Η ψυχολογία του Έλληνα πολίτη απέναντι στα τετελεσμένα της Τουρκίας

 

«Δεν σε ρώτησα πόσοι είναι, ρώτησα πού είναι»: Η ψυχολογία του Έλληνα πολίτη απέναντι στα τετελεσμένα της Τουρκίας

του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.

Λέγεται πως κάποιος Έλληνας πολεμιστής στην Κύπρο, όταν του είπαν, πόσο πολλοί είναι οι εχθροί, απάντησε κοφτά: ”Δεν σε ρώτησα πόσοι είναι, ρώτησα πού είναι”. Ο αριθμός δεν άλλαζε την απόφασή του, άλλαζε μόνο προς τα που θα κατευθυνθεί, για να τους αντιμετωπίσει. (Σημείωση Ανιχνεύσεων: η φράση αποδίδεται στον Νικόλαο Κατούντα)

Αυτή η ψυχολογία δεν είναι πια προνόμιο του πολεμιστή. Έχει γίνει η ψυχολογία του απλού Έλληνα πολίτη, ο οποίος βλέπει τουρκικά «θαλάσσια πάρκα» γύρω από το Καστελλόριζο, μνημόνιο με τη Λιβύη που περνάει, στα χαρτιά, μέσα από την Κρήτη, νομοσχέδιο «Γαλάζιας Πατρίδας» που έρχεται τον Οκτώβριο. Δεν ρωτάει πια πόσο σοβαρή είναι η κάθε πρόκληση ξεχωριστά. Ρωτάει το μόνο που έχει σημασία.  Πού χτυπάει, και τι κάνουμε εμείς για αυτό! Η ερώτηση δεν είναι αμυντική, αλλά ερώτηση αποφασισμένου ανθρώπου. Το πρόβλημα είναι ότι η απάντηση της πολιτείας παραμένει ένα ευχολόγιο.

Στις 15 Αυγούστου 2026 ο Ερντογάν υπέγραψε δύο Προεδρικές Αποφάσεις που ίδρυσαν τα πρώτα τουρκικά «εθνικά θαλάσσια πάρκα». Το ένα 21.706 τ.χλμ. ανάμεσα σε Φέτιγιε και Κας, που περικυκλώνει ουσιαστικά όλη τη θάλασσα γύρω από το Καστελλόριζο πέρα από τα 6 ν.μ. τουρκικών χωρικών υδάτων και ένα δεύτερο στο Βόρειο Αιγαίο, ανάμεσα σε Σαμοθράκη και Λήμνο, πάνω σε ελληνική υφαλοκρηπίδα και δυνητική ΑΟΖ.

Το ΥΠΕΞ αντέδρασε με δηλώσεις του τύπου ”κανένα κράτος δεν δικαιούται να ιδρύει μονομερώς προστατευόμενες περιοχές πέρα από τη δική του δικαιοδοσία”, και η ενέργεια ”δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα”.

Νομικά, ίσως να στέκονται οι δηλώσεις, όμως στην πράξη, ένας χάρτης με τουρκική υπογραφή που δημοσιεύεται, μεταφράζεται, κυκλοφορεί, και καταλήγει σε γραφήματα, ακαδημαϊκές αναφορές και βάσεις παρακολούθησης, δεν χρειάζεται νομική αναγνώριση για να αρχίσει να λειτουργεί σαν γεγονός. Το τετελεσμένο δεν είναι η νομιμότητα, αλλά η επανάληψη. Δεν είναι φυσικά το πρώτο τετελεσμένο. Το 2019 η Τουρκία υπέγραψε μνημόνιο με τη Λιβύη που χαράσσει ΑΟΖ αγνοώντας την Κρήτη, μνημόνιο που η Ελλάδα, η Αίγυπτος και η Συρία θεωρούν άκυρο, αφού δεν κυρώθηκε καν από το λιβυκό κοινοβούλιο και όμως κατατέθηκε επίσημα στον ΟΗΕ ως χάρτης-παράρτημα. Υπάρχει πια εκεί, μόνιμα, χωρίς να χρειάστηκε καμία αναγνώριση.

Τώρα έρχεται το τρίτο στάδιο. Ο νόμος «Γαλάζιας Πατρίδας», που αναβλήθηκε δύο φορές και προγραμματίζεται πλέον για τον Οκτώβριο. Δεν είναι απλώς νομοσχέδιο, αλλά είναι η στιγμή που η Άγκυρα παίρνει πάρκα, μνημόνια, διεκδικήσεις και τα ντύνει με εσωτερικό δίκαιο. Κι αυτό δεν είναι διαχειριστικό βήμα, αφού η Τουρκία διατηρεί ακέραιη την απόφαση του 1995, που ορίζει ως casus belli την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. Η νομοθέτηση της Γαλάζιας Πατρίδας είναι η ίδια απειλή, με άλλο όνομα.

Όμως ας είμαστε ακριβείς, γιατί η ακρίβεια είναι το ίδιο το επιχείρημα. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι κατατεθειμένο στη Διεύθυνση Θαλάσσιων Υποθέσεων και Δικαίου της Θάλασσας του ΟΗΕ (UN DOALOS), με τον ναυτικό χάρτη «INT 308» που δείχνει τη γραμμή να διασχίζει έδαφος της Κρήτης και αποτελεί δημόσιο, μόνιμο, αναζητήσιμο έγγραφο. Η περιοχή Fethiye-Kaş επικαλύπτεται επίσης με προϋπάρχουσα διάκριση της IUCN ως Important Marine Mammal Area, μια διάκριση που δεν δημιούργησε η Τουρκία, αλλά που της δίνει άλλοθι «επιστημονικής επικύρωσης», για όρια πολύ ευρύτερα από όσα δικαιολογεί η προστασία θαλάσσιων θηλαστικών.

 

Oμως υπάρχει κάτι πιο σοβαρό μπροστά μας. Η πλέον χρησιμοποιούμενη ακαδημαϊκή βάση ΑΟΖ παγκοσμίως, το Marine Regions του Φλαμανδικού Ινστιτούτου Θάλασσας (VLIZ), τροφοδοτεί απευθείας την επίσημη ευρωπαϊκή υπηρεσία θαλάσσιων δεδομένων, την Copernicus Marine Service της ΕΕ. Η τουρκική ΑΟΖ φέρει εκεί ακόμη τη σήμανση «προτεινόμενο πρότυπο», όχι «καθιερωμένο», δεν έχει ενσωματώσει ακόμη πλήρως τη γραμμή του μνημονίου. Ο δίαυλος όμως υπάρχει ήδη, έτοιμος και αρκεί μια τεχνική ενημέρωση βάσης δεδομένων, όχι νέα πολιτική απόφαση, για να περάσει η αμφισβητούμενη γραμμή σε επίσημο ευρωπαϊκό εργαλείο. Τα δύο νέα πάρκα δεν έχουν ακόμη βρεθεί καταχωρημένα στην Παγκόσμια Βάση Προστατευόμενων Περιοχών (WDPA/Protected Planet, IUCN–UNEP), απλώς επειδή η απόφαση είναι νωπή και η βάση ενημερώνεται μηνιαία. Το ερώτημα δεν είναι αν θα καταχωρηθούν, είναι πότε και αν θα έχουμε καταθέσει την ελληνική αντίρρηση πριν συμβεί. Η πραγματική ζημιά δεν είναι ό,τι έχει ήδη αναγνωριστεί, είναι οι δίαυλοι που έχουν ήδη ανοίξει και περιμένουν μόνο τον χρόνο να τους γεμίσει.

Υπάρχει λογική όμως πίσω από αυτή την κλιμάκωση. Ζητάς περισσότερο απ’ όσο σου ανήκει, ξέροντας ότι δεν θα το πάρεις όλο, αλλά ό,τι κρατήσεις θα είναι πάντα περισσότερο απ’ όσο θα σου έδιναν. Αυτή είναι η τακτική του «σαλαμιού», όταν κόβεις τη διεκδίκηση σε φέτες, καμία αρκετά μεγάλη ώστε να αξίζει πόλεμο, αλλά το άθροισμά τους αλλάζει τον χάρτη. Αποστρατικοποίηση νησιών, πάρκα, μνημόνιο, νομοσχέδιο, καθένα από αυτά μοιάζει διαχειρίσιμο, αλλά μαζί συνθέτουν στρατηγική που δεν σταμάτησε ποτέ, γιατί καμία από αυτές τις διεκδικήσεις, δεν τους κόστισε ποτέ πραγματικά.

Η ελληνική απάντηση παραμένει η ίδια, δηλαδή ανακοίνωση, επίκληση δικαίου, «ήρεμα νερά». Νομικά ορθή, στρατηγικά ανίσχυρη, αφού απαντά σε πράξη με λόγο. Η Τουρκία δημιουργεί τετελεσμένα, χαράσσει χάρτη και η Ελλάδα εκδίδει δελτίο τύπου. Ο χάρτης μένει, το μνημόνιο μένει καταχωρημένο, η διαμαρτυρία ξεχνιέται. Αυτό δεν είναι σύνεση, είναι το πρώτο βήμα προς κάτι σοβαρότερο. Η στρατηγική αδράνεια απέναντι σε πραγματικές εχθρικές κινήσεις δεν διατηρεί το καθεστώς, το διαβρώνει. Κάθε τετελεσμένο που περνάει χωρίς αντίβαρο κάνει το επόμενο πιο εύκολο. Δεν υπάρχει σημείο όπου η αδράνεια γίνεται ασφάλεια, αλλά μόνο το σημείο όπου η επόμενη πρόκληση παύει να είναι διαπραγματεύσιμη και γίνεται κεκτημένη.

Αν η ερώτηση του πολίτη είναι πού χτυπάει ο εχθρός, η πολιτεία οφείλει απάντηση που χωράει μόνο σε πράξη.

Τα 12 ναυτικά μίλια πρώτα, αφού η Ελλάδα έχει το δικαίωμα, αναγνωρισμένο από το Δίκαιο της Θάλασσας, να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα. Το casus belli του 1995 δεν είναι νομικό επιχείρημα, είναι απειλή και οι απειλές δεν αναιρούν δικαιώματα, μόνο αυξάνουν το κόστος άσκησής τους. Η επέκταση, έστω σταδιακή από το Ιόνιο, είναι το πρώτο ελληνικό τετελεσμένο, μετά από δεκαετίες αμυντικής στάσης.

Δεύτερον, η οριστικοποίηση ΑΟΖ με την Κύπρο. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπάρχει επειδή κανείς δεν έσπευσε να καταθέσει την αντίθετη γραμμή με την ίδια ταχύτητα.

Τρίτον, μόνιμη ελληνική αεροναυτική παρουσία στην Κύπρο και όχι οι περιοδικές ασκήσεις, προσωρινές μετασταθμεύσεις αλλά μόνιμες. Η Κύπρος είναι το σημείο όπου συναντιούνται η Γαλάζια Πατρίδα και το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Αν δεν υπάρξει εκεί πραγματική αποτρεπτική παρουσία, η υπεράσπιση της κυπριακής ΑΟΖ μένει δέσμευση στα χαρτιά.

Τέταρτον, ευρωπαϊκή μόχλευση ιδιαίτερα με την ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το 2027, με την οποία πρέπει  να συνδεθεί η πρόσβαση της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά κονδύλια, μόνο ανάλογα με τη συμπεριφορά της στη θάλασσα. Όχι τιμωρία αλλά συνέπεια.

Τέλος στο σημείο αυτό θα ήθελα να παραθέσω μια προσωπική πεποίθηση, όχι απλώς ανάλυση. Ο Ελληνικός λαός έχει ήδη αυτή την αποφασιστικότητα. Την είχε το 1821, χωρίς στρατό, χωρίς πλοία, χωρίς καμία εγγύηση επιτυχίας. Την είχε το 1940, απέναντι σε στρατό ασύγκριτα ισχυρότερο. Σε καμία από τις δύο στιγμές ο λαός δεν περίμενε να έχει υπεροχή για να πάρει θέση. Αν περίμενε, θα ήμασταν σήμερα σκλαβωμένοι. Η αποφασιστικότητα δεν είναι κάτι που πρέπει να αποκτήσουμε, αλλά υπάρχει ήδη, εκεί όπου υπήρχε πάντα, στον λαό. Το ξέρω γιατί το είδα ο ίδιος, όχι στα βιβλία, αλλά στα 44 χρόνια υπηρεσίας στα μάτια στρατιωτών και επιτελών μου. Το είδα στην κρίση του 1987, στα Ίμια, στην κρίση του 2020, σε κάθε κρίση που δημιούργησαν οι γείτονες. Η ίδια αδιαπραγμάτευτη ετοιμότητα, ανεξάρτητα από την ένταση της στιγμής. Και θέλω να πω κάτι ακόμη, γιατί το πιστεύω βαθιά.

 

Η σημερινή νεολαία μας είναι πολύ καλύτερη από εμάς. Όσο κι αν δείχνει διαφορετική εικόνα προς τα έξω, το ελληνικό DNA βράζει μέσα της το ίδιο. Η αποφασιστικότητα δεν είναι κάτι που πρέπει να αποκτήσουμε αλλά υπάρχει ήδη, εκεί όπου υπήρχε πάντα, στον λαό. Αυτό που λείπει δεν είναι η θέληση του πολίτη. Είναι η πολιτική βούληση να τη μεταφράσει σε πράξη. 

Με αυτό δεν εννοώ ότι πρέπει να πάμε σε πόλεμο, αλλά πρέπει να απαντάμε με την δημιουργία τετελεσμένων, με πράξεις και να πετάξουμε από πάνω μας τη φοβία που μας καλλιεργούν χρόνια, και να πιστέψουμε ότι αν χρειαστεί, αν δεν υπάρχει άλλος τρόπος, θα είμαστε έτοιμοι και για αυτόν! 

Ο εχθρός δεν κρύβεται. Είναι ορατός σε χάρτες, σε μνημόνια καταχωρημένα στον ΟΗΕ, σε νομοσχέδιο που έρχεται τον Οκτώβριο. Ξέρουμε πού είναι, άλλωστε αυτό δεν ήταν ποτέ το δύσκολο ερώτημα, ούτε για τον πολεμιστή στην Κύπρο, ούτε για τον σημερινό πολίτη. Το δύσκολο ερώτημα είναι αν η πολιτεία θα κινηθεί με την ίδια αποφασιστικότητα που έχει ήδη ο λαός. Μέχρι τότε, η ερώτηση του πολεμιστή παραμένει ανοιχτή. Και η σιωπή δεν είναι ποτέ ουδέτερη απάντηση σε πόλεμο θέσεων. Ο δε πρόεδρος Ερντογάν να έχει υπόψη του, ότι αν παρακολουθήσουμε την Ιστορία, όπως μας προέτρεψε  να κάνουμε μόλις σήμερα, να προσέξει, γιατί μπορεί να βρεθούν ξανά στο μέρος από όπου ήρθαν…στα βάθη της Ανατολής! https://www.anixneuseis.g

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων