Της Αναστασίας Δάβαρη,
Η κρίση των Ιμίων αποτελεί μια από τις σοβαρότερες στιγμές έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις της μεταπολιτευτικής περιόδου. Για πρώτη φορά μετά την κυπριακή τραγωδία, Ελλάδα και Τουρκία βρέθηκαν στο κατώφλι μιας ανοιχτής στρατιωτικής σύγκρουσης, με πολεμικά πλοία σε θέσεις μάχης και ειδικές δυνάμεις αναπτυγμένες σε μικρές, ακατοίκητες βραχονησίδες του Αιγαίου. Η κρίση δεν ξέσπασε αιφνιδιαστικά, αλλά κλιμακώθηκε σταδιακά, μέσα σε ένα περιβάλλον πολιτικής αστάθειας στην Ελλάδα, επιθετικής διπλωματικής στρατηγικής από την Τουρκία και έντονης τηλεοπτικής προβολής που μεγέθυνε κάθε κίνηση και κάθε δήλωση.
Τα Ίμια είναι δύο μικρές βραχονησίδες στο νοτιοανατολικό Αιγαίο, κοντά στην Κάλυμνο. Με βάση τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947, πέρασαν στην κατοχή της Ελλάδας μαζί με τα Δωδεκάνησα. Η ελληνική θέση υποστηρίζει ότι η κυριαρχία τους δεν έχει ποτέ νομικά αμφισβητηθεί, ωστόσο, στα μέσα της δεκαετίας του ’90, η Τουρκία άρχισε να διαμορφώνει τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών», αμφισβητώντας την ελληνική κυριαρχία σε μικρά νησιά και βραχονησίδες του Αιγαίου.
Η αφορμή για την κρίση δόθηκε ανήμερα των Χριστουγέννων του 1995. Στις 25 Δεκεμβρίου, το τουρκικό φορτηγό πλοίο “Figen Akat” προσάραξε σε αβαθή κοντά στα Ίμια. Όταν το ελληνικό λιμενικό προσφέρθηκε να συνδράμει, ο Τούρκος πλοίαρχος αρνήθηκε, δηλώνοντας ότι βρίσκεται σε τουρκικά χωρικά ύδατα. Τελικά, το πλοίο αποκολλήθηκε από ελληνικά ρυμουλκά, όμως το περιστατικό άνοιξε τον δρόμο για μια επίσημη διπλωματική αντιπαράθεση. Λίγες ημέρες αργότερα, η Άγκυρα απέστειλε ρηματική διακοίνωση στην Αθήνα, αμφισβητώντας ευθέως την ελληνική κυριαρχία επί των Ιμίων.
Χάρτης που δείχνει την θέση των Ιμίων. Πηγή Εικόνας: el.wikipedia.org / Δικαιώματα Χρήσης Εικόνας: Future Perfect at Sunrise
Η ελληνική απάντηση ήρθε με καθυστέρηση, ενώ το πολιτικό σκηνικό στη χώρα ήταν ρευστό. Ο Πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου νοσηλευόταν σοβαρά άρρωστος και στις 15 Ιανουαρίου 1996 παραιτήθηκε. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 18 Ιανουαρίου, ο Κώστας Σημίτης εξελέγη νέος Πρωθυπουργός από την κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ. Η νέα κυβέρνηση βρέθηκε σχεδόν αμέσως αντιμέτωπη με μια κρίση υψηλής επικινδυνότητας, χωρίς προηγούμενη εμπειρία διαχείρισης ελληνοτουρκικής έντασης τέτοιου μεγέθους.
Η κατάσταση κλιμακώθηκε ραγδαία στα τέλη Ιανουαρίου. Στις 25 Ιανουαρίου 1996, ο Δήμαρχος Καλύμνου, Δημήτρης Διακομιχάλης, ύψωσε ελληνική σημαία στη μια από τις δύο βραχονησίδες, σε μια κίνηση συμβολικού χαρακτήρα. Δύο ημέρες αργότερα, στις 27 Ιανουαρίου, Τούρκοι δημοσιογράφοι της εφημερίδας Hürriyet προσγειώθηκαν με ελικόπτερο στα Ίμια, κατέβασαν την ελληνική σημαία και ύψωσαν τουρκική, καταγράφοντας το γεγονός μπροστά στις κάμερες. Το επεισόδιο μεταδόθηκε εκτενώς από τουρκικά και ελληνικά μέσα ενημέρωσης, ανεβάζοντας κατακόρυφα την ένταση.
Η ελληνική απάντηση ήταν άμεση. Πολεμικό πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού απομάκρυνε την τουρκική σημαία και επανέφερε την ελληνική, ενώ μονάδες ειδικών δυνάμεων αποβιβάστηκαν στη Μεγάλη Ίμια. Ταυτόχρονα, ο τουρκικός στόλος άρχισε να συγκεντρώνεται στην περιοχή, με δεκάδες πλοία να αναπτύσσονται στο Αιγαίο. Οι δύο χώρες βρίσκονταν πλέον σε κατάσταση ένοπλης αντιπαράθεσης, με τον κίνδυνο ενός επεισοδίου να είναι ορατός.
Το βράδυ της 30ης Ιανουαρίου, ο Πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης μίλησε στη Βουλή, δηλώνοντας ότι η Ελλάδα δεν θα ανεχθεί αμφισβήτηση της κυριαρχίας της, αλλά ταυτόχρονα δεν επιθυμεί πολεμική σύγκρουση. Στο παρασκήνιο, εντατικές διπλωματικές επαφές βρίσκονταν σε εξέλιξη, με καθοριστική την παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Αμερικανός Πρόεδρος Bill Clinton και ανώτατοι αξιωματούχοι της αμερικανικής διπλωματίας πίεζαν και τις δύο πλευρές να αποκλιμακώσουν.
Τις πρώτες πρωινές ώρες της 31ης Ιανουαρίου 1996, η κρίση έφτασε στο αποκορύφωμά της. Πληροφορίες ανέφεραν ότι Τούρκοι κομάντος είχαν αποβιβαστεί στη Μικρή Ίμια. Ελικόπτερο του Πολεμικού Ναυτικού απογειώθηκε από τη φρεγάτα «Ναυαρίνον» για αναγνώριση της περιοχής. Υπό εξαιρετικά δύσκολες καιρικές συνθήκες, το ελικόπτερο κατέπεσε στη θάλασσα. Οι τρεις αξιωματικοί που επέβαιναν ο υποπλοίαρχος Χριστόδουλος Καραθανάσης, ο υποπλοίαρχος Παναγιώτης Βλαχάκος και ο αρχικελευστής Έκτορας Γιαλοψός έχασαν τη ζωή τους.
Λίγες ώρες αργότερα, υπό την ασφυκτική πίεση των ΗΠΑ, επήλθε συμφωνία αποκλιμάκωσης με τη γνωστή φόρμουλα “no ships, no troops, no flags” (αποχώρηση πολεμικών πλοίων, στρατιωτών και σημαιών από την περιοχή). Η άμεση σύγκρουση αποφεύχθηκε, όμως το τίμημα ήταν βαρύ, τόσο σε ανθρώπινες απώλειες όσο και σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο.
Η κρίση των Ιμίων άφησε βαθύ αποτύπωμα. Καθιέρωσε στην πράξη την τουρκική ρητορική περί «γκρίζων ζωνών», προκάλεσε έντονη εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση στην Ελλάδα και ανέδειξε τα όρια της στρατιωτικής ισχύος όταν δεν συνοδεύεται από ξεκάθαρη διπλωματική στρατηγική. Πάνω απ’ όλα, όμως, παραμένει συνδεδεμένη με τη μνήμη των τριών αξιωματικών που έχασαν τη ζωή τους εκείνη τη νύχτα και τιμώνται κάθε χρόνο ως σύμβολα καθήκοντος και προσφοράς.
Τρεις δεκαετίες μετά, τα Ίμια εξακολουθούν να μας υπενθυμίζουν πόσο εύθραυστη μπορεί να γίνει η ειρήνη στο Αιγαίο και πόσο γρήγορα μια «φαινομενικά» μικρή αφορμή μπορεί να οδηγήσει δύο χώρες στα πρόθυρα του πολέμου.
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου