![](https://cdn.merionwest.com/app/uploads/Marcus_Aurelius_Roman_emperor_161-180_Ny_Carlsberg_Glyptotek_Copenhagen_36023639540-960x636.jpg)
<<..Ωστόσο, η εντύπωσή μου είναι ότι υπάρχει κάτι πιο θεμελιωδώς τοξικό στον στωικισμό. Σύμφωνα με την εκτίμηση του [Γουίλ] Ντουράντ, το κυρίαρχο θέμα του φαίνεται να είναι η υποχώρηση: υποχώρηση από το δυσάρεστο συναίσθημα στην αδιαφορία (παρά τις διαμαρτυρίες για το αντίθετο)...»
Ο Στωικισμός έχει γίνει εξαιρετικά δημοφιλής τα τελευταία χρόνια, και έχει έλαβε σχεδόν καθολικά θετική κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, η στωική φιλοσοφία συγκρούεται με την ανθρώπινη φύση και, κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί. Επικεντρωμένο σε αυτή τη βασική ιδέα, αυτό το άρθρο επιδιώκει να παρουσιάσει κάποιες αντιρρήσεις σε διάφορα μέρη του στωικισμού, καθώς και να προσφέρει κάποιες σκέψεις σχετικά με το ρόλο του στη δυτική ιστορία.
Πιθανή μη ευρωπαϊκή προέλευση
Ο Φρίντριχ Νίτσε έγραψε ότι ο στωικισμός ήταν «ουσιαστικά έργο των Σημιτών». Αυτό το σύντομο σχόλιο έχει έκτοτε τεκμηριωθεί από άλλους συγγραφείς. Το μπεστ σέλερ του Γουίλ Ντουράντ «Η ιστορία της φιλοσοφίας» (1926) ακολούθησε τον Νίτσε στον ισχυρισμό ότι η στωική σκέψη είχε ασιατικές ρίζες. Για τον Ντουράντ, η άνοδος του στωικισμού προήλθε από την παρακμή της αρχαίας Ελλάδας. Ο ελληνικός πολιτισμός βρισκόταν σε πτωτική πορεία, όπως αποδεικνύεται από την εκτέλεση του Σωκράτη. Οι κατακτήσεις του Αλεξάνδρου είχαν επεκτείνει την επικοινωνία από την Ασία και «το ανατολίτικο πνεύμα της απάθειας και της παραίτησης», που εκφράστηκε με διανοητικά ρεύματα όπως ο στωικισμός, «βρήκε έτοιμο έδαφος στην παρακμιακή και απελπισμένη Ελλάδα». Ο Ντουράντ χαρακτηρίζει τον στωικισμό ως «την απαθή αποδοχή της ήττας».
Η στωική απάντηση σε μια τέτοια κριτική είναι προφανής: ο στωικισμός διδάσκει όχι ότι δεν πρέπει κανείς να προσπαθεί να αποτρέψει επιβλαβή αποτελέσματα, αλλά απλώς ότι δεν πρέπει να αισθάνεται στενοχωρημένος όταν συμβαίνουν τέτοια αποτελέσματα. Αλλά δεν λειτουργεί έτσι η ψυχολογία. Ο νους καταλαβαίνει τι είναι επιθυμητό ή ανεπιθύμητο από την άποψη του θετικού ή αρνητικού συναισθήματος. Ο νευροεπιστήμονας Mark Solms γράφει:
«Όσο πιο ευχάριστο είναι κάτι, τόσο περισσότερο θέλεις να το κάνεις. Και γι' αυτό είναι τελικά το συναισθηματικό συναίσθημα – η συνείδηση: σε παρακινεί να κάνεις πράγματα που είναι βιολογικά καλά για σένα και να αποφεύγεις πράγματα που είναι βιολογικά κακά. Γι' αυτό και εξελίχθηκε».
Φυσικά, δεν ήταν μόνο η ύστερη Ελλάδα, αλλά και η Ρώμη που ενστερνίστηκε τις στωικές ιδέες. Η Edith Hamilton αποδίδει τον εναγκαλισμό αυτής της φιλοσοφίας από τους Ρωμαίους στη νηφαλιότητα και την πρακτικότητά τους. Αντ' αυτού, ο Ντουράντ έχει έναν υποτιμητικό τόνο: «Οι μεγάλοι διοργανωτές, όσο και οι αναπόφευκτοι σκλάβοι, τείνουν να έχουν στωικές διαθέσεις: είναι δύσκολο να είσαι είτε αφέντης είτε σκλάβος αν είσαι ευαίσθητος». Και οι δύο συγγραφείς συμφωνούν ότι η έλλειψη φιλοσοφικής φινέτσας των Ρωμαίων έπαιξε κάποιο ρόλο στην υιοθέτηση του Στωικισμού, μιας πολύ πρακτικής και όχι πολύ αφηρημένης κοσμοθεωρίας. Αν πράγματι οι Ρωμαίοι προσκολλήθηκαν στη στωική σκέψη από φιλισταϊσμό, το κύρος που απολαμβάνει ο στωικισμός σε σχέση με την αρχαία Ρώμη φαίνεται άστοχο.
Η ιδέα του Νίτσε ότι ο στωικισμός περιείχε σημιτική επιρροή διατυπώθηκε πιο περίτεχνα από τον κλασικιστή Max Pohlenz σε μια σειρά γερμανικών έργων που προφανώς δεν έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά. Μερικά από τα επιχειρήματά του αναπαράγονται στο βιβλίο του Martin Hengel Ιουδαϊσμός και Ελληνισμός. Στον Στωικισμό, ο Χένγκελ συνοψίζει:
«Ο Λόγος δεν κατανοείται με μηχανικό τρόπο, όπως με τον Επίκουρο, αλλά ως "η ζωντανή, όλα κατευθυντήρια θεότητα". Το Μαν γίνεται ο μοναδικός σκοπός της δημιουργίας του κόσμου. Η μοιρολατρία που προωθείται από την απεριόριστη κυριαρχία του heimarmenē [η μοίρα] δεν είναι ελληνική, αλλά ανατολίτικη».
Αυτές, υποστήριξε ο Pohlenz, είναι σημιτικές ιδέες. Ο Χένγκελ γράφει περαιτέρω ότι «οι ιδρυτές του Στωικισμού Ζήνων ο Κίτιος [...] και ο Χρύσιππος από τους Σόλους [...] ήταν πολύ πιθανόν οι ίδιοι Σημίτες να αφομοιώθηκαν στους ελληνικούς τρόπους».
Ωστόσο, μια λέξη προσοχής. Δεν πρέπει κανείς να διαβάσει πάρα πολλά στο «σημιτικό» στοιχείο του στωικισμού, αν πράγματι υπάρχει. Για τον David Naugle, «ο Ιησούς ήταν ο πιο εβραϊκός και ο πιο μη στωικός» στις διάφορες εκδηλώσεις πάθους του. Άλλοι έχουν επίσης αντιπαραβάλει την εβραϊκή παράδοση με τον αντισυναισθηματισμό των στωικών.
Κριτική
Ο Ντουράντ επικρίνει δριμύτατα τον στωικισμό, επισημαίνοντας μια δήλωση του Σενέκα: «Αν αυτό που έχεις σου φαίνεται ανεπαρκές, τότε, αν και κατέχεις τον κόσμο, θα είσαι δυστυχισμένος». Νωρίτερα φέτος, το ίδιο απόσπασμα δημοσιεύτηκε από την Daily Stoic. Η ερμηνεία του Durant είναι ότι ο στωικισμός μας συμβουλεύει «να χαμηλώσουμε τις επιθυμίες μας στο επίπεδο των επιτευγμάτων μας».
Στο βιβλίο τους του 2016 The Daily Stoic: 366 Meditations on Wisdom, Perseverance, and the Art of Living, οι συγγραφείς Ryan Holiday και Stephen Hanselman προβάλλουν ένα παρόμοιο απόσπασμα, επίσης από τον Seneca: «Κανένας άνθρωπος δεν έχει τη δύναμη να έχει ό, τι θέλει, αλλά είναι στο χέρι του να μην θέλει αυτό που δεν έχει και να χρησιμοποιεί χαρούμενα αυτό που έχει». Αυτό το απόσπασμα φαίνεται να υποστηρίζει την ερμηνεία του Durant. Ή μήπως παρεξηγώ κάτι; Οι παρατηρήσεις των ίδιων των συγγραφέων σχετικά με το απόσπασμα σίγουρα δεν υποδηλώνουν ότι είμαι. Οι Holiday και Hanselman σχολιάζουν: «Σήμερα, θα μπορούσατε να προσπαθήσετε να αυξήσετε τον πλούτο σας ή θα μπορούσατε να κάνετε μια συντόμευση και απλά να θέλετε λιγότερα». [Η υπογράμμιση δική μου] Αμάν. Αυτό δεν είναι πολύ αμερικανικό από εσάς, κύριοι. Κάποιος υποψιάζεται επίσης ότι ήταν εύκολο να γράψει για κάποιον που είχε ήδη επιτύχει μεγάλη επιτυχία.
Ο Michael Korda, αυτός ο μεγάλος νιτσεϊκός της εποχής μας, έγραψε το 1977 στην πραγματεία αυτοβοήθειας Επιτυχία!: «Ένας τρόπος για να διατηρήσεις το μομέντουμ είναι να έχεις συνεχώς μεγαλύτερους στόχους». Συγκεκριμένα, ο Korda περιέγραφε πώς ο επιχειρηματίας Curtis Carlson, ιδρυτής της Gold Bond Stamp Company (και αργότερα Radisson Hotel Group), διαχειρίστηκε τις υποθέσεις του, θέτοντας έναν υψηλότερο στόχο κάθε φορά που επιτυγχανόταν ο τελευταίος. Από το 2019, η επιχείρηση του Carlson εξακολουθεί να είναι «μία από τις μεγαλύτερες οικογενειακές ιδιωτικές εταιρείες στις Ηνωμένες Πολιτείες» με «δεκάδες χιλιάδες» υπαλλήλους. Η κοσμοθεωρία των Carlson και Korda δεν έχει χώρο για την ιδέα ότι η δυσαρέσκεια με τις παρούσες συνθήκες ισοδυναμεί με δυστυχία, όπως πρότεινε ο Seneca. Είναι περισσότερο σύμφωνο με το 44ο επίγραμμα του Νίτσε – «Φόρμουλα για την ευτυχία μου: ένα ναι, ένα όχι, μια ευθεία γραμμή, ένας στόχος..."
Ομολογουμένως, ο Carlson ήταν μόνο ένας ιδρυτής και η εταιρεία του μόνο μία εταιρεία (αν και ο Korda, κανένας ανόητος και επιχειρηματίας ο ίδιος, θεωρεί σαφώς την άποψή του για τη δυναμική ευρύτερα εφαρμόσιμη). Ένας στωικός θα μπορούσε να ανταποδώσει με δικά του ανέκδοτα. Έτσι, στο προαναφερθέν σχόλιό τους για τον Σενέκα, οι Holiday και Hanselman παραθέτουν τα λόγια του John D. Rockefeller ότι «ο πλούτος ενός ανθρώπου πρέπει να καθορίζεται από τη σχέση των επιθυμιών και των δαπανών του με το εισόδημά του. Αν νιώθει πλούσιος με 10 δολάρια και έχει όλα όσα επιθυμεί, είναι πραγματικά πλούσιος».
Λοιπόν, ωραία. Αλλά ο Ροκφέλερ δεν ήταν ο τυπικός μεγιστάνας κάποιου. Στο βιβλίο του Ambition (1980), ο Joseph Epstein σκιαγραφεί το προφίλ μιας σειράς ανθρώπων με υψηλές επιδόσεις, πολλοί από τους οποίους είναι εμπορικοί. Μεταξύ αυτών, ο Ροκφέλερ προεξέχει σαν πονεμένος αντίχειρας μέσα από τη ρομποτική του απόσταση από την ανθρώπινη εμπειρία. «Ποτέ δεν είχα λαχτάρα για τίποτα», δήλωσε κάποτε. «Για την εσωτερική του ζωή πολύ λίγα είναι γνωστά», σχολιάζει ο Epstein. «Πιθανόν να μην είχε κανένα». Ο μεγάλος μεγιστάνας φαίνεται επίσης να ήταν κάπως θρησκευτικός ζηλωτής. Οι περισσότεροι άνθρωποι εντός και εκτός εμπορίου δεν σκέφτονται όπως εκείνος. Είναι λιγότερο βολικές για τη στωική άποψη της ανθρώπινης λειτουργίας. Ο Henry Luce, πατέρας πολλών μεγάλων περιοδικών όπως το Time, είναι ένα εντυπωσιακό παράδειγμα. Όπως συνοψίζει ο Epstein, ο Luce κατανοούσε το «μεγαλείο» ως «ένα μετρήσιμο θέμα, με τη δύναμη και τον κολοσσιαίο πλούτο να είναι οι μετρητές που χρησιμοποιούνται».
Η επιθυμία για φήμη και κύρος είναι ένας ιδιαίτερος στόχος στωικής περιφρόνησης. Ωστόσο, είναι χρήσιμο, δεδομένου ότι οδηγεί τους ανθρώπους να επιτύχουν σπουδαία πράγματα. Σύμφωνα με μια ερευνητική εργασία, «διάσημοι άνθρωποι [...] Συνήθως ξεκινούν [...] ως θαυμαστές άλλων επιφανών ή θρυλικών μορφών». Αυτό δείχνει την επιθυμία να γίνουν διάσημοι οι ίδιοι. Τώρα, οι διάσημοι άνθρωποι είναι συνήθως γνωστοί για εξαιρετικά επιτεύγματα κάποιου είδους. Ίσως η σύγχρονη κοινωνία θα πρέπει να εκτιμά τα επιτεύγματα σε ορισμένους τομείς περισσότερο ή λιγότερο από ό, τι κάνει, αλλά το γενικό σημείο παραμένει. Μπορούμε, επομένως, να υποθέσουμε ότι μια τεράστια ποσότητα πολύτιμου έργου έχει προκύψει από την επιθυμία για φήμη. Ο Βενιαμίν Φραγκλίνος έκανε μια παρόμοια επισήμανση: «Οι περισσότεροι άνθρωποι αντιπαθούν τη ματαιοδοξία στους άλλους, [...] αλλά του δίνω δίκαιο τέταρτο όπου το συναντώ, όντας πεπεισμένος ότι είναι συχνά παραγωγικό καλό για τον κάτοχο και για άλλους που βρίσκονται στη σφαίρα δράσης του».
Εδώ είναι μια αξέχαστη περίπτωση. Στο πρώιμο βιβλίο του Ημερολόγιο ενός φιλοσόφου, ο Alexandre Kojève γράφει ότι σκοπεύει να κάψει τη ζωή του επιδιώκοντας τη φήμη, όπως ο Ηρόστρατος έβαλε φωτιά στο ναό της Αρτέμιδος για να επιτύχει την αθανασία. Φαίνεται ότι η αφοσίωση του Kojève απέδωσε, καθώς συνέχισε να το κάνει μεγάλο στη φιλοσοφία. Νομίζω ότι είμαστε σε καλύτερη θέση γι' αυτό.
Σε ηλικία 18 ετών, ο Τεντ Κρουζ δήλωσε (με κάποια ειρωνεία) ότι σκόπευε να «κατακτήσει τον κόσμο». Σε ηλικία 46 ετών, παραλίγο να γίνει ο πιο ισχυρός άνθρωπος του κόσμου. Αυτό το παράδειγμα αφορά την εξουσία περισσότερο από τη φήμη, υποθέτω, αλλά η βασική ιδέα είναι η ίδια: Είναι λογικό ότι οι άνθρωποι που ανεβαίνουν στο προσκήνιο τείνουν να έχουν ξοδέψει πολύ χρόνο και προσπάθεια προσπαθώντας να αναδειχθούν.
Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται περίεργο ότι ο στωικισμός υποτιμά την επιδίωξη της φήμης. Αλλά το κάνει. Στο Daily Stoic, ο Holiday τονίζει ότι η στωική παράδοση θεωρεί τη διασημότητα ως χωρίς νόημα. «Πόσοι ηθοποιοί και μουσικοί», ρωτάει, «ονειρεύτηκαν όλη τους τη ζωή [να είναι στα φώτα της δημοσιότητας], μόνο και μόνο για να βρεθούν δυστυχισμένοι όταν συμβαίνει γι 'αυτούς;» Ειλικρινά, δεν ξέρω. Και οι διακοπές δεν μας λένε ποτέ. Παρέχει μόνο μερικά παραδείγματα δυστυχισμένων διάσημων ανθρώπων. Για να είμαστε δίκαιοι, είναι δύσκολο να βρεθεί ποσοτικό υλικό για το θέμα αυτό. Ωστόσο, μια μελέτη του 2009 βασισμένη σε συνεντεύξεις με 15 αμερικανικές διασημότητες κατέληξε στο συμπέρασμα: «Όλοι οι συμμετέχοντες στην έρευνα ισχυρίστηκαν ότι παρά τα αρνητικά στοιχεία της, η φήμη αξίζει τελικά και δεν θα την αντάλλασσαν». Ο Jerry Seinfeld σίγουρα δεν παραλείπει να μην είναι διάσημος.
Στο The Little Book of Stoicism, το οποίο δημοσιεύθηκε το 2019, ο Jonas Salzgeber παρέχει περαιτέρω πληροφορίες για τη στωική άποψη της φήμης: «Είμαστε καλύτερα αν είμαστε αδιάφοροι για τη φήμη και την κοινωνική θέση. Μετά από όλα, δεν είναι υπό τον έλεγχό μας. […] Ας επικεντρωθούμε μάλλον σε αυτό που ελέγχουμε – στην εθελοντική συμπεριφορά μας». Τι περίεργη προοπτική. Πολλές φορές, οι άνθρωποι είναι εξαιρετικά προβλέψιμοι και η επιρροή στις κρίσεις τους έρχεται αβίαστα, ακόμη και ενστικτωδώς. Στην πραγματικότητα, ο έλεγχος της δικής του «εθελοντικής συμπεριφοράς» είναι συχνά πιο δύσκολος. Στα άκρα, η βιογραφία του Λ. Ρον Χάμπαρντ από τον Ράσελ Μίλερ το 1987 απεικονίζει έναν άνθρωπο για τον οποίο ο έλεγχος των άλλων ήταν πάντα πολύ πιο εύκολος από το να ελέγχει τη δική του συμπεριφορά. Εν ολίγοις, η συλλογιστική του Salzgeber δεν αντέχει στη δοκιμασία της εμπειρίας. Κάποιος πρέπει επίσης να αναρωτηθεί γιατί εμείς οι άνθρωποι εξελιχθήκαμε για να νοιαζόμαστε για την κοινωνική θέση, αν αυτή η ανησυχία δεν ήταν ποτέ προσαρμοστική.
Επιπλέον, η διαρκής φήμη επεκτείνει την επιρροή κάποιου στις μελλοντικές γενιές. Μπορεί εύκολα να χρησιμοποιηθεί για καλό, όπως είπαν οι ερωτηθέντες σε αυτή τη μελέτη για τις διασημότητες.
Και τι γίνεται με τη λαχτάρα για εξουσία; Αυτή η παρόρμηση είναι ένα άλλο κίνητρο για οικονομικά επιτεύγματα, όπως περιγράφει ο Joseph Schumpeter στη Θεωρία της Οικονομικής Ανάπτυξης. Ο Schumpeter εντοπίζει τρία κοινά κίνητρα πίσω από την επιχειρηματικότητα. Αυτά είναι «το όνειρο και η θέληση να ιδρύσουμε ένα ιδιωτικό βασίλειο», «η θέληση να κατακτήσουμε» (δηλαδή, να επιτύχουμε στόχους) και «η χαρά της δημιουργίας». Από τα τρία, το πρώτο ευθυγραμμίζεται καλύτερα με τις επιθυμίες των καταναλωτών. Κρίμα που ο στωικισμός έχει λίγη υπομονή για την αναζήτηση εξουσίας. Ο Σενέκας, για παράδειγμα, χλευάζει τις φιλοδοξίες του για εκλογή αξιώματος στην 118η επιστολή του προς τον Λουκίλιο.
Για τους Στωικούς, τα άτομα δεν πρέπει να επιδιώκουν πλούτο, δύναμη και άλλους τέτοιους στόχους επειδή είναι εξωτερικοί και, όπως εξηγεί ο Holiday, οι Στωικοί «επικεντρώνονται σε έναν εσωτερικό πίνακα αποτελεσμάτων έναντι ενός εξωτερικού». Δεν μπορούμε να ελέγξουμε τις εξωτερικότητες, αλλά μπορούμε να ελέγξουμε τι είναι εσωτερικό για εμάς – έτσι λέει η λογική. Αλλά, όπως έχει ήδη αναφερθεί, η διαφορά φαίνεται να είναι το πολύ ενός βαθμού. Ενώ η δύναμη της θέλησης κάποιου μπορεί να αυξηθεί μέσω της πρακτικής, είναι ωστόσο ένας πεπερασμένος πόρος· για το λόγο αυτό και μόνο υπάρχει ένα αρκετά σκληρό όριο στο πόσο αυτοέλεγχο μπορεί να ασκήσει ένα άτομο ανά πάσα στιγμή.
Ο στωικισμός αντιτίθεται στον ανταγωνισμό με τους άλλους γενικά, όπως έχει διευκρινίσει ο Holiday. Αντ 'αυτού, υποστηρίζει, πρέπει κανείς να ανταγωνίζεται μόνο με τον εαυτό του. Αλλά, και πάλι, η στωική φιλοσοφία είναι προφανώς μη ευθυγραμμισμένη με την ανθρώπινη φύση. Οι άνδρες ειδικότερα είναι προγραμματισμένοι για ανταγωνιστικότητα και αναζήτηση κύρους, όπως συζητά ο ψυχολόγος Roy Baumeister στο βιβλίο του 2010 Is There Anything Good About Men?. Οι αρσενικοί άνθρωποι, σημειώνει, χαρακτηρίζονται από μια «αμείλικτη ανταγωνιστική παρόρμηση». Μεταξύ των κοινωνικών οφελών αυτής της τάσης είναι η «δημιουργικότητα». Οι άνδρες έρχονται με καινοτομίες πολύ πιο συχνά από ό, τι οι γυναίκες. Αυτό είναι πιθανό επειδή η πρωτοτυπία παρέχει ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, με την έννοια ότι κάποιος μπορεί να κάνει κάτι που άλλοι δεν κάνουν ακόμα. Ο Holiday περιγράφει αυτή τη στρατηγική ως αποφυγή του ανταγωνισμού, και - κατά μία έννοια - είναι. Ωστόσο, ο σκοπός της καινοτομίας είναι συχνά να ανταγωνίζεται με άλλους πιο αποτελεσματικά.
Ακόμη και εκτός της καινοτομίας, η ανταγωνιστικότητα προωθεί εξαιρετικά επιτεύγματα. Ο Baumeister υποστηρίζει ότι οι κοινωνίες δημιουργούνται για να επωφεληθούν από την ανάγκη των ανδρών να γίνονται σεβαστοί. Ο σεβασμός διατηρείται σε έλλειψη και συχνά προορίζεται για ελίτ άτομα, παρέχοντας κίνητρο για άνοδο στις τάξεις. Ένας επίκουρος καθηγητής, σημειώνει ο Baumeister, διαφέρει ελάχιστα από έναν καθηγητή, αλλά ο τίτλος εργασίας ακούγεται πολύ λιγότερο διάσημος.
Όπως έχει υποστηρίξει ο κοινωνιολόγος Ricardo Duchesne, ακόμη και ο δυτικός ατομικισμός πηγάζει τελικά από τον ανταγωνισμό για το κύρος, έχοντας γεννηθεί από αγώνες για «κύρος» μεταξύ των πρώιμων ινδοευρωπαίων αριστοκρατών.
Μέχρι στιγμής, εξετάσαμε κυρίως τις θέσεις του στωικισμού σε συγκεκριμένα ζητήματα. Ωστόσο, η εντύπωσή μου είναι ότι υπάρχει κάτι πιο θεμελιωδώς τοξικό στον στωικισμό. Σύμφωνα με την εκτίμηση του Durant, το κυρίαρχο θέμα του φαίνεται να είναι η υποχώρηση: υποχώρηση από το δυσάρεστο συναίσθημα στην αδιαφορία (παρά τις διαμαρτυρίες για το αντίθετο), από την ατομική δράση στον κολεκτιβισμό που μοιάζει με αγέλη και από την πραγματικότητα στη φαντασίωση ενός καλά οργανωμένου κόσμου. Πίσω από αυτή την τάση, θα περίμενε κανείς να βρει μια βαθιά αρνητική άποψη για τη ζωή, και μια τέτοια άποψη φαίνεται να λάμπει σε ορισμένα στωικά κείμενα. Στο άρθρο του για τη φήμη, ο Holiday παρέχει μια σειρά από τρία αποσπάσματα από τους στοχασμούς του Μάρκου Αυρήλιου, αποσπάσματα των οποίων μπορούμε να εξετάσουμε εδώ. «Σκέψου», προτρέπει ο Μάρκος, «ότι το να σε θυμούνται είναι άχρηστο. Όπως η φήμη. Όπως όλα». Αυτό ακούγεται σαν ένα απόσπασμα από μια μελέτη περίπτωσης για την κλινική κατάθλιψη. «Οι άνθρωποι που ενθουσιάζονται από τη μεταθανάτια φήμη», υποστηρίζει, «ξεχνούν ότι οι άνθρωποι που τους θυμούνται σύντομα θα πεθάνουν επίσης». Ποια είναι η υποκείμενη λογική εδώ; Φαίνεται ότι η φήμη δεν έχει αξία επειδή είναι επίσης προσωρινή. Με αυτό το πρότυπο, δεν είναι όλα χωρίς αξία επειδή όλα είναι προσωρινά; Στην πραγματικότητα, αυτό μπορεί να ισχύει ακόμη περισσότερο για τις εμπειρίες της ζωής κάποιου, επειδή είναι λιγότερο μακροχρόνιες από τη «μεταθανάτια φήμη». Τέλος, ισχυρίζεται: «Οι άνθρωποι που αναζητούν μεταθανάτια φήμη ξεχνούν ότι οι επόμενες γενιές θα είναι οι ίδιοι ενοχλητικοί άνθρωποι που γνωρίζουν τώρα». Εδώ, ο Μάρκους προδίδει μια βαθιά μισάνθρωπη στάση. Ίσως δεν υπάρχει τίποτα κακό σε αυτό καθαυτό, αλλά διαφέρει σημαντικά από το πώς παρουσιάζεται συνήθως ο στωικισμός. Είναι επίσης κραυγαλέα απλοϊκό να πούμε ότι επειδή οι άνθρωποι μπορεί να είναι ενοχλητικοί, οι απόψεις τους δεν αξίζουν εκτίμηση. Συγκρούεται, επιπλέον, με τον στωικό στόχο να μην κυβερνάται κανείς από τα συναισθήματά του.
Η θέση του στωικισμού στην πρόσφατη ιστορία
Ο Ηράκλειτος της Εφέσου είναι μεταξύ των μορφών που αναφέρει η Duchesne ως παραδείγματα του πολεμοχαρούς ινδοευρωπαϊκού πνεύματος. Είναι σίγουρα προφανές μέχρι τώρα ότι ο Νίτσε έχει τροφοδοτήσει αυτή την κριτική του στωικισμού. Και σίγουρα δεν είναι τυχαίο ότι ο Νίτσε εμπνεύστηκε από τον Ηράκλειτο. Ο Άγγλος φιλόσοφος Anthony Ludovici αποκάλεσε τον Νίτσε «έναν αναστημένο Ηράκλειτο», σημειώνοντας το ρητό χρέος του στον αρχαίο στοχαστή. Αργότερα, η Άυν Ραντ θα διάβαζε αχόρταγα τον Γερμανό στοχαστή και ο Ρόμπερτ Πάουελ υποστηρίζει ότι «η Ραντ ποτέ δεν ξεφεύγει πραγματικά από τη φιλοσοφία του Φρίντριχ Νίτσε για τον Σούπερμαν στη μυθοπλασία της». Ο «Αντικειμενισμός» της Ραντ, με την ιδιότητά του ως μια μοντέρνα φιλοσοφία αυτοβελτίωσης, ήταν αναμφισβήτητα το ισοδύναμο της Αμερικής του 20ού αιώνα με αυτό που είναι τώρα ο στωικισμός. Περιττό να πω ότι η μετάβαση από το πρώτο στο δεύτερο μου φαίνεται ως υποβάθμιση. Τουλάχιστον έχουμε ακόμα τον εξαιρετικά παραγωγικό Robert M. Price να μεταφέρει τη δάδα του Ζαρατούστρα.
Συμπερασματικά, ο στωικισμός μοιάζει με μια φιλοσοφία που θα έπιανε στα μεταγενέστερα στάδια ενός πολιτισμού. Έχει επιτευχθεί μεγάλος βαθμός σταθερότητας και οι άνθρωποι επικεντρώνονται στη διατήρησή της. Ξεχνούν ότι τα πάθη που έχτισαν τον πολιτισμό είναι ορμητικά και μεγαλομανή. Αυτά τα πάθη έχουν λιγότερη σχέση με τη «Χρυσή Τομή» του Αριστοτέλη και περισσότερο με το «Beat It» του Μάικλ Τζάκσον. Ο Fritz Leiber τα αποτύπωσε εν μέρει στο διήγημά του "The Frost Monstreme", όταν είχε έναν χαρακτήρα να θρηνεί: "Ποτέ δεν ζήσαμε πραγματικά. Δεν μας ανήκει γη. Δεν έχουμε οδηγήσει άντρες».
Κατά συνέπεια, ο κύριος σκοπός του στωικισμού φαίνεται να είναι η ανακούφιση του άγχους. Τουλάχιστον όπως εφαρμόζεται σήμερα, είναι λιγότερο μια φιλοσοφία που στοχεύει στην κατανόηση του σύμπαντος και περισσότερο μια συλλογή παιχνιδιών μυαλού για την αντιμετώπιση απωλειών και δυστυχιών. Αυτός είναι ένας αξιόλογος στόχος, οπότε ίσως θα έπρεπε να προτείνω κάποια εναλλακτική λύση στον στωικισμό. Θεωρώ ότι, contra Holiday, η σκέψη για εξωτερικά επιτεύγματα μπορεί να είναι βαθιά ηρεμιστική. Η ανάκληση προηγούμενων επιτευγμάτων και επαίνων μπορεί να είναι μια χαλαρωτική υπενθύμιση της ικανότητας κάποιου και των επιτυχιών στις οποίες μπορεί να στηριχθεί. Όπως το θέτει ο Viktor Frankl στο βιβλίο του 1946 Man's Search for Meaning, «όλα όσα έχουμε κάνει [...] δεν έχει χαθεί, αν και είναι παρελθόν». «Το να έχεις υπάρξει είναι επίσης ένα είδος ύπαρξης, και ίσως το πιο σίγουρο είδος»..
Ο Simon Maass είναι συγγραφέας που ζει στη Γερμανία. Το έργο του έχει εμφανιστεί στο παρελθόν σε εκδόσεις όπως το Providence, το VoegelinView και το Cultural Revue. Είναι κάτοχος πτυχίου Διεθνών Σχέσεων από το Πανεπιστήμιο του St Andrews και γράφει για διάφορα θέματα πολιτικής, θρησκείας και λογοτεχνίας.
7 σχόλια:
Οι σύγχρονοι ηγετες όπως και οι- ειρωνικά αποκαλούμενοι από τους δυνάστες τους "κυρίαρχοι"-λαοι,τείνουν να έχουν παρόμοιες ,"θετικές",συναισθηματικές εξάρσεις.Ειναι δύσκολο να παρασταινεις τον Τσομπανη η το 🐑 προς σφαγή αν είσαι στωικος.
https://youtu.be/8Vy8LTmmDvk?si=GkcrONBbSNC3pq_k
Δημοσίευση σχολίου