ΣΚΑΡΑΒΑΙΟΣ !!Τα σκαθάρια ως θρησκευτικά σύμβολα

 

**Φ.Διαβάστε το αρθράκι ως σχετική εισαγωγή για το επόμενο που θα ανεβει αργότερα σήμερα

του Yves Cambefort, (βιβλιογραφία) Παρίσι, Γαλλία

Ο σκαραβαίος συνδέεται γενικά με την αρχαία Αίγυπτο, η οποία πράγματι έκανε αυτό το σκαθάρι το πιο σημαντικό θρησκευτικό τους σύμβολο. Ωστόσο, οι σκαραβαίοι και άλλα σκαθάρια λατρεύονταν με διάφορους τρόπους από την Προϊστορία. Αυτή η εργασία θα δείξει ότι η χρήση των σκαθαριών σκαραβαίων από τους Αιγύπτιους δεν είναι ούτε τυχαία ούτε μοναδική και μόνο το πιο προφανές από τα πολλά παραδείγματα ιερών σκαθαριών σε όλη την ιστορία. ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΣΤΟΝ ΒΟΥΔΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΑΟΪΣΜΟ Είναι γνωστό ότι οι προϊστορικές πεποιθήσεις σχετίζονται με τις πεποιθήσεις των σύγχρονων «πρωτόγονων» πολιτισμών. Το πιο εκπληκτικό είναι ότι αυτές οι πρωτόγονες πεποιθήσεις έχουν συχνά εξελιχθεί σε πιο περίτεχνες. Σαμανισμός

Νεολιθικά Buprestids

Τα λεγόμενα «μενταγιόν» σε σχήμα σκαθαριών είναι γνωστά από την ύστερη παλαιολιθική εποχή (πριν από 10.000 έως 20.000 χρόνια). Πολύ νωρίτερα από τον αιγυπτιακό πολιτισμό, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε την ακριβή σημασία που απέδιδαν αυτοί οι άνθρωποι στα στολίδια του σώματος των σκαθαριών. Κάποια διορατικότητα αποκτάται με την παρατήρηση των συνηθειών που επιδεικνύουν οι «πρωτόγονοι» πολιτισμοί του σήμερα. Εθνοεντομολογικές μελέτες αποκαλύπτουν τη σημασία των σκαθαριών λόγω της σημασίας τους ως πηγής τροφής και της ικανότητάς τους να πετούν. Στους πρωτόγονους και παραδοσιακούς πολιτισμούς, οι σαμάνοι (μάγοι) παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο. Είναι άνθρωποι με δύναμη, που είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν ζητήματα τόσο στον επίγειο όσο και στον ουράνιο κόσμο. Είναι σε θέση να «πετάξουν» στον ουρανό, (σε όνειρα ή έκσταση) και να κατέβουν σε υπόγειες κολάσεις όπου λειτουργούν ως μεσολαβητές μεταξύ των κολασμένων δυνάμεων και των απλών ανθρώπων. Με αυτά τα ταλέντα να χαίρουν μεγάλης εκτίμησης, παρατηρήθηκε ότι τα σκαθάρια πετούν στον ουρανό και βουτούν στο έδαφος. Εκτός από τη γευστικότητά τους, είναι εύλογο να ληφθεί υπόψη η σημασία του συμβολισμού των σκαθαριών στους σαμανικούς πολιτισμούς. Τα ζωηρά χρώματα και τα εντυπωσιακά κέρατά τους βοηθούν στη χρήση τους ως στολίδια. Μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω διευκρίνιση για να απεικονιστούν οι δεσμοί μεταξύ των σαμανιστικών αξιών και της σημασίας των σκαθαριών. Η πλήρης βύθιση στους τρόπους των πρωτόγονων ή παραδοσιακών πολιτισμών αποκαλύπτει την πεποίθηση ότι τίποτα δεν οφείλεται στην τύχη ή στο ατύχημα. Όλα έχουν μια «ιερή» σημασία, όπως απέδειξε ο Mircea Eliade. Η τροφή, ως ουσιαστικό κλειδί για τη ζωή, κληρονομεί τον συμβολισμό της αθανασίας, και επομένως του θείου. Ό,τι μπορεί να φαγωθεί αποκτά θεϊκή χροιά. Ο Γάλλος φιλόσοφος Claude Lévi-Strauss έχει δείξει ότι υπάρχουν ισχυροί συσχετισμοί μεταξύ στολιδιών και φαγητού. Τα στολίδια που χρησιμοποιούνται από τους παραδοσιακούς πολιτισμούς δεν είναι καθαρά για διακοσμητική γοητεία. Διαθέτουν μια ευοίωνη φύση που πιστεύεται ότι αυξάνει τη δύναμη του κομιστή. Ως εκ τούτου, όσο πιο συχνά γίνεται, τα βρώσιμα αντικείμενα χρησιμοποιούνται ως στολίδια, ειδικά εάν έχουν πρόσθετες αισθητικές ιδιότητες και σαμανικό συμβολισμό. Αυτό ισχύει για ορισμένα μεταλλικά ή κερασφόρα σκαθάρια. Τα φωτεινά, μεταλλικά χρώματα προκαλούν εικόνες του ήλιου και του φωτεινού ουρανού. Τα κέρατα συμβολίζουν την άνοδο προς τα πάνω, ειδικά αν οι φορείς τους μπορούν να πετάξουν. Πολλά είδη σκαθαριών έχουν χρησιμοποιηθεί και εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ως τροφή στην Αμερική, την Αυστραλασία, την Ασία και την Αφρική. μερικά τρώγονταν και στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, οι «πρωτόγονες» κοινωνίες έχουν χρησιμοποιήσει λαμπερά έλυτρα των Buprestids ή Rutelids, καθώς και «κέρατα» των Lucanids και των Dynastids. Ο δυτικός πολιτισμός μέσα από τα κοσμήματα Art Nouveau του 1900 ήταν πλούσια στολισμένος με σκαθάρια και άλλα έντομα. Στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, τα περιλαίμια, οι καρφίτσες και τα μενταγιόν αυτιών, χρησιμοποιούσαν σκαθάρια τοποθετημένα σε μπρούτζο. Μέχρι σήμερα, ειδικά στο Μεξικό, ζωντανά δείγματα ορισμένων ειδών σκαθαριών φοριούνται από τις γυναίκες ως καρφίτσες, στερεωμένα με μια μικρή χρυσή ή χάλκινη αλυσίδα. Ο Σκαραβαίος ως Δημιουργός Μεταξύ των σαμανικών κοινωνιών, υπάρχουν μια σειρά από μύθους που συσχετίζουν τη δημιουργία του κόσμου με τα σκαθάρια. Σε ορισμένες ινδιάνικες φυλές από το Chaco (Νότια Αμερική), ένας μεγάλος σκαραβαίος ονόματι Aksak διαμόρφωσε τον άνδρα και τη γυναίκα από πηλό. Έτσι, ο σκαραβαίος, που διαμορφώνει την κοπριά σε μπάλες, αναγνωρίζεται ως αγγειοπλάστης. μια ταύτιση που θα βρούμε ξανά στην Παλαιά Αίγυπτο (παρακάτω). Σε έναν πιο αξιοσημείωτο μύθο, ένα υδρόβιο ζώο βυθίζεται στον πυθμένα του αρχικού υγρού χάους, καταφέρνοντας να αρπάξει και να φέρει πίσω στην επιφάνεια κάποια ποσότητα ύλης για να σχηματίσει τον επίγειο κόσμο. Σε ορισμένα παραδείγματα αυτού του μύθου, ο αρχέγονος δύτης και δημιουργός του κόσμου είναι ένα σκαθάρι. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους προ-Άριους ανθρώπους από την Ινδία και τη Νοτιοανατολική Ασία. Ο μύθος πιθανότατα συνδυάζει δύο διαφορετικά είδη σκαθαριών: έναν Δυτισίδη, του οποίου το όνομα θυμίζει την ικανότητά του να βουτάει (από το ελληνικό dytiscos «δύτης»), και έναν σκαραβαίο, που αρπάζει και σπρώχνει την κοπριά του (φυσικά, στα αρχέγονα νερά, δεν υπήρχε ξηρά για να σπρώξει κανείς την μπάλα του). Ο ουρανός, που αντιπροσωπεύει ένα παρόμοιο συμμετρικό μέσο με το νερό, έχει οδηγήσει σε ποικίλες αντιστροφές των μύθων της δημιουργίας. Μεταξύ των Toba της Σουμάτρας, ένα μεγάλο σκαθάρι φέρνει μια μπάλα ύλης από τον ουρανό για να σχηματίσει τον κόσμο. Αυτό το σκαθάρι θα μπορούσε να είναι σκαραβαίος. (Οι Αιγύπτιοι και οι Έλληνες πίστευαν ότι οι σκαραβαίοι μπορούσαν να πετάξουν ενώ κουβαλούσαν μια μπάλα κοπριάς.) Βουδισμός και Ταοϊσμός Μια πιθανή κληρονομιά του σαμανισμού, γνωρίζουμε μερικά βουδιστικά λειτουργικά στολίδια στολισμένα με φωτεινά σκαθάρια. (ειδικά τα έλυτρα των Βουπρεστίδων) Αυτού του είδους τα στολίδια υπήρχαν στην ηπειρωτική Ασία από τον 6ο αιώνα μ.Χ. Λόγω της ευθραυστότητάς τους, δεν γνωρίζουμε παλαιότερα παραδείγματα, αν και μπορεί να προϋπήρχαν, αφού είναι γνωστοί αιγυπτιακοί παραλληλισμοί: ορισμένα αντικείμενα από τον τάφο του Τουταγχαμών (14ος αιώνας π.Χ.) κοσμούνται με έλυτρα Buprestid. Στην Ασία, το πιο πολύτιμο παράδειγμα που εξακολουθεί να υπάρχει είναι η λειψανοθήκη Tamamushi στο ναό του Horyuji στη Νάρα (Ιαπωνία). Φτιαγμένο για την αυτοκράτειρα Σούικο, η οποία στέφθηκε το 592 μ.Χ., στολίστηκε με 9000 έλυτρα του Buprestid Chrysochroa fulgidissima. Ο Ταοϊσμός είναι μια άλλη ασιατική θρησκεία, ή μάλλον φιλοσοφία. Στόχος του ήταν να φτάσει στην αθανασία, είτε υλική (για το σώμα), είτε πνευματική (για την ψυχή). Φυσικά, η πνευματική αθανασία ήταν πιο πολύτιμη και πιο δύσκολο να επιτευχθεί. Ένα διάσημο κείμενο, «Το μυστικό του χρυσού λουλουδιού», παίρνει τον ιερό σκαραβαίο ως παράδειγμα της «δουλειάς που πρέπει να γίνει» για να φτάσουμε στην πνευματική αθανασία. Ο Ταοϊσμός πιστεύει στις δυνάμεις διαφόρων υλικών «σφαιριδίων» που βοηθούν στην επίτευξη της αθανασίας. Η σφαίρα κοπριάς σκαραβαίος αναγνωρίστηκε ως μία από αυτές τις ουσίες σφαιριδίων. Η προνύμφη και η νύμφη χρησιμοποιήθηκαν επίσης στην ταοϊστική πίστη: Ο σκαραβαίος κυλά το σφαιρίδιο του και η ζωή γεννιέται σε αυτό ως αποτέλεσμα της μη διασκορπισμένης εργασίας πνευματικής συγκέντρωσης. Τώρα, ακόμη και στην κοπριά ένα έμβρυο μπορεί να αναπτυχθεί και να ρίξει τα «γήινα» δέρματά του, γιατί η κατοικία της ουράνιας καρδιάς μας δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει και ένα σώμα, αν συγκεντρώσουμε το πνεύμα μας σε αυτό; Ας παρατηρήσουμε ότι η προνύμφη και η νύμφη του σκαραβαίων έχουν παρατηρηθεί μέσα στην μπάλα. (αν και στην πραγματικότητα δεν αναπτύσσονται στη μπάλα ενώ τυλίγεται, αλλά αργότερα στη φωλιά, όταν η μπάλα έχει διαμορφωθεί σε σχήμα αχλαδιού): θα δούμε ότι έχουν παρατηρηθεί και στην Αίγυπτο. ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ Το Κέπρι και οι πυραμίδες Ο αιγυπτιακός πολιτισμός σχηματίστηκε από τη συνάντηση και τη συγχώνευση περιπλανώμενων, κτηνοφόρων νομάδων, από την προϊστορική πράσινη Σαχάρα, με καθιστικούς αγρότες από την κοιλάδα του Νείλου. Είναι δυνατόν να κάνουμε εικασίες σχετικά με τις πεποιθήσεις αυτών των λαών και να προτείνουμε ότι και οι δύο μοιράζονται σαμανικές ιδεολογίες. Θα είχαν παρατηρήσει μεγάλα φωτεινά μεταλλικά σκαθάρια. Buprestids στις ακακίες και ένας χρυσοπράσινος σκαραβαίος που έκανε μεγάλες μπάλες κοπριάς βοοειδών. Γνωρίζουμε μια σειρά από μενταγιόν από σκληρή πέτρα που χρονολογούνται από την προϊστορική Αίγυπτο και έχουν συχνά τη μορφή σκαθαριών Buprestid. Αν και η προϊστορική Αίγυπτος δεν δείχνει τη χρήση των σκαραβαίων, οι αρχές της 1ης δυναστείας (περίπου 3000 π.Χ.) Ο αιγυπτιακός πολιτισμός παρήγαγε μια μικρή θήκη από αλάβαστρο σε σχήμα σκαραβαίου. Σύμφωνα με τον Βρετανό αιγυπτιολόγο Flinders Petrie, η θήκη σχεδιάστηκε για να στερεωθεί σε ένα κολιέ και μπορεί να είχε κατασκευαστεί για να περιέχει ένα αληθινό σκαθάρι. Στην Αίγυπτο, ο πρωταρχικός συμβολισμός που σχετίζεται με τον σκαραβαίο ήταν ο ηλιακός. Ο πρώτος σκαραβαίος που λατρεύτηκε, ήταν πιθανότατα ο λαμπερός μεταλλικός Kheper aegyptiorum. Ο καθοριστικός συμβολισμός προήλθε από τη συσχέτιση της μπάλας κοπριάς με τον ήλιο: ο σκαραβαίος που κυλούσε την κοπριά του παρείχε μια εξήγηση της κίνησης του ήλιου στον ουρανό. Ωστόσο, αυτή η λύση δεν ήταν ούτε «λογική» (πού είναι ο σκαραβαίος στον ουρανό;) ούτε αποκλειστική: ο αιγυπτιακός πολιτισμός αγκάλιασε τις παλιές και τις νέες πεποιθήσεις του με μια ίση και μη αντικρουόμενη πίστη.

Σκαραβαίος θεός Khepri

Πρωτεύουσα της ηλιακής θρησκείας ήταν η πόλη Ον, την οποία οι Έλληνες ονόμαζαν Ηλιούπολη («Πόλη του Ήλιου»). Πιθανότατα ήταν στο On που ο Khepri, ένας σκαραβαίος θεός του ήλιου, εμφανίστηκε στην προδυναστική εποχή. Το Khepri μπορεί να συνδέθηκε με το λαμπρό Kheper aegyptiorum, (το όνομα του οποίου επινοήθηκε από τον André Janssens, το 1940) ή με το μαύρο Scarabaeus sacer, το οποίο εμφανίστηκε πιο συχνά αργότερα. Σήμερα, μόνο το τελευταίο εμφανίζεται σε αυτήν την περιοχή. Το πρώτο είναι ένα πιο νότιο είδος πιθανώς λόγω σημαντικών κλιματικών αλλαγών από τον αιγυπτιακό πολιτισμό. Το όνομα Khepri (ή Kheperi, ή Khepera) σημαίνει «Το Είναι, Ο Εξέχων». Το όνομα Khepri σχετίζεται με άλλες λέξεις της ίδιας ρίζας, π.χ. kheper «υπάρχω, έρχομαι στην ύπαρξη» και khepru «μεταμορφώσεις, μεταμορφώσεις». Αρχικά, ο Khepri αντιπροσώπευε τον ήλιο από την ανατολή έως τη δύση του ηλίου, αν και τα παλαιότερα κείμενα τον περιγράφουν να δύει στον δυτικό ορίζοντα το σούρουπο. Γρήγορα έχασε κάποια σημασία και περιορίστηκε στον συνειρμικό ρόλο με τον ανατέλλοντα ήλιο, τον οποίο διατήρησε σε ολόκληρο τον αιγυπτιακό πολιτισμό. Παριστάνεται ως άνδρας με σκαραβαίο που καλύπτει ή αντικαθιστά το κεφάλι του (δεξιά). Ο Khepri έχασε τη σχέση του με τον «ετοιμοθάνατο» βραδινό ήλιο, από τον θεό Atum, ο οποίος συχνά απεικονίζεται με κεφάλι κριαριού. Για το λόγο αυτό, ο σκαραβαίος με κεφάλι κριαριού αντιπροσωπεύει τον ήλιο στις διπλές όψεις της ανατολής/δύσης ή της γέννησης/θανάτου. Στον Κέπρι και τον Ατούμ προστίθεται συχνά ο Ρε, «Ο Ήλιος», ο οποίος τους εντάσσει. Κατά τη διάρκεια ολόκληρου του Παλαιού Βασιλείου (περίπου 2650-2200 π.Χ.), και σε μικρότερο βαθμό μέχρι το τέλος του Νέου Βασιλείου (περίπου 1050 π.Χ.), ο Κέπρι διατήρησε διάφορους τίτλους: ο μεγάλος θεός του πρωινού ήλιου. ο αυτοδημιούργητος? ο δημιουργός του σύμπαντος. και ο πατέρας των θεών. Η Μεγάλη Σφίγγα, γνωστή και ως «το μεγάλο άγαλμα του Κέπρι», είναι στραμμένη προς τα ανατολικά για να χαιρετίσει τον ανατέλλοντα ήλιο. Αυτό το άγαλμα βρίσκεται κοντά στις Πυραμίδες της Γκίζας και πιθανότατα κατασκευάστηκε την ίδια εποχή (4η δυναστεία, περίπου 2575-2465 π.Χ.). Το 1987, παρατήρησα, αν η Μεγάλη Σφίγγα αντιπροσωπεύει ένα σκαθάρι κοπριάς [θεό], πρέπει να αναρωτηθούμε αν οι Πυραμίδες αντιπροσωπεύουν κάτι άλλο εκτός από ένα γιγάντιο κοπριά. δηλαδή ένα κοπριά βοοειδών, καθώς τα βοοειδή ήταν πολύ σημαντικά στην αιγυπτιακή θρησκεία. Αν δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για τη σχέση της Σφίγγας με έναν σκαραβαίο, έχουμε μερικά κολοσσιαία αγάλματα αδιαμφισβήτητων σκαραβαίων. Ο όρος κολοσσιαίος είναι σχετικός, αφού τα αγάλματα μόλις ξεπερνούν το ένα μέτρο σε μήκος. Το μεγαλύτερο βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, πιθανότατα φερμένο από την Αλεξάνδρεια. Το πιο διάσημο (αριστερά), είναι κατασκευασμένο από κόκκινο γρανίτη και εξακολουθεί να στέκεται σε ένα βάθρο ύψους δύο μέτρων στην αρχική του θέση στον μεγάλο ναό του Καρνάκ, εμπνέοντας τους τουρίστες να ρίξουν μια δεύτερη ματιά και να ευχηθούν κάποια μέρα να επιστρέψουν. Ίσως αυτή η συνήθεια να είναι τόσο παλιά όσο και ο ίδιος ο κολοσσιαίος σκαραβαίος! Ο σκαραβαίος και η μούμια Η κατανόηση της καθημερινής αναγέννησης του ήλιου ενδιέφερε πάντα τους Αιγύπτιους. Τι συμβαίνει στον ήλιο από τη στιγμή που βυθίζεται στη γη στον δυτικό ορίζοντα, (όπου πεθαίνει και θάβεται) και τη στιγμή που αναδύεται στον ανατολικό ορίζοντα, (όπου αναγεννήθηκε;) Ορισμένες ενδείξεις υποδηλώνουν ότι οι Αιγύπτιοι μελετητές, δηλαδή οι ιερείς, είχαν την ιδέα να εξετάσουν τι συνέβη στην κοπριά του σκαθαριού όταν θάφτηκε κάτω από το έδαφος. Πιθανότατα έκαναν την εντομολογική παρατήρηση των μεταμορφώσεων. προγενέστερα εκείνων του Γάλλου εντομολόγου Jean-Henri Fabre κατά περίπου 5000 χρόνια. Ωστόσο, τα συμπεράσματα των Αιγυπτίων ιερέων ήταν μάλλον διαφορετικά από αυτά του Fabre. Φαίνεται ότι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η μπάλα του σκαραβαίου ήταν κάτι σαν το αυγό του σκαθαριού. Φτιάχνοντας τα αυγά τους από κοπριά, οι σκαραβαίοι δεν χρειάζονταν θηλυκά. Επομένως, ήταν όλοι άνδρες. Παρεμπιπτόντως, ας παρατηρήσουμε εδώ ότι και οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι οι γύπες ήταν όλοι θηλυκά (παρακάτω). Η αιγυπτιακή αντίληψη ήταν ότι οι ηλικιωμένοι αρσενικοί σκαραβαίοι έθαβαν τις μπάλες/αυγά τους στο έδαφος. Στην μπάλα, το σκαθάρι γνώρισε ζωτικές αλλαγές, πέρασε από διάφορα στάδια που μοιάζουν με σκουλήκια (οι προνύμφες), έγινε ένα ακίνητο, νεκρό πτώμα (η νύμφη) και τελικά γεννήθηκε εκ νέου από την μπάλα. Οι Αιγύπτιοι ιερείς πίστευαν ότι αυτό που συνέβη στον ήλιο στο έδαφος δεν ήταν ουσιαστικά διαφορετικό από τις μεταμορφώσεις των σκαραβαίων. Στο τέλος της ημέρας, ο ήλιος μπαίνει στο έδαφος όπως και ο σκαραβαίος και η μπάλα του (ας παρατηρήσουμε εδώ ξανά ότι μόνο ο ήλιος μπορεί να αναπαρασταθεί από τον σκαραβαίο ή/και τη μπάλα του· ένα όραμα μάλλον δύσκολο να πιστέψουν οι σύγχρονοι πολιτισμοί). Ο ήλιος ταξιδεύει υπόγεια από τη δύση προς την ανατολή, υφίσταται μια μυστηριώδη μεταμόρφωση, ή khepru, με αποτέλεσμα την αναγέννηση. Το επόμενο πρωί, ο ήλιος ανατέλλει από το έδαφος αναζωογονημένος, όπως ο θεός σκαραβαίος Khepri. Τώρα, οι Αιγύπτιοι λόγιοι ή ιερείς ανέπτυξαν περαιτέρω τις πεποιθήσεις τους. Εάν ο ταπεινός σκαραβαίος και ο ένδοξος ήλιος μπορούν να ξαναγεννηθούν από το έδαφος, αφού υποστούν θάνατο και υποστούν μυστηριώδεις μεταμορφώσεις, γιατί να μην είναι δυνατό αυτό για τα ανθρώπινα όντα; Παρόλο που οι άνθρωποι δεν είναι τόσο ένδοξοι όσο ο ήλιος, δεν είναι τόσο ταπεινοί όσο ο σκαραβαίος. Η συνταγή για την αναγέννηση, ή την ανάσταση, ήταν τότε να μιμηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο αυτό που συνέβη στον σκαραβαίο ενώ έμπαινε στο έδαφος (γιατί είναι πιο δύσκολο να παρατηρήσει κανείς τι συμβαίνει στον ήλιο). Το πιο κρίσιμο ήταν το τελευταίο στάδιο (η νύμφη) που ενέπνευσε την εφεύρεση της περίπλοκης διαδικασίας της μουμιοποίησης. Κατά πάσα πιθανότητα, η μούμια δεν είναι τίποτα άλλο από την απομίμηση της νύμφης του σκαραβαίου. Μια προσωρινή κατάσταση που προορίζεται να προστατεύσει το νεκρό σώμα και τις μεταμορφώσεις (το khepru) που πρέπει να υπομείνει πριν από την ανάστασή του. Ο ευοίωνος σκαραβαίος

Η πρώτη ώρα του βιβλίου Amduat

Οι Αιγύπτιοι έκαναν διάκριση μεταξύ του «παλιού» σκαραβαίου, που βυθίζεται στο έδαφος, και του «νεαρού» σκαραβαίου, που ανεβαίνει στον ουρανό με, ή μάλλον ως, τον ήλιο. Ο Όσιρις, βασιλιάς/θεός των νεκρών, ταυτίστηκε με τον «παλιό» σκαραβαίο. Ο γιος του Ώρος, ο θεός του γερακιού, ταυτίστηκε κυρίως με τον μεσημεριανό ήλιο, ενώ ο Κέπρι παρέμεινε συνδεδεμένος με τον πρωινό ήλιο. Ωστόσο, σύμφωνα με ένα κείμενο πυραμίδας που είναι χαραγμένο στους εσωτερικούς τοίχους των βασιλικών πυραμίδων κατά την 5η και 6η δυναστεία (περίπου 2465-2150 π.Χ.), τα δύο ζώα συνδυάστηκαν μερικές φορές για να δημιουργήσουν το εκπληκτικό υβρίδιο ενός σώματος σκαραβαίου, με φτερά, πόδια και ουρά γερακιού: Πετάω σαν πουλί και κατεβαίνω σαν σκαθάρι. Πετάω σαν πουλί και κατεβαίνω σαν σκαθάρι στον άδειο θρόνο που είναι στο φλοιό σου, ω Ρε! Από εκείνη τη στιγμή, ο σκαραβαίος έγινε το πιο ισχυρό σύμβολο της νίκης που κερδίζει η ζωή επί του θανάτου. Τα «Νεκρικά Βιβλία» του Νέου Βασιλείου καθαγιάζουν αυτόν τον ρόλο. Ένα απόσπασμα από το πιο σημαντικό από αυτά, το «Βιβλίο του Τι υπάρχει στον Κάτω Κόσμο», ή Amduat, είναι ζωγραφισμένο στον τοίχο του τάφου του Τουταγχαμών, πίσω από το κεφάλι του φαραώ (πάνω δεξιά). Δείχνει την κιβωτό του ήλιου να πλέει σε νυχτερινά νερά. Ο ήλιος αναπαρίσταται ως σκαθάρι, μια υπόσχεση για την αναγέννησή του το επόμενο πρωί, καθώς και για την ανάσταση του νεαρού φαραώ. Αργότερα, όταν η ιδέα εμφανίστηκε σε μια μεταθανάτια απόφαση, ενώπιον του δικαστηρίου του Όσιρι, ο σκαραβαίος είχε έναν νέο ρόλο να παίξει.

Σκαραβαίοι καρδιάς   Αναμνηστικός Σκαραβαίος

Ένας μεγάλος (3-10 εκατοστά) «σκαραβαίος καρδιάς» (δεξιά) κρεμόταν από το λαιμό της μούμιας με χρυσό σύρμα ή αλυσίδα, όχι μόνο ως ένδειξη ανάστασης, αλλά ως συνήγορος για να βοηθήσει τον αποθανόντα να παρουσιάσει την υπεράσπισή του ενώπιον του δικαστηρίου. Αυτοί οι σκαραβαίοι κατασκευάζονταν συχνά με πράσινη πέτρα (βασάλτη, σχιστόλιθο, νεφρίτη κ.λπ.), γιατί το πράσινο ήταν ένα ευοίωνο χρώμα. Στην επίπεδη βάση τους είναι χαραγμένο σε ιερογλυφικά ένα συγκεκριμένο κεφάλαιο από το Βιβλίο των Νεκρών που επικαλείται την «καρδιά της μητέρας [κάποιου]», και αυτή η έκφραση πιθανώς προσδιορίζει τον σκαραβαίο της καρδιάς. Ο σκαραβαίος παρέμεινε ένα αγαπημένο φυλαχτό σε όλη την ιστορία και εκατοντάδες χιλιάδες από αυτές τις μικροσκοπικές φιγούρες έχουν βρεθεί στο αιγυπτιακό έδαφος. Τις περισσότερες φορές, η επίπεδη βάση τους είναι χαραγμένη με μια ευεργετική επιγραφή, η οποία ενισχύει την ευοίωνη δύναμή τους. Η πιο διάσημη από αυτές τις φόρμουλες είναι το «praenomen» του φαραώ Thutmosis III: Men Kheper Re, αν και εξαιρετικά δύσκολο να μεταφραστεί, είναι κάτι που αποκρυπτογραφείται «Ο Ρε μένει και γίνεται, Κρυμμένος και Εκδηλωμένος». Ο συνδυασμός των ιερογλυφικών μπορεί επίσης να διαβαστεί "Amun", όνομα του Μεγάλου Θεού της Θήβας. Σε αυτόν τον συγκεκριμένο τρόπο ανάγνωσης, το ιερογλυφικό του ήλιου διαβαζόταν aten αντί για re, και διατηρήθηκε μόνο το πρώτο γράμμα: A; το ιερογλυφικό men διαβαζόταν Μ, και το ιερογλυφικό του σκαραβαίου διαβαζόταν neter «θεϊκό», αντί για kheper. Έγινε A-M-N, (Amun!) Μερικά από αυτά τα καλά σκαλισμένα φυλαχτά, χρησίμευαν ως σφραγίδες για τη σήμανση ιδιοτήτων. Οι βασιλιάδες και οι απλοί άνθρωποι χρησιμοποιούσαν τέτοιους μικρούς σκαραβαίους εξίσου. Οι πλούσιοι τα είχαν τοποθετήσει σε χρυσά δαχτυλίδια, ενώ οι φτωχοί απλώς τα έδεναν σε ένα σχοινί. Εκτός από τις μικρές σφραγίδες σκαραβαίους, γνωρίζουμε πολύ μεγαλύτερους (5-12 εκατοστά) σκαραβαίους που κατασκευάστηκαν για τους βασιλιάδες. Οι πιο γνωστές είναι αυτές του Αμένοφι Γ ́ (1391-1353 π.Χ.), οι οποίες έχουν εκδοθεί για να τιμήσουν σημαντικά γεγονότα της βασιλείας του, π.χ. τον γάμο του με τη βασίλισσα Tiye. Ο Πτα και ο Νιθ Πτα ήταν θεός της Μέμφιδας, της παλιάς πρωτεύουσας όπου στέφονταν οι Φαραώ. Αρχικά ήταν θεός της γης: ta ήταν η αιγυπτιακή λέξη για τη «γη». Ο Πτα ήταν επίσης θεϊκός τεχνίτης. Αυτοί οι δύο χαρακτήρες του επέτρεψαν να του αποδοθεί η μοντελοποίηση του άνδρα και της γυναίκας από πηλό, καθώς ο σκαραβαίος ήταν μοντελιστής κοπριάς. Το ιερογλυφικό του σκαραβαίου, εκτός από το kheper και το neter, θα μπορούσε επίσης να διαβαστεί ως «γη» ή «Ptah». Στην ύστερη περίοδο της Αιγύπτου, ο Πτα συχνά παριστάνεται ως ο παλαιότερος Κέπρι, φορώντας στο κεφάλι του τον σκαραβαίο που έγραψε το όνομά του. Ως εκ τούτου, ο σκαραβαίος ήταν μια άλλη αναπαράσταση του Πτα, όπως και ο Πτα που συγχέεται με τον Όσιρι - θεό των νεκρών εκείνη την εποχή. Την ίδια ύστερη περίοδο, η πρωτεύουσα εγκαταστάθηκε ξανά στη Μέμφιδα και ο Πτα ανέκτησε την αρχαία υπεροχή του έναντι του Άμμωνα από τη Θήβα. Η θεά της Σάις (μια πόλη κοντά στη Μέμφιδα), που ονομαζόταν Νηίθ, ήταν μια πολύ παλιά, μισοξεχασμένη θεότητα, η οποία επίσης ανέκτησε τη σημασία της και συνδέθηκε με τον Πτα. Στην πρώιμη αιγυπτιακή περίοδο, το συμβολικό ζώο της ήταν ένα σκαθάρι, πιθανώς το Elaterid, Lanelater notodonta. Στη συνέχεια, το συγκεκριμένο σκαθάρι ξεχάστηκε και μπερδεύτηκε με τον σκαραβαίο, που θεωρούνταν αρσενικό. Ως εκ τούτου, το σκαθάρι δεν ήταν πλέον κατάλληλο σύμβολο για μια θεά και αντικαταστάθηκε από τον γύπα, αφού, για σκοτεινούς λόγους, όλοι οι γύπες φημίζονταν ότι ήταν θηλυκοί. Την εποχή που ο Πτα και ο Νηίθ συνδέονταν ως το Μεγάλο Θεϊκό Ζευγάρι, οι Αιγύπτιοι ιερείς και γραφείς απολάμβαναν πολλά προφορικά και γραπτά λογοπαίγνια. Θυμήθηκαν ότι ένα άλλο όνομα του Ptah ήταν Ten (ο οποίος ήταν στην πραγματικότητα ένας άλλος παλιός θεός της γης, ο οποίος επίσης μπερδεύτηκε με τον Phah- οι ύστερες αιγυπτιακές πεποιθήσεις έγιναν εξαιρετικά περίπλοκες). Το όνομα Ten ήταν σημαντικό, καθώς ήταν συμμετρικό του Neith (Net): T-N και N-T. Οι γραφείς αυτής της εποχής έγραψαν το όνομα του Πτα (= Δέκα) με τα ιερογλυφικά του σκαραβαίου (Τ) και του γύπα (Ν), και το όνομα της Νηίθ με τα ιερογλυφικά του γύπα (Ν) συν του σκαραβαίου (Τ). Στο απόγειο του αιγυπτιακού πολιτισμού (4ος αιώνας μ.Χ.), κάποιος Ωραπόλλωνας έγραψε μια πραγματεία για τα ιερογλυφικά, της οποίας έχουμε μια ελληνική έκδοση. Σε αυτό, εξέθεσε αυτό το ιερό γραπτό λογοπαίγνιο. Περιέγραψε επίσης τον σκαραβαίο ως «μονογενή» και η ελληνική λέξη είναι η ίδια που χρησιμοποιείται από τον Ιωάννη (3:16) αναφερόμενος στον Χριστό (παρακάτω). ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΊΟΙ Παλαιά Ευρώπη Στη Μινωική Κρήτη, οι χωρικοί χρησιμοποιούσαν κερασφόρους «σκαραβαίους» ακατέργαστα διαμορφωμένους σε πηλό, πιθανώς σε τελετουργίες γονιμότητας (δεξιά). Εκτός από αυτά τα μοντέλα, ο ρόλος του σκαραβαίου δεν είναι προφανής στον αρχαϊκό και κλασικό ελληνικό πολιτισμό. Κατά την ύστερη αιγυπτιακή περίοδο, οι νάνοι ήταν αφοσιωμένοι στο Ptah (με το όνομα "pataeci") και πολλοί από αυτούς φορούσαν σκαραβαίο στο κεφάλι τους. Πιθανώς για αυτόν τον λόγο, ο σκαραβαίος απέκτησε τη φήμη μεταξύ των Ελλήνων ως βασιλιάς των Πυγμαίων, αν και οι ίδιοι οι Πυγμαίοι αντιπροσώπευαν τους νεκρούς. Επιπλέον, μπορούμε να βρούμε στοιχεία ότι οι σκαραβαίοι με την ευρεία έννοια (ο ιερός σκαραβαίος και το ελάφι σκαθάρι ήταν λίγο πολύ μπερδεμένοι) ήταν σημαντικοί στις τελετές μύησης των πολεμιστών (πιθανώς λόγω του γεγονότος ότι οι πολεμιστές φέρνουν το θάνατο). Ως αποτέλεσμα, ο σκαραβαίος αφιερώθηκε στον Δία, στον ίδιο βαθμό με τον αετό. Στην πραγματικότητα, και τα δύο ζώα φαίνονται εναλλάξιμα ως αγαπημένα του Βασιλιά των θεών. Ο μύθος του Αισώπου, «Ο αετός και ο σκαραβαίος», είναι μια μαρτυρία της κοσμικής διαμάχης μεταξύ του σκαραβαίου και του αετού, ή μάλλον μεταξύ των υποστηρικτών τους. Σε αυτόν τον μύθο, ο σκαραβαίος κερδίζει, αλλά ιστορικά, ο αετός κέρδισε τη νίκη επί του σκαραβαίου και παρέμεινε το έμβλημα του Δία, κουβαλώντας τον κεραυνό του. Ο μύθος μπορεί επίσης να είναι μια ανάμνηση της ύστερης αιγυπτιακής περιόδου, όταν ο σκαραβαίος και ο γύπας (δεν υπάρχουν αετοί στην Αίγυπτο) ενώθηκαν για να γράψουν τα ονόματα των Μεγάλων Θεών Τ-Ν και Ν-Τ (παραπάνω). Εν τω μεταξύ, ο σκαραβαίος έγινε αντικείμενο χλευασμού και αστείων, με πιο διάσημο από αυτά την αριστοφάνη κωμωδία «Ειρήνη», όπου ένας χωρικός πετάει μέχρι τον Όλυμπο καβάλα σε έναν κολοσσιαίο σκαραβαίο, του οποίου οι κοπροφάγοι συνήθειες επιμένουν. Παρά αυτούς τους ασήμαντους τρόπους, ο σκαραβαίος διατηρεί τη θεϊκή του φύση, η οποία του επιτρέπει να φτάσει στο θρόνο του Δία. Μια άλλη ένδειξη της σημασίας του θα μπορούσε να είναι το όνομα «σκαραβαίος» (ελληνικά: κάνθαρος) του ποτηριού του Διονύσου, όπου σερβίρεται αγνό κρασί για να προσφέρει ιερή μέθη. Ο Διόνυσος φαίνεται να σχετίζεται με τον Όσιρι, ο οποίος λέγεται ότι εισήγαγε το κρασί στην Αίγυπτο. Ως ιερή έκσταση, η μέθη σχετίζεται με τις σαμανικές δυνάμεις που ενώνουν τον ουρανό, τη γη και τον κάτω κόσμο. Ο Διόνυσος είχε επίσης στενές σχέσεις με τον Ήφαιστο, ο οποίος ήταν θεός της φωτιάς. Δεδομένου ότι το κρασί «καίγεται» ή τουλάχιστον θερμαίνεται όπως η φωτιά, ο Ήφαιστος συχνά παρουσιάζεται ως μεθυσμένος. Ο Ήφαιστος μπερδεύτηκε από τους Έλληνες με τον ύστερο αιγυπτιακό θεό σκαραβαίο, τον Πτα. Στη Γερμανία, η ιδιότητα του κεραυνού ανήκε στον θεό Thor (ή Donar), ο οποίος ήταν δεύτερος μόνο μετά τον Odhin. Το ελάφι-σκαθάρι ήταν αφιερωμένο στον Θορ και φημιζόταν ότι έφερε όχι μόνο αστραπές και βροντές, αλλά και φωτιά, με τη μορφή χόβολης. Ο Θορ φημολογείται ότι έβαζε φωτιά σε αχυρένια σπίτια, επομένως πολλά ονόματα που σχετίζονται με τη φωτιά και τον κεραυνό εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται συχνά στη Γερμανία. Ινδία και Ιράν Μαζί με την έλλειψη αναφορών στον αρχαίο σκαραβαίο στην Ευρώπη, είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν τέτοιες αναφορές στην Άρια Ασία (για τη σαμανική Ασία, βλ. παραπάνω). Στην καλύτερη περίπτωση μπορούμε να αναφερθούμε στο ινδικό Gandharvas, ένα κατώτερο τζίνι που σχετίζεται με το ιερό ποτό Soma. Ο Γκαντάρβας είναι κοντά στην ελληνική λέξη κάνθαρος, (για τον σκαραβαίο και το κύπελλο του Διονύσου) και το Σώμα μπορεί να σχετίζεται με το κρασί. Ο Γάλλος μυθολόγος Georges Dumézil έχει συγκρίνει το όνομα Gandharvas με αυτά των κενταύρων, το οποίο είναι επίσης κοντά στον κάνθαρο. Οι Κένταυροι και οι Γκαντάρβα φαίνονται λίγο πολύ ισοδύναμοι. δευτερεύουσες θεότητες που σχετίζονται με την ιερή μέθη, και πιθανώς και οι δύο σαμανικής καταγωγής. Στο προ-Ζωροαστρικό Ιράν, ο Haoma έπαιζε το ρόλο του Indian Soma και τοπικά ισοδύναμα του Gandharvas υπήρχαν με το όνομα Gandarevas. ΙΟΥΔΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Σημιτικοί λαοί και η Βίβλος Ο αιγυπτιακός πολιτισμός άσκησε την επιρροή του σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Οι Φοίνικες ήταν ιδιαίτερα δεκτικοί στον πολιτισμό και υιοθέτησαν τον σκαραβαίο ως ευοίωνα φυλαχτά. Ωστόσο, μαζί με τις άλλες θεότητες τους, το φανταζόντουσαν με τέσσερα φτερά, έναν χαρακτήρα που δεν βρέθηκε ποτέ ανάμεσα στους αληθινούς Αιγύπτιους σκαραβαίους. Για τους δυτικούς Φοίνικες, ή Καρχηδόνιους, οι σκαραβαίοι ήταν ακόμη πιο σημαντικοί, καθώς βρίσκονταν σε όλους τους τάφους. Όταν οι αιγυπτιακοί σκαραβαίοι ήταν διαθέσιμοι, εισήχθησαν σε μεγάλους αριθμούς στην Καρχηδόνα και τις αποικίες της. Αργότερα κατασκευάστηκαν επί τόπου σκαραβαίοι. Ορισμένα μέρη φημίζονταν για τη συγκεκριμένη βιομηχανία, π.χ. η Σαρδηνία. Είναι πιθανώς από τη Σαρδηνία που η συνήθεια να σκαλίζουν αμουλώδεις και διακοσμητικούς σκαραβαίους πέρασε στην Ετρουρία και αργότερα στη Ρώμη, όπου έχασαν τη συμβολική τους σημασία. Επιστρέφοντας στο Ισραήλ, η λέξη «σκαραβαίος» δεν εμφανίζεται στην Εβραϊκή Βίβλο. Οι Εβραίοι συγγραφείς μάλλον δεν ήθελαν να θυμηθούν τον μισητό εχθρό μέσω αυτού του αιγυπτιακού εμβληματικού χαρακτήρα. Ωστόσο, στην ελληνική μετάφραση της Βίβλου (που ονομάζεται Μετάφραση των Εβδομήκοντα), η λέξη «σκαθάρι» εμφανίζεται μία φορά (Αββακούμ 2:11): Επειδή, ο λίθος θα φωνάξει από το τείχος, και το σκαθάρι από τα ξύλα θα του απαντήσει. Χριστιανοί συγγραφείς Το απόσπασμα του Αββακούμ δεν θα είχε παρατεθεί εδώ εκτός από τη χρήση που έκανε ο Άγιος Αμβρόσιος των Μεδιολάνων. Σε πέντε περιπτώσεις, αυτός ο Πατέρας της Εκκλησίας αναφέρθηκε στο κείμενο και συνέκρινε τον Ιησού Χριστό με τον σκαραβαίο του Αββακούμ. Άλλοι χριστιανοί συγγραφείς (Άγιος Αυγουστίνος, Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας κ.λπ.) έκαναν ισοδύναμες ή παρόμοιες συγκρίσεις. Αυτές είναι οι πιο προφανείς μαρτυρίες μιας πιθανής επιρροής της αιγυπτιακής θρησκείας στον Χριστιανισμό. Μπορεί επίσης να επηρεάστηκαν από (ή να είχαν επηρεάσει) κάποιες ύστερες αιγυπτιακές πεποιθήσεις, π.χ. που αναφέρονται από τον Ωραπόλλωνα (παραπάνω), ο οποίος περιέγραψε τον σκαραβαίο ως «μονογενή», με τις ίδιες ελληνικές λέξεις (μονογενής) που χρησιμοποιούνται από το Ιωάννης 3:16 που αναφέρεται στον Χριστό και επαναλαμβάνονται από άλλους χριστιανούς συγγραφείς. Σύγχρονη Ευρώπη

Ελάφι Σκαθάρι

Στη Γερμανία, όπου η λατρεία του σκαραβαίου, με τη μορφή του σκαθαριού ελαφιού, έχει επιμείνει περισσότερο, η εξίσωση σκαραβαίος = Χριστός ήταν ευρέως αποδεκτή. Ο κατεξοχήν Γερμανός καλλιτέχνης, Άλμπρεχτ Ντύρερ, συνέδεσε το ελάφι με τον Χριστό σε διάφορους πίνακες και δημιούργησε μια διάσημη ακουαρέλα του εντόμου. Ο Ιησουίτης Αθανάσιος Κίρχερ (1602-1680) δεν δίστασε να θυμηθεί την ταύτιση σκαραβαίος = Χριστός, αναφερόμενος τόσο στον Άγιο Αμβρόσιο όσο και στον Ψαλμό 22:6: «Αλλά εγώ είμαι σκουλήκι, και όχι άνθρωπος», εδάφιο που έχει αναφερθεί στον Χριστό, και όπου (όπως λέει ο Kircher), «μερικοί διαβάζουν σκαραβαίο αντί για σκουλήκι». Προχώρησε παραπέρα για να συνδυάσει τη χριστιανική πίστη με την Αλχημεία: γι' αυτόν, ο σκαραβαίος ήταν η πρώτη ύλη του Μεγάλου Έργου. Αυτή την ιδέα συμμερίζονταν ορισμένοι αλχημιστές, π.χ. ο Michael Maier (1566-1622), ο οποίος εξήγησε στα γραπτά του ότι η λεγόμενη «φιλοσοφική πέτρα», προϊόν του Μεγάλου Έργου, δεν ήταν τίποτα άλλο από τον Χριστό, που αναστήθηκε από τους νεκρούς. Μια υπόσχεση ανάστασης για όλους τους ανθρώπους. Ίσως οι σκαραβαίοι και άλλα σκαθάρια που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται περιστασιακά ως στολίδια (όπως στα κοσμήματα Art Nouveau που αναφέρθηκαν παραπάνω) είναι τα απόλυτα απομεινάρια αυτών των παλαιών θρησκειών, οι οποίες μπορούν να εντοπιστούν στους Αιγύπτιους και τους Παλαιολιθικούς σαμάνους. https://culturalentomology.com