Του Χρήστου Καπούτση
Ο πόλεμος στο Ιράν δεν εκτονώνεται. Μετασχηματίζεται.
Και μαζί του αλλάζει ο ίδιος ο τρόπος άσκησης ισχύος στο διεθνές σύστημα.
Η κρίση στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μια ακόμη περιφερειακή ένταση. Είναι μια πολυεπίπεδη, αδιέξοδη και δυνητικά εκρηκτική σύγκρουση, με άμεσες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και στην ενεργειακή ασφάλεια της Δύσης.
Αποκλιμάκωση δεν διακρίνεται. Αντιθέτως, εισερχόμαστε σε μια εποχή «υβριδικής πίεσης»: όχι μόνο βόμβες, αλλά οικονομικός στραγγαλισμός, ναυτικοί αποκλεισμοί, έλεγχος θαλάσσιων αρτηριών.
Ένας πόλεμος χαμηλής ορατότητας, αλλά υψηλής έντασης.
Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς γεωγραφία. Είναι μηχανισμός ισχύος. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Κάθε διαταραχή εκεί μεταφράζεται αυτόματα σε πληθωρισμό, ενεργειακή ασφυξία και αναταραχή αγορών.
Παράλληλα, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντ. Τράμπ ανοίγει απευθείας δίαυλο με τον Πρόεδρο της Ρωσίας Βλ. Πούτιν.
Η 90λεπτη συνομιλία τους δεν ήταν διπλωματική τυπικότητα, ήταν ένδειξη της νέας πραγματικότητας:
οι μεγάλες δυνάμεις δεν συγκρούονται πάντα ευθέως. Διαπραγματεύονται μέσα από τις κρίσεις.
Στο επίκεντρο της επικοινωνίας των δύο προέδρων, η Ουκρανία και το Ιράν.
Η αναφορά σε «μικρή εκεχειρία» και πιθανό ρόλο της Μόσχας στη διαχείριση της ιρανικής κρίσης αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: η Ουάσιγκτον δεν αποκλείει επιλεκτικές συνεννοήσεις με τη Ρωσία , ακόμη και εν μέσω στρατηγικής αντιπαλότητας.
Το Ιράν, έτσι, δεν είναι μόνο στόχος πίεσης. Είναι και διαπραγματευτικό χαρτί.
Το διεθνές σύστημα περνά σε φάση μετάβασης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία μέσω ελεγχόμενης κλιμάκωσης.
Αλλά απέναντί τους δεν έχουν έναν εύκολο αντίπαλο.
Το Ιράν διαθέτει στρατηγικό βάθος, περιφερειακά δίκτυα και βαλλιστικές δυνατότητες που του επιτρέπουν να κρατά την ένταση ψηλά.
Δεν καταρρέει εύκολα το Θεοκρατικό σιιτικό καθεστώς της Τεχεράνης. Και καμία «καθαρή νίκη» των ΗΠΑ – ΙΣΡΑΗΛ, δεν είναι εγγυημένη.
Βαθαίνει το ρήγμα στη Δύση
Αν τα Στενά του Ορμούζ διαταραχθούν, το σοκ δεν θα το υποστούν πρώτες οι ΗΠΑ, ή η Ρωσία, ή Κίνα, ούτε και το Ισραήλ. Θα το υποστεί η Ε.Ε.
Γιατί η ευρωπαϊκή ευημερία δεν ήταν αυτάρκης. Ήταν δομημένη πάνω σε τρεις εξαρτήσεις:
φθηνή ενέργεια από τη Ρωσία
φθηνή παραγωγή από την Κίνα, φθηνά κινέζικα καταναλωτικά προϊόντα
φθηνή ασφάλεια από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.
Αυτό το τρίγωνο κατέρρευσε.
Η Ρωσία έγινε αντίπαλος. Η Κίνα έγινε ανταγωνιστής.
Και οι ΗΠΑ έγιναν… απαιτητικός πάροχος ασφάλειας.
Η πολιτική του «America First» στο περιβάλλον Τραμπ, δεν είναι μόνο σύνθημα. Είναι στρατηγική τιμολόγησης συμμαχιών.
Η απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ για δασμούς 25% στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα δεν είναι εμπορική διαφορά.
Είναι στοχευμένη πίεση στον πυρήνα της ευρωπαϊκής ισχύος, που είναι η γερμανική βιομηχανία.
Η σύγκρουση του Προέδρου Τραμπ με τον Καγκελάριο Friedrich Merz δείχνει ότι το εμπόριο χρησιμοποιείται ως πολιτικό όπλο. Η αντίδραση του Μπερντ Λάνγκε (προέδρου της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου) περί «αναξιοπιστίας των ΗΠΑ» αποτυπώνει ένα βαθύτερο ρήγμα: η διατλαντική σχέση μετατοπίζεται από στρατηγική σύμπλευση σε συναλλακτική αντιπαράθεση. O Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο εξέφρασε την έντονη απογοήτευση της κυβέρνησης των ΗΠΑ για τη στάση ορισμένων Ευρωπαίων συμμάχων σχετικά με την κρίση στα Στενά του Ορμούζ. Μάλιστα ο Μ. Ρούμπιο υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ πρέπει να επανεξετάσουν τη σχέση τους με το ΝΑΤΟ μετά τη λήξη του πολέμου με το Ιράν, καθώς θεωρεί ότι οι ευρωπαίοι σύμμαχοι δεν προσέφεραν την απαραίτητη στήριξη στον πόλεμο με το Ιράν.
Παράλληλα, στο διεθνές γεωπολιτικό περιβάλλον οι διεργασίες είναι έντονες και οι εξελίξεις ραγδαίες. Νέοι πόλοι ισχύος εδραιώνονται: Κίνα, Ρωσία, Ινδία. Πυρηνικές δυνάμεις με αυξανόμενη τεχνολογική και στρατιωτική ισχύ, που διεκδικούν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας παγκόσμιας τάξης και με ισχυρό γεωενεργειακό αποτύπωμα.
Και η Ευρώπη; Απούσα. Παραμένει διαιρεμένη, αμήχανη και θεσμικά ατελής. Συζητά ακόμη για κοινή άμυνα και ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, διστάζει να προχωρήσει σε ουσιαστική πολιτική ενοποίηση, ενώ οι διαφωνίες των ηγετών αποσυντονίζουν και μειώνουν την αξιοπιστία της στο διεθνές ισοζύγιο ισχύος
Σε αυτό το περιβάλλον, η ευημερία των ευρωπαίων , όχι μόνο δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, έχει ήδη αρχίσει να υποχωρεί και πιθανότατα, σύντομα θα ανήκει στο παρελθόν…
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου