρατιά του Έβρου και να επιτύχει τους όρους της Λωζάνης; Θα είχε σταθεί όρθιο το Έθνος; Αμφίβολο. Του «Έθνους η ειμαρμένη» απαίτησε ΚάθαρσηΤιμωρία. Για κάποιους ίσως άδικα, αλλά δεν γινόταν αλλιώς.
Ας συγκρίνει λοιπόν τώρα ο αναγνώστης, το τότε και το σήμερα. Η φτωχή, ηττημένη, ταπεινωμένη Ελλάδα του 1922, μετά την Κάθαρση της Μικρασιατικής Τραγωδίας στάθηκε στα πόδια της και ανάγκασε 18 χρόνια μετά όλη την οικουμένη να υποκλιθεί στο μεγαλείο της ελληνικής ψυχής. 
Αντίθετα, η ευημερούσα Ελλάδα του 1974, «ταϊστηκε»  με «δημοκρατία», «σοσιαλισμό» και «οικονομική ανάπτυξη», και  αγνόησε  την ιστορική αναγκαιότητα και την αδήριτη εσωτερική ανάγκη του κοινωνικού σώματος  για τιμωρία των ενόχων της Κυπριακής Τραγωδίας. 
     Τριάντα επτά χρόνια μετά, και αφού είδε να περνά μπροστά της τόσος πλούτος όσος ίσως δεν είχε εμφανιστεί σε καμμία άλλη περίοδο του ελεύθερου βίου της, η Ελλαδική κοινωνία καταρρέει παταγωδώς. Καταρρέει, βασανιστικά και εξευτελιστικά, περίγελως των Εθνών της Γης. 
Μη έχοντας ηθική πυξίδα, εκμαυλισμένη και αποπροσανατολισμένη, διαλύεται αδυνατώντας να βρεί στήριγμα στην εθελόδουλη μεταπολιτευτική πολιτική elite, αλλά και στη γελοία, νεο-πλουτίστικη οικονομική elite (της οποίας οι «εκλεκτοί», κάποτε διασκέδαζαν εκτοξεύοντας αλλήλοις αστακούς, σε εκείνα τα «υπέροχα» καλοκαιρινά μυκονιάτικα parties της περιόδου του Χρηματιστηρίου, έξοχα δείγματα της αισθητικής μιας μεταπολίτευσης που οικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια του Κυπριακού Ελληνισμού). 
Μετά από αυτή την ιστορική αντίστιξη, ας καγχάσει όποιος θέλει για το περιεχόμενο αυτού του άρθρου. Αν μπορεί, φυσικά. 
 Οι σκιές του Κυπριακού καλοκαιριού του 1974, και το βλέμμα εκείνου του αγοριού μπροστά στον τοίχο που κραυγάζει μέσα στην εκκωφαντική σιωπή της φωτογραφίας «Κανένας  δεν ξεχνά, Τίποτα δεν ξεχνιέται!» θα στοιχειώνουν για πάντα τις μέρες μας.  
Η Κύπρος τιμωρεί διαχρονικά και αυτούς που «εμήδισαν», και αυτούς που την ξέχασαν. Μάλλον, δεν θα καταφέρουμε να μάθουμε με σιγουριά αν κάποιοι «εμήδισαν», απλά το υποπτευόμαστε. 
Σίγουρα όμως, η ελλαδική κοινωνία επέλεξε να ξεχάσει. 
Αλλά, όπως μαρτυρά ο σοφός λαός, όπως στρώνει κανείς, έτσι κοιμάται.