BRICS: ο πολυπολικός κόσμος εδραιώνεται, η Δύση χάνει το μονοπώλιό της

 

🔥 Τα βασικά στοιχεία αυτής της είδησης

• Η 18η σύνοδος κορυφής των BRICS στο Νέο Δελχί συγκεντρώνει ιστορικούς αντιπάλους: την Ινδία και την Κίνα, το Ιράν και τη Σαουδική Αραβία, στον ίδιο άνευ προηγουμένου διαπραγματευτικό χώρο.
• Γιατί ο Σι Τζινπίνγκ πραγματοποιεί την πρώτη του επίσκεψη στην Ινδία από το 2019, παρά τη συνεχιζόμενη εδαφική διαμάχη στα Ιμαλάια;
• Οι BRICS αντιπροσωπεύουν το 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το ήμισυ του πληθυσμού: μια συλλογική δύναμη που βασίζεται σε βαθιά αποκλίνοντα συμφέροντα.
• Ποια από τα κράτη που συγκεντρώθηκαν στο Νέο Δελχί θα μπορέσουν να μετατρέψουν τη γεωγραφική τους θέση σε διαρκή επιρροή και ποια θα παραμείνουν απλοί θεατές;

Η 18η σύνοδος κορυφής των BRICS, που πραγματοποιήθηκε στο Νέο Δελχί στις 12 και 13 Σεπτεμβρίου, δίνει μια ιδιαίτερα σαφή εικόνα του κόσμου που ανασυντίθεται. Γύρω από τη σύνοδο κορυφής βρίσκονται η Κίνα, η Ινδία, η Ρωσία, το Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και μια υψηλού επιπέδου αντιπροσωπεία της Σαουδικής Αραβίας. Δυνάμεις που, μέχρι πριν από λίγα χρόνια, εξελίσσονταν σε στρατηγικούς χώρους που μερικές φορές ήταν ανταγωνιστικοί, βρίσκονται τώρα στο ίδιο φόρουμ. Αυτή η προσέγγιση δεν σημαίνει ότι μοιράζονται μια κοινή ιδεολογία ή εξωτερική πολιτική. Πάνω απ' όλα, δείχνει ότι η εποχή που οι θεσμοί που κυριαρχούνται από τη Δύση μπορούσαν να ισχυριστούν ότι οργανώνουν μόνοι τους τις διεθνείς σχέσεις εξουσίας τίθεται σταδιακά υπό αμφισβήτηση.

Η επίσκεψη του Σι Τζινπίνγκ στην Ινδία, η πρώτη του από το 2019, θέτει αμέσως τη σχέση Κίνας-Ινδίας στο επίκεντρο της συνόδου κορυφής. Οι δύο ασιατικοί γίγαντες παραμένουν στρατηγικοί ανταγωνιστές και η εδαφική τους διαμάχη στα Ιμαλάια δεν έχει ακόμη επιλυθεί. Οι θανατηφόρες συγκρούσεις του 2020 έχουν αφήσει βαθιά δυσπιστία και μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις παραμένουν ανεπτυγμένες και στις δύο πλευρές των συνόρων. Αλλά τόσο το Πεκίνο όσο και το Νέο Δελχί γνωρίζουν ότι μια διαρκής αντιπαράθεση θα είχε σημαντικό οικονομικό κόστος. Η σχέση τους είναι επομένως λιγότερο θέμα συμφιλίωσης και περισσότερο ανταγωνιστικής συνύπαρξης: συγκράτηση των εντάσεων, ανάπτυξη του εμπορίου και διατήρηση του δικού της περιθωρίου ελιγμών χωρίς να παραιτείται από τα εθνικά της συμφέροντα.

Μια ετερογενής ομαδοποίηση που αποκαλύπτει τον πολυπολικό κόσμο

Οι BRICS δεν είναι μια στρατιωτική ή πολιτική συμμαχία συγκρίσιμη με το ΝΑΤΟ. Αυτό ακριβώς είναι που τα κάνει μοναδικά. Η διευρυμένη ομάδα αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού και περίπου το 40% της παγκόσμιας οικονομίας όταν μετράται σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης. Τα μέλη του παραμένουν βαθιά διχασμένα σε πολλά θέματα: η Ινδία και η Κίνα μάχονται για επιρροή και εδάφη, το Ιράν και αρκετές μοναρχίες του Κόλπου έχουν περίπλοκες σχέσεις, ενώ η Ρωσία συνεχίζει την αντιπαράθεσή της με τη Δύση στην Ευρώπη. Ωστόσο, αυτά τα κράτη καταφέρνουν να ενωθούν γύρω από έναν κοινό στόχο: να αποκτήσουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην παγκόσμια διακυβέρνηση και να μειώσουν την εξάρτησή τους από θεσμούς και μηχανισμούς που κυριαρχούνται εδώ και καιρό από δυτικές δυνάμεις.

Το Νέο Δελχί επιδιώκει να κατευθύνει τους BRICS σε συγκεκριμένους τομείς: εμπόριο, επενδύσεις, τεχνολογία, αλυσίδες εφοδιασμού, επισιτιστική και ενεργειακή ασφάλεια και μεταρρύθμιση των διεθνών θεσμών. Αυτή η στρατηγική ταιριάζει απόλυτα με το ινδικό δόγμα. Η Ινδία αρνείται να επιλέξει μεταξύ Ουάσιγκτον, Μόσχας ή Πεκίνου και αντ' αυτού προσπαθεί να διατηρήσει τη μέγιστη αυτονομία μεταξύ πολλών κέντρων εξουσίας. Η επιρροή της δεν περιορίζεται πλέον στη Νότια Ασία: επεκτείνεται στους εμπορικούς δρόμους του Ινδικού Ωκεανού, στους διαδρόμους που συνδέουν την Ασία με τη Μέση Ανατολή και στις ολοένα και πιο διαφοροποιημένες ενεργειακές και τεχνολογικές συνεργασίες.

Οι μοναρχίες του Κόλπου ακολούθησαν παρόμοια εξέλιξη. Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ δεν θέλουν πλέον να θεωρούνται αποκλειστικά ως προμηθευτές υδρογονανθράκων που εξαρτώνται από τη δυτική προστασία. Τα κρατικά επενδυτικά ταμεία τους επενδύουν τώρα σε μεγάλο βαθμό σε υποδομές, logistics, τεχνητή νοημοσύνη, νέες τεχνολογίες, βιομηχανία και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Παράλληλα, πολλαπλασιάζουν τις συνεργασίες με την Ουάσιγκτον, το Πεκίνο, το Νέο Δελχί και την Άγκυρα. Αυτή η στρατηγική δεν είναι αυτή μιας αυτόματης μετατόπισης σε ένα αντιδυτικό στρατόπεδο, αλλά αυτή των κρατών που τώρα αρνούνται να εναποθέσουν όλη την ασφάλεια και την ευημερία τους στα χέρια μιας μόνο δύναμης.

«Ο επερχόμενος γεωπολιτικός ανταγωνισμός θα παιχτεί όχι μόνο μέσω συμμαχιών και στρατιωτικής ισχύος, αλλά και μέσω κεφαλαίων, αγορών, αλυσίδων εφοδιασμού, τεχνολογίας και συνδεσιμότητας».

Αυτό είναι ίσως το κύριο μάθημα της συνόδου κορυφής. Η ισχύς δεν μετριέται πλέον αποκλειστικά από τον αριθμό των στρατιωτών, των τανκς ή των πυρηνικών κεφαλών. Εξαρτάται επίσης από την κυριαρχία της τεχνολογίας, τον έλεγχο των αλυσίδων εφοδιασμού, την πρόσβαση σε πρώτες ύλες, την ικανότητα χρηματοδότησης υποδομών και την ικανότητα συναλλαγών χωρίς να εξαρτώνται πλήρως από χρηματοπιστωτικά συστήματα που ελέγχονται από άλλους. Οι BRICS δεν εξαλείφουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών. Αντίθετα, του δίνουν ένα νέο έδαφος: έναν κόσμο όπου κάθε δύναμη επιδιώκει να πολλαπλασιάσει τους εταίρους της για να μην εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από το δυτικό κέντρο που κυριαρχεί στη διεθνή τάξη από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Οι μεσαίες δυνάμεις θέλουν επίσης να ανακτήσουν την κυριαρχία τους

Για τα μεσαίου μεγέθους και μετριοπαθή κράτη, αυτή η ανασύνθεση αντιπροσωπεύει τόσο μια ευκαιρία όσο και έναν κίνδυνο. Ο πολλαπλασιασμός των κέντρων εξουσίας προσφέρει περισσότερες δυνατότητες από ένα σύστημα που κυριαρχείται από ένα μόνο μπλοκ. Το Μπαγκλαντές μπορεί να κεφαλαιοποιήσει την παραγωγική του δύναμη μεταξύ της Νότιας Ασίας και της Νοτιοανατολικής Ασίας. Η Σρι Λάνκα μπορεί να επωφεληθεί από τη θέση της στις μεγάλες ναυτιλιακές οδούς του Ινδικού Ωκεανού. Τα κράτη της Κεντρικής Ασίας μπορούν να πολλαπλασιάσουν τους εμπορικούς τους διαδρόμους προς την Κίνα, τη Ρωσία, την Ινδία, την Τουρκία και τον Κόλπο. Αυτή η διαφοροποίηση θεωρητικά καθιστά δυνατή τη διαπραγμάτευση με πολλούς εταίρους αντί να γίνει ο μόνιμος πελάτης μιας μεμονωμένης μεγάλης δύναμης.

Αλλά η γεωγραφία δεν είναι αρκετή για να παράγει κυριαρχία. Για να μετατρέψει μια στρατηγική θέση σε πραγματική επιρροή, ένα κράτος πρέπει να έχει μια αρκετά σταθερή οικονομία και θεσμούς ικανούς να εγγυηθούν τις δεσμεύσεις του. Το Πακιστάν είναι ένα τέλειο παράδειγμα αυτού. Βρίσκεται στο σταυροδρόμι της Κίνας, της Νότιας Ασίας, της Κεντρικής Ασίας και της Μέσης Ανατολής, ενώ διατηρεί ισχυρές σχέσεις με το Πεκίνο και τις μοναρχίες του Κόλπου. Η πρόσφατη αμυντική συμφωνία της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία της προσφέρει ένα νέο περιφερειακό πλαίσιο συνεργασίας. Αλλά αυτό το γεωπολιτικό πλεονέκτημα θα έχει πλήρη αξία μόνο εάν το Ισλαμαμπάντ καταφέρει να ενισχύσει την οικονομία, τις υποδομές και τη θεσμική αξιοπιστία του.

Το δομικό δίδαγμα της Συνόδου Κορυφής του Νέου Δελχί είναι, επομένως, λιγότερο αυτό της γέννησης ενός νέου μπλοκ και περισσότερο αυτό της σταδιακής κατάργησης ενός μονοπωλίου. Ο ασιατικός εικοστός πρώτος αιώνας πιθανότατα δεν θα οργανωθεί γύρω από μια ενιαία δύναμη ικανή να επιβάλει τους κανόνες της σε όλες τις άλλες μακροπρόθεσμα. Αντίθετα, θα δει τη συνύπαρξη πολλών κέντρων επιρροής που συνδέονται με το εμπόριο, την ενέργεια, την τεχνολογία και τις επενδύσεις, αλλά πάντα με γνώμονα τα δικά τους εθνικά συμφέροντα. Η πραγματική κυριαρχία, σε αυτή τη νέα τάξη πραγμάτων, θα ανήκει σε κράτη ικανά να συναλλάσσονται με όλους, να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από κανέναν και να αρνούνται να υπαγορεύουν την εξωτερική τους πολιτική από ένα ξένο κεφάλαιο. https://geopolitique-profonde.com/

**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων