«Το στρατιωτικό Δόγμα του Ιράν δεν έχει σχεδιαστεί για τη νίκη. Σχεδιάστηκε για να κάνει την ήττα αδύνατη». Αυτό επισημαίνει στην ενδιαφέρουσα προσέγγισή του περί του πολέμου που μαίνεται στη Μέση Ανατολή ο αναλυτής επί θεμάτων μεγάλων ασφαλιστηρίων σε συνθήκες πολέμου, και ειδικότερα στα δεξαμενόπλοια, Shanaka Anslem Perera.
Ο ίδιος θεωρεί ότι η χώρα ακολουθεί το μοντέλο ενός «αποκεντρωμένου» στρατού, ο οποίος μπορεί να πολεμήσει ακόμα και με σοβαρές απώλειες στην ηγεσία του, όπως σήμερα το Ιράν, μετά τα πλήγματα που δέχτηκε η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του. Ουσιαστικά, περιγράφει έναν στρατό που διεξάγει «αντάρτικο», αλλά με πυραύλους, υλοποιώντας επιχειρησιακά σχέδια που έχουν καταρτιστεί πριν από τον πόλεμο, για αυτόν τον πόλεμο. Για την αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Ως εκ τούτου, στην ανάλυσή του για τους μεγάλους κινδύνους που ενέχει ο πόλεμος για τις ασφαλιστικές εταιρείες – κολοσσούς, αλλά και για την τροφοδοσία παγκοσμίως με ενεργειακούς πόρους από τις χώρες του Περσικού, εκτιμά ότι έως τώρα ο ιρανικός στρατός έχει δείξει αποτελεσματικότητα – για τα μέτρα των δυνατοτήτων του – και στοχοπροσήλωση στα πλήγματά του, πολλά εκ των οποίων είναι εμφανώς επιλεκτικά (π.χ. βάσεις των ΗΠΑ, κ.λ.π.).
Αρα, αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο μιας όχι και τόσο σύντομης σύγκρουσης, υπό προϋποθέσεις βέβαια. Εστιάζει, επίσης, τόσο στη διεθνή αγορά Ενέργειας και τις παρενέργειες που μπορεί να υπάρξουν από μια παρατεταμένη σύγκρουση, όσο και στο μείζον πρόβλημα της προμήθειας επιπλέον οπλικών συστημάτων και των πυραύλων τους για την αναχαίτιση των ιρανικών πυραύλων και drones. Ως γνωστόν, ήδη διαπιστώνεται έλλειψη πυρομαχικών για τα αντιαεροπορικά – αντιπυραυλικά συστήματα των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στη Μέση Ανατολή, όπως και αυτών καθαυτών οπλικών συστημάτων αναχαίτισης.
Ο σημερινός πόλεμος στη Μ. Ανατολή, όπως και αυτός που συνεχίζεται στην Ουκρανία, δείχνουν ότι επιβάλλεται σε πολλές περιπτώσεις η αναθεώρηση στρατιωτικών Δογμάτων και τακτικών πολέμου. Δείχνει, επίσης, ότι χώρες λιγότερο ισχυρές στρατιωτικά μπορούν να αντισταθούν «αξιοπρεπώς» σε υπέρτερες δυνάμεις, επιτυγχάνοντας – ως έναν βαθμό - πολιτικούς, οικονομικούς και στρατιωτικούς στόχους «ασύμμετρα» μεγαλύτερους από τη δύναμη των αντιπάλων τους. Στοιχεία που είναι σκόπιμο να επεξεργαστούν και μικρές χώρες, όπως η Ελλάδα.
Το Δόγμα της Αποκεντρωμένης Άμυνας
Βέβαια, πολλά από όσα λέγει ο Shanaka Anslem Perera, εγείρουν ισχυρά αντεπιχειρήματα. Ωστόσο, ο τρόπος που προσεγγίζει τον πόλεμο παρουσιάζει ενδιαφέρον. Ο ίδιος, στο κείμενό του στα social media, ανάμεσα στα αλλά, αναφέρει για τον πόλεμο κατά του Ιράν και τις έως τώρα τακτικές που ακολουθεί: «Το Ιράν δεν βρίσκεται σε αποστολή αυτοκτονίας. Είναι στον αυτόματο πιλότο. Και κανείς στην Τεχεράνη δεν μπορεί να πάρει τα χειριστήρια».
Ο λόγος, κατά τον ίδιον, είναι ότι «οι επιθέσεις ΗΠΑ – Ισραήλ, στις 28η Φεβρουαρίου 2026, με στόχο τον «αποκεφαλισμό» της ιρανικής ηγεσίας ήταν τακτικά επιτυχημένες, αλλά προκάλεσαν ένα στρατηγικό παράδοξο. Όταν ο Αλί Χαμενεΐ (σ.σ. θρησκευτικός ηγέτης της χώρας) σκοτώθηκε κατά την έναρξη της επιχείρησης «Επική Οργή» (Epic Fury), το Σώμα των «Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης» (Islamic Revolutionary Guard Corps – IRGC) ενεργοποίησε αμέσως το προσχεδιασμένο Δόγμα της Αποκεντρωμένης Άμυνας. Ενα σχέδιο που αναπτύχθηκε σε διάστημα δύο δεκαετιών από τον Τζαφάρι.
»Το 2003, ως υποστράτηγος, είδε τις ΗΠΑ να αποκεφαλίζουν τη δομή της ηγεσίας του Σαντάμ Χουσεΐν, στο Ιράκ, μέσα σε τρεις εβδομάδες (σ.σ. ακόμα δεν έχουν περάσει 3 εβδομάδες στο Ιράν). Ξόδεψε τα επόμενα τέσσερα χρόνια στο Κέντρο Στρατηγικών Μελετών του Σώματος των «Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης», σχεδιάζοντας τη νέα στρατιωτική αρχιτεκτονική που δεν θα μπορούσε ποτέ να αποκεφαλιστεί. Τον Σεπτέμβριο του 2007, τοποθετήθηκε διοικητής των «Φρουρών της Επανάστασης» και αμέσως προέβη σε αναδιάρθρωση ολόκληρου του στρατού του Ιράν.
»Βάσει των προβλέψεων του νέου στρατιωτικού Δόγματος, το IRGC χωρίστηκε σε 31 αυτόνομες επαρχιακές Διοικήσεις. Μία για καθεμία από τις 30 επαρχίες του Ιράν συν την Τεχεράνη. Καθεμία με ανεξάρτητο αρχηγείο, διοίκηση και έλεγχο, οπλοστάσια πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, στολίσκους σκαφών άμεσης επέμβασης, ενσωματωμένες πολιτοφυλακές Basij (σ.σ. παραστρατωτικοί σχηματισμοί), εξουσίες για εκτοξεύσεις που έχουν παραχωρηθεί από πριν, αποθηκευμένα πυρομαχικά και σφραγισμένες εντολές έκτακτης ανάγκης. Οι επαρχιακοί διοικητές δεν χρειάζεται να βρίσκονται σε διαρκή επικοινωνία με την Τεχεράνη. Εκτελούν τα - από πριν καθορισμένα - πρωτόκολλα αντιποίνων που έχουν σχεδιαστεί για να λειτουργούν απουσία κεντρικής ηγεσίας. Ο υπουργός Εξωτερικών, Αραγτσί δήλωσε ότι το Δόγμα “μας επιτρέπει να αποφασίσουμε πότε και πώς θα τελειώσει ο πόλεμος”».
Το «αντάρτικο» σε αυτόματο πιλότο
Το Δόγμα, εξηγεί, «χτίστηκε στη βάση ενός σεναρίου: τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη. Αυτό συνέβη στις 28 Φεβρουαρίου 2026. Το Δόγμα ενεργοποιήθηκε μέσα σε λίγες ώρες. Έκτοτε λειτουργεί. Το ερώτημα που κανείς δεν έχει θέσει, είναι εάν κάποιος μέσα στην Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να το απενεργοποιήσει. Όχι. Και αυτό έχει να κάνει με το Σύνταγμα του Ιράν. Το άρθρο 110 του Συντάγματος του Ιράν του 1979 δίδει την αποκλειστική εξουσία της διοίκησης όλων των Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΔ) στον Ανώτατο Ηγέτη. Αυτός και μόνο είναι ο αρχιστράτηγος. Αυτός και μόνο διορίζει και απολύει την στρατιωτική ηγεσία. Κανένας άλλος θεσμός, ούτε ο πρόεδρος, ούτε το Κοινοβούλιο, ούτε το Συμβούλιο των Φρουρών της επανάστασης, ούτε η δικαστική εξουσία, διαθέτουν τη συνταγματική εξουσία να διατάζουν τις ΕΔ ή να ανακαλούν τις οδηγίες του Ανώτατου Ηγέτη.
»Ο Αλί Χαμενεΐ είχε εκδώσει τις διαταγές. Ομως είναι νεκρός. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ορίστηκε διάδοχός του στις 8 Μαρτίου. Δεν έχει μιλήσει ακόμα. Δεν έχει εμφανιστεί. Δεν έχει βγάλει καμία εντολή. Τραυματίστηκε σε αεροπορική επιδρομή και δεν έχει απευθυνθεί ποτέ του στο έθνος. Κοντολογίς, ο μόνος που έχει τη συνταγματική εξουσία και θα μπορούσε να παρακάμψει τις 31 αυτόνομες Διοικήσεις, βρίσκεται σε ένα γραφείο που έχει εγκατασταθεί ένας άνθρωπος, ο οποίος μπορεί και να μην είναι σε θέση να την ασκήσει.
»Ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου του Ιράν, Γκαλιμπάφ, ο οποίος έχει απορρίψει την ιδέα της εκεχειρίας, ακόμα και να μην την απέρριπτε, δεν έχει την εξουσία να δώσει διαταγές στο Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης να σταματήσουν. Ο πρόεδρος της χώρας, Πεζεσκιάν, μπορεί να εκδίδει ανακοινώσεις και να κάνει δηλώσεις, αλλά δεν μπορεί να σταματήσει έναν επαρχιακό διοικητή, για παράδειγμα στο Μπούσερ, που εκτοξεύει πυραύλους σε δεξαμενόπλοια. Ακόμα και το Συμβούλιο των Φρουρών δεν μπορεί να ανακαλέσει τις εντολές που δόθηκαν από έναν νεκρό αρχιστράτηγο, οι οποίες παραμένουν νομικά δεσμευτικές μέχρι να τις ανακαλέσει ρητά ένας ζωντανός αρχιστράτηγος. Εως τώρα, κανένας ζωντανός δεν το έχει κάνει.
»Οι 31 Διοικήσεις υπακούουν σε αυτό το σχέδιο. Οι τελευταίες εντολές ανέφεραν: πολεμήστε ανεξάρτητα, με ό,τι έχετε, για όσο χρειαστεί, χωρίς να περιμένετε οδηγίες που μπορεί να μην έρθουν ποτέ. Αυτές οι διαταγές είχαν δοθεί ακριβώς για εφαρμόζονταν ακόμα και στην περίπτωση του θανάτου αυτού που τις εξέδωσε. Αυτός ήταν ο στόχος της εικοσαετούς δουλειάς του Τζαφάρι».
Ετσι, συμπεραίνει ο Shanaka Anslem Perera, «σήμερα στο Ιράν, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι μπορεί να σταματήσει αυτούς τους 31 ανεξάρτητους παράγοντες. Από διπλωματικής απόψεως, κανένας αξιωματούχος δεν μπορεί να δεσμευτεί για κάτι που δεν ελέγχει. Από στρατιωτικής πλευράς, δεν υπάρχει κανένα ενιαίο αρχηγείο, του οποίου η καταστροφή τερματίζει τον πόλεμο. Οι διεθνείς αγορές, που κινούνται με βάση την πιθανότητα ότι και οι 31 Διοικήσεις θα υπακούσουν σε οποιαδήποτε συμφωνία κλειστεί σε κεντρικό επίπεδο (σ.σ. π.χ. κατάπαυσης του πυρός), μάλλον βαδίζουν στα τυφλά. Τα κράτη του Κόλπου, καθένα από αυτά αντιμετωπίζει επιθέσεις από τοπικά κέντρα, τοπικές Διοικήσεις, με drones, πυραύλους, κ.ο.κ., χωρίς κεντρικό συντονισμό. Τίποτα δεν έχει αλλάξει, ακριβώς επειδή οι συνταγματικοί μηχανισμοί που θα μπορούσαν να επιβάλουν συμμόρφωση, λειτουργικά δεν υπάρχουν».
Και καταλήγει: «Το Δόγμα δεν έχει σχεδιαστεί για τη νίκη. Σχεδιάστηκε για να κάνει την ήττα αδύνατη. Ο Τζαφάρι μελέτησε πώς πεθαίνουν οι στρατοί που βρίσκονται κάτω από κεντρική διοίκηση. Κατασκεύασε, λοιπόν, έναν διαφορετικό στρατό. Τώρα, η μηχανή δουλεύει χωρίς πιλότο. Ο πιλότος είναι νεκρός. Και το ιρανικό Σύνταγμα γράφει ότι μόνο ο πιλότος είναι αυτός που θα μπορούσε να την απενεργοποιήσει».
SOS για συστήματα αναχαίτισης ιρανικών πυραύλων
Μεγάλης σημασίας για την έκβαση του πολέμου, αλλά και για τον χρόνο που θα διαρκέσει, αποτελεί η ομαλή τροφοδοσία σε οπλικά συστήματα και πυρομαχικά για τις δυνάμεις των ΗΠΑ. Ομως, κατά τον Shanaka Anslem Perera, ο οποίος σημειωτέον προσεγγίζει τον πόλεμο από τη σκοπιά του αναλυτή σε θέματα ασφαλιστικού ρίσκου για τα δεξαμενόπλοια και αγοράς Ενέργειας, «η αριθμητική των αντιαεροπορικών – αντιπυραυλικών συστημάτων ενισχύει τις απόψεις περί ανάγκης του χρονικού περιορισμού της στρατιωτικής επιχείρησης».
Το 2026, αναφέρει χαρακτηριστικά, «μπήκε, με τις ΗΠΑ να διαθέτουν περίπου 534 πυραύλους THAAD και 414 πυραύλους SM-3. Κατά τον «πόλεμο των Δώδεκα Ημερών» (σ.σ. πόλεμος Ισραήλ – Ιράν), τον Ιούνιο του 2025, ξοδεύτηκαν περί τους 150 πυραύλους THAAD. Δηλάδή περίπου το 25% με 30% του παγκόσμιου αποθέματος, σε λιγότερο από δύο εβδομάδες. Στην τωρινή επιχείρηση, Epic Fury, έχουν εκτοξευθεί επιπλέον περίπου 40 THAAD, 90 Patriot και πάνω από 180 πυραύλους από πλωτά μέσα, στις πρώτες εννέα ημέρες της (σ.σ. ο συντάκτης του κειμένου το έγραψε στις 9 Μαρτίου). Η τρέχουσα παραγωγή των THAAD ανέρχεται σε περίπου οκτώ τον μήνα. Η συμφωνία της Lockheed Martin, τον Ιανουάριο του 2026, για τετραπλασιασμό της παραγωγής σε 400 ετησίως, απαιτεί επτά χρόνια για να υλοποιηθεί. Οι νέοι πύραυλοι δεν θα δοθούν μαζικά πριν από το 2028, το νωρίτερο.
»Το Ιράν μπήκε στον πόλεμο με περίπου 2.500 βαλλιστικούς πυραύλους και δυναμικότητα παραγωγής 50 με 300 το μήνα. Εκτός αυτού, η ασυμμετρία κόστους επιδεινώνει το πρόβλημα. Η κατασκευή ενός μη επανδρωμένου αεροσκάφους Shahed-136 κοστίζει 20.000 έως 50.000 δολάρια. Ενας πύραυλος αναχαίτισης κοστίζει 4 εκατομμύρια δολάρια. Ενας THAAD 12,7 εκ. δολάρια. Επιπλέον, οι επιτυχημένες επιθέσεις του Ιράν στο ραντάρ AN/TPY-2 στην αεροπορική βάση Muwaffaq Salti στην Ιορδανία και σε θέσεις ραντάρ στα Εμιράτα και το Κατάρ περιορίζουν περαιτέρω τις δυνατότητες αναχαιτίσεων». Οπως αναφέρει ο ίδιος, το think tank, Stimson Center, εκτιμά ότι «η εξάντληση των πυραύλων θα φτάσει σε κρίσιμα επίπεδα μετά από τέσσερις - πέντε εβδομάδες συνεχών επιχειρήσεων υψηλής έντασης. Αρα, πρέπει να επιτευχθούν οι στόχοι της προτού τα αποθέματα πυραύλων αναχαίτισης φτάσουν στα όριά τους.
»Στις εκτιμήσεις αυτές, πάντως, πρέπει να συνυπολογιστεί και ο στόχος των συζητούμενων επίγειων επιχειρήσεων. Ο Τραμπ ζητάει άνευ όρων παράδοση. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε στο NBC στις 8 Μαρτίου: «Δεν ζητάμε κατάπαυση του πυρός. Εκτός αν πετύχουμε ένα οριστικό τέλος στον πόλεμο, νομίζω ότι πρέπει να συνεχίσουμε να πολεμάμε». Ο Αλί Λαριτζανί (σ.σ. επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν και πρόσωπο με σημαντικό ρόλο στη σημερινή πολιτική σκηνή της χώρας) δήλωσε ότι το Ιράν «δεν θα διαπραγματευτεί με τις ΗΠΑ». Στις ΗΠΑ, το Πεντάγωνο φέρεται να προετοιμάζει ένα συμπληρωματικό αίτημα για 50 δισεκατομμύρια δολάρια».
Ασφαλιστικές εταιρείες – αγορά Ενέργειας σε εκνευρισμό
Κρίσιμης σημασίας τόσο για τη διεθνή αγορά Ενέργειας και τις τιμές, όσο και για τις εταιρείες – κολοσσούς που ασφαλίζουν καράβια, είναι τα Στενά του Ορμούζ. Οπως γράφει ο Shanaka Anslem Perera, «πρόκειται για έναν διάδρομο 21 μιλίων μέσω του οποίου διακινούνται καθημερινώς 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και το 20% της παγκόσμιας μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου.
»Πλέον, η κυκλοφορία εκεί έχει καταρρεύσει. Από τον ημερήσιο μέσο όρο 138 διελεύσεων πλοίων, σε λιγότερες από οκτώ. Μέχρι τις 7 Μαρτίου, η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων είχε μειωθεί στο μηδέν. Τριακόσια πετρελαιοφόρα παρέμεναν αγκυροβολημένα στον Κόλπο του Ομάν. Χίλια εμπορικά πλοία, των οποίων η αξία υπολογίζεται στα 25 δισεκατομμύρια δολάρια, παγιδεύτηκαν στον Περσικό Κόλπο».
Λίγες ημέρες αφότου ξεκίνησε η επιχείρηση, «Epic Fury» (28 Φεβρουαρίου), «στις 2 Μαρτίου, οι Φρουροί της Επανάστασης κήρυξαν τα Στενά του Ορμούζ κλειστά για πλοία από τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τους Δυτικούς συμμάχους τους. Οι ασφαλιστικές εταιρείες χαρακτήρισαν αμέσως τον Κόλπο ως ζώνη συσσώρευσης μη ασφαλίσιμων. Το πρόβλημα δεν ήταν μόνον ότι η πιθανότητα απωλειών ήταν αυξημένη. Ηταν ότι επρόκειτο για πολύ μεγάλο αριθμό πλοίων.
»Μόνο η απώλεια ενός VLCC (Very Large Crude Carriers - Πολύ Μεγάλα Δεξαμενόπλοια Αργού)εύκολα μπορεί να ξεπεράσει αποζημιώσεις ύψους 150 εκ. δολαρίων για το σκάφος και 100 εκατομμύρια για το φορτίο. Χώρια η περιβαλλοντική ρύπανση. Έναντι ενός συνολικού αριθμού ασφαλίστρων που εγγράφει 1 δισεκατομμύριο δολάρια ετησίως, και μόνο μια μεγάλη απαίτηση για αποζημίωση θα έβαζε σε κίνδυνο όλα τα έσοδα της παγκόσμιας ασφαλιστικής αγοράς κινδύνου από πολέμους».
Οπως αναφέρει ο αναλυτής, η αγορά θεωρεί ότι το πρόβλημα του πολέμου «θα επιλυθεί εντός εβδομάδων, αλλά προβλέπει ότι θα χρειαστεί χρόνος τουλάχιστον έξι μηνών – πιθανότατα 12 έως 18 μηνών – προτού επιστρέψει η εμπορική εμπιστοσύνη στα Στενά του Ορμούζ σε κανονικούς ρυθμούς».
Ιστορικά, όμως, προσθέτει, «πρέπει να ληφθεί υπόψιν το προηγούμενο της Ερυθράς Θάλασσας, οπότε τα ασφάλιστρα (σ.σ. για τα πλοία μεταφορών) αυξήθηκαν στο εικοσαπλάσιο, εξαιτίας των επιθέσεων των Χούθι από την Υεμένη. Αυτό έδειξε ότι τα εκεί Στενά δεν επέστρεψαν στην αρχική τους κατάσταση τους επόμενους 26 μήνες. Ερώτημα επίσης είναι εάν η σημερινή αυτοσυγκράτηση των Χούθι θα συνεχιστεί. Παρά τις οδηγίες των Φρουρών της Επανάστασης για επιθέσεις και τα καλέσματά τους για αλληλεγγύη στο Ιράν, οι Χούθι δεν έχουν εξαπολύσει καμία επιβεβαιωμένη επίθεση από την έναρξη του πολέμου. Η εμπλοκή τους θα είχε ως αποτέλεσμα να κλείσει, εκτός από τα Στενά του Ορμούζ, το Μπαμπ αλ-Μαντάμπ (Bab al-Mandab), μετατρέποντας την κατάσταση, από σοβαρή σε καταστροφική».
Μια αραβική ματιά
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των Αράβων αναλυτών, Amjad Taha και Abdullah Sawalha, οι οποίοι μίλησαν στο Sky News Arabia, η ιρανική στρατηγική συνδυάζει τακτική ευελιξία, ιδεολογική επιμονή, χρήση πληρεξουσίων σχηματισμών και αξιοποίηση της διαπραγμάτευσης ως μέσου επιβίωσης και ανασύνταξης. Η διαχείριση της κρίσης από την Τεχεράνη ερμηνεύεται ως συνδυασμός αντοχής, προσαρμοστικότητας και επιλεκτικής αποκλιμάκωσης, εφόσον αυτή εξυπηρετεί τον μακροπρόθεσμο στόχο διατήρησης του καθεστώτος.
Κεντρικό κλειδί της ιρανικής συμπεριφοράς είναι η έννοια της «ηρωικής ευελιξίας», δηλαδή η επιλογή προσωρινής τακτικής υποχώρησης όταν οι συσχετισμοί ισχύος το επιβάλλουν, χωρίς εγκατάλειψη των στρατηγικών επιδιώξεων. Υπό αυτή την έννοια, η υποχώρηση δεν εκλαμβάνεται ως ήττα, αλλά ως μέσον για να κερδηθεί χρόνος, απορρόφησης πίεσης και προετοιμασίας της επόμενης φάσης αντιπαράθεσης.
Εκτιμούν πως, παρότι ο τερματισμός της σύγκρουσης αποτελεί επιθυμητό στόχο, οι παρούσες συνθήκες δεν ευνοούν ακόμη ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Αυτό οφείλεται αφενός στην εσωτερική απορρύθμιση του ιρανικού συστήματος λήψης αποφάσεων και αφετέρου στο γεγονός ότι οι στρατιωτικοί στόχοι των αντιπάλων της Τεχεράνης δεν θεωρείται ότι έχουν επιτευχθεί πλήρως.
Θεωρούν ότι Ιράν εμφανίζει πλέον στοιχεία μετάβασης από ένα συγκροτημένο κράτος σε μια πιο αποσπασματική και «παρακρατική» δομή εξουσίας. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται στην άποψη ότι οι θεσμικές και διοικητικές λειτουργίες αποδυναμώνονται, ενώ ενισχύεται η λογική δικτύων, παραστρατιωτικών μηχανισμών και ασύμμετρων μεθόδων δράσης. https://neostrategy.gr/
**Τό ιστολόγιο δέν συμφωνει απαραίτητα με τις απόψεις των αρθρογράφων
