Από το Woke της ταυτότητας στο Woke της κοινωνικής τάξης

Ηαμερικανική Αριστερά φαίνεται να ανακαλύπτει ξανά μια λέξη που είχε σχεδόν εξαφανιστεί από το πολιτικό της λεξιλόγιο: την κοινωνική τάξη.

Ο Economist περιγράφει αυτή τη μετατόπιση με έναν εύστοχο, αν και σχηματικό, διαχωρισμό: το «Woke 1» επικεντρωνόταν στην ταυτότητα· το «Woke 2» επικεντρώνεται στην τάξη. Και θεωρεί αυτή την αλλαγή βελτίωση.

Το Woke 1 διαμορφώθηκε μέσα σε ένα περιβάλλον στο οποίο η φυλή, το φύλο, ο σεξουαλικός προσανατολισμός και οι διαφορετικές πολιτισμικές ταυτότητες αναδείχθηκαν σε κυρίαρχες κατηγορίες της πολιτικής αντιπαράθεσης. Η συμβολή του δεν ήταν αμελητέα. Έφερε στο προσκήνιο πραγματικές διακρίσεις, αποκλεισμούς και μορφές κοινωνικής αδικίας που επί δεκαετίες παρέμεναν αθέατες ή αντιμετωπίζονταν ως φυσιολογικές. 

Στην πορεία, όμως, μεγάλο μέρος αυτής της πολιτικής εγκλωβίστηκε σε έναν ακαδημαϊκό και συχνά ακατανόητο λόγο. Η πολιτική μετατράπηκε σε διαρκή έλεγχο λέξεων, συμβόλων και ταυτοτήτων. Η διαφωνία αντιμετωπιζόταν πολλές φορές όχι ως δικαίωμα αλλά ως ηθικό παράπτωμα. Η κοινωνία χωριζόταν σε διαρκώς μικρότερες κατηγορίες θυμάτων και προνομιούχων, ενώ τα κοινά υλικά προβλήματα —οι μισθοί, η εργασία, η κατοικία, η περίθαλψη, η εκπαίδευση— υποχωρούσαν στο περιθώριο.

Το αποτέλεσμα ήταν παράδοξο. Μια πολιτική που υποσχόταν τη συμπερίληψη άρχισε να αποξενώνει μεγάλα τμήματα των λαϊκών και μεσαίων στρωμάτων. Εργαζόμενοι που αγωνιούσαν για το εισόδημα, τη δουλειά και την ασφάλεια της οικογένειάς τους άκουγαν μια γλώσσα που δεν αναγνώριζαν ως δική τους. Το κενό αξιοποίησε ο Ντόναλντ Τραμπ, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως αντίπαλο μιας μορφωμένης, μητροπολιτικής και πολιτισμικά αυτάρεσκης ελίτ.

Το Woke 2 επιχειρεί να αλλάξει το κέντρο βάρους. Δεν ρωτά πρωτίστως ποια είναι η ταυτότητα του πολίτη, αλλά αν μπορεί να πληρώσει το ενοίκιο, να αποκτήσει σπίτι, να ασφαλιστεί, να σπουδάσει και να ζήσει αξιοπρεπώς από την εργασία του.

 

Η Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτές και ο Ζοχράν Μαμντάνι συμβολίζουν, με διαφορετικό τρόπο, αυτή τη μετατόπιση. Η πολιτική τους γλώσσα εξακολουθεί να περιλαμβάνει τα δικαιώματα των μειονοτήτων, αλλά το βάρος μεταφέρεται προς την οικονομική ανασφάλεια, το κόστος της στέγης, τις δημόσιες μεταφορές, την υγειονομική περίθαλψη και τη φορολόγηση του πλούτου. Η επιτυχία του Μαμντάνι συνδέθηκε ακριβώς με ένα πρόγραμμα που πρόβαλε ζητήματα καθημερινής οικονομικής επιβίωσης, όπως το πάγωμα των ενοικίων, οι δωρεάν μετακινήσεις με λεωφορεία και η διεύρυνση της δημόσιας φροντίδας των παιδιών. 

Δεν πρόκειται απλώς για αλλαγή συνθημάτων. Πρόκειται για προσπάθεια ανασυγκρότησης μιας κοινωνικής συμμαχίας.

Η νέα αμερικανική Αριστερά επιδιώκει να συνδέσει τους εργαζομένους στις υπηρεσίες, τους νέους επισφαλώς εργαζομένους, τους ενοικιαστές, τους μορφωμένους ανθρώπους χωρίς οικονομική ασφάλεια και τμήματα των παραδοσιακών λαϊκών στρωμάτων. Η Νέα Υόρκη λειτουργεί ως εργαστήριο αυτής της απόπειρας, επειδή συγκεντρώνει ακραίο πλούτο, υψηλό κόστος ζωής, εθνοτική ποικιλία και μεγάλη οικονομική ανασφάλεια.

Η μετατόπιση αυτή είναι πράγματι μια βελτίωση. Η κοινωνική τάξη μπορεί να ενώσει ανθρώπους τους οποίους η πολιτική της ταυτότητας συχνά διαχωρίζει. Ένας λευκός εργαζόμενος, ένας μαύρος υπάλληλος, ένας Λατινοαμερικανός διανομέας και ένας νέος πτυχιούχος μπορεί να έχουν διαφορετικές εμπειρίες, αλλά αντιμετωπίζουν το ίδιο ακριβό ενοίκιο, την ίδια εργασιακή ανασφάλεια και το ίδιο απρόσιτο σύστημα υγείας.

Η επιστροφή στην τάξη δεν σημαίνει ότι οι φυλετικές ή άλλες διακρίσεις εξαφανίστηκαν. Σημαίνει ότι εντάσσονται σε μια ευρύτερη κοινωνική αφήγηση.

Η ταυτότητα περιγράφει ποιος είσαι. Η τάξη αποκαλύπτει ποια είναι η θέση σου μέσα στην οικονομική δομή και πόση πραγματική δύναμη διαθέτεις.

Υπάρχει, βεβαίως, και ο κίνδυνος της υποκρισίας. Η New York Post απολαμβάνει να παρουσιάζει τον προνομιούχο τρόπο ζωής ορισμένων Δημοκρατικών Σοσιαλιστών. Η πρακτική είναι παλιά: αντί να εξετάζεται αν μια πολιτική πρόταση είναι σωστή, εξετάζεται αν εκείνος που την υποστηρίζει ζει με τρόπο απολύτως συνεπή προς αυτήν. 

Η κριτική δεν είναι πάντοτε αβάσιμη. Ένας σοσιαλισμός των εύπορων πανεπιστημιακών, των επιτυχημένων επαγγελματιών και των ανθρώπων των μεγάλων μητροπόλεων μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε πολιτισμική μόδα.

Η προνομιακή καταγωγή, όμως, δεν ακυρώνει από μόνη της μια πολιτική θέση. Διαφορετικά, θα έπρεπε να απορρίψουμε ολόκληρη την ιστορία του σοσιαλισμού, μεγάλο μέρος της οποίας γράφτηκε από ανθρώπους που δεν προέρχονταν από τις φτωχότερες κοινωνικές τάξεις.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: οι πολιτικές που προτείνουν αυτοί οι άνθρωποι περιορίζουν τις ανισότητες και διευρύνουν τις δυνατότητες των ασθενέστερων ή απλώς επιβεβαιώνουν την ηθική ανωτερότητα μιας νέας ελίτ;

Το Woke 2 θα αποτελέσει πραγματική πρόοδο μόνο αν εγκαταλείψει την πολιτισμική αλαζονεία του Woke 1 και διαμορφώσει έναν λόγο κατανοητό στους πολλούς. Αν πάψει να αντιμετωπίζει κάθε διαφωνία ως απόδειξη ηθικής κατωτερότητας. Αν συνδέσει τα δικαιώματα με την εργασία, την ελευθερία με την οικονομική ασφάλεια και την αναγνώριση της διαφορετικότητας με την ανάγκη μιας κοινής πολιτικής πατρίδας. 

Η κοινωνική τάξη δεν είναι ακόμη μία ταυτότητα. Είναι σχέση ισχύος. Και η επιστροφή της στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης μπορεί να αποδειχθεί σημαντικότερη από οποιαδήποτε αλλαγή ορολογίας.

Το Woke 1 ζητούσε από τους ανθρώπους να αναγνωρίσουν τις διαφορές τους. Το Woke 2 θα κριθεί από το αν μπορεί να τους κάνει να αναγνωρίσουν όσα έχουν κοινά. https://www.anixneuseis.gr/

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων