Το εργαστήριο του Ιράν

Η ασταθής εξωτερική πολιτική του Τραμπ έχει τις ρίζες της σε ένα τέλμα ποικίλων εκκεντρικοτήτων. Για παράδειγμα, η επιρροή στον Τραμπ, μέσω της επιρροής του Peter Thiel και του I.D. Vance, εκκεντρικών προσωπικοτήτων όπως ο Nick Land, υπέρμαχος του επιταχυντισμού, και ο Curtis Yarvin, υπέρμαχος του τεχνοκρατικού δεσποτισμού κατά του Διαφωτισμού.

Ως αποτέλεσμα, το πολιτικό σύμπαν του MAGA έχει απορροφήσει, τουλάχιστον εν μέρει, αυτές τις διεστραμμένες αυταρχικές και απομονωτικές παρορμήσεις, όχι απαραίτητα στις θεωρητικές τους διατυπώσεις, αλλά στην υποκείμενη ιδέα τους: οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να σταματήσουν να εγγυώνται τη σταθερότητα της παγκόσμιας τάξης και την υπεροχή του διεθνούς δικαίου (το οποίο, επιπλέον, θεωρείται ως ένα κατασκεύασμα που πρέπει να κατεδαφιστεί) για να επικεντρωθούν στην ενίσχυση της δικής τους οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους συμμάχους ή την υποταγή σε διεθνείς οργανισμούς.

Αυτές οι διατριβές, όσο ακατέργαστες κι αν είναι, έχουν τις ρίζες τους στην επικρατούσα σοφία του Ray Dalio, του ιδρυτή της Bridgewater Associates, ενός από τα μεγαλύτερα και πιο διάσημα hedge funds (τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα), ο οποίος, έχοντας εγκαταλείψει τους επιχειρησιακούς ρόλους, καλλιέργησε και επιδείκνυε φιλοδοξίες ως πνευματικός γκουρού. Στο βιβλίο του, Principles for Dealing with the Changing World Order, που δημοσιεύτηκε το 2021, περιέγραψε τον κύκλο ζωής των αυτοκρατοριών που αναπτύσσονται μέσω της παραγωγικότητας, της καινοτομίας και της θεσμικής δύναμης. Στη συνέχεια εισέρχονται σε μια φάση παρακμής όταν συσσωρεύονται το δημόσιο χρέος, η εσωτερική ανισότητα, η πολιτική πόλωση, οι υπερβολικές στρατιωτικές δαπάνες και η εμπλοκή σε συγκρούσεις που δεν σχετίζονται με τα ζωτικά τους συμφέροντα. Είναι μια δυναμική που ο Dalio εντοπίζει, για παράδειγμα, στην Ισπανία του 17ου αιώνα, τη Βρετανική Αυτοκρατορία, την Ολλανδική Αυτοκρατορία και τις σημερινές Ηνωμένες Πολιτείες.

Η πρώτη ρωγμή εμφανίζεται όταν η αυτοκρατορία συσσωρεύει χρέος, τόσο δημόσιο όσο και ιδιωτικό, με ρυθμό ταχύτερο από την παραγωγή πλούτου. Σε αυτό το στάδιο, το βιοτικό επίπεδο διατηρείται με την αύξηση του χρέους και όχι της παραγωγικότητας.

Η δημοσιονομική ανευθυνότητα αναγκάζει την κεντρική τράπεζα να τυπώνει χρήμα, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό και τη φυγή κεφαλαίων. Στη συνέχεια, εν μέσω αυξανόμενης ανισότητας και εσωτερικών συγκρούσεων, ο πλούτος τείνει να συγκεντρώνεται και το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών γεννά δυσπιστία στους θεσμούς, πυροδοτώντας μια ριζοσπαστικοποίηση της πολιτικής σύγκρουσης.

Η τελική φάση συμπίπτει με μια συστημική κρίση που μπορεί να λάβει διάφορες μορφές: μια μολυσματική οικονομική κρίση που προκαλείται από χρέος, εσωτερικές συγκρούσεις, εξεγέρσεις και εξωτερικές επιθέσεις. Σύμφωνα με τον Dalio, οι Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάζουν ήδη πάρα πολλά από αυτά τα συμπτώματα, ιδιαίτερα το ανεξέλεγκτο χρέος και την έκθεση σε πάρα πολλά μέτωπα σύγκρουσης.

Οι αμφιταλαντεύσεις του Τραμπ για το Ιράν θα πρέπει να ερμηνευθούν ως μια απελπισμένη προσπάθεια να επιτευχθούν δύο μάλλον άπιαστοι στρατηγικοί στόχοι: η αποφυγή ενός πολέμου που θα συνεπαγόταν τεράστιο οικονομικό κόστος, πολιτικές αντιδράσεις μεταξύ της βάσης MAGA και περαιτέρω δημόσιο χρέος, αλλά και να αποδειχθεί ότι η Αμερική παραμένει μια υπερδύναμη ικανή να προστατεύσει τα συμφέροντά της οπουδήποτε στον κόσμο, χωρίς να υποκύψει στον εκβιασμό.

Περισσότερο από απλή προσωπική αναποφασιστικότητα, επομένως, η στάση του Τραμπ αντανακλά μια δομική αντίφαση: την επιθυμία να επαναβεβαιώσει την πρωτοκαθεδρία της αυτοκρατορικής στρατιωτικής δύναμης, ενώ η επικρατούσα πεποίθηση είναι ότι η διατήρηση της αυτοκρατορίας επιταχύνει την αμερικανική παρακμή.

Ως εκ τούτου, εάν η χρήση βίας συνεπάγεται απαράδεκτο οικονομικό και πολιτικό κόστος, τα διπλωματικά ανοίγματα και οι απειλές του Τραμπ θα αντιμετωπιστούν με γελοιοποίηση ή ταπεινωτικές αρνήσεις, όπως συνέβη τους τελευταίους δύο μήνες. Επιπλέον, οι σύμμαχοι κινδυνεύουν να αντιληφθούν την Ουάσιγκτον ως αναξιόπιστο εταίρο.

Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο Τραμπ είναι συνεπής ή ασυνεπής. Είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν ακόμα να διατηρήσουν τον ρόλο τους ως παγκόσμιος ηγεμόνας χωρίς να πληρώσουν το κόστος που συνόδευσε την παρακμή όλων των μεγάλων δυνάμεων του παρελθόντος. Εάν ο Dalio έχει δίκιο, η απάντηση είναι όχι. Εάν ο Land και ο Yarvin έχουν δίκιο, η λύση δεν βρίσκεται στην καλύτερη διαχείριση της αυτοκρατορίας, αλλά στη ριζική συρρίκνωση της. Το πρόβλημα είναι ότι ο Τραμπ, μέσα στη ματαιοδοξία του, θα ήθελε να κερδίσει χωρίς να πληρώσει το τίμημα. Δηλαδή μπλοφάροντας. Η αμερικανική πολιτική έναντι του Ιράν γίνεται έτσι το εργαστήριο στο οποίο αυτά τα οράματα, ακόμα συγκεχυμένα και αντιφατικά, αναζητούν μια σύνθεση που προορίζεται να διαμορφώσει το μέλλον της διεθνούς τάξης.

Δυστυχώς για τον Τραμπ, οι Ιρανοί είναι επίσης καλοί στο να μπλοφάρουν και να εξαπατούν ακόμα καλύτερα όταν προκύπτει η ευκαιρία.


(Il Sole 24 Ore μέσω Alberto Forchielli)