Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ......

Luigi Tedeschi

 Η σύγχρονη εποχή θα μπορούσε να οριστεί από τους ιστορικούς του μέλλοντος ως η εποχή του θανάτου της πολιτικής. Σήμερα, όταν μιλάμε για πολιτική, στην πραγματικότητα επικαλούμαστε το φάντασμά της, την εικονική της εικόνα, η οποία εμπλέκει το κοινό στο ίδιο επίπεδο με μια εκπομπή που παράγεται για να δημιουργήσει κοινό. Νιώθει κανείς τη νοσταλγία των μεγάλων πολιτικών μαχών του 20ού αιώνα, των βαθιών συλλογικών παθών που προκλήθηκαν στις μάζες. αναλαμπές αναμνήσεων που συνδέονται με ένα παρελθόν που τώρα έχει παραδοθεί στην ιστορία. Η κριτική ανάλυση του παρόντος δεν μπορεί στην πραγματικότητα να πραγματοποιηθεί στη βάση της αναβίωσης ιδεολογικών κατηγοριών εντελώς ξένων προς τη σημερινή ιστορική πραγματικότητα.

Η διάσταση της πολιτικής έχει την προέλευσή της στην κοινωνική φύση του ανθρώπου και επομένως προϋποθέτει μια συλλογική συνάθροιση μιας κοινότητας ατόμων ικανών να εκπροσωπούν ιδέες και ανάγκες που αφορούν την κοινωνική ολότητα. Η πιστοποίηση του θανάτου της πολιτικής εκδηλώνεται με τον αποικισμό της δημόσιας σφαίρας από την ατομικιστική διάσταση του ιδιωτικού. Στον κόσμο της ψηφιακής επικοινωνίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, στην πραγματικότητα, ο καθένας χτίζει μια εικονική εικόνα του εαυτού του, διαμορφωμένη από συναισθήματα και στιγμιαίες επιθυμίες, τεχνητούς ατομικισμούς επιρρεπείς σε άμεσες και άπειρες μεταμορφώσεις. Ο δημόσιος χώρος κυριαρχείται από ατομικά συναισθήματα, ως ένας τόπος όπου εκδηλώνονται η κοινωνική περιθωριοποίηση, οι απογοητεύσεις, ο αλλοτριωμένος εγωκεντρισμός, ο προσωπικός θυμός και η μνησικακία, το ανίσχυρο μίσος για την κοινωνία. Ένας κοινωνικός κατακερματισμός που αποτελεί προοίμιο της ψυχολογικής χειραγώγησης των μαζών.

Στο τέλος των κοινοτικών πολιτισμών, ο κοινωνικός ατομισμός παραλληλίζεται. Οι ιδεολογικές αντιθέσεις του 20ού αιώνα έχουν αντικατασταθεί από μια σύγκρουση που πυροδοτήθηκε από τις άρχουσες τάξεις, που εμψυχώθηκε από το μίσος μεταξύ γενεών, μεταξύ εργαζομένων και ανέργων εργαζομένων, μεταξύ ετεροφυλόφιλων και ομοφυλόφιλων, μεταξύ ρατσιστών και αντιρατσιστών. Συγκρούσεις που έχουν προκύψει μεταξύ ιδιαιτεροτήτων, μεταξύ εντελώς τεχνητών συλλογικών οντοτήτων, που δημιουργήθηκαν από τη διείσδυση των μέσων ενημέρωσης, σύμφωνα με τη λογική των πολέμων μεταξύ των φτωχών, που συνεπάγεται μια στρατηγική απόλυτης κυριαρχίας της κοινωνίας.

Η έλευση του νεοφιλελεύθερου συστήματος σε παγκόσμια κλίμακα έχει οδηγήσει στην επικράτηση των ατομικών δικαιωμάτων έναντι των κοινωνικών. Ο κοινωνικός ατομισμός που προέκυψε από τον μαζικό ατομικισμό έχει επομένως δημιουργήσει μια θεμελιώδη μεταμόρφωση: η κοινωνική σύγκρουση έχει μετατραπεί σε διυποκειμενική σύγκρουση, ο ταξικός φθόνος έχει αντικαταστήσει την ταξική πάλη. Οι κοινωνικές σχέσεις ρυθμίζονται με βάση το νομικό σύστημα, η διαμεσολαβητική λειτουργία της πολιτικής έχει εξαφανιστεί. Σύμφωνα με μια αποτελεσματική επιβεβαίωση του Alain de Benoist, το ιδεολογικό παράδειγμα του δίκαιου έχει επιβληθεί στην ηθική του κοινού καλού, η νομική διαμόρφωση της κοινωνίας έχει στερήσει την πρωτοκαθεδρία της πολιτικής.

Η παρακμή της πολιτικής επομένως ταυτίζεται με την παρακμή της δημοκρατίας. Η δημοκρατία νοείται ως μια μορφή διακυβέρνησης που βασίζεται στη λαϊκή κυριαρχία. Η δημοκρατία στην πραγματικότητα προϋποθέτει τη συμμετοχή των πολιτών και των κοινωνικών τάξεων στη res publica, έναν χώρο όπου, από την αντιπαράθεση ιδεών και συμφερόντων, επιτυγχάνεται η σύνθεσή τους και η διευθέτηση των κοινωνικών συγκρούσεων, με σκοπό την πραγμάτωση του κοινού καλού. Η δημοκρατία είναι επομένως ένας κοινοτικός θεσμός στον οποίο εκφράζεται η κοινωνική φύση του ανθρώπου.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η δημοκρατία έχει υποστεί μια προοδευτική εκφυλιστική διαδικασία μεταμορφώνοντας τον εαυτό της σε φιλελεύθερη δημοκρατία. Επί του παρόντος, οι όροι φιλελεύθερος και δημοκρατικός είναι ενωμένοι σε μια αδιαχώριστη χεντιάδα, λες και η δημοκρατία θα μπορούσε απαραίτητα να υπάρξει μόνο μέσα σε μια φιλελεύθερη τάξη.

Στην πραγματικότητα, ο όρος φιλελεύθερη δημοκρατία υποδηλώνει ένα οξύμωρο, καθώς συνοψίζει δύο έννοιες που, αν φτάσουν στα άκρα, αποκαλύπτονται σε κραυγαλέα, αμοιβαία αντίφαση. Όπως είπε ο Carl Schmitt, «Όσο πιο φιλελεύθερο είναι ένα κράτος, τόσο λιγότερο δημοκρατικό είναι». Ο φιλελευθερισμός αντιλαμβάνεται την πολιτική ως μια διοικητική τεχνική, που στοχεύει στη νομιμοποίηση των σχέσεων υπεροχής μεταξύ των κυρίαρχων οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων στην κοινωνία. Οι κοινοτικές αξίες, που βρίσκουν την έκφρασή τους στη λαϊκή βούληση, αντικαθίστανται από την εκπροσώπηση των συμφερόντων των κυρίαρχων ομάδων. Ο πλουραλισμός του ίδιου του φιλελεύθερου κράτους αποδεικνύεται εντελώς τεχνητός. Η φιλελεύθερη δημοκρατία είναι στην πραγματικότητα ένα πολιτικό σύστημα που βασίζεται σε ιδεολογικά παραδείγματα. Επομένως, στην πολιτική αντιπαράθεση μεταξύ αντίπαλων στρατοπέδων, μόνο εκείνες οι πολιτικές δυνάμεις που είναι ομοιογενείς στις φιλελεύθερες ιδεολογικές παραμέτρους θα νομιμοποιηθούν να κυβερνήσουν. Είναι ένα σύστημα που αποκαλύπτει την ολοκληρωτική του φύση, στο βαθμό που προϋποθέτει όχι εναλλακτικές επιλογές, αλλά μονοσήμαντες και μεροληπτικές, απέναντι σε πολιτικές δυνάμεις που δεν θεωρούνται ιδεολογικά ορθόδοξες, και επομένως ακατάλληλες να αναλάβουν τη διακυβέρνηση της κοινωνίας. Η κατασταλτική πολιτική και η ποινικοποίηση των δυνάμεων στην Ευρώπη που αντιτίθενται στις κυβερνήσεις που αρέσουν στους ηγέτες της ΕΕ είναι σαφής επιβεβαίωση αυτού.

Η φιλελεύθερη δημοκρατία επομένως αντιλαμβάνεται την πολιτική ως τη νομιμοποίηση μιας ιδεολογικής νομιμοποίησης προ-πολιτικής φύσης.

Είναι επομένως απαραίτητο να αναφερθούμε στις ιστορικές-φιλοσοφικές καταβολές των εννοιών της δημοκρατίας – κοινοτισμός και φιλελευθερισμός – ατομικισμός. Από αυτή την άποψη, θα ήθελα να παραθέσω τη σκέψη του Costanzo Preve: «Η ελληνική δημοκρατία γεννήθηκε ως δημοκρατία των πολιτών (πολίτες), όχι των ατόμων (ηλίθιοι). Αυστηρά μιλώντας, ο όρος «άτομο», που σημαίνει ακριβώς στο ιδιόβατο, όχι περαιτέρω διαιρετό, και αντιστοιχεί 100% στο ελληνικό άτομον (όχι περαιτέρω διαιρετό), δεν υπάρχει καν στα αρχαία ελληνικά. Αντίθετα, υπάρχει ο όρος ιδιώτες για να υποδηλώσει τον ιδιώτη (ιδιώτης, ίσος με την έννοια του αδιαφοροποίητου, όχι διαφοροποιημένου αλλά εξισωμένου από το νόμο)».

Το άτομο ορίζει τον εαυτό του με βάση τη νομική προστασία της ιδιωτικής του σφαίρας, εντελώς ξένη προς την ιστορική και κοινωνική διαμόρφωση της κοινότητας στην οποία ανήκει. Το αφηρημένο άτομο, απελευθερωμένο πλέον από τη φύση της κοινωνικής του ταυτότητας, γίνεται υποκείμενο που στοχεύει στην πραγματοποίηση μόνο των δικών του εγωιστικών συμφερόντων, εκφράζοντας ένα ωφελιμιστικό όραμα για τον άνθρωπο. 

Στην αντίληψη της ελευθερίας, η αντίθεση μεταξύ δημοκρατίας – κοινοτισμού και ατομικισμού – φιλελευθερισμού εκδηλώνεται ξεκάθαρα. Στον κλασικό κόσμο, μάλιστα, η ελευθερία του πολίτη εκφραζόταν με την ενεργό και άρα πολιτική συμμετοχή στη ζωή της πόλης. Επομένως, η πολιτική ελευθερία του πολίτη ήταν αδιαχώριστη από την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της πόλης. Ο Costanzo Preve κατέφευγε συχνά σε αυτό το φαινομενικό παράδοξο: «Μπορείτε να φανταστείτε τη δημοκρατία στην Αθήνα με τους Σπαρτιάτες στην Ακρόπολη;»

Στον φιλελεύθερο κόσμο, τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν κοσμοπολίτικο, οικουμενικό χαρακτήρα. Η υπεροχή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μπόρεσε να επιβληθεί χάρη στην αγγλοσαξονική παγκόσμια κυριαρχία, πρώτα βρετανική και μετά αμερικανική. Η ιδεολογία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχει έτσι αποτελέσει το οικουμενικό πολιτιστικό εποικοδόμημα του αγγλοσαξονικού ιμπεριαλισμού. Οι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι που διεξάγουν οι ΗΠΑ στο όνομα της εξαγωγής ελευθερίας, δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων το μαρτυρούν ξεκάθαρα.

Στην πραγματικότητα, τα φιλοσοφικά θεμέλια της δημοκρατίας και του φιλελευθερισμού είναι εντελώς διαφορετικά. Η αντίληψη του Αριστοτέλη για τον «πολιτικά ανώμαλο άνθρωπο» ταιριάζει με τον «homo homini lupus» του Χομπς. Δεν είναι τυχαίο ότι ο φιλελευθερισμός των καταβολών ήταν ρατσιστικός, ταξικός, ιμπεριαλιστικός. Σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Χιουμ, εξάλλου, η ανθρώπινη φύση έχει κατεξοχήν εμπορικό χαρακτήρα, αφού εκφράζεται στους κοινωνικούς δεσμούς που προκύπτουν από την ανταλλαγή στην ελεύθερη αγορά.

Με το τέλος της εποχής της παγκοσμιοποίησης, το φιλελεύθερο δημοκρατικό μοντέλο έχει πλέον φτάσει στον επίλογό του. Το παγκόσμιο νεοφιλελεύθερο σύστημα, στον οικονομικό, πολιτικό και πολιτιστικό τομέα, βρίσκεται επομένως σε διαδικασία διάλυσης, με τη σχετική φιλελεύθερη δημοκρατική τάξη, εξιδανικευμένη, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, ως θεσμό μιας προεικρινόμενης παγκόσμιας διακυβέρνησης.

Τόσο η τεχνοκρατία της ΕΕ όσο και η ατλαντική ηγεμονία στην Ευρώπη έχουν συμβάλει σημαντικά στον θάνατο της πολιτικής. Η κυριαρχία των κρατών έχει απαλλοτριωθεί σε μεγάλο βαθμό: στα ευρωπαϊκά κράτη, η οικονομική πολιτική είναι προνόμιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η εξωτερική πολιτική επιβάλλεται από το ΝΑΤΟ. Η πολιτική στην Ευρώπη δεν έχει δική της διαλεκτική. Η ίδια η σύνθεση των ανταγωνιστικών πολιτικών ευθυγραμμίσεων είναι στην πραγματικότητα μια ευρωπαϊκή εκδοχή του ανταγωνισμού μεταξύ των φατριών που εμπλέκονται στην εσωτερική πολιτική των ΗΠΑ, μεταξύ της ρεπουμπλικανικής δεξιάς του Τραμπ (sovereignists) και της νεοσυντηρητικής δημοκρατικής αριστεράς (progressives).

Είναι επομένως δυνατόν να υποθέσουμε μια αναβίωση της πολιτικής; Οι πρόσφατες εξελίξεις στην παγκόσμια γεωπολιτική προμηνύουν, σε σχέση με τη μη αναστρέψιμη κρίση της αμερικανικής ηγεμονίας στον κόσμο, την έλευση μιας νέας πολυκεντρικής παγκόσμιας τάξης με πρωταγωνιστές τα Πολιτισμένα Κράτη. Μαζί με την αναγέννηση της εθνικής κυριαρχίας, ανασταίνονται κουλτούρες κοινοτικής ταυτότητας. Η πολιτική επομένως θα αναδυθεί ξανά στις στάχτες ενός νεοφιλελεύθερου συστήματος που έχει αποδειχθεί αποτυχημένο. Από τη λαϊκή διαφωνία που ήδη εκδηλώνεται ενάντια σε αυτή την από πάνω προς τα κάτω και ταξική κοινωνία, θα προκύψουν νέες συγκρούσεις, οι οποίες θα οδηγήσουν στο σχηματισμό νέων πολιτικών συναθροίσεων και από αυτές τις νέες αντιθέσεις θα αναδυθεί μια νέα τάξη πραγμάτων στην οποία μπορεί να επιβεβαιωθεί εκ νέου μια ανανεωμένη πρωτοκαθεδρία της πολιτικής, ως έκφραση της λαϊκής κυριαρχίας και των κοινοτικών αξιών που χαρακτηρίζονται από την κοινωνική αλληλεγγύη και το μοίρασμα του κοινού καλού. Η δυτική κοινωνία δεν έχει μέλλον. Θα είναι η αναβίωση της ιστορίας και του πολιτισμού του 20ου αιώνα που θα αποτελέσει τη βάση για την οικοδόμηση ενός μέλλοντος που θα εφευρεθεί.https://www.centroitalicum.com/

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων