Tο τριήμερο του Λαζάρου και των Βαϊων, ενταγμένο στον κύκλο των ανοιξιάτικων εορταστικών εκδηλώσεων, παράλληλα προς τον θρησκευτικό χαρακτήρα του αγγέλματος της Ανάστασεως του Χριστού, περιλαμβάνει νεκρολατρικά και γονιμικά έθιμα, αγερμικά τραγούδια παιδιών, κυρίως κοριτσιών αλλά και ενηλίκων γυναικών, που περιέφεραν ομοίωμα νεκρού, χτυπώντας ρυθμικά κουδούνια και τραγουδώντας το τραγούδι του Λαζάρου και συγκέντρωναν κυρίως αβγά για το Πάσχα.
Αλλού κορίτσια με στολισμένα καλαθάκια ή ομοίωμα του Λαζάρου γυρνούν και λένε το Λάζαρο και οι νοικοκυρές τα φιλοδωρούν με αβγά. Στην Κύπρο γίνεται αναπαράσταση της νεκρανάστασης του Λαζάρου, ενώ στην περιοχή της Κοζάνης νέες κοπέλες, στολισμένες με λουλούδια, οι Λαζαρίνες, χορεύουν τελετουργικά και τραγουδούν ανοιξιάτικα τραγούδια. Το τραγούδι του Λαζάρου προετοιμάζει για το Πάθος του Χριστού και την Κάθοδο στον Αδη αλλά και την εκ νεκρών Ανάσταση. Οι Λαζαρίνες, γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι κρατώντας στα χέρια ένα ομοίωμα του Λαζάρου, φτιαγμένο από τον κόπανο, που πλένουν τα ρούχα, ντυμένο με πολύχρωμα πανιά, σα να κρατούν μωρό φασκιωμένο, ή τη ρόκα ή καλάμια ή και μια κούκλα στολισμένη με πολύχρωμα λουλούδια, κορδέλλες και παρδαλά πανιά. Στη Σκύρο αντί για όλα αυτά παίρνουν τη σιδεροχουλιάρα (=κουτάλα τρυπητή) και βάζουν μαργαρίτες σε κάθε τρύπα. Στη μέση βάζουν ένα γαρυφαλλάκι κόκκινο και φτιάχνουν ένα πρόσωπο. Δένουν ένα ξύλο σταυρωτό πάνω στην κουτάλα, σαν χέρια και φορούν ένα πουκαμισάκι. Κάνουν το Λάζαρο. Γυρίζουν τα σπίτια και συγκεντρώνουν λεφτά, αβγά, ό,τι έχουν. Αλλού αντί για κόπανο έχουν ένα καλαθάκι στολισμένο με λουλούδια. Στην Κρήτη κάνουν ένα σταυρό με καλάμια και τον στολίζουν με κολαϊνες από λεμονανθούς και κόκκινα λουλούδια.
Στην Κύπρο αντί για ομοίωμα ένα παιδί παρίστανε τον Λάζαρο, ντυμένο με λουλούδια. Γυρνούσαν από σπίτι σε σπίτι, ο Λάζαρος έπεφτε κάτω και παρίστανε τον νεκρό και κάποιο από τα παιδιά φώναζε: «Λάζαρε, δεύρο έξω!» Τότε πετιόταν επάνω. Ανάλογα έθιμα νεκρανάστασης συνηθίζονταν στον ελληνικό χώρο κατά τη διάρκεια της άνοιξης (Ζαφείρης στην Ήπειρο, Φουσκοδέντρι στην ορεινή Κορινθία, Μάηδες στο Πήλιο κ.ά.).
Στην Ήπειρο (Σούλι, Πωγώνι, Αργυρόκαστρο κ.α.), όπως περιγράφεται στο περιοδικό Μπουκέτο του 1929, τα τραγούδια του Λαζάρου συνοδεύονται από κυπριά (είδος μεγάλων κουδουνιών), κρεμασμένα σε μια σανίδα, την οποία κινούν τα παιδιά ρυθμικά, σα να κοσκινίζουν αλεύρι. Για κάθε τραγούδι και εγκώμιο για τους ενοίκους του σπιτιού, που θα πουν τα παιδιά, θα πάρουν κι ένα αβγό.
Η καλή υποδοχή των παιδιών για να τραγουδήσουν τον Λάζαρο ήταν περίπου υποχρεωτική και αντίθετη συμπεριφορά είχε ως επακόλουθο το αντίστοιχο δίστιχο:
Στο σπίτι όπου κάθεσαι, κούκκος να μη λαλήσει
Μήτε ποτές αβγό να δεις κι η κότα σ’ να ψοφήσει.
Ή όπως στην Ικαρία:
Λάζαρος στην πόρτα σου / Να ψοφήσει η κότα σου.
Και τ’ αβγά τηγανητά / στην ψυχή σου κολλητά.
Αντί για την ευχή: Λάζαρος στην πόρτα σου / να γεννάει η κότα σου.
Το Σάββατο του Λαζάρου στολίζουν την εκκλησία με δάφνες, βάγια και κλαδιά ελιάς τα οποία μεταφέρουν τα νεαρά αγόρια. Στο Πήλιο οι νύφες της χρονιάς φτιάχνουν μπουκετάκια με κεντημένα βάγια (δάφνες) και λουλούδια δεμένα με κορδέλλες και τα πηγαίνουν σ’ ένα πανέρι στην εκκλησία την Κυριακή των Βαϊων. Μετά τη λειτουργία τα μοιράζουν στους συγγενείς και τους φίλους. Παλιότερα έγραφαν και τα ονόματα κάθε οικογένειας στο μπουκετάκι. Στην Κύπρο πηγαίνουν στην εκκλησία ολόκληρη ελιά. Από αυτή κόβουν και μοιράζουν κλωνάρια, τα οποία τοποθετούν στο εικονοστάσι. https://kentrolaografias.gr/
ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΛΑΖΑΡΑΚΙΑ
Για την ψυχή του Λαζάρου οι γυναίκες ζυμώνουν, ανήμερα το πρωί του Σαββάτου, ειδικά κουλουράκια που ονομάζονται «Λαζαράκια», «Λαζάρηδες» ή «Λαζαρούδια». «Λαζαράκια για τον Λάζαρο αν δεν πλάσεις, ψωμί δεν θα χορτάσεις», συνήθιζαν να λένε παλαιότερα, αφού σύμφωνα με την παράδοση, ο αναστημένος φίλος του Χριστού είχε παραγγείλει: «Όποιος ζυμώσει και δε με πλάσει, το φαρμάκι μου να πάρει …».
Στα «Λαζαράκια» δίνουν σχήμα ανθρώπου σπαργανωμένου, όπως ακριβώς παριστάνεται ο Λάζαρος στις εικόνες. Όσα παιδιά έχει η οικογένεια τόσους «Λαζάρηδες» πλάθουν και στη θέση των ματιών βάζουν δυο γαρίφαλα. Ιδιαίτερα οι αρραβωνιασμένες κοπέλες έφτιαχναν ένα Λαζαράκι σε μέγεθος μικρού παιδιού, γεμισμένο με χίλια δυο καλούδια και κεντημένο σχεδόν σαν τις κουλούρες του γάμου και το έστελναν στον γαμπρό. Τα Λαζαρούδια πολλές νοικοκυρές τα γέμιζαν με αλεσμένα καρύδια, αμύγδαλα, σύκα, σταφίδες, μέλι, πρόσθεταν πολλά μυρωδικά και τα παιδιά ξετρελλαίνονταν να τα τρώνε ζεστά! Ιδού και η παραδοσιακή συνταγή για πεντανόστιμα Λαζαράκια:
Και του χρόνου https://kimintenia.com/
ΝΤΟΥΓΚΙΝ--ΣΑΒΒΑΤΟ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ
Καλό Σάββατο του Λαζάρου, Ορθόδοξοι Χριστιανοί!
Σήμερα, παραμονή της εορτής της Εισόδου του Κυρίου στα Ιεροσόλυμα, την Κυριακή των Βαΐων, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την Ανάσταση του Λαζάρου από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ένα γεγονός που έλαβε χώρα λίγο πριν από τα Πάθη του Κυρίου, τον θάνατό Του στον Σταυρό και την Ανάστασή Του.
Αξίζει να διαβάσετε το πλήρες κείμενο της αφήγησης του Ευαγγελίου αυτού του γεγονότος, αλλά εδώ θα το συνοψίσω.
Ο Λάζαρος, για τον οποίο και τις αδελφές του λέγεται: «Ο Ιησούς αγάπησε τη Μάρθα και την αδελφή της και τον Λάζαρο», αρρωσταίνει και οι αδελφές στέλνουν στον Ιησού να έρθει και να τον θεραπεύσει, όπως έκανε με πολλούς. Αλλά ο Κύριος διστάζει, και ενώ περπατάει, ο Λάζαρος πεθαίνει. Όταν έρχεται στο χωριό του Λαζάρου και των αδελφών του, και οι δύο αδελφές με τη σειρά τους Του απευθύνονται με τα λόγια: «Κύριε! Αν ήσουν εδώ, ο αδελφός μου δεν θα είχε πεθάνει». Βλέποντας το κλάμα της δεύτερης αδελφής, της Μαρίας, ο Ιησούς Χριστός εκδηλώνει ανθρώπινες ιδιότητες: «Όταν ο Ιησούς είδε αυτήν να κλαίει και τους Ιουδαίους που ήρθαν μαζί της να κλαίνε, λυπήθηκε ο ίδιος στο πνεύμα και αγανάκτησε και είπε: «Πού τον έβαλες; Του είπαν: Κύριε! Πήγαινε να δεις. Ο Ιησούς έχυσε δάκρυα». Και όταν ήρθε στο μνήμα και απαίτησε να το ανοίξουν, «Φώναξε με δυνατή φωνή, Λάζαρε! Φύγε». Και ανταποκρινόμενος στο κάλεσμα του Θεού, «ο νεκρός βγήκε, τυλιγμένος χειροπόδαρα με νεκρικά σάβανα, και το πρόσωπό του ήταν δεμένο με μαντήλι».
Σε ένα από τα κύρια λειτουργικά κείμενα, το τροπάριο, του σήμερα (και της αυριανής εορτής) λέγεται ως εξής: «Βεβαιώνοντάς [μας] πριν από τα παθήματά Σου ότι θα γίνει γενική ανάσταση, ανέστησες τον Λάζαρο, Χριστέ Θεέ, από τους νεκρούς».
Η απλούστερη κατανόηση αυτής της δήλωσης είναι ότι η ανάσταση του Λαζάρου είναι ένα είδος προάγγελου, ένα προοίμιο για την ανάσταση όλων. Αφού ο Χριστός ανέστησε τον Λάζαρο, σημαίνει ότι είναι ελεύθερος να αναστήσει τους πάντες.
Ωστόσο, τα σημερινά λειτουργικά κείμενα μας αποκαλύπτουν μια βαθύτερη κατανόηση του πώς ο Χριστός, μέσω της ανάστασης του Λαζάρου, μας διαβεβαιώνει για την παγκόσμια ανάσταση (παραθέτω αυτά τα κείμενα σε ρωσική μετάφραση).
«Έχοντας χύσει δάκρυα ως άνθρωπος, Εσύ, ο Ελεήμων, ανέστησες ως Θεός αυτόν που ήταν στον τάφο. Και ο Λάζαρος, ελευθερωμένος από την κόλαση, φώναξε: «Ευλογημένος είσαι, Κύριε Θεέ, για πάντα!»
«Περπατάς, κλαις και μιλάς, ω Σωτήρα μου, δείχνοντας την ανθρώπινη δράση Σου. αλλά αποκαλύπτοντας το θείο, εξυψώνεις τον Λάζαρο».
«Αληθινά ντυμένος από την Παρθένο με ανθρώπινη φύση, Χριστέ, ρώτησες, επιθυμώντας να μάθεις τον τόπο της ταφής του Λαζάρου, ως Άνθρωπος, ως Θεός, χωρίς να μένεις στην άγνοια, για το πού βρισκόταν».
«Ανάσταση και ζωή για τους ανθρώπους, Εσύ, Χριστέ, φάνηκες μπροστά στον τάφο του Λαζάρου, βεβαιώνοντάς μας για τις δύο φύσεις Σου, Μακρόθυμε, ότι Εσύ, Θεέ και Άνθρωπος, εκπορεύτηκες από την Αγνή Παρθένο. Γιατί ως θνητός ρώτησες: «Πού είναι θαμμένος;» Και πώς ο Θεός ανέστησε τον τεσσάρων ημερών άνδρα με μια ζωογόνο χειρονομία».
Είμαστε πεπεισμένοι για τη μελλοντική ανάσταση όλων μας από τους νεκρούς από το γεγονός ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός έχει αποκαλύψει τη Θεανθρώπινη φύση Του. «Φανερώνοντας τις δύο ενέργειές Σου, έδειξες, ω Σωτήρα, τη δυαδικότητα των φύσεων σε Σένα: γιατί είσαι Θεός και Άνθρωπος». Έδειξε ότι σ' Αυτόν η Θεότητα και η Ανθρωπότητα είναι ασυγχώνευτες και αμετάβλητες, διατηρούν τις ιδιότητές τους, αλλά είναι και αδιαχώριστες και αχώριστες, ανήκουν στον Ένα Θεάνθρωπο.
Επομένως, ο Χριστός ως άνθρωπος θα πεθάνει, και όπως ο Θεός δεν μπορεί να πεθάνει, και ο θάνατος δεν θα Τον κρατήσει. Και θα αναστηθεί στην Ανθρώπινη Φύση Του, γιατί η Θεότητά Του δεν θα μπορέσει να κρατήσει την κόλαση.
Και μετά από Αυτόν, σε ενότητα μαζί Του στην ανθρωπότητα, βρίσκουμε επίσης την ευκαιρία να αναστηθούμε. Αν Τον ακολουθήσουμε.
Αυτό είναι ένα από τα κύρια Μυστήρια και τις κύριες Αλήθειες του Χριστιανισμού, που ανήκει μόνο στον Χριστιανισμό και ομολογείται μόνο από τον Χριστιανισμό.
Ας επιβεβαιωθούμε σε αυτό.
Εικόνα: 15ος αιώνας (βλ. πηγή και περιγραφή)
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου