Η αποτυχία στο Ισλαμαμπάντ: γιατί ΗΠΑ και Ιράν έφυγαν χωρίς συμφωνία — και τι προμηνύει το επόμενο 48ωρο

 Pantelis Savvidis

Η αποτυχία στο Ισλαμαμπάντ: γιατί ΗΠΑ και Ιράν έφυγαν χωρίς συμφωνία — και τι προμηνύει το επόμενο 48ωρο

ΣΧΟΛΙΟ ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΙΣl

Το Ισλαμαμπάντ φιλοξένησε το Σαββατοκύριακο τις πιο υψηλού επιπέδου απευθείας συνομιλίες ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εδώ και δεκαετίες, όμως το αποτέλεσμα ήταν ένα καθαρό αδιέξοδο: ύστερα από περίπου 21 ώρες διαπραγμάτευσης, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ανακοίνωσε ότι δεν υπήρξε συμφωνία, κατηγορώντας την Τεχεράνη ότι αρνήθηκε να δεσμευθεί πως δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Από την ιρανική πλευρά, κρατικά και ημικρατικά μέσα απέδωσαν την αποτυχία σε «υπερβολικές» ή «παράλογες» αμερικανικές απαιτήσεις.

Η ουσία είναι ότι οι δύο πλευρές πήγαν στο Πακιστάν όχι απλώς με διαφορετικές θέσεις, αλλά με διαφορετικό ορισμό της ίδιας της διαπραγμάτευσης.

Για την Ουάσιγκτον, το κέντρο βάρους ήταν ένα σαφές ιρανικό «όχι» στα πυρηνικά όπλα και στα μέσα ταχείας απόκτησής τους, μαζί με την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Για την Τεχεράνη, το πακέτο περιλάμβανε πολύ ευρύτερες απαιτήσεις: αποζημιώσεις πολέμου, αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων, έλεγχο ή ειδικό καθεστώς στα Στενά του Ορμούζ, ακόμη και σύνδεση της εκεχειρίας με τον Λίβανο και τη Χεζμπολάχ. Όταν οι «κόκκινες γραμμές» είναι τόσο μακριά μεταξύ τους, η αποτυχία είναι σχεδόν δομικό αποτέλεσμα.

Το γεγονός ότι η συνάντηση έγινε στο Ισλαμαμπάντ έχει τη δική του σημασία. Η πακιστανική πρωτεύουσα τέθηκε ουσιαστικά σε καθεστώς ασφαλείας, με αυστηρούς αποκλεισμούς και ισχυρή παρουσία δυνάμεων γύρω από τη Serena, το ξενοδοχείο όπου έγιναν οι συνομιλίες. Παράλληλα, το ίδιο το Πακιστάν εμφανίζεται να επιχειρεί διπλωματική αναβάθμιση μέσα από τον ρόλο του μεσολαβητή, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως χρήσιμο δίαυλο ανάμεσα σε δύο αντιπάλους που δεν εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον.

Το δεύτερο μεγάλο αγκάθι είναι τα Στενά του Ορμούζ. Εδώ δεν μιλάμε απλώς για ένα ακόμη διαπραγματευτικό χαρτί, αλλά για τον βασικό μοχλό πίεσης του Ιράν και για την πιο άμεση παγκόσμια οικονομική συνέπεια της κρίσης. Reuters και AP συγκλίνουν ότι η Ουάσιγκτον θέλει ελεύθερη διέλευση για την παγκόσμια ναυτιλία, ενώ η Τεχεράνη αντιμετωπίζει τα στενά ως πεδίο κυριαρχίας, αποτροπής και οικονομικής πίεσης. Η αμερικανική πλευρά μάλιστα έχει ήδη αρχίσει κινήσεις για εκκαθάριση ναρκών και δημιουργία ασφαλέστερης διόδου, κάτι που δείχνει ότι οι ΗΠΑ δεν περιμένουν αποκλειστικά τη διπλωματία για να επανέλθει η ναυσιπλοΐα.

Αυτό είναι κρίσιμο και για έναν ακόμη λόγο: οι αγορές είχαν προεξοφλήσει ότι, έστω και χωρίς πλήρη συμφωνία, θα μπορούσε να βρεθεί ένας ελάχιστος κοινός παρονομαστής ώστε να διατηρηθεί η εύθραυστη εκεχειρία δύο εβδομάδων και να αποκλιμακωθεί η ενεργειακή πίεση. Πράγματι, πριν από τις συνομιλίες το πετρέλαιο είχε υποχωρήσει αισθητά από τα πρόσφατα υψηλά του, με το Brent και το WTI να κινούνται κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι μετά τη συμφωνία για προσωρινή εκεχειρία. Όμως η αποτυχία στο Ισλαμαμπάντ αφήνει και πάλι ανοικτό το ενδεχόμενο νέας νευρικότητας στις τιμές ενέργειας, ειδικά όσο το καθεστώς διέλευσης από το Ορμούζ παραμένει ασαφές.

Παρά το ναυάγιο, δεν πρόκειται ακόμη για πλήρη διπλωματική κατάρρευση. Η πιο προσεκτική ανάγνωση των ρεπορτάζ δείχνει ότι, ενώ ο Βανς μίλησε για αποχώρηση χωρίς συμφωνία, από την ιρανική πλευρά υπήρξαν διαρροές και δημόσιες τοποθετήσεις ότι οι τεχνικές επαφές ή η ανταλλαγή εγγράφων μπορεί να συνεχιστούν. Το AP μιλά ρητά για συνέχιση τεχνικών συνομιλιών, ενώ το Reuters κατέγραψε ότι το Ιράν, πριν από την αμερικανική ανακοίνωση, άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των επαφών σε επίπεδο ειδικών. Με άλλα λόγια, το πολιτικό σκέλος απέτυχε, αλλά ο δίαυλος δεν έχει κοπεί οριστικά.

Το πρόβλημα είναι ότι ο χρόνος δεν δουλεύει υπέρ της διπλωματίας. Η εκεχειρία ήταν από την αρχή προσωρινή και εύθραυστη, ενώ το μέτωπο του Λιβάνου συνεχίζει να παράγει ένταση. Την ίδια ώρα που οι συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν κατέληγαν σε αδιέξοδο, παρέμεναν προγραμματισμένες επαφές Ισραήλ-Λιβάνου στην Ουάσιγκτον, σε περιβάλλον όμως συνεχιζόμενων ισραηλινών πληγμάτων κατά της Χεζμπολάχ και υψηλών απωλειών στον Λίβανο. Αυτό σημαίνει ότι το περιφερειακό σκηνικό εξακολουθεί να κινείται σε δύο αντίθετες κατευθύνσεις ταυτόχρονα: διπλωματική κινητικότητα στην κορυφή, στρατιωτική φθορά στο πεδίο.

Τι είναι πιθανότερο να ακολουθήσει

Το πιο πιθανό άμεσο σενάριο δεν είναι ούτε μια γρήγορη συνολική συμφωνία ούτε μια άμεση επιστροφή σε ολοκληρωτικό πόλεμο, αλλά μια ενδιάμεση κατάσταση: συνέχιση των τεχνικών επαφών, παράλληλα με στρατιωτική και οικονομική πίεση γύρω από το Ορμούζ και με προσπάθεια του Πακιστάν να κρατήσει ζωντανό τον δίαυλο.

Και τούτο διότι: πρώτον, καμία πλευρά δεν λέει ότι «οι συνομιλίες τελείωσαν οριστικά»· δεύτερον, οι ΗΠΑ ήδη κινούνται επιχειρησιακά στα στενά· τρίτον, η ιρανική ηγεσία εξακολουθεί να βλέπει το Ορμούζ ως κύριο μοχλό διαπραγμάτευσης και δύσκολα θα τον εγκαταλείψει χωρίς ανταλλάγματα.

Το δεύτερο πιθανό βήμα είναι μια άτυπη παράταση της εκεχειρίας χωρίς τελική συμφωνία. Αυτό θα μπορούσε να πάρει τη μορφή ενός μικρού «πακέτου αποκλιμάκωσης»: περιορισμένη ναυσιπλοΐα, λιγότερη δημόσια ρητορική, συνέχιση τεχνικών επαφών και αναβολή νέων αμερικανικών ή ιρανικών κινήσεων που θα έκλειναν οριστικά το παράθυρο διαπραγμάτευσης. Δεν υπάρχει ακόμη επιβεβαίωση ότι αυτό έχει συμφωνηθεί, αλλά η συμπεριφορά των δύο πλευρών δείχνει ότι αμφότερες θέλουν να αποφύγουν να χρεωθούν πρώτες την οριστική κατάρρευση.

Το τρίτο, και πιο επικίνδυνο, σενάριο είναι σταδιακή μετατόπιση από τη διπλωματία σε ελεγχόμενη κλιμάκωση. Αν δεν υπάρξει σύντομα ένας ελάχιστος συμβιβασμός για το Ορμούζ ή για το πυρηνικό σκέλος, οι ΗΠΑ μπορεί να εντείνουν την επιχείρηση ασφαλούς διέλευσης, ενώ το Ιράν μπορεί να απαντήσει με νέες απειλές, παρενοχλήσεις ή έμμεσες κινήσεις μέσω περιφερειακών συμμάχων. Σε αυτή την περίπτωση, οι συνομιλίες του Ισλαμαμπάντ θα καταγραφούν εκ των υστέρων όχι ως χαμένη ευκαιρία μόνο, αλλά ως ο τελευταίος σταθμός πριν από μια νέα φάση εξαναγκασμού.

Συμπέρασμα

Η αποτυχία στο Ισλαμαμπάντ δεν ήταν ένα απλό διπλωματικό επεισόδιο. Ήταν η πρώτη σοβαρή δοκιμή για το αν η προσωρινή εκεχειρία μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική διαδικασία. Προς το παρόν, η απάντηση είναι «όχι». Αλλά δεν είναι ακόμη «ποτέ». Η πόρτα έχει μείνει μισάνοιχτη — όχι επειδή οι διαφορές μειώθηκαν, αλλά επειδή το κόστος της πλήρους ρήξης παραμένει πολύ υψηλό και για τις δύο πλευρές, και για την παγκόσμια οικονομία.

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων