Kατά μακρά παράδοση, η σημερινή ημέρα, η 1η Ιανουαρίου, είναι για πολλούς λαούς η πρώτη ημέρα της νέας χρονιάς.

Υπάρχουν βέβαια πολλοί, ανάμεσά τους και ο υπογράφων, που πιστεύουν ότι θα ήταν πιο ταιριαστό η αφετηρία του νέου έτους να ταυτίζεται με το τέλος του καλοκαιριού και των διακοπών, μια περίοδος δηλαδή στην οποία έτσι κι αλλιώς τοποθετούνται πολλές ακόμα αφετηρίες και που οι περισσότεροι ανασκουμπώνονται ύστερα από τη θερινή ραστώνη.

Πώς λοιπόν έχουμε καταλήξει η Πρωτοχρονιά να είναι η 1η Ιανουαρίου;Ας δούμε τη γράφει για αυτό ο «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ» στο πρωτοχρονιάτικό του τεύχος, την 1η Ιανουαρίου 1955.

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 1.1.1955, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

«Από καταβολής κόσμου έχει ορίσει ο άνθρωπος μια ημέρα ως αρχή του χρόνου, ως απαρχή ενός νέου χρονικού διαστήματος που επαναλαμβάνεται σύμφωνα με το περασμένο.

»Η φύσι η ίδια επιβάλλει στον άνθρωπο τον χωρισμό αυτό του ατέρμονος χρόνου σε ωρισμένα χρονικά διαστήματα με τις διάφορες εποχές, που υπάρχουν: Την άνοιξι, το καλοκαίρι, το φθινόπωρο και τον χειμώνα.»Οι εποχές αυτές, οι ώρες του έτους, προσδιώριζαν, στους πρώτους χρόνους, την εορτή του γυρίσματος του έτους.

Οι πρώτοι άνθρωποι

»Οι πρώτοι άνθρωποι γιόρταζαν την ετήσια επάνοδο ωρισμένης εποχής. Της ανοίξεως οι βόρειοι λαοί, του φθινοπώρου οι νότιοι. Το κλίμα, η θέσι του λαού επί της γης και ο χαρακτήρας του ώριζαν την εποχή εκείνη, που την επάνοδόν της εώρταζαν ιδιαίτερα οι διάφοροι λαοί. Από την εποχή αυτή διατηρούνται ακόμη σήμερα γιορτές που κατείχαν άλλοτε την θέσι της δικής μας πρωτοχρονιάς και που η εφεύρεσι του ημερολογίου κατήργησε.

Αρχαιότητα

»Στην αρχαιότητα ωρισμένα φυσικά γεγονότα προσδιώριζαν επίσης την γιορτή του γυρίσματος των χρόνων, όπως, επί παραδείγματι, η εποχή που άρχιζαν, στην Αίγυπτο, οι ευεργετικές πλημμύρες του Νείλου.

»Επίσης την ημέρα που ανέτειλαν ο Ήλιος ταυτόχρονα με τον Σείριο – Σώθι τον αποκαλούσαν οι Αιγύπτιοι – ήταν γι’ αυτούς ημέρα γιορτής. Σύμφωνα με την δική μας χρονολογία η ημέρα αυτή είναι η 19η Ιουλίου.

Ιανουάριος

»O μήνας Ιανουάριος έλαβε το όνομα από τον Ιανόν, έναν από τους μεγαλυτέρους και αρχαιοτέρους θεούς της Ρώμης. Ο Ιανός ελατρεύετο από τους Ρωμαίους ως ο θεός της αρχής των πάντων, ο προστάτης των πρώτων βημάτων όλων των ανθρωπίνων πράξεων και επιχειρήσεων, ο κύριος κάθε πύλης και κάθε εισόδου δημόσιας ή ιδιωτικής.

»Προς τιμήν του είχεν ανεγέρθη μεγαλοπρέπης ναός, που οι πύλες του ήταν ανοικτές, όταν η Ρώμη διεξήγαγε πόλεμο, και κλειστές όταν βρισκόταν σε ειρήνη. Αλλά το τελευταίο τούτο λέγεται ότι συνέβη μόνο τέσσερις φορές στην ρωμαϊκή ιστορία εις το έτος της γεννήσεως του Χριστού.

Πρωτοχρονιά του 2025

Η απόφαση του Καίσαρα

»Ο Ιανουάριος ωρίσθη στην αρχή ως πρώτος μήνας του έτους από τον Ιούλιο Καίσαρα, αλλά το πράγμα δεν έγινε γενικά παραδεκτό παρά μόνο το 1563 κατόπιν διατάγματος Καρόλου του Θ’.

»Μέχρι του 1563 πολλοί από τους λαούς της Ευρώπη και της Ανατολής εξακολουθούσαν να εορτάζουν την πρώτη του έτους σύμφωνα με τις παραδόσεις των.

Χριστιανική εκκλησία

»Όσον αφορά την χριστιανική εκκλησία, αυτή κατά τους πρώτους αιώνες εώρταζε την πρώτη του έτους την εβδομάδα της Διακαινισίμου, κατόπιν δεν την 1ην Σεπτεμβρίου, που και την ονομάζει “στέφανον του ενιαυτού”, την τάξι αυτή εξακολουθεί να τηρή μέχρι σήμερα το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.

»Παρ’ όλα αυτά όμως δεν αντέδρασε από των παλιών ακόμη χρόνων και κατά του εορτασμού της 1ης Ιανουαρίου με τον σκοπό να αποσπάση την προσοχή των χριστιανών από τις εθνικές εορτές των Καλενδών που αρχίζουν την ίδια ημέρα.

Άλλες πρωτοχρονιές

»Η Πρωτοχρονιά δεν γιορτάζεται παντού την πρώτη Ιανουαρίου, αλλά άλλες ημέρες, που ορίζονται με βάσι διάφορα φυσικά γεγονότα ή με τον εορτασμό ενός μεγάλου συμβάντος από την ιστορία του λαού που γιορτάζει.

»Έτσι οι Κόπται της Αφρικής γιορτάζουν Πρωτοχρονιά την 1ην Αυγούστου. Μερικές φυλές της Συρίας την 1η Σεπτεμβρίου. Οι Κινέζοι μεταξύ 20 Ιανουαρίου και 18 Φεβρουαρίου. Οι Πέρσες την 21η Μαρτίου και άλλοι άλλοτε.

»Η εαρινή ισημερία της 21ης Μαρτίου είχε διατηρηθή ως γιορτή της ενάρξεως του Νέου Έτους μέχρι του 1752 σε διάφορα μέρη της Αγγλίας.

Πρωτοχρονιάτικα πυροτεχνήματα

Έθιμα

»Διαφορετικά ήταν και είναι και τα πρωτοχρονιάτικα έθιμα στους διαφόρους λαούς όπως και οι χρονολογίες. Οι Ρωμαίοι ειργάζοντο κάθε Πρωτοχρονιά μια ώρα, για να έχουν εργασία όλο το χρόνο, ενώ σήμερα οι Ιρλανδοί καλοτρώγουν την πρώτη του έτους, πιστεύοντες ότι θα έχουν αφθονία φαγητών για όλο το χρόνο.

»Οι γείτονες των τελευταίων, οι περίφημοι για την φιλαργυρία τους Σκωτσέζοι προσπαθούν να μη ξοδεύσουν ούτε μία πέννα την πρωτοχρονιά, γιατί φοβούνται ότι δεν θα κάμουν όλο το χρόνο τίποτε άλλο, παρά μόνο να ξοδεύουν τα λεπτά τους.

»Στην Ισπανία δεν σκουπίζουν την Πρωτοχρονιά για να μη διώξουν από το σπίτι μαζί με τα σκουπίδια την ευτυχία, επίσης κρεμούν στην πόρτα τους ένα αστακό, ως σύμβολο της μακροζωΐας.

»Σε παληότερους χρόνους τα δώρα εδίνοντο, σ’ όλες τις χώρες την πρώτη του έτους. Αργότερα το έθιμο αυτό μετετέθη, σε διάφορες χώρες στα Χριστούγεννα, και ιδίως στους λαούς της Δύσεως.

»Σε πολλά μέρη του κόσμου κάμουν κατά την ημέρα της Πρωτοχρονιάς ή και μερικές ημέρες πριν, θόρυβο με μουσική, με πυροτεχνήματα, με φωνές για να διώξουν τις νεράιδες. Είναι κάτι ανάλογο προς τα δικά μας Θεοφάνεια που διώχνουμε με τον αγιασμό τους Καλλικαντζάρους»  το ΒΗΜΑ

=====


Ελληνική Πρωτοχρονιά

Στην Ελλάδα η Πρωτοχρονιά είναι μεγάλη και η πιο σημαντική γιορτή για τους Έλληνες. Τα Πρωτοχρονιάτικα Κάλαντα (Αγίου Βασιλείου – Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά κι αρχή καλός μας χρόνος…), ψάλλονται από παιδιά (31 Δεκεμβρίου) είτε μόνα τους το καθένα είτε σε ομάδα, σε οικίες, καταστήματα, δημόσιους χώρους κλπ. με τη συνοδεία του πατροπαράδοτου σιδερένιου τριγώνου, αλλά και άλλων μουσικών οργάνων (φυσαρμόνικας, ακορντεόν, τύμπανου, φλογέρας κλπ.) από νωρίς το πρωί μέχρι το μεσημέρι. Τα παιδιά ρωτούν συνήθως «Να τα πούμε;» και περιμένουν την απάντηση «Να τα πείτε» τελειώνοντας με την Ευχή (Και του Χρόνου. Χρόνια Πολλά.) Μετά ο νοικοκύρης/ρα του σπιτιού τα ανταμοίβει με κάποιο χρηματικό ποσό ενώ (παλιότερα τους πρόσφεραν μελομακάρονα, κουραμπιέδες ή δίπλες.) Την Παραμονή πρωτοχρονιά αλλά και ανήμερα μαζεύονται όλοι οι συγγενείς μαζί (θείοι, θείες, ξαδέρφια, παππού γιαγιά κ.α. στο σπίτι σε οικογενειακή συγκέντρωση ανταλλάζουν δώρα και τρώνε γύρο από το οικογενειακό τραπέζι όλοι μαζί. Το βράδυ παραμονή της Πρωτοχρονιάς μετά την αλλαγή του χρόνου, και το κόψιμο της Βασιλόπιτας την ώρα που έχουν ξαπλώσει τα παιδιά στα κρεβάτια τους οι γονείς κάτω από το χριστουγεννιάτικο δέντρο αφήνουν τα δώρα για να τα βρουν την επόμενη μέρα το πρωί με τη σκέψη των παιδιών ότι τα δώρα τα έχει φέρει ο Άγιος Βασίλης.

Το σπάσιμο του ροδιού: Το πρωί της Πρωτοχρονιάς, η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία για τη Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου και ο νοικοκύρης κουβαλά μαζί του ένα ρόδι για να το «λειτουργήσει». Κατά την επιστροφή στο σπίτι, ο νοικοκύρης πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας -δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του- και έτσι να είναι ο πρώτος που θα μπει στο σπίτι για να κάνει το καλό ποδαρικό, με το ρόδι στο χέρι. Μπαίνοντας μέσα, με το δεξί, σπάει το ρόδι πίσω από την εξώπορτα, το ρίχνει δηλαδή κάτω με δύναμη για να σπάσει και να πεταχτούν οι ρώγες του παντού και ταυτόχρονα λέει: «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά». Τα παιδιά μαζεμένα γύρω-γύρω κοιτάζουν οι ρώγες αν είναι τραγανές και κατακόκκινες. Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες, τόσο χαρούμενες κι ευλογημένες θα είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος.

Κινεζική Πρωτοχρονιά

Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας χρησιμοποιεί επίσημα το Γρηγοριανό ημερολόγιο, όπως και οι δυτικές χώρες. Παρ” όλα αυτά η Κινέζικη Πρωτοχρονιά δεν συμπίπτει την 1η Ιανουαρίου αλλά γιορτάζεται σε διαφορετικές ημερομηνίες κάθε χρόνο, αφού βασίζεται ακόμη και σήμερα στο αρχαίο κινεζικό ημερολόγιο που έχει τις ρίζες του βαθιά στο παρελθόν όταν, σύμφωνα με την παράδοση, το ημερολόγιο αυτό επινοήθηκε και εγκαθιδρύθηκε από τον Κινέζο αυτοκράτορα Χουανγκντί το 2637 π. Χ.. Όπως και πολλά άλλα ημερολόγια του κόσμου το Κινέζικο είναι κι αυτό ένας συνδυασμός ηλιακού και σεληνιακού ημερολογίου και βασίζεται μερικώς τουλάχιστον στις φάσεις της Σελήνης, ένα μηνιαίο φαινόμενο που είναι εμφανές σε όλους. Σύμφωνα με το ημερολόγιο αυτό ένα κανονικό έτος έχει 12 σεληνιακούς μήνες, ενώ ένα δίσεκτο έτος έχει 13 σεληνιακούς μήνες. Σε ημέρες το κανονικό έτος διαρκεί από 353 έως 355 ημέρες, ενώ ένα δίσεκτο έτος διαρκεί από 383 έως 385 ημέρες. Με αυτά ως βάση στο κινεζικό ημερολόγιο η Πρωτοχρονιά γιορτάζεται σε διαφορετικές ημερομηνίες που επαναλαμβάνονται σε μια περίοδο 60 ετών, ενώ κάθε έτος παίρνει την ονομασία ενός ζώου. Έτσι η Πρωτοχρονιά στη διάρκεια του 2005 γιορτάστηκε στις 9 Φεβρουαρίου (έτος 4703 ή έτος του πετεινού), ενώ το 2006 γιορτάστηκε στις 29 Ιανουαρίου (έτος 4704 ή έτος του σκύλου) κ.ο.κ.

Μουσουλμανική Πρωτοχρονιά

Στην περίπτωση του Αραβικού-Μουσουλμανικού ημερολογίου, που κι αυτό είναι σεληνιακό με διάρκεια 354 ημερών, δεν προστίθεται ποτέ κάποιος επιπλέον μήνας με αποτέλεσμα οι διάφορες θρησκευτικές εορτές των Μουσουλμάνων να μετακινούνται δια μέσου των εποχών. Το γεγονός αυτό οδηγεί το ημερολόγιο να αρχίζει 10 έως 12 ημέρες νωρίτερα του προηγουμένου σε σχέση με το ηλιακό έτος. Η Πρωτοχρονιά δηλαδή των Μουσουλμάνων είναι πάντα η πρώτη ημέρα του μήνα τον οποίον ονομάζουν «Μουχαράμ». Αλλά και στη χρονολόγηση υπάρχει διαφορά, αφού οι Μουσουλμάνοι ξεκινούν την αρίθμηση των ετών τους από το έτος της «Εγίρας», δηλαδή την 16η Ιουλίου του 622 μ. Χ. στο Ιουλιανό ημερολόγιο. Η ημέρα αυτή είναι η συμβατική ημέρα της αναχώρησης του Μωάμεθ από την Μέκκα προς την γειτονική πόλη της Μεδίνας για να γλιτώσει από μία συνωμοσία εναντίον του. Την ημέρα αυτή γιορτάζεται και η Πρωτοχρονιά των Μουσουλμάνων.

Ιαπωνική Πρωτοχρονιά

Στην Ιαπωνία γιορταζόταν ανέκαθεν η φύση, όπως για παράδειγμα, η ημερομηνία άνθισης των κερασιών. Το ημερολόγιό τους ήταν παρόμοιο με το Κινεζικό και χωριζόταν σε 24 δεκαπενθήμερες περιόδους και ήταν συνδεδεμένο με τις αγροτικές τους εργασίες. Από το 1873 όμως η Ιαπωνία εισήγαγε το Γρηγοριανό ημερολόγιο με διαφορετική όμως χρονολόγηση που συνεχίζεται από το 660 π. Χ.

Βουδιστική Πρωτοχρονιά

Πολλοί λαοί την νοτιοανατολικής Ασίας χρησιμοποιούν το σεληνο-ηλιακό Βουδιστικό ημερολόγιο 12 μηνών 29 ή 30 ημερών με ένα δίσεκτο μήνα 30 ημερών που προστίθεται σε κανονικά διαστήματα. Και σ’ αυτές τις περιπτώσεις αλλάζει κι εδώ η χρονολόγηση.

Παλαιοημερολογίτες

Ειδικότερα, από τους Χριστιανούς που ακολουθούν το Γρηγοριανό ημερολόγιο, οι λεγόμενοι Παλαιοημερολογίτες γιορτάζουν την Πρωτοχρονιά 13 ημέρες μετά, δηλαδή στις 14 Ιανουαρίου, ακολουθώντας το παλαιότερο Ιουλιανό ημερολόγιο, εξ ου και παλαιοημερολογίτες. Ως γνωστό το Ιουλιανό ημερολόγιο ως προς τις εορτές (εορτολόγιο) ακολουθούν σήμερα όλα τα Πατριαρχεία και όλες οι Ανατολικές Ορθόδοξες Εκκλησίες εκτός της Εκκλησίας της Ελλάδος η οποία τον Φεβρουάριο του 1924 αποφάσισε να χρησιμοποιεί το Γρηγοριανό ημερολόγιο για τις θρησκευτικές γιορτές με εξαίρεση τις κινητές εορτές που βασίζονται στη γιορτή του Πάσχα η οποία συνεχίζει να υπολογίζεται με βάση το Ιουλιανό ημερολόγιο και τον σεληνιακό κύκλο του Μέτωνος. https://schoolpress.sch.gr/

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων