Από ποιους Αρνούμαστε να Μάθουμε
Δεν δίνουμε σημασία στη μοναδική ομάδα που έχει κρατηθεί ενωμένη κάτω από το οξύ της νεωτερικότητας και εν μέσω μιας εχθρικής ελίτ.
Υπάρχει μια ομάδα Ευρωπαίων που ζουν σε κοινή θέα και έχουν καταφέρει να διατηρήσουν πολλά από τα πράγματα για την εξαφάνιση των οποίων κυρίως η πολιτική δεξιά τόσο συχνά θρηνεί. Εθνοτική ομοιογένεια -. Συνέχεια της κουλτούρας – . Αντίσταση στον φιλελευθερισμό – . Μια κοινή αίσθηση του λαού - . Ωστόσο, παραδόξως, αυτή η ομάδα δεν καταλαμβάνει καμία θέση στον λόγο ή τη φαντασία της δεξιάς .
Η ομάδα είναι, φυσικά, οι Amish.
Οι περισσότερες ομάδες στη σύγχρονη κοινωνία αυτοπροσδιορίζονται μέσω του ανταγωνισμού εντός του συστήματος. Ακόμη και εκείνοι που ισχυρίζονται ότι αντιστέκονται στο σύστημα -αυτό θα πρέπει να μας χτυπήσει ένα καμπανάκι- συχνά το κάνουν με τρόπους που εξαρτώνται εξ ολοκλήρου από αυτό. Παραμένουν συναισθηματικά συγχρονισμένοι με τα μεγαλύτερα μηχανήματα. Οι Amish υπάρχουν έξω από τον συναισθηματικό ρυθμό της εποχής μας.
Στην πραγματικότητα, είναι σχεδόν μια αμηχανία για τη δεξιά, επειδή δίνουν κάποια προσέγγιση του πραγματικού κόστους της επιμονής ενάντια στη νεωτερικότητα. Οποιαδήποτε αμηχανία, φυσικά, προϋποθέτει ότι η νεωτερικότητα εξακολουθεί να θεωρείται ως ένα εξαιρετικά διαβρωτικό σύνολο συνθηκών.
«Η ιδέα μου για τον παράδεισο είναι ένα τέλειο αυτοκίνητο που πηγαίνει τριάντα μίλια την ώρα σε έναν ομαλό δρόμο προς έναν καθεδρικό ναό του δωδέκατου αιώνα», έγραψε ο Χένρι Τζέιμς.
Ο Τζέιμς αντιπαραθέτει δύο πράγματα που δεν συμβιβάζονται σε μια ενιαία εικόνα. Θέλουμε να διατηρήσουμε την πρόσβαση στην ευαισθησία του παρελθόντος χωρίς να συμμετέχουμε πραγματικά στον κόσμο που το κατέστησε δυνατό.
Οι Amish έχουν καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα: τα αυτοκίνητα μπορεί τελικά να σας κοστίσουν τον καθεδρικό ναό. Είναι μια από τις λίγες ομάδες που έχουν ενεργήσει σαν να είναι πραγματικοί οι συμβιβασμοί. Ο René Guénon είδε τον σύγχρονο τεχνολογικό πολιτισμό ως θεμελιωδώς αντίθετο με τους παραδοσιακούς πνευματικούς πολιτισμούς. Οι σύγχρονοι δεξιοί συνήθως δεν σκέφτονται με αυτούς τους όρους. Όπως ένας σκύλος που θέλει περισσότερο να γαβγίζει πίσω από έναν φράχτη παρά να βγαίνει έξω και να αντιμετωπίζει έναν μεγαλύτερο σκύλο, πολλοί στη δεξιά κατοικούν πλήρως στις φιλελεύθερες-βιομηχανικές συνθήκες λειτουργίας της νεωτερικότητας, ενώ επικαλούνται παλαιότερες πολιτισμικές μορφές. Αυτές οι μορφές είναι περισσότερο ρομαντικές παρά κατοικημένες. Οι πραγματικές συνθήκες που τους στήριξαν δεν γίνονται αντιληπτές.
Οι Amish έχουν διατηρήσει το είδος της ομοιογένειας και της συνοχής που η αντιφρονούσα δεξιά μπορεί μόνο να ονειρευτεί. Παρατηρήστε, εν τω μεταξύ, τον βαθμό περιορισμού και διαχωρισμού που απαιτείται για τη διατήρησή του. Γιατί αυτό δεν λαμβάνεται υπόψη; Το γεγονός ότι έπρεπε να είναι τόσο εντελώς ασύμβατοι με τις προϋποθέσεις της σύγχρονης ζωής θα πρέπει να λέει κάτι για το πόσο μια όξινη νεωτερικότητα που διαλύει τα πάντα.
Ο σύγχρονος λόγος στις διάφορες μορφές του τείνει να προχωρά σαν κάθε πρόβλημα να ήταν ένα πρόβλημα πολιτικού ελέγχου. Η πολιτική, με τη σειρά της, φαντάζεται ότι απορρέει από ιδεολογική ευθυγράμμιση. Αν μόνο οι σωστοί άνθρωποι κατείχαν αξιώματα, διορίζονταν οι σωστοί δικαστές, περνούσαν οι σωστοί νόμοι, τότε τα πράγματα θα προχωρούσαν στη σωστή πολιτισμική τροχιά. Αυτή η υπόθεση μας φαίνεται τόσο αυτονόητη που μετά βίας σκεφτόμαστε να την αμφισβητήσουμε.
Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι η πολιτική και η ιδεολογική ευθυγράμμιση γίνονται υποκατάστατο του πολιτισμικού ιστού – αυτό που θα ονομάσω «μετάδοση». Αυτό είναι κάτι πολύ περισσότερο από το «να μεταδίδεις τις σωστές ιδέες». Είναι η αναπαραγωγή ενός τρόπου ζωής μεταξύ των γενεών και περιλαμβάνει όλα όσα βιώνονται: οικογενειακές μορφές, πρότυπα γάμου, τελετουργίες, τέχνη, τοπική γνώση, γλώσσα.
Όταν η μετάδοση εξασθενεί, η ταυτότητα πρέπει όλο και περισσότερο να αφηγείται. Πρέπει να επιβεβαιώνεται, να υπερασπίζεται, να σηματοδοτείται, να εξηγείται, να νομοθετείται και να επιβεβαιώνεται συνεχώς, επειδή δεν αναπαράγεται πλέον αβίαστα μέσω της συνηθισμένης ζωής. Η πολιτική και η ιδεολογία γίνονται τότε υποκατάστατα της κοινωνικής αναπαραγωγής και όχι εκφράσεις της.
Ο Νοτιοκορεάτης-Γερμανός φιλόσοφος Byung-Chul Han στο βιβλίο του Crisis of Narration γράφει: «Ένα παράδειγμα γίνεται θέμα... μόνο όταν υπάρχει μια βαθιά ριζωμένη αποξένωση από αυτό... Όλη η συζήτηση για αφηγήσεις υποδηλώνει τη δυσλειτουργικότητά τους».
Συνεχίζει εξηγώντας ότι εφόσον μια αφήγηση χρησιμεύει ως «άγκυρα στην ύπαρξη» -που σημαίνει ένα οργανικό μέρος του ιστού της ζωής που παρέχει νόημα και προσανατολισμό- δεν υπάρχει ανάγκη για υπερβολική συζήτηση για αφηγήσεις. Αλλά, εξηγεί ο Han, «ο πληθωρισμός στη χρήση τέτοιων εννοιών ξεκινά ακριβώς όταν οι αφηγήσεις χάνουν την αρχική τους δύναμη, τη βαρυτική τους δύναμη, το μυστικό και τη μαγεία τους».
Τείνουμε να φανταζόμαστε την οριοθέτηση, τη συνοχή και την ταυτότητα ως ανακτήσιμες μέσω της αφήγησης, που συχνά εκφράζονται μέσω πολιτικής έντασης ή ρητορικής μαχητικότητας. Σε αυτόν τον πολύ ευανάγνωστο κόσμο των αφηγήσεων και της πολιτικής υπάρχει ο πολιτιστικός πόλεμος.
Ο συντηρητικός χριστιανός σχολιαστής Rod Dreher έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο The Benedict Option που μπορεί να διαβαστεί ως παραχώρηση της ήττας στον πολιτιστικό πόλεμο.
Αντί να επιμείνει σε μια οπισθοφυλακή και να χάσει την εκστρατεία, ο Dreher προέτρεψε τους συντηρητικούς Χριστιανούς να εγκαταλείψουν τον αγώνα για πολιτική εξουσία και να ανασυνταχθούν στις τοπικές κοινότητες για να αντιμετωπίσουν την κοσμική εποχή. Το όνομα που συνδέεται με την ιδέα του Dreher είναι αυτό του Αγίου Βενέδικτου της Νουρσίας, γνωστού ως πατέρα του δυτικού μοναχισμού, ο οποίος αποσύρθηκε στην ύπαιθρο κατά την κατάρρευση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Αυτό είναι ένα λογικό και απολύτως κατάλληλο συναίσθημα στον σημερινό κόσμο. Αυτό που είναι ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι τι ακριβώς ήταν αυτό που έκανε τον Dreher να σκεφτεί ότι η αιτία έχει χαθεί. Η «στιγμή του Βατερλώ», όπως την αποκάλεσε, ήταν η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ το 2015 να νομιμοποιήσει τον γάμο ομοφυλοφίλων, την οποία ονόμασε «απόλυτη διακήρυξη κοσμικής κυριαρχίας».
Για τον Dreher, αυτή η συμβολική πράξη είναι ένα ισχυρό σημάδι πολιτισμικής πρόθεσης. Οι ερμηνευτικές κεραίες του είναι συντονισμένες σε αυτό το συγκεκριμένο μήκος κύματος, γιατί εκεί είναι πιο δυνατή η ανάδραση. Για αυτόν και για πολλούς άλλους, αυτό είναι το πεδίο μάχης γιατί εκεί φαίνεται να λειτουργεί πιο ορατά η αιτιότητα.
Ωστόσο, αν η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου ήταν, όπως λέει ο Dreher, μια «απόλυτη δήλωση», σίγουρα πρέπει να μοιάζει με έναν στρατό που τοποθετεί τη σημαία στο διοικητικό κτίριο μιας ήδη καταληφθείσας πόλης. Και ίσως η «κοσμική κυριαρχία» να έχει ελάχιστη σχέση με τον πολιτιστικό πόλεμο που ο Dreher πιστεύει ότι έχει πλέον χαθεί.
Για παράδειγμα, η Ρωσία, όπου έχει γίνει μια «απόλυτη δήλωση» προς την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση -όχι μόνο είναι παράνομος ο γάμος ομοφυλοφίλων, αλλά και οτιδήποτε θεωρείται από το κράτος ως «προπαγάνδα» LGBTQ- δεν τα πάει καλύτερα στο μέτωπο του γάμου. Οι στατιστικές δείχνουν ότι ένα μάλλον εκπληκτικό 70-80% των γάμων καταλήγουν σε διαζύγιο. Η Ρωσία από πολλές απόψεις δεν είναι λιγότερο κάτω από το αποχαυνωτικό ξόρκι της νεωτερικότητας, όποια και αν είναι η ιδεολογία της άρχουσας τάξης της.
Αντί να είναι το πρωταρχικό σημείο αιτιώδους συνάφειας, ο πολιτιστικός πόλεμος είναι μια επιφανειακή έκφραση βαθύτερων αλλαγών υψηλής ανάλυσης. Η έντασή του μας λέει περισσότερα για αυτές τις συνθήκες παρά τις καθορίζει. Οι Amish, εν τω μεταξύ, μάλλον δεν μπήκαν καν στον κόπο να διαβάσουν τους τίτλους των εφημερίδων σχετικά με την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
Θα αντιταχθεί ότι αυτή η αφήγηση παραιτείται εντελώς από το ζήτημα του πολιτικού ελέγχου. Η επιβίωση των Amish προφανώς εξαρτάται τελικά από μια πολιτική τάξη που ανέχεται την ύπαρξή τους. Αν θεωρηθούν ως απειλή για την επικρατούσα φιλελεύθερη-παγκοσμιοποιητική ηγεμονία, τα πράγματα θα αλλάξουν αύριο. Θα μπορούσε δίκαια να υποστηριχθεί ότι οι Amish είναι πολύ μικροί, πολύ ιδιόρρυθμοι και πολύ καλοήθεις για να αξίζει να ασχοληθείς μαζί τους.
Ωστόσο, μπορούν να γίνουν πολλά σημεία. Πρώτον, οι Amish, όσο ειρηνιστές και ταπεινοί κι αν είναι, μπορεί να είναι πιο κοντά σε ένα βιώσιμο μοντέλο αντίστασης από ό,τι νομίζουμε. Είναι από τους μόνους ανθρώπους που έχουν απομείνει που ξέρουν πραγματικά πώς να κάνουν οτιδήποτε. Σε μια περίοδο κρίσης πιθανότατα θα έβρισκαν προστάτες φτιαγμένους από πολύ πιο αυστηρά πράγματα.
Αλλά σε κάθε περίπτωση, το θέμα δεν είναι να κρατήσουμε τους Amish ως ακριβές σχέδιο. Η ένταξή τους ή η αναπαραγωγή του μοντέλου τους δεν είναι δυνατή ούτως ή άλλως. Αντίθετα, λειτουργούν ως ένα είδος υπόθεσης ελέγχου που αποκαλύπτει ποιες μορφές συνέχειας παραμένουν δυνατές υπό τις σύγχρονες συνθήκες και με ποιο κόστος. Εκθέτουν επίσης το επίπεδο στο οποίο λειτουργεί πραγματικά ο πολιτιστικός πόλεμος, σε αντίθεση με τις πιο ήσυχες διαδικασίες με τις οποίες ένας πολιτισμός μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.
Το παράδειγμα των Amish είναι επίσης σχετικό με το έργο της αντοχής στην αυταρχική πίεση μιας εχθρικής ελίτ. Η φυσική αντίδραση είναι η αντεπίθεση, και ο πολιτικός αγώνας έχει σίγουρα τη θέση του. Αλλά οι συμβολικές νίκες -και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και οι πραγματικές πολιτικές- δεν πρέπει να συγχέονται με την αργή συσσώρευση πολιτισμικής δύναμης, για να μην πούμε τίποτα για τη βαθιά συνέχεια μεταξύ των γενεών. Η πολιτική δεν μπορεί να υποκαταστήσει τους μηχανισμούς που προϋποθέτει. Οι πολιτικές νίκες μπορούν να εδραιώσουν αυτούς τους μηχανισμούς. δεν μπορούν να τα δημιουργήσουν.
Χωρίς θεσμούς, πρακτικές, πρότυπα γάμου, μια πραγματική αίσθηση συνοχής -με λίγα λόγια, μια ολόκληρη κοινωνική οικολογία- πώς θα έμοιαζε η νίκη; Πόσο βιώσιμο θα ήταν; Μπορεί να αποδειχθεί τίποτα περισσότερο από μια προσωρινή ανάπαυλα στις αντιξοότητες της πολιτικής τύχης, ενώ το υπόστρωμα γίνεται όλο και πιο άγονο.
Τι γίνεται αν μια καθαρή νίκη δεν είναι πλέον δυνατή σε καμία μορφή;
Υπάρχουν πολλά παραδείγματα σε όλη την ιστορία όταν ένας λαός επέμεινε απέναντι σε μια εχθρική πολιτική ελίτ. Η επιβίωση των Βάσκων στα Δυτικά Πυρηναία ήταν ένα αξιοσημείωτο πολιτιστικό φαινόμενο. Συνέβη παρά τους αιώνες βαθιάς πολιτικής, γλωσσικής, ακόμη και στρατιωτικής πίεσης από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, τη μαυριτανική επέκταση και αργότερα το γαλλικό και το ισπανικό κράτος.
Η σερβική ταυτότητα διατηρήθηκε ακόμη και υπό τους Οθωμανούς. Η σερβική αριστοκρατία διώχθηκε και οι Χριστιανοί Σέρβοι κρατήθηκαν ως εικονικοί υπηρέτες υπό την κυριαρχία των Μουσουλμάνων ηγεμόνων τους. Ως αποτέλεσμα, οι σερβικές πόλεις σταδιακά εγκαταλείφθηκαν και πολλοί από τους κατοίκους αποσύρθηκαν στα βουνά, όπου υιοθέτησαν έναν ποιμενικό τρόπο ζωής. Οι Σέρβοι επέζησαν επειδή κατάφεραν να κρατηθούν ενωμένοι και διατήρησαν τη μετάδοση. Δεν ήταν επειδή κέρδισαν συμβολικές μάχες.
Οι Ουαλοί και οι Καθολικοί Ιρλανδοί διατήρησαν επίσης για πολύ καιρό ταυτότητες παρά το ενεργά εχθρικό κράτος. Το ότι και οι δύο αυτοί λαοί διαλύονταν ήδη ως οριοθετημένες ιστορικές οντότητες στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα εν μέσω σχετικά ευνοϊκών πολιτικών συνθηκών -πολύ πριν από τη μαζική μετανάστευση και την πιο πρόσφατη σκοτεινή στροφή της άρχουσας τάξης- είναι μια πλούσια ειρωνεία.
Αυτά τα παραδείγματα απλώς απεικονίζουν μια επαναλαμβανόμενη ιστορική πραγματικότητα: όπου οι συνηθισμένοι μηχανισμοί μετάδοσης παραμένουν άθικτοι, ένας λαός μπορεί συχνά να υπομείνει πολιτικές συνθήκες που κάθε άλλο παρά ιδανικές είναι. Στην πραγματικότητα, η ισχυρή ταυτότητα και οι ισχυροί μηχανισμοί μετάδοσης μπορούν μερικές φορές να αντέξουν την καταπίεση και την περιθωριοποίηση για εκπληκτικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Αλλά το αντίστροφο ισχύει πολύ λιγότερο: οι ευνοϊκές πολιτικές συνθήκες, από μόνες τους, σπάνια δημιουργούν ισχυρούς μηχανισμούς μετάδοσης, εάν αυτοί έχουν ήδη μαραθεί.
Τι εξηγεί, λοιπόν, τη θέρμη του πολιτικού αγώνα που λαμβάνει χώρα κυρίως στην αρένα των συμβολικών χειρονομιών; Αυτός είναι απλώς ο τομέας όπου η αυτενέργεια εξακολουθεί να φαίνεται απτή. Εάν οι μηχανισμοί του πολιτισμικού ιστού έχουν αποδυναμωθεί ή εξαφανιστεί, υπάρχουν πολύ λίγα που μπορεί να κάνει ένα άτομο για αυτό άμεσα. Δεν μπορείς, μόνος σου, να αναδημιουργήσεις ένα χωριό, ένα δίκτυο συγγένειας, μια πυκνή τοπική οικονομία, μια πνευματική κοινότητα αιώνων, μια οικολογία γάμου ή μια κοινή λαϊκή κουλτούρα.
Έτσι καταλήγουμε να κάνουμε ό,τι είναι διαθέσιμο. Δημοσιεύουμε στο διαδίκτυο, διαβάζουμε βιβλία, ψηφίζουμε σε εκλογές, προσφέρουμε νέα σύμβολα ή αναβιώνουμε παλιά και προσπαθούμε να διαμορφώσουμε αφηγήσεις – όλα αυτά χωρίς να κινούμε πολύ τη βελόνα για τις υποκείμενες συνθήκες μετάδοσης. Κάνουμε αυτά τα πράγματα με τον τρόπο που ένα άτομο ψάχνει το πορτοφόλι του κάτω από τη λάμπα του δρόμου και όχι εκεί που το έχασε.
Το ότι δεν θέλουμε να γίνουμε Amish είναι κατανοητό. Το ότι δεν ρίχνουμε καν μια ματιά προς την κατεύθυνσή τους λέει πολλά για το παράδειγμα που κατοικούμε.
Φωτογραφία εξωφύλλου: Από τον Bruce Fingerhood, Springfield, Όρεγκον, 1993. Wiki commons.
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου