Η ΔΙΑΘΉΚΗ ΚΑΙ Η ΕΞΟΡΊΑ-Παραδοσιακή εβραϊκή αντίθεση στον Σιωνισμό
Αυτό το άρθρο εξετάζει την τεκμηριωμένη θεολογική αντίθεση στον Σιωνισμό που υπήρχε στον παραδοσιακό Ιουδαϊσμό από την αρχή του Σιωνισμού ως πολιτικό κίνημα. Οι πρωτογενείς πηγές που χρησιμοποιούνται - το Βαβυλωνιακό Ταλμούδ Ketubot 111a, οι ραβινικές διακηρύξεις του 1897 και το VaYoel Moshe (1961) του ραβίνου Yoel Teitelbaum - είναι επιστημονικά έγγραφα της Ορθόδοξης Εβραϊκής παράδοσης. Το άρθρο παρουσιάζει αυτές τις θέσεις ως την εσωτερική θεολογική μαρτυρία που είναι, χωρίς να υποστηρίζει ούτε να απορρίπτει τα μεγαλύτερα πολιτικά ερωτήματα που θίγουν. Δεν συγχέει τον θεολογικό αντισιωνισμό με την εχθρότητα προς τους Εβραίους ή τις κοινότητες.
Προοίμιο: Ένας Μάρτυρας από Μέσα
Μια κεντρική υπόθεση στον δημόσιο λόγο για την ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση είναι ότι ο Σιωνισμός είναι η πολιτική έκφραση του Ιουδαϊσμού - ότι το σύγχρονο κράτος του Ισραήλ αντιπροσωπεύει την εκπλήρωση της εβραϊκής θρησκευτικής φιλοδοξίας. Αυτή η υπόθεση αμφισβητείται, συνολικά και μέσα από την ίδια την παράδοση, από ένα σημαντικό ρεύμα Ορθόδοξης Εβραϊκής επιστήμης που έχει υποστηρίξει, από το Πρώτο Σιωνιστικό Συνέδριο του Χερτσλ το 1897 μέχρι σήμερα, ότι ο Σιωνισμός δεν είναι απλώς ανεξάρτητος από τον εβραϊκό θρησκευτικό νόμο, αλλά ευθέως αντίθετος με αυτόν.
Αυτός δεν είναι αντισημιτικός ισχυρισμός. Είναι ένας ισχυρισμός που προωθείται από τις πιο μορφωμένες αρχές halakhic του 20ου αιώνα, βασίζεται σε πρωτογενείς πηγές του Ταλμούδ και υποστηρίζεται σήμερα από οργανωμένες κοινότητες στην Ιερουσαλήμ, το Μπρούκλιν, το Λονδίνο και την Αμβέρσα. Οι κύριες πηγές του είναι το Βαβυλωνιακό Ταλμούδ, η μεσαιωνική λογοτεχνία responsa και οι κώδικες halakhic. Οι σύγχρονες φωνές του περιλαμβάνουν τη χασιδική κοινότητα Satmar - μια από τις μεγαλύτερες εβραϊκές κοινότητες στον κόσμο - και το Neturei Karta, το αραμαϊκό κίνημα της Ιερουσαλήμ που διατηρεί συνεχή αντίθεση στο ισραηλινό κράτος από το 1938.
Αυτό που ακολουθεί είναι μια αφήγηση αυτής της μαρτυρίας, χτισμένη από πρωτογενείς πηγές στο μεθοδολογικό πρότυπο αυτής της σειράς: δεν διατυπώνεται κανένας ισχυρισμός που να μην υποστηρίζουν οι πρωτογενείς πηγές και οι θεολογικοί ισχυρισμοί διακρίνονται από τα ιστορικά και πολιτικά ερωτήματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση.
§ I — Οι Τρεις Όρκοι — Βαβυλωνιακό Ταλμούδ, Ketubot 111a
Το θεμελιώδες κείμενο του Ταλμούδ για την υπόθεση halakhic κατά του Σιωνισμού είναι το Tractate Ketubot, σελίδα 111a, στο Βαβυλωνιακό Ταλμούδ.
Το απόσπασμα εξηγεί το Άσμα Ασμάτων 2:7 — «Σας ορκίζω, κόρες της Ιερουσαλήμ, στις γαζέλες και στις ελάφια του αγρού, να μην ξεσηκώνετε ούτε να ξυπνάτε την αγάπη μέχρι να σας αρέσει»
—> που οι ραβίνοι διάβασαν ότι κωδικοποιούσε τρεις όρκους-όρους που διέπουν την εβραϊκή εξορία:
Ο Rashi, ο εξέχων σχολιαστής του 11ου αιώνα, του οποίου οι γυαλάδες είναι θεμελιώδεις για όλη τη μεταγενέστερη ταλμουδική επιστήμη, εξηγεί την «άνοδο ως τείχος» ως άνοδο «με δύναμη» ή «ως ένα ενοποιημένο σώμα». Ο όρκος στοχεύει στη συλλογική πολιτική δράση για τον τερματισμό της εξορίας - όχι στην ατομική μετανάστευση, η οποία πάντα επιτρεπόταν και μάλιστα ενθαρρύνονταν, αλλά στην οργανωμένη μαζική μετανάστευση που σχεδιάστηκε για να εδραιώσει την εβραϊκή κυριαρχία.
Ο Μαϊμονίδης (Ραβίνος Μωυσής μπεν Μαϊμόν, 1135–1204) ανέφερε τους τρεις όρκους στην Επιστολή του προς την Υεμένη (περ. 1173), που γράφτηκε για να αποθαρρύνει την εβραϊκή κοινότητα της Υεμένης από το να ακολουθήσει έναν μεσσιανικό διεκδικητή.
Η επίκληση των όρκων καταδεικνύει τη λειτουργική τους θέση στην παράδοση: λειτουργούν ως τροχοπέδη στον πολιτικό μεσσιανισμό, ένας λόγος για να μην επιβληθεί το τέλος της εξορίας μέσω της ανθρώπινης δράσης. Το γεγονός ότι ο Μαϊμονίδης χρησιμοποίησε αυτό το απόσπασμα για το σκοπό αυτό οκτώ αιώνες πριν από τον Χερτσλ επιβεβαιώνει τις βαθιές ρίζες των όρκων στην προνεωτερική εβραϊκή θεολογία.
Ο Μαχαράλ της Πράγας (Ραβίνος Judah Loew ben Bezalel, περ. 1520–1609) κατανοούσε τους τρεις όρκους ως ουράνια διατάγματα — όχι απλώς νομικούς περιορισμούς αλλά τη μεταφυσική δομή μέσω της οποίας ο Θεός κυβερνά την εξορία. Η εξορία είναι αφύσικη (ένας λαός χωρίς γη), οι όρκοι είναι ο μηχανισμός που τη συντηρεί. => Η παραβίασή τους δεν είναι απλώς μια νομική παράβαση, αλλά μια διατάραξη της θεϊκά διατεταγμένης ιστορίας.
«Τα αποσπάσματα της Αγαδίας που εισάγουν νέο νομικό υλικό συνήθως κωδικοποιούνται ως δεσμευτικά halakhah — η απουσία των όρκων από τους κώδικες αντανακλά την αυταπόδεικτη ισχύ τους, όχι τον μη δεσμευτικό χαρακτήρα τους».
Η κεντρική συζήτηση για τους Τρεις Όρκους διατρέχει άμεσα το σιωνιστικό ερώτημα: είναι δεσμευτικός νόμος (halakhah) ή απλώς αφηγηματική έκθεση (aggadah);
Καμία πλευρά σε αυτή τη συζήτηση δεν αμφισβητεί την ύπαρξη ή την αυθεντικότητα του κειμένου του Ταλμούδ. Η διαφωνία αφορά το νομικό της βάρος, το πεδίο εφαρμογής της και το αν τα μεταγενέστερα ιστορικά γεγονότα τροποποίησαν την εφαρμογή της. Αυτή είναι μια γνήσια διαμάχη halakhic, που διεξάγεται μέσω των παραδοσιακών μεθόδων της λογοτεχνίας responsa και της ταλμουδικής επιχειρηματολογίας.
§ II — Η Εξορία ως Θεολογία — Ο Γκαλούτ και το Θείο Διάταγμα
Η εβραϊκή λέξη galut δηλώνει περισσότερα από το ιστορικό γεγονός της εβραϊκής διασποράς. Στην κλασική ραβινική θεολογία, η εξορία είναι μια θεϊκά καθορισμένη κατάσταση με μια συγκεκριμένη αρχιτεκτονική: ξεκινά από την αμαρτία, συντηρείται από το θέλημα του Θεού και τελειώνει μόνο μέσω θεϊκής πρωτοβουλίας — όχι μέσω ανθρώπινης πολιτικής οργάνωσης.
Το θεμελιώδες βιβλικό κείμενο είναι το Δευτερονόμιο 28-30. Το κεφάλαιο 28 περιγράφει τις συνέπειες της ανυπακοής — διασπορά σε όλα τα έθνη (28:64), «τρεμάμενη καρδιά, μάτια που εξασθενούν και λιποθυμική ψυχή» (28:65), «ζωή υπό αμφισβήτηση» (28:66). Το Κεφάλαιο 30 είναι η υπόσχεση επιστροφής, που δίνεται σε ρητή μορφή υπό όρους:
Η λογική αυτού του αποσπάσματος διαβάζεται σταθερά από τους παραδοσιακούς σχολιαστές ότι απαιτεί teshuva - ηθική και πνευματική επιστροφή - ως προϋπόθεση για τη φυσική επιστροφή στη Γη. Η επιστροφή είναι συνέπεια ενός εσωτερικού μετασχηματισμού, όχι της δημογραφικής μετανάστευσης ή των στρατιωτικών επιτευγμάτων. Ο Ραβίνος Samson Raphael Hirsch (Φρανκφούρτη, 1808-1888), ο ιδρυτής του νεο-Ορθόδοξου Ιουδαϊσμού στη Γερμανία και μια από τις σημαντικότερες παραδοσιακές φωνές του 19ου αιώνα, ανέπτυξε αυτή την ανάγνωση σε μια ολοκληρωμένη θεολογία της εξορίας:
Για τον Hirsch, η εβραϊκή εξορία δεν ήταν μια ατυχία που έπρεπε να διορθωθεί, αλλά μια αποστολή που έπρεπε να εκπληρωθεί. Διασκορπισμένος μεταξύ των εθνών, ο Ισραήλ επρόκειτο να επιδείξει τη δυνατότητα μιας ζωής που διατάχθηκε από την Τορά - μια μαρτυρία για την ύπαρξη και τη δεσμευτική εξουσία του θεϊκού νόμου μέσα στην ανθρώπινη ιστορία. Οποιαδήποτε προσπάθεια επίλυσης της εξορίας με πολιτικά μέσα ήταν, στο πλαίσιο του, άρνηση αυτής της αποστολής. => Η εξορία ήταν μια θεϊκή αποστολή και ο πρόωρος τερματισμός της — όσο ανθρωπίνως κατανοητός κι αν ήταν — αντιπροσώπευε την απόρριψη της αποστολής.
Αυτό είναι σημαντικό να αποδειχθεί: Ο Hirsch πέθανε το 1888, μια δεκαετία πριν ο Herzl συγκαλέσει το Πρώτο Σιωνιστικό Συνέδριο. Η θεολογία του για την εξορία δεν ήταν αντισιωνιστική με την αντιδραστική έννοια - προηγήθηκε του Σιωνισμού ως πολιτικού κινήματος. Η κατανόηση του galut ως θεϊκή αποστολή και όχι ως πολιτικό πρόβλημα ήταν η επικρατούσα τάση της Ορθοδοξίας πριν από τον Herzl. Ο Σιωνισμός ήταν η καινοτομία. Η θεολογία της εξορίας ήταν η παράδοση.
§ III — Πριν από τον Herzl — Η Προ-Σιωνιστική Ορθόδοξη Συναίνεση
Πριν από το 1897, η οργανωμένη αντιπολίτευση σε ένα πολιτικό σιωνιστικό κίνημα ήταν αδύνατη για τον απλό λόγο ότι δεν υπήρχε τέτοιο κίνημα. Αλλά η θεολογική συναίνεση που θα εμψύχωνε την αντισιωνιστική αντιπολίτευση ήταν σταθερά στη θέση της. Η σχεδόν καθολική θέση των παραδοσιακών ραβινικών αρχών κατά τον 18ο και 19ο αιώνα ήταν ότι η εβραϊκή εξορία θα τελείωνε με θεϊκή πρωτοβουλία - μέσω του ερχομού του Μεσσία - και ότι οποιαδήποτε προσπάθεια να επιβληθεί αυτός ο σκοπός μέσω της ανθρώπινης πολιτικής δράσης ήταν θεολογικά ανεπίτρεπτη.
Αυτή η συναίνεση στηριζόταν σε πολλά θεμέλια:
Πρώτον, η ανάγνωση των Τριών Όρκων του Ketubot 111a, η οποία αναφερόταν συνεχώς από την περίοδο του Ταλμούδ.
Δεύτερον, η Δευτερονομική θεολογία της επιστροφής ως προϋπόθεση για την τεσούβα.
Τρίτον, η διατύπωση του Μαϊμονίδη της μεσσιανικής εποχής: ο Μεσσίας θα αποκαθιστούσε το Δαβιδικό βασίλειο, θα ανοικοδομούσε τον Ναό και θα συγκέντρωνε τους διασκορπισμένους — αλλά αυτές οι συνθήκες απαιτούσαν συγκεκριμένα επιτεύγματα (πλήρης τήρηση της Τορά, ανοικοδόμηση του Ναού) που κανένα κοσμικό πολιτικό κίνημα δεν θα μπορούσε να εκπληρώσει.
Τέταρτον, η έννοια της atchalta d'geulah («αρχή της λύτρωσης») δεν υπήρχε ως αναγνωρισμένη θεολογική κατηγορία πριν από τον 20ο αιώνα — επινοήθηκε από τους Σιωνιστές Θρησκευτικούς Σιωνιστές για να περιγράψει αυτό που πίστευαν ότι συνέβαινε.
Ο Ραβίνος Γιτσχάκ του Μπερντίτσεφ (1740–1809), μια από τις θεμελιώδεις μορφές της Χασιδικής θεολογίας, δίδαξε ότι η εξορία ήταν μια έκφραση της αγάπης του Θεού - μια περίοδος κατά την οποία το πνευματικό έργο του Ισραήλ είχε ιδιαίτερη κοσμική σημασία. Ο Ραβίνος Chaim Vital (1542–1620), ο κύριος μαθητής του Arizal (Ραβίνος Isaac Luria), έγραψε ότι η εξορία ήταν η μήτρα της μεγαλύτερης πνευματικής ανύψωσης. Αυτές δεν είναι θέσεις μειοψηφίας. αντιπροσωπεύουν την επικρατούσα μυστικιστική θεολογία του προνεωτερικού εβραϊκού κόσμου.
Ο Chatam Sofer (Ραβίνος Moses Schreiber, Pressburg, 1762–1839) καθιέρωσε τη θεμελιώδη αρχή του Ορθόδοξου αυτονομισμού Haredi: chadash asur min ha-Torah («το νέο απαγορεύεται από την Τορά»), που εφαρμόζεται όχι μόνο στην τελετουργική αλλά και στην πολιτική ζωή. Η συνεπής αντίθεσή του σε κάθε θεολογική καινοτομία που προσαρμοζόταν στη νεωτερικότητα έθεσε τις βάσεις για τη συνολική ορθόδοξη απόρριψη τόσο του μεταρρυθμιστικού κινήματος όσο και, αργότερα, του σιωνιστικού πολιτικού προγράμματος.
§ IV — Η απάντηση στον Herzl — 1897-1917
Ο Theodor Herzl συγκάλεσε το Πρώτο Σιωνιστικό Συνέδριο στη Βασιλεία της Ελβετίας στις 29-31 Αυγούστου 1897. Ο αρχικός χώρος ήταν το Μόναχο. μεταφέρθηκε στη Βασιλεία μετά από αντιρρήσεις τοπικών ραβίνων - τόσο Μεταρρυθμιστών όσο και Ορθοδόξων. Πριν από τη σύγκληση του Συνεδρίου, δημοσιεύτηκε μια δήλωση από την Εκτελεστική Επιτροπή της Ένωσης Ραβίνων στη Γερμανία:
Μια κρίσιμη διάκριση πρέπει να διατηρηθεί: η διαμαρτυρία των Γερμανών ραβίνων του 1897 καθοδηγήθηκε κυρίως από Μεταρρυθμιστές και Φιλελεύθερους ραβίνους που αντιτάχθηκαν στον Σιωνισμό για λόγους ενσωμάτωσης του πολίτη - οι Εβραίοι είναι Γερμανοί της Μωσαϊκής πίστης, όχι ένα ξεχωριστό έθνος. Αυτό είναι ένα θεμελιωδώς διαφορετικό επιχείρημα από την ορθόδοξη περίπτωση halakhic, η οποία δεν βασίζεται στην πολιτική ένταξη αλλά στο νόμο της Τορά και στη θεολογία της εξορίας.
Στο Ορθόδοξο μέτωπο, η θεσμική απάντηση στον Σιωνισμό πήρε οργανωτική μορφή με την ίδρυση του Agudath Israel στο Κατοβίτσε το 1912 - ένα ορθόδοξο πολιτικό κίνημα που αντιτάχθηκε τόσο στο κοσμικό σιωνιστικό πρόγραμμα όσο και στη θρησκευτική μεταρρύθμιση του ευθυγραμμισμένου με τους Σιωνιστές κινήματος Mizrachi. Ο Agudath Israel υποστήριζε ότι η τήρηση της Τορά ήταν η οργανωτική αρχή της εβραϊκής κοινοτικής ζωής και ότι ο κοσμικός εθνικισμός ήταν μια ανεπίτρεπτη απόκλιση από αυτήν.
Ο ραβίνος Chaim Soloveitchik του Brisk (1853-1918) - ο ιδρυτής της «μεθόδου Brisker» της ταλμουδικής ανάλυσης, μιας από τις πιο αναλυτικές παραδόσεις halakhic του 20ου αιώνα, και αναμφισβήτητα η πιο σημαντική ραβινική προσωπικότητα στη Λιθουανία στις αρχές του αιώνα - θεώρησε τον Σιωνισμό ως άμεση απειλή για τον παραδοσιακό Ιουδαϊσμό. Η αντίθεσή του διαβιβάστηκε στον γιο του, Ραβίνο Yitzchok Zev Soloveitchik (ο Brisker Rav, 1886–1959), ο οποίος εργάστηκε ενεργά για να αποτρέψει την ψηφοφορία του ΟΗΕ για τη διχοτόμηση και την ανακήρυξη του κράτους το 1948.
Η Διακήρυξη Μπάλφουρ της 2ας Νοεμβρίου 1917, που εκδόθηκε από τον Βρετανό Υπουργό Εξωτερικών του Λόρδου Ρότσιλντ, υποσχέθηκε «ένα εθνικό σπίτι για τον εβραϊκό λαό» στην Παλαιστίνη. Ο Έντουιν Μόνταγκιου, ο μόνος Εβραίος μέλος του βρετανικού υπουργικού συμβουλίου εκείνη την εποχή και υπουργός Εξωτερικών για την Ινδία, υπέβαλε ένα υπόμνημα αντίθεσης υποστηρίζοντας ότι το σιωνιστικό σχέδιο ήταν «αντισημιτικό στο αποτέλεσμά του» - καθώς υπονοούσε ότι οι Εβραίοι δεν μπορούσαν να είναι πιστοί πολίτες των αντίστοιχων χωρών τους. Η ένστασή του ανήκει στην παράδοση της ενσωμάτωσης του πολίτη. Αλλά η ύπαρξή του επιβεβαιώνει ότι τη στιγμή της Διακήρυξης Μπάλφουρ, σημαντική και ανώτερη εβραϊκή γνώμη αντιτάχθηκε στον Σιωνισμό - όχι μόνο από το περιθώριο αλλά και από το βρετανικό κατεστημένο.
§ V — VaYoel Moshe — Το κατηγορητήριο Halakhic (1961)
Η πιο περιεκτική halakhic δήλωση της αντισιωνιστικής θέσης στον 20ο αιώνα είναι το VaYoel Moshe, που δημοσιεύτηκε το 1961 από τον Ραβίνο Yoel Teitelbaum (1887-1979), τον Satmar Rebbe. Ο τίτλος — από την Έξοδο 2:21, «και ο Μωυσής συμφώνησε (vayoel Moshe)» — περιέχει ένα σκόπιμο λογοπαίγνιο: Yoel είναι το όνομα του συγγραφέα και ο παραλληλισμός του Μωσαϊκού τοποθετεί το έργο μέσα στην προφητική παράδοση του να λες δύσκολες αλήθειες σε μια δύστροπη κοινότητα.
Ο Τάιτελμπαουμ γεννήθηκε στο Σιγκέτ (τότε Ουγγαρία, τώρα Σιγκέτου Μαρματσιέι, Ρουμανία), γιος μιας διακεκριμένης ραβινικής δυναστείας. Επέζησε του Ολοκαυτώματος - αμφιλεγόμενα, στο μεταφορικό μέσο Kasztner που εκκένωσε 1.684 Εβραίους στην Ελβετία το 1944, ένα επεισόδιο που αποτέλεσε αντικείμενο έντονης νομικής και πολιτικής διαμάχης στο Ισραήλ τη δεκαετία του 1950. Ανοικοδόμησε τη δυναστεία των Χασιδιστών Satmar στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης και τελικά ίδρυσε το Kiryas Joel (τώρα Palm Tree), μια κλειστή κοινότητα Satmar στην κομητεία Orange της Νέας Υόρκης, η οποία σήμερα έχει πληθυσμό περίπου 35.000 κατοίκους.
Το VaYoel Moshe περιλαμβάνει τρεις πραγματείες:
Το πιο θεολογικά διακριτικό - και πιο συζητημένο - στοιχείο του VaYoel Moshe είναι η ανάγνωση του Ολοκαυτώματος. Ο Teitelbaum υποστήριξε ότι ολόκληρη η εβραϊκή κοινότητα έφερε συλλογική ευθύνη που επέτρεψε στον Σιωνισμό να αναπτυχθεί χωρίς επαρκή κοινοτική επίπληξη. Η παραβίαση των Τριών Όρκων ήταν κοινοτική, όχι απλώς ατομική. Η αποτυχία της κοινότητας να αντισταθεί στην παραβίαση την ενέπλεξε συλλογικά στην παράβαση. Αυτό οδήγησε σε μια θεολογική ανάγνωση του Ολοκαυτώματος ως θεϊκή συνέπεια – όχι την τιμωρία μεμονωμένων αμαρτωλών, αλλά την επεξεργασία της θείας κρίσης σε μια κοινότητα που είχε αποτύχει να τιμήσει τη δομή του όρκου που διέπει την εξορία της.
Αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό ακριβώς ως αυτό που είναι: ένας θεολογικός ισχυρισμός, που γίνεται στο πλαίσιο της παραδοσιακής εβραϊκής θεολογίας, σχετικά με τη θεία πρόνοια και την κοινοτική ευθύνη. Δεν είναι, και δεν ισχυρίζεται ότι είναι, ένα ιστορικό-αιτιώδες επιχείρημα του είδους που θα απαιτούσε εξωτερική αποδεικτική υποστήριξη. Ο Teitelbaum εφάρμοζε κατηγορίες συλλογικής ευθύνης διαθήκης μέσα από την παράδοση - το ίδιο πλαίσιο μέσα από το οποίο οι προφήτες διάβαζαν την καταστροφή του Πρώτου Ναού ως θεϊκή συνέπεια των αμαρτιών του Ισραήλ. Το αν κάποιος αποδέχεται αυτό το πλαίσιο είναι ζήτημα θεολογίας, όχι ιστοριογραφίας.
Αυτό που δεν αμφισβητείται σε αυτή τη συζήτηση: το κείμενο του Ketubot 111a, το γεγονός ότι οι Τρεις Όρκοι έχουν αναφερθεί ως έγκυροι από σημαντικές προσωπικότητες halakhic ανά τους αιώνες, το γεγονός ότι το επιχείρημα του Teitelbaum αποτελεί μια σταθερή και τεχνικά σοβαρή halakhic παρουσίαση και το γεγονός ότι το VaYoel Moshe παραμένει το κεντρικό αντισιωνιστικό halakhic κείμενο του 20ου αιώνα.
§ VI — Ο Ζωντανός Μάρτυρας — Neturei Karta και Satmar
Οι θεολογικές θέσεις που διατυπώνονται στο Ketubot 111a και στο VaYoel Moshe δεν είναι ακαδημαϊκές θέσεις. Κατέχονται από μεγάλες, οργανωμένες και συνεχώς υπάρχουσες κοινότητες των οποίων η θεσμική ζωή οργανώνεται γύρω από τη θεολογική απόρριψη του Σιωνισμού.
ΝΕΤΟΥΡΈΙ ΚΆΡΤΑ
Η Neturei Karta («Φύλακες της Πόλης», Αραμαϊκά) ιδρύθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1938 από τον Ραβίνο Amram Blau και τον Ραβίνο Aharon Katzenelbogen. Το όνομα προέρχεται από ένα απόσπασμα στο Ταλμούδ της Ιερουσαλήμ (Χαγκιγκά 1:7) στο οποίο οι μαθητές της Τορά προσδιορίζονται ως οι πραγματικοί «φύλακες της πόλης».Η ίδρυση περιελάμβανε μια διάσπαση από την κυρίαρχη οργάνωση Agudath Israel, την οποία ο Blau και ο Katzenelbogen πίστευαν ότι κινούνταν προς μια συμβιβαστική θέση με τον Σιωνισμό.
ΣΑΤΜΑΡ
Η χασιδική δυναστεία Satmar, που προέρχεται από το Satu Mare (Szatmár) της Ουγγαρίας, αντιπροσωπεύει τη μεγαλύτερη οργανωμένη θεσμική παρουσία της αντισιωνιστικής ορθόδοξης θέσης. Ιδρύθηκε από τον ραβίνο Yoel Teitelbaum μετά το Ολοκαύτωμα, το Satmar σήμερα είναι μια από τις μεγαλύτερες χασιδικές κοινότητες στον κόσμο, με τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις στο Williamsburg του Μπρούκλιν και στο Kiryas Joel/Palm Tree της Νέας Υόρκης. Οι εκτιμήσεις των παγκόσμιων οπαδών κυμαίνονται σε εκατοντάδες χιλιάδες.
Ο Satmar διατηρεί την αντισιωνιστική θέση θεσμικά: λειτουργία ξεχωριστών εκπαιδευτικών συστημάτων (yeshivot) που αρνούνται τη χρηματοδότηση της ισραηλινής κυβέρνησης, διατήρηση κοινοτήτων που δεν αναγνωρίζουν την ισραηλινή κρατική εξουσία και παραγωγή συνεχιζόμενης λογοτεχνίας halakhic για το σιωνιστικό ζήτημα. Η κοινότητα δεν είναι ένα περιθωριακό κίνημα διαμαρτυρίας. Είναι μια λειτουργική αυτοδιοικούμενη κοινωνία της οποίας η θεολογία είναι οργανωτική αρχή της καθημερινής ζωής.
§ VII — Η Προφητική Παράδοση — Οι Γραφικές Προϋποθέσεις για την Επιστροφή
Η υπόθεση halakhic κατά του Σιωνισμού βασίζεται όχι μόνο στο απόσπασμα των Τριών Όρκων, αλλά σε έναν ευρύτερο αστερισμό προφητικών κειμένων που η παραδοσιακή επιστήμη διαβάζει ότι προσδιορίζουν τις συνθήκες υπό τις οποίες τελειώνει η εξορία και οι άνθρωποι επιστρέφουν στη Γη.
Το Άσμα Ασμάτων 2:7 — το κύριο κείμενο του Ketubot 111a — επαναλαμβάνει την επίκλησή του τρεις φορές (2:7, 3:5, 8:4): «Σας ορκίζω, κόρες της Ιερουσαλήμ, στις γαζέλες και στις ελάφιες του αγρού, να μην ξεσηκώνετε ούτε να ξυπνάτε την αγάπη μέχρι να σας αρέσει». Το απόσπασμα του Ταλμούδ διαβάζει αυτές τις τρεις επιορκίες ως κωδικοποίηση των τριών όρων όρκου. Η φράση «μέχρι να ευχαριστήσει» (ad she-techpatz) διαβάζεται ως «μέχρι ο χρόνος να ευχαριστήσει τον Θεό» — έως ότου η θεϊκή πρωτοβουλία φέρει την εξορία στο τέλος της.
Το Ησαΐας 11:11 περιγράφει «μια δεύτερη φορά» (σενίτ) όταν «ο Κύριος θα βάλει ξανά το χέρι Του για να ανακτήσει το υπόλοιπο του λαού Του». Η παραδοσιακή ανάγνωση τονίζει τη μοναδικότητα αυτού του γεγονότος — «δεύτερη φορά», όχι μια σταδιακή διαδικασία — και τον θαυματουργό χαρακτήρα του: «Θα στήσει σημαία για τα έθνη, και θα συγκεντρώσει τους απόκληρους του Ισραήλ, και θα συγκεντρώσει τους διασκορπισμένους του Ιούδα από τις τέσσερις γωνιές της γης» (11:12). Η συγκομιδή είναι ολοκληρωτική, παγκόσμια και ενορχηστρωμένη με θεϊκή πρωτοβουλία.
Ο Μαϊμονίδης, στο έργο του Laws of Kings and Their Wars (Hilchot Melachim, κεφάλαια 11-12), καθορίζει τις προϋποθέσεις με τις οποίες πιστοποιείται η ταυτότητα ενός διεκδικητή μεσσιανικού καθεστώτος. Ο Μεσσίας πρέπει να πραγματοποιήσει τρεις συγκεκριμένες πράξεις: να αναγκάσει όλο τον Ισραήλ να περπατήσει στους δρόμους της Τορά, να διεξάγει τους πολέμους του Θεού και να ανοικοδομήσει τον Ναό. Μια φιγούρα που φαίνεται να επιτυγχάνει αυτά τα πράγματα αλλά στη συνέχεια σκοτώνεται ή αποτυγχάνει δεν είναι ο Μεσσίας. Μέχρι να εκπληρωθούν αυτές οι προϋποθέσεις – όχι εν μέρει, όχι εγκαινιακά, αλλά πλήρως – καμία επιστροφή στη Γη δεν μπορεί να αναγνωριστεί ως μεσσιανική σύναξη.
Οι συνέπειες για το σιωνιστικό σχέδιο είναι σαφείς μέσα από αυτό το πλαίσιο: ένα κοσμικό κίνημα του οποίου οι ιδρυτές απέρριπταν ρητά την τήρηση της Τορά, του οποίου το πολιτικό πρόγραμμα ήταν δανεισμένο από τον ευρωπαϊκό εθνικισμό του 19ου αιώνα και του οποίου οι θεσμικές δομές σχεδιάστηκαν γύρω από ένα σύγχρονο φιλελεύθερο δημοκρατικό κράτος δεν θα μπορούσε, υπό αυτούς τους όρους, να αποτελέσει την εκπλήρωση των προφητικών προϋποθέσεων για την επιστροφή. => Αυτό δεν συμβαίνει επειδή τα άτομα ήταν ανάξια - είναι επειδή οι ίδιες οι συνθήκες καθορίστηκαν με όρους που ο κοσμικός εθνικισμός δεν μπορεί να ικανοποιήσει.
§ VIII — Τοποθέτηση του μάρτυρα — Τι δεν είναι ο Ιουδαϊσμός
Η θεολογική μαρτυρία που συγκεντρώθηκε στις προηγούμενες ενότητες καθιερώνει πολλά πράγματα που έχουν σημασία για τα ευρύτερα ιστορικά και πολιτικά ερωτήματα που πραγματεύεται αυτή η σειρά.
Πρώτον: Ο Σιωνισμός δεν ήταν η πολιτική αυτοέκφραση του Ιουδαϊσμού
Ο Σιωνισμός ήταν ένα μοντερνιστικό κοσμικό εθνικιστικό κίνημα που ιδρύθηκε σε μεγάλο βαθμό από Εβραίους που τον κατανοούσαν ρητά ως απόκλιση από την παραδοσιακή εβραϊκή θρησκευτική ζωή, όχι ως έκφραση της. Ο Theodor Herzl δεν ήταν παρατηρητικός. Τα ημερολόγιά του δεν καταγράφουν καμία εμπλοκή με πηγές halakhic. Έγραψε ότι η θρησκεία στο νέο κράτος, αν ήταν αναπόφευκτη, θα κρατηθεί «πίσω από τους τοίχους της συναγωγής». Ο Μαξ Νορντάου, ο στενότερος συνεργάτης του, ήταν σαφής κοσμικός. Ο Μπερ Μπορόχοφ, ο ιδρυτής του Εργατικού Σιωνισμού, ήταν μαρξιστής. Ο Νταβίντ Μπεν-Γκουριόν, ο ιδρυτικός πρωθυπουργός του Ισραήλ, ήταν άθεος που συμμετείχε στη βεβήλωση του Σαμπάτ ως θέμα πολιτικής αρχής.
Οι ιδρυτές του Σιωνισμού γνώριζαν ότι απομακρύνονταν από την παράδοση. Η απάντηση της παράδοσης, που τεκμηριώθηκε παραπάνω, επιβεβαιώνει ότι αυτό δεν ήταν αποτυχία αναγνώρισης εκ μέρους των Ορθοδόξων αρχών. Η αντίθεση ήταν πραγματική, άμεση και βασισμένη σε πρωτογενείς πηγές.
Δεύτερον: Οι πιο παρατηρητικοί τομείς της εβραϊκής ζωής ήταν κυρίως αντισιωνιστικοί
Από το Πρώτο Σιωνιστικό Συνέδριο το 1897 μέχρι την ίδρυση του Κράτους το 1948, η πλειοψηφία των παραδοσιακά παρατηρητικών Εβραίων - εκείνοι που ασχολούνται συνεχώς και βαθιά με τις πρωταρχικές πηγές της παράδοσης - αντιτάχθηκαν στο σιωνιστικό πρόγραμμα. Αυτή ήταν η θέση του κινήματος Agudath Israel, της δυναστείας Satmar, της παράδοσης Brisker και των κυρίαρχων αρχών της Λιθουανικής Ορθοδοξίας. Η θρησκευτική σιωνιστική παράδοση του ραβίνου Kook και των διαδόχων του ήταν μια σημαντική μειοψηφία εντός της Ορθοδοξίας που έγινε πιο εμφανής μετά το 1948, και ακόμη περισσότερο μετά το 1967 - αλλά δεν ήταν η συναινετική θέση της προ-κρατικής Ορθοδοξίας.
Τρίτον: Το επιχείρημα προέρχεται από αγάπη για τη διαθήκη, όχι από μίσος για τους Εβραίους
Η αντισιωνιστική ορθόδοξη θέση δεν είναι, από μόνη της, μια αρνητική κρίση για τους Εβραίους ή την εβραϊκή αξιοπρέπεια. Είναι ένα επιχείρημα για το τι απαιτεί η Τορά από τους Εβραίους - μια πιο απαιτητική θέση, με τους δικούς της όρους, από τη σιωνιστική. Υποστηρίζει ότι η εξορία είναι ιερή, ότι η υπομονή μέσα της απαιτείται από τον θεϊκό νόμο και ότι πρέπει να αντισταθούμε στον πειρασμό να την επιλύσουμε μέσω ανθρώπινης πολιτικής δράσης για χάρη της ίδιας της διαθήκης. Η καταδίκη είναι του Σιωνισμού ως πολιτικό πρόγραμμα, όχι των Εβραίων.
Τέταρτον: Αυτός ο μάρτυρας δεν επιλύει τα πολιτικά ζητήματα
Η θεολογική υπόθεση κατά του Σιωνισμού αφορά τον τρόπο και τις συνθήκες επιστροφής, όχι τη διαχείριση ενός κράτους που ήδη υπάρχει. Η ύπαρξη αρκετών εκατομμυρίων Εβραίων κατοίκων του Ισραήλ, καθιερωμένων θεσμών και κοινοτήτων, Παλαιστινίων κατοίκων των οποίων την κατάσταση επηρέασε άμεσα η ίδρυση του κράτους — αυτές είναι πραγματικότητες που το επιχείρημα των Τριών Όρκων δεν αντιμετωπίζει. Είναι ένα προηγούμενο ερώτημα: ήταν η ίδρυση θεολογικά εξουσιοδοτημένη; Η απάντησή του σε αυτό το ερώτημα — όχι — δεν καθορίζει από μόνη της τι πρέπει να γίνει τώρα με τις συνέπειες.
Τα πολιτικά ζητήματα παραμένουν πολιτικά. Αυτό που αποδεικνύει αυτή η μαρτυρία είναι πιο περιορισμένο αλλά όχι λιγότερο σημαντικό: ότι η παρουσίαση του Σιωνισμού ως αυθεντικής έκφρασης της εβραϊκής θρησκευτικής φιλοδοξίας απαιτεί την καταστολή μιας ουσιαστικής, μαθημένης και βασισμένης σε πρωτογενείς πηγές παράδοσης διαφωνίας μέσα από τον ίδιο τον Ιουδαϊσμό. Οποιαδήποτε περιγραφή της σύγκρουσης που παρουσιάζει το «δικαίωμα ύπαρξης του Ισραήλ» ως αυταπόδεικτα ταυτόσημη με τις «απαιτήσεις της εβραϊκής θρησκευτικής παράδοσης» πρέπει να αντιμετωπίσει τον Satmar Rebbe, Ketubot 111a, και τις κοινότητες που έχουν ζήσει σύμφωνα με αυτούς.
«Η εξορία είναι ένα θεϊκό διάταγμα, όχι μια πολιτική ατυχία. Μόνο ο συντάκτης του διατάγματος μπορεί νόμιμα να το τερματίσει — και οι όροι που καθόρισε για τον τερματισμό του δεν είναι αυτοί του κοσμικού εθνικισμού».
ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΊΣ ΠΗΓΈΣ & ΠΑΡΑΠΟΜΠΈΣ
Πρωτογενείς πηγές
· Βαβυλωνιακό Ταλμούδ, Tractate Ketubot 111a (έκδοση Βίλνα). Τυπικές έντυπες εκδόσεις. Ψηφιακό: Sefaria.org (sefaria.org/Ketubot.111a).
· Άσμα Ασμάτων 2:7, 3:5, 8:4 (Εβραϊκή Βίβλος / Tanakh). Μασοριτικό κείμενο, τυπική κριτική έκδοση.
· Δευτερονόμιο 28–30 (Εβραϊκή Βίβλος / Tanakh). Μασοριτικό κείμενο.
· Ιεζεκιήλ 36:24–28 (Εβραϊκή Βίβλος / Τανάκ). Μασοριτικό κείμενο.
· Ησαΐας 11:11–12 (Εβραϊκή Βίβλος / Tanakh). Μασοριτικό κείμενο.
· Μαϊμονίδης (Ραβίνος Μωυσής μπεν Μαϊμόν), Επιστολή προς την Υεμένη (Iggeret Teman), γ. 1173. Δημοσιεύτηκε στο Iggerot HaRambam (Ιερουσαλήμ: Mossad HaRav Kook, 1987).
· Μαϊμονίδης, Μισνέ Τορά, Νόμοι των Βασιλέων και οι Πόλεμοι τους (Χιλχότ Μελαχίμ), κεφάλαια 11–12. Τυπικές έντυπες και ψηφιακές εκδόσεις.
· Ραβίνος Yoel Teitelbaum, VaYoel Moshe (Μπρούκλιν: Dvar Yerushalayim, 1961). Τρεις πραγματείες: Maamar Shalosh Shevuot, Maamar Lashon HaKodesh, Maamar Yishuv Eretz Yisrael.
· Ένωση Ραβίνων στη Γερμανία, Διακήρυξη κατά του Σιωνισμού, Ιούλιος 1897. Δημοσιεύτηκε στο The Jewish Chronicle (Λονδίνο), μεταφράστηκε στις 9 Ιουλίου 1897. Αρχειοθετήθηκε στο Posenlibrary.com (posenlibrary.com/node/8901).
· Διακήρυξη Μπάλφουρ (Υπουργός Εξωτερικών Άρθουρ Μπάλφουρ προς Λόρδο Ρότσιλντ, 2 Νοεμβρίου 1917). Βρετανικά Εθνικά Αρχεία, FO 371/3083.
Δευτερεύουσες πηγές
· Gershon Greenberg, "Ontic Division and Religious Survival: Wartime Palestinian Orthodoxy and the Holocaust (Hurban)" στο Modern Judaism 14:1 (1994).
· Allan Nadler, «Ο πόλεμος κατά της νεωτερικότητας του R. Hayyim Elazar Shapira of Munkacz» στο Modern Judaism 14:3 (1994).
· Yakov Rabkin, Μια απειλή εκ των έσω: Ένας αιώνας εβραϊκής αντίθεσης στον Σιωνισμό (Fernwood, 2006). Περιεκτική επισκόπηση της ορθόδοξης αντισιωνιστικής λογοτεχνίας.
· Aviezer Ravitzky, Μεσσιανισμός, Σιωνισμός και Εβραϊκός Θρησκευτικός Ριζοσπαστισμός (University of Chicago Press, 1996). Επιστημονική ανάλυση τόσο των φιλο- όσο και των αντι-Σιωνιστικών Ορθόδοξων θέσεων.
· Norman Solomon, «Το Ταλμούδ στην Ορθόδοξη Σκέψη» στο The Cambridge Companion to the Talmud and Rabbinic Literature (Cambridge, 2007).
· Οι συνεισφέροντες της Wikipedia, "Three Oaths", πρόσβαση τον Οκτώβριο του 2026. (en.wikipedia.org/wiki/Three_Oaths) — Επισκόπηση της συζήτησης για το Halakhic.
· Οι συνεισφέροντες της Wikipedia, "Neturei Karta", πρόσβαση τον Οκτώβριο του 2026. (en.wikipedia.org/wiki/Neturei_Karta) — ιδρυτικές, τεκμηριωμένες δηλώσεις, πληθυσμός.
· Jewishphilosophyplace.com, «Ο Σάτμαρ και το Ολοκαύτωμα (Va'Yoel Moshe)», 28 Μαρτίου 2018 — ανάλυση της θεολογικής αρχιτεκτονικής του VaYoel Moshe.
**Εδώ εκθέτουμε απόψεις και πληροφορία.Δεν συμφωνούμε απαραίτητα με τους αρθρογράφους.
1 σχόλιο:
Ευχαριστιες Φωτεινή
Δημοσίευση σχολίου