Οι σχοινοβάτες του κενού: Πώς η πολιτική έγινε πράξη σε τεντωμένο σχοινί: Ένα σύντομο εγχειρίδιο για την αποκρυπτογράφηση σύγχρονων πολιτικών στάσεων

 by Ισαάκ Μπίκερσταφ

1 – Το σύνδρομο υπερήρωα bodybuilt

Όταν η πολιτική μιμείται το Bollywood  

Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι ορισμένοι ηγέτες μοιάζουν σαν να βγήκαν κατευθείαν από αφίσα ταινίας; Διογκωμένο στήθος, πολεμικό βλέμμα, άφθονες και αργές χειρονομίες υπολογισμένες για την κάμερα; Αυτό δεν είναι τυχαίο. Ζούμε στην εποχή του πολιτικού υπερήρωα και ίσως το πιο επιτυχημένο εργαστήριό του είναι στην Ινδία, όπου ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι έχει συγχωνεύσει τη γραμματική του Μπόλιγουντ με αυτή της εξουσίας.

Τι είναι ο πολιτικός υπερήρωας bodybuilt;

Είναι μια φιγούρα που αναδύεται πάντα στο ίδιο έδαφος: μια χώρα με τεράστιες δυνατότητες, κενές διαρθρωτικές αδυναμίες και έναν πληθυσμό που αναζητά αναγνώριση. Ο υπερήρωας δεν προτείνει πρόγραμμα, προτείνει σώμα. Το σώμα του γίνεται το σύμβολο του έθνους που υπόσχεται. Κοιτάξτε τον Μόντι: την άψογα περιποιημένη λευκή γενειάδα του, την τακτική νηστεία του, τις διαμεσολαβημένες στάσεις του γιόγκα. Αυτό το σώμα λέει: «Είμαι αγνός, είμαι δυνατός, είμαι κύριος των παρορμήσεών μου». Είναι το αναγεννημένο έθνος, σε αντίθεση με το άρρωστο, διεφθαρμένο, αδύναμο σώμα του παλιού πολιτικού κόσμου.

Πώς να το αναγνωρίσετε;

1. Η αισθητική της αρρενωπότητας: Ο ηγέτης εμφανίζεται στη δράση, στην κίνηση, στη δύναμη. Οι στρατιωτικές παρελάσεις δεν είναι πλέον ρεπουμπλικανικές τελετές, γίνονται εθνικιστικά κλιπ χιπ-χοπ.
2. Το σώμα του αρχηγού, το σώμα του έθνους: Η υγεία, η μακροζωία και το σθένος του ηγέτη είναι θέματα επικοινωνίας. Το σώμα του δεν πρέπει ποτέ να εξασθενήσει, γιατί ολόκληρο το έθνος προβάλλεται σε αυτό.
3. Το θεαματικό «πραξικόπημα»: Χειρουργικό χτύπημα, επίδειξη δύναμης, εγκαίνια φαραωνικού μνημείου. Ο υπερήρωας κυβερνά με ορατή και θεατρική δράση, όχι με σιωπηλή μεταρρύθμιση.
4. Ο εχθρός ως αντιθετικό στοιχείο: Ο υπερήρωας έχει πάντα έναν κακό να ταιριάξει. Χωρίς εξωτερικό εχθρό (Πακιστάν, Κίνα) ή εσωτερικό εχθρό (τον αντίπαλο, τη μειοψηφία, τον «κοσμοπολίτη»), δεν υπάρχει.

Το Μυστικό Ρήγμα

Πίσω από αυτό το bodybuilt σώμα κρύβεται μια πραγματικότητα που η παράσταση έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να κρύψει. Είναι η χώρα όπου οι υπόνομοι ρέουν στην ύπαιθρο, όπου ο παιδικός υποσιτισμός είναι από τους χειρότερους στον κόσμο, όπου η αεροναυπηγική βιομηχανία χρειάζεται σαράντα χρόνια για να παράγει ένα απαρχαιωμένο αεροσκάφος. Ο υπερήρωας είναι σύμπτωμα ευθραυστότητας, όχι απόδειξη δύναμης. Όσο πιο εύθραυστη είναι η χώρα, τόσο πιο πρησμένο πρέπει να φαίνεται το σώμα του ηγέτη.

Πλέγμα ανάγνωσης

Όταν βλέπεις έναν ηγέτη που ξοδεύει περισσότερο χρόνο ρωτώντας παρά απαντώντας σε ερωτήσεις, που προτιμά τις συναντήσεις από τις αντίπαλες συζητήσεις, που μιλάει για «δύναμη» και «μεγαλείο» ενώ οι βασικές δημόσιες υπηρεσίες καταρρέουν, βρίσκεσαι μπροστά σε έναν υπερήρωα bodybuilt. Αναρωτηθείτε: τι κρύβει πίσω από το διογκωμένο στήθος του;

2 – Το βλέμμα του πλήθους

Όταν ο Άλλος δεν υπάρχει πια

Υπάρχει μια στιγμή, σε μια συνάντηση, που ο ηγέτης σταματά να μιλάει. Κοιτάζει το πλήθος. Και το πλήθος τον επευφημεί. Αυτή η στιγμή σιωπής γεμάτη κραυγές, αυτό το μπάνιο του πλήθους που μερικές φορές διαρκεί αρκετά λεπτά, είναι η καρδιά μιας συγκεκριμένης σχέσης με την εξουσία.

Αυτοί οι ηγέτες δεν μιλούν στους πολίτες. Τρέφονται με πλήθος.

Ποιο είναι το πλήθος για αυτούς;

Το πλήθος δεν είναι ο λαός. Οι άνθρωποι είναι μια σύνθετη, ποικιλόμορφη, αντιφατική κοινωνιολογική πραγματικότητα, που άλλοτε ψηφίζει υπέρ και άλλοτε κατά. Το πλήθος είναι αυτό που συγκεντρώνεται στο κάλεσμά σας, αυτό που φωνάζει το όνομά σας, αυτό που φέρει το ομοίωμά σας. Το πλήθος είναι δημιούργημα του ηγέτη. Την καλεί και εμφανίζεται. Εκείνος σιωπά και εκείνη τον επικυρώνει.

Γιατί είναι κλινικό σημάδι;

Γιατί αποκαλύπτει μια παθολογική σχέση με αυτό που οι ψυχαναλυτές αποκαλούν «Άλλο» – αυτή τη συμβολική περίπτωση που μας ξεπερνά, που εγγυάται την αλήθεια των λόγων μας, τον νόμο, τη δικαιοσύνη. Ένας δημοκρατικός ηγέτης γνωρίζει ότι υπάρχει ένας Άλλος: το Σύνταγμα, η ιστορία, η ηθική, η κοινή γνώμη που μπορεί να τον διώξει. Υπάρχει ένα εξωτερικό όριο στη δύναμή του.

Για τον σχοινοβάτη του κενού, αυτός ο Άλλος δεν υπάρχει. Δεν υπάρχει καμία υπερβατική αλήθεια, κανένας νόμος που να μην είναι δικός του, κανένας κριτής πάνω από αυτόν. Αλλά το κενό είναι αφόρητο. Έτσι το γεμίζει. Με το πλήθος. Το πλήθος είναι ο Άλλος που έχει φτιάξει για τον εαυτό του, ένας καθρέφτης που αντανακλά την εικόνα του πίσω σε χίλια αντίτυπα, ένας δικαστής που δεν κρίνει αλλά που επιδοκιμάζει.

Πώς να το αναγνωρίσετε;

1. Ομιλία χωρίς αντίφαση: Ο διευθυντής δεν δίνει συνεντεύξεις τύπου. Μιλάει απευθείας στα κοινωνικά δίκτυα. Ο δημοσιογράφος δεν είναι μεσάζων, είναι εχθρός.
2. Άρνηση ηττών: Χαμένες εκλογές; «Στην πραγματικότητα κερδίσαμε τη μάχη των ιδεών». Μια οικονομική αποτυχία; «Φταίει ο ξένος». Το πλήθος πρέπει να διαφυλαχθεί από την πραγματικότητα της έλλειψης.
3. Υπερβολή: Όλα είναι «ιστορικά», «ανήκουστα», «ποτέ δεν τα είδαμε». Γιατί η εκδήλωση έχει αξία μόνο αν μετατραπεί αμέσως σε θέαμα για το πλήθος.
4. Η πίστη ως η μόνη αρετή: Ο ηγέτης δεν περιβάλλεται από ικανούς ανθρώπους, περιβάλλεται από πιστούς ανθρώπους. Η ικανότητα συνεπάγεται αυτονομία, τη δική του κρίση. Η πίστη είναι μια συγχώνευση με τον ηγέτη.

Το Μυστικό Ρήγμα

Το πλήθος είναι άστατο. Ζητωκραυγάζει σήμερα, είναι σιωπηλή αύριο. Ο ηγέτης που έχει χτίσει τη δύναμή του μόνο στον καθρέφτη του πλήθους είναι ένας σχοινοβάτης χωρίς δίχτυ. Την ημέρα που το πλήθος δεν έρχεται πια, που τα tweets δεν μοιράζονται πλέον, που οι συναντήσεις είναι άδειες, ο καθρέφτης σπάει. Και πίσω από τον καθρέφτη, δεν υπάρχει τίποτα.

Πλέγμα ανάγνωσης

Όταν ένας ηγέτης φαίνεται να απευθύνεται μόνο στο κοινό «του», όταν μιλάει περισσότερο για «αυτούς που τον αγαπούν» παρά για ολόκληρο το έθνος, όταν μετατρέπει κάθε εμφάνιση σε συνάντηση, αναρωτηθείτε: χρειάζεται αυτό το πλήθος για να υπάρχει; Εάν η απάντηση είναι ναι, αντιμετωπίζετε έναν σχοινοβάτη από το κενό

3 – Το «ταυτόχρονα» ή η τέχνη της μη επιλογής

Λίγη μεταφυσική της προεδρικής ρητορικής 

«Θέλω να μειώσω τους φόρους και ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσω την οικολογική μετάβαση». «Υπερασπίζομαι την εκκοσμίκευση και ταυτόχρονα το θρησκευτικό γεγονός». «Αναμορφώνω και ταυτόχρονα προστατεύω».

Το «ταυτόχρονα» έχει γίνει η υπογραφή ενός πολιτικού στυλ. Τον κοροϊδεύουν, τον γελοιοποιούν. Αλλά το καταλαβαίνουμε πραγματικά αυτό;

Τι είναι το «ταυτόχρονα»;

Είναι μια μαγική επιχείρηση. Συνίσταται στη λήψη δύο αντιφατικών προτάσεων, στην αντιπαράθεσή τους και στην ακύρωση της αντίφασής τους με τη μοναδική δύναμη της εκφοράς. Το «ταυτόχρονα» δεν είναι σύνθεση. Η διαλεκτική σύνθεση προϋποθέτει ένα έργο, μια αντιπαράθεση, έναν μετασχηματισμό των δύο όρων. Το «ταυτόχρονα» είναι μια απάτη.

Γιατί είναι σύμπτωμα;

Γιατί η επιλογή είναι ευνουχισμός. Το να επιλέγεις σημαίνει να τα παρατάς. Σημαίνει να αποδεχτούμε ότι η πραγματικότητα μας περιορίζει, ότι δεν μπορούμε να έχουμε τα πάντα, ότι το να κυβερνάς σημαίνει να διαιτητεύεις ανάμεσα στα κακά. Για μια συγκεκριμένη ψυχική δομή, αυτή η απάρνηση είναι αφόρητη. Βιώνεται ως ναρκισσιστική πληγή, επίθεση στην παντοδυναμία.

Το «ταυτόχρονα» είναι η παρέλαση. Μας επιτρέπει να μην τα παρατάμε ποτέ, να μην χάνουμε ποτέ, να μην αναγνωρίζουμε ποτέ ότι ο κόσμος αντιστέκεται στη θέλησή μας. Σας επιτρέπει να παραμείνετε ο Κύριος του Ρολογιού, αυτός που παραβλέπει τις διαιρέσεις, που βλέπει πέρα από τα μικρά δυαδικά μυαλά.

Πώς να το αναγνωρίσετε;

1. Η ερώτηση που αποφεύγεται: Ο δημοσιογράφος ρωτά "πώς θα το κάνεις;" Η απάντηση είναι «πρέπει να το κάνουμε, και ταυτόχρονα...». Το «πώς» εξαφανίζεται.

2. Ο αποκλεισμένος αντίπαλος: Αυτός που θέτει την αντίφαση είναι «λαϊκιστής», «απλοϊκός», «αρχαϊκός». Δεν καταλάβαινε την πολυπλοκότητα του κόσμου.

3. Κόπωση ακροατή: Λόγω του «ταυτόχρονα», δεν ξέρουμε πλέον ποια είναι η γραμμή. Αυτός είναι ο στόχος.

4. Η στάση του σοφού: Το «ταυτόχρονα» δηλώνεται πάντα με μια ελαφριά παιδαγωγική συγκατάβαση. «Βλέπετε, νομίζατε ότι ήταν απλό, αλλά σας δείχνω ότι είναι περίπλοκο».

Το Μυστικό Ρήγμα

Το πραγματικό δεν είναι διαλυτό στη ρητορική. Μια μέρα, πρέπει να πάρουμε μια απόφαση. Ένας προϋπολογισμός δεν είναι «ταυτόχρονα», είναι μια στήλη αριθμών που δεν μπορεί να είναι και πάνω και κάτω. Ένας πόλεμος δεν είναι «ταυτόχρονα», είναι μια απόφαση που περιλαμβάνει ζωή και θάνατο. Το «ταυτόχρονα» λειτουργεί όσο η πραγματικότητα κρατιέται σε απόσταση. Όταν η πραγματικότητα χτυπά την πόρτα, ο μάγος πρέπει να γίνει ξανά ηγέτης. Και αν δεν ξέρει πώς να επιλέξει, είναι γυμνός.

Πλέγμα ανάγνωσης

Όταν ένας ηγέτης φαίνεται πολύ έξυπνος για να είναι ειλικρινής, όταν απαντά σε μια απλή ερώτηση με ένα δοκίμιο, όταν νιώθετε ότι εξηγεί γιατί η αμηχανία σας είναι η έλλειψη κουλτούρας, προσέξτε. Το «ταυτόχρονα» μπορεί να είναι στη δουλειά. Αναρωτηθείτε: απάντησε στην ερώτηση;

4 – Ο χρήσιμος εχθρός 

Γιατί αυτοί οι ηγέτες χρειάζονται έναν κακό

Όλοι οι ηγέτες στο θεωρείο μας έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: δεν κυβερνούν με συμμάχους, κυβερνούν ενάντια σε εχθρούς.

Ο εχθρός δεν είναι πολιτικός αντίπαλος. Ο αντίπαλος είναι νόμιμος. Το πολεμάμε, αλλά αναγνωρίζουμε το δικαίωμά του να υπάρχει. Ο εχθρός είναι εκτός του κοινού συμφώνου. Είναι μια υπαρξιακή απειλή. Δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη μαζί του, μόνο η ήττα του ή η δική μας.

Γιατί αυτή η ζωτική ανάγκη του εχθρού;

Όπως είδαμε, αυτοί οι ηγέτες μπορούν να υπάρξουν μόνο σε ένταση, αγώνα, σύγκρουση. Ο εχθρός είναι το οντολογικό τους δεκανίκι. Χωρίς εχθρό, καταρρέουν.

Ο λόγος είναι απλός. Μια κανονική πολιτική ταυτότητα χτίζεται πάνω σε ένα έργο, αξίες, ένα συμβόλαιο. Μια «εξισορροπητική» πολιτική ταυτότητα χτίζεται πάνω στην αντιπολίτευση. Δεν ξέρει τι είναι, ξέρει τι δεν είναι. Είναι «κατά». Ενάντια στο κατεστημένο, ενάντια στις ελίτ, ενάντια στους ξένους, ενάντια στο Ισλάμ, ενάντια στους δικαστές, ενάντια στους δημοσιογράφους.

Ποιοι είναι οι τυπικοί εχθροί;

1. Το εξωτερικό εξωτερικό: Η Κίνα για την Ινδία, το Πακιστάν, ο στρατηγικός αντίπαλος. Ο εξωτερικός εχθρός καθιστά δυνατή τη συγκόλληση του έθνους γύρω από τον ηγέτη σε μια μόνιμη κατάσταση πολιορκίας.
2. Ο εσωτερικός προδότης: Ο «κοσμοπολίτης», ο «άστεγος», ο «πολίτης του κόσμου». Αυτός που είναι από εδώ αλλά σκέφτεται σαν εχθρός. Στην περίπτωση του Μόντι, είναι ο μουσουλμάνος ύποπτος για πίστη στο Πακιστάν. Στην περίπτωση του Τραμπ, είναι ο Δημοκρατικός που κατηγορείται ότι μισεί την Αμερική. Για τον Μακρόν, είναι ο «λαϊκιστής» που κατηγορείται ότι μισεί την Ευρώπη.
3. Η θεσμική αντί-εξουσία: Ο δικαστής, ο δημοσιογράφος, ο καθηγητής πανεπιστημίου. Αυτός που ισχυρίζεται ότι έχει μια αλήθεια ανεξάρτητη από τον ηγέτη. Είναι ο εχθρός επειδή αρνείται να συγχωνευθεί με το πλήθος. διατηρεί μια εξωτερικότητα.

Πώς να το αναγνωρίσετε;

1. Η ρητορική της συνωμοσίας: Ο εχθρός δεν είναι ποτέ μόνος. Είναι ένα δίκτυο, ένα χταπόδι, ένα «σύστημα».
2. Η δυσαναλογία των επιθέσεων: Μια κοινότοπη κριτική αντιμετωπίζεται ως επίθεση. Επειδή είναι, για την εύθραυστη δομή του ηγέτη, ουσιαστικά μια υπαρξιακή απειλή.
3. Η απουσία εκεχειρίας: Με τον εχθρό, δεν διαπραγματεύεσαι. Τον συνθλίβουμε.

Το Μυστικό Ρήγμα

Όταν ο καθορισμένος εχθρός αποδεικνύεται λιγότερο απειλητικός από το αναμενόμενο, ή χειρότερα, όταν απλώνει το χέρι του, ολόκληρο το οικοδόμημα κλονίζεται. Εάν ο εχθρός αποδεχτεί τον διάλογο, ο ηγέτης δεν έχει πλέον λόγο ύπαρξης. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αυτά τα καθεστώτα συντηρούν προσεκτικά τους εχθρούς τους και τους εφευρίσκουν αν χρειαστεί.

Πλέγμα ανάγνωσης

Όταν ένας ηγέτης μιλάει περισσότερο για αυτό που πολεμά παρά για αυτό που προτείνει, όταν ορίζει αποδιοπομπαίους τράγους για κάθε κρίση, όταν φαίνεται πιο άνετος στην αντιπαράθεση παρά στην οικοδόμηση, αναρωτηθείτε: θα εξακολουθούσε αυτός ο άνθρωπος να έχει ρόλο χωρίς τον εχθρό του; https://reseauinternational.net/

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων