ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΣΕΛΙΔΑ ΑΝΑΡΤΩΝΤΑΙ ΑΠΟΨΕΙς ΓΝΩΣΤΩΝ ΚΑΙ ΑΓΝΩΣΤΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ ΟΙ ΔΙΚΕΣ ΣΑΣ,ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΠΟΙΚΙΛΑ ΘΕΜΑΤΑ..ΟΛΕΣ ΟΙ ΑΠΟΨΕΙς,ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΑΥΤΕΣ ΜΕ ΤΙς ΟΠΟΙΕΣ ΔΕΝ ΣΥΝΤΑΣΣΟΜΑΙ Η ΙΔΙΑ..ΑΛΛΩΣΤΕ ΕΔΩ ΑΠΟΦΕΥΓΩ-ΠΛΗΝ ΕΛΑΧΙΣΤΩΝ ΕΞΑΙΡΕΣΕΩΝ ,ΟΤΑΝ ΚΡΙΝΩ ΣΚΟΠΙΜΟ-ΝΑ ΕΚΘΕΤΩ ΤΙΣ ΔΙΚΕΣ ΜΟΥ ΘΕΣΕΙΣ...



Τρίτη, 30 Ιουλίου 2013

ΜΟΝΟΜΑΧΙΕΣ!!![Γίνονταν καί στην Ελλάδα και μάλιστα μεταξυ πολιτικών]



Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης
          
Το εκλιπόν έθιμο των μονομαχιών, έγινε αιτία να χυθεί άδικα πολύ αίμα στη χώρας μας, χωρίς φυσικά να αποδίδεται Δικαιοσύνη. Στο έθιμο αυτό, κατά τον 19ο και στις αρχές του 20ου αιώνα, ενέδωσαν και πολλοί πολιτικοί άνδρες, με τραγικά επακόλουθα. Μια τέτοια δραματική μονομαχία, θα θυμηθούμε σήμερα εδώ.                                                                                                                                                                                                                               
Ο Σπυρίδων Στάης, υπήρξε ένας λαμπρός πολιτικός, που όμως η ιστορία του κηλιδώθηκε από τη δολοφονία σε μια μονομαχία, του βουλευτή Αλέξανδρου Χατζηπέτρου.
 

Ο Σπυρίδων Στάης

     Το δραματικό αυτό γεγονός συνέβη στις 18 Ιουνίου 1904. Ο Στάης ήταν τότε για δεύτερη θητεία,  υπουργός Παιδείας στην κυβέρνηση του Γεωργίου Θεοτόκη.

Τα Κύθηρα, τον εξέλεγαν βουλευτή από το 1892, όταν μετά από 18 χρόνια εγκατέλειψε τη Μέση Εκπαίδευση, όπου δίδασκε ως μαθηματικός. Ανέλαβε για πρώτη φορά το υπουργείο Παιδείας το Μάιο του 1900 και για δεύτερη φορά το 1903.

          Η μονομαχία, άρχισε από μια φραστική επίθεση στη Βουλή, του βουλευτή Τρικάλων Αλέξανδρου Χατζηπέτρου, γιατί δεν έγινε καθηγητής της Ανατομίας ο φίλος του Μελισσηνός.

Οξύθυμος και ο Στάης απάντησε σκληρά και τα πράγματα κατά τα έθιμα της εποχής, οδήγησαν σε μονομαχία, παρά τις προσπάθειες του πρωθυπουργού Γεώργιου Θεοτόκη να συμβιβάσει τα πράγματα.

          Η μονομαχία τους, έγινε με πιστόλια στις 5 το απόγευμα στους Τράχωνες, όπου πήγαν με άμαξες. Ο Στάης έμπειρος και δεινός σκοπευτής βρήκε με την πρώτη, στην καρδιά το Χατζηπέτρο και τον άφησε άπνου. Τα ραβδωτά πιστόλια που χρησιμοποιήθηκαν στην μονομαχία εκείνη, ανήκαν στον Αλέξανδρο Ρώμα.

          Μετά το θάνατο του Χατζηπέτρου εκδηλώθηκε μεγάλη κοινωνική δυσαρέσκεια για το βάρβαρο έθιμο. Ο Στάης υπέβαλε παραίτηση και στη θέση του διορίσθηκε υπουργός Παιδείας ο Κωνσταντίνος Λομβάρδος.



       Ο «Νουμάς» στις 27 Ιουνίου 1904 εξαπέλυσε δριμεία επίθεση κατά του μονομάχου υπουργού, γράφοντας:
          «Με τέτοιους υπουργούς και με τέτοια- ας το πούμε και αυτό- κοινωνία, μπορεί ο κάθε Στάης να σκοτώνει όσους βαστάει η ψυχή του, αφού είναι βέβαιος πως δεν θα πάθει τίποτα ούτε ποινικώς ούτε κομματικώς».

          Και είχε δίκιο ο «Νουμάς» αφού ο Στάης δεν τιμωρήθηκε λόγω ασυλίας στα κατοπινά χρόνια, επανεξελέγη αρκετές φορές βουλευτής και έγινε ξανά υπουργός το 1908 και το 1921. Αποσύρθηκε από την πολιτική το 1922 μετά την Επανάσταση των Πλαστήρα- Γονατά.

Το θύμα Αλέξανδρος Χατζηπέτρος
Σκληρή ήταν και η επίθεση της «Ακρόπολης» του Βλάση Γαβριηλίδη, που στο κύριο άρθρο της στις 19 Ιουλίου 1904, έγραψε:
         
«Ο βασιλεύς έπρεπε να πάρει το μαστίγιον, εάν ήτο βασιλεύς τηρητής του Συντάγματος και των νόμων, εις χείρας του και να είπη εις τοιούτους συμβούλους του Στέμματος οίτινες παραβιάζουν αυτούς τους νόμους, μονομαχούν και σκοτώνουν ανθρώπους: -Είσθε κύριοι δια τας φυλακάς και όχι δια θέσιν υπουργών».
         
Αντίθετα ο συνήθως καυστικός Γεώργιος Σουρής, αντιμετώπισε με συγκατάβαση το Στάη γράφοντας στο «Ρωμηό» στις 26 Ιουνίου 1904:

«Χύνω δάκρυα μαζί σας μπρος στου θύματος το μνήμα,
όμως κλαίω και το Στάη, δεύτερον της μοίρας θύμα.
Κλαίει κι ο φονεύς εκείνος
Τον νεκρό τον δυστυχή
Και δεινός σπαράζει θρήνος
Κάθε πέτρινη ψυχή».

Άλλες "κοινοβουλευτικές" μονομαχίες εκείνη την εποχή στην Ελλάδα

          Δυόμισι μήνες πριν στις 4 Φεβρουαρίου 1904, είχε προηγηθεί μια άλλη μονομαχία, του υπουργού Στρατιωτικών Κωνσταντίνου Σμολένσκη με το βουλευτή Ιωάννη Λιμπρίτη. Αιτία μια πολιτική αψιμαχία τους στη Βουλή. Η μονομαχία έγινε στο Μπραχάμι, αλλά δεν είχε αιματηρό αποτέλεσμα. Αστόχησαν αμφότεροι.
          Στην ελληνική κοινοβουλευτική ιστορία έχει καταγραφεί και η μονομαχία του πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Κωνσταντόπουλου το 1893 εναντίον του αρχηγού κόμματος Δημητρίου Ράλλη, στο Γουδί. Η μονομαχία αυτή είχε σαν αφετηρία μια πολιτική αντιδικία των δύο, αλλά ευτυχώς δεν είχε θύματα… Γιατί όταν δόθηκε από τους μάρτυρες το σύνθημα και πυροβόλησαν… μπαμ ηκούσθη στον αέρα, πλην τα βόλια πήγαν πέρα!!!


          Μια μονομαχία στο ενεργητικό του είχε και ο κατοπινός πρωθυπουργός Στέφανος Δραγούμης, που μονομάχησε ως νεαρός λοχαγός της Εθνοφρουράς με τον συνάδελφό του επίσης λοχαγό Αλέξανδρο Πετσάλη. Η μονομαχία αυτή είχε λήξει με ελαφρούς τραυματισμούς.

          Τελικά κάτω από την κοινωνική κατακραυγή, οι μονομαχίες απαγορεύθηκαν με σκληρές ποινές, αλλά ποια ήταν η έκπληξη; Το Μάρτιο του 1922 ο βουλευτής Αγαμέμνων Σλήμαν με πρότασή του ζητούσε να καταργηθεί ο νόμος… που κατάργησε τη μονομαχία!!!  Αυτή η πρόταση όμως, όπως ήταν φυσικό, δεν πέρασε…
          Είχε χυθεί άδικα, πολύ αίμα στην Ελλάδα, από τις βάρβαρες μονομαχίες.



Οι Μονομαχίες


Η διαδεδομένη πρακτική των δυτικών κοινωνιών από τον 17ο έως και τον 20ό αιώνα δεν χρειάζεται συστάσεις: η μονομαχία ήταν ο συναινετικός και θανάσιμος αγώνας μεταξύ δύο προσώπων, με τα ίδια φονικά εργαλεία και με ρητούς κανονισμούς που οι δυο τους συμφωνούσαν, και λάμβανε χώρα για θέματα τιμής, παρουσία πάντα αξιόπιστων μαρτύρων.

 Ήταν η πρόθεση του «εύθικτου» να αποκαταστήσει την κηλιδωμένη τιμή του που καλούσε σε μονομαχία τον άνθρωπο που τον είχε βλάψει ηθικά (ή/και ουσιαστικά), με τον σκοπό της διαδικασίας να μην είναι τόσο ο θάνατος του αντιπάλου όσο η ικανοποίηση του εγωισμού του, για την οποία ήταν διατεθειμένος να ρισκάρει τη ζωή του. Οι μονομαχίες γίνονταν με διαφόρων ειδών σπαθιά ενώ από τον 18ο αιώνα και έκτοτε συνήθως με πιστόλια, την ίδια στιγμή που αργότερα αναπτύχθηκαν ειδικά όπλα μονομαχίας για τους ευκατάστατους ευγενείς.

Ο προσβεβλημένος απαιτούσε «ικανοποίηση» από τον αντίπαλό του μέσω μιας προσβλητικής χειρονομίας, συνήθως πετώντας το γάντι του μπροστά στα πόδια του, πρακτική από την οποία προέκυψε και η περίφημη φράση...



Πηγή: sitalkisking.blogspot.gr


Δευτέρα, 29 Ιουλίου 2013

Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΟΥ ΛΑΙΚΙΣΜΟΥ

Δεν είναι εύκολο να ορίσουμε τον λαϊκισμό. Η δυσκολία πηγάζει από το γεγονός ότι ο λαϊκισμός δεν είναι μια πολιτική ιδεολογία με προσδιορισμένα τα βασικά της γνωρίσματα, όπως είναι λ.χ. ο σοσιαλισμός ή ο φιλελευθερισμός. Είναι αντίθετα μια έννοια που παραπέμπει σε πολλαπλά και διαφορετικά φαινόμενα, τα οποία μπορεί να ανιχνευτούν τόσο στη Δεξιά όσο και στην Αριστερά. Υπάρχουν ωστόσο και ορισμένα κοινά γνωρίσματα στη θεωρία και την πράξη των λαϊκιστικών κομμάτων και κινημάτων. Το βιβλίο του Γάλλου φιλοσόφου και ιστορικού των ιδεών Πιερ-Αντρέ Ταγκιέφ μάς βοηθάει να κατανοήσουμε τόσο την ενότητα όσο και την πολυμορφία του σύγχρονου λαϊκισμού.
photo_3944_carousel
Ο λαϊκισμός επικαλείται τον λαό και τάσσεται με το μέρος του και εναντίον των ελίτ. Και η δημοκρατία δίνει πρωταγωνιστικό ρόλο στον λαό, αφού στηρίζεται στην αρχή της λαϊκής κυριαρχίας. Στηρίζεται όμως ταυτόχρονα και σε ένα σύνολο κανόνων και θεσμικών διαδικασιών, τις οποίες ο λαϊκισμός αντιμετωπίζει με δυσπιστία ή θέλει να τις καταστρατηγεί. Ο λαός θεωρείται από τους λαϊκιστές ως η πηγή και ο κάτοχος όλων των θετικών αρετών και αξιών. Ο λαϊκισμός εξυψώνει τον λαό και τον αναγορεύει σε αντικείμενο λατρείας, σε μοναδικό θεμέλιο του πολιτικού ή ακόμη και σε σωτηριολογική αρχή. Ο λαϊκιστικός λόγος, που βασίζεται συνήθως σε μιαν απλοϊκή και μανιχαϊκή ερμηνεία της πραγματικότητας, αυξάνει τη δημαγωγία στον πολιτικό ανταγωνισμό και υποβαθμίζει την ανάγκη για σοβαρή προγραμματική επεξεργασία. Ο λαϊκισμός μετεωρίζεται μεταξύ της απόρριψης της πολιτικής, του υπερδημοκρατικού αιτήματος να αναθέσουμε απευθείας στον λαό τη διαχείριση των κοινών και του πειρασμού να εμπιστευτούμε την έκφραση της φωνής του λαού σε έναν αυταρχικό ηγέτη.
Οι λαϊκιστές ηγέτες υπόσχονται την κατάργηση της απόστασης ή ακόμη και κάθε διαφοράς μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων. Και απορρίπτουν τις μεσολαβήσεις που παρεμποδίζουν τη σύμπτωση του ενιαίου λαού με τους ιθύνοντές του ή τον υπέρτατο ηγέτη του. Αυτή η απόρριψη μπορεί να γίνεται στο όνομα του ριζοσπαστικού αιτήματος της άμεσης δημοκρατίας, αλλά μπορεί να γίνεται και στο όνομα μιας ρητά αντιδημοκρατικής αντίληψης. Σε κάθε περίπτωση, ο λαϊκισμός υπόσχεται μαγικές λύσεις σε πολύπλοκα προβλήματα. Για να κατανοήσουμε καλύτερα το λαϊκιστικό φαινόμενο, πρέπει να πάρουμε υπόψη μας ότι ο λαϊκισμός δεν είναι μόνο η έκφραση μιας αυταπάτης, αλλά είναι ταυτόχρονα και έκφραση μιας μεγάλης δυσαρέσκειας, το σύμπτωμα μιας υπαρκτής κρίσης. Ο λαϊκισμός γεννιέται και διαδίδεται στο έδαφος του ιστορικού πεσιμισμού, της ανασφάλειας, της αβεβαιότητας και της απελπισίας που προκαλεί η παρακμή της ευρωπαϊκής ουτοπίας. Οταν στην Ευρώπη εφαρμόζονται κοινωνικά άδικες πολιτικές λιτότητας, με τις οποίες καλούνται οι λαοί να πληρώσουν για τα λάθη των κυρίαρχων ελίτ, τότε μοιραία στην κρίση της πολιτικής αντιπροσώπευσης έρχεται να προστεθεί μια βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης, που πλήττει τα προγράμματα, τις πολιτικές θέσεις και τις ηγετικές μορφές όλων σχεδόν των πολιτικών σχηματισμών.
 
Επισκοπώντας τις διάφορες κατηγορίες λαϊκισμών, ο Ταγκιέφ προτείνει να διακρίνουμε τους λαϊκισμούς διαμαρτυρίας από τους εθνικολαϊκισμούς ή ταυτοτικούς λαϊκισμούς. Στην πρώτη περίπτωση, η λαϊκιστική κινητοποίηση παίρνει τη μορφή καταγγελίας του συστήματος και εκφράζει πολιτικά την κοινωνική διαμαρτυρία. Στην περίπτωση του εθνικολαϊκισμού, αντίθετα, είναι κυρίαρχη η εθνοτική ή εθνικιστική διάσταση. Ο εθνικολαϊκισμός κινητοποιεί τις λαϊκές μάζες όχι μόνο εναντίον των ελίτ αλλά και εναντίον των ξένων και εκμεταλλεύεται πολιτικά την αντιμεταναστευτική ξενοφοβία. Επικαλείται ένα λαό που συμπεριλαμβάνει μόνο τους ομοεθνείς και ζητάει να «εκκαθαριστεί» η χώρα από τα υποτιθέμενα «μη αφομοιώσιμα» στοιχεία. Η απόρριψη της μετανάστευσης γίνεται στο όνομα της υπεράσπισης της εθνοτικο-πολιτισμικής ταυτότητας του έθνους, η οποία απειλείται από τον διπλό κίνδυνο του «εξισλαμισμού» και της πολυπολιτισμικής κοινωνίας.
 
Ο «δεξιός» λαϊκισμός υπερβάλλει ως προς τις πραγματικές απειλές και τείνει να τροφοδοτεί τους συλλογικούς φόβους, προκειμένου να τους εκμεταλλεύεται πολιτικά. Ο «αριστερός» λαϊκισμός τείνει, αντίθετα, να ελαχιστοποιεί ή να αρνείται τις πραγματικές απειλές και να τις αντικαθιστά με άλλες περισσότερο ή λιγότερο φανταστικές. Ο Ταγκιέφ μάς καλεί να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τους υπαρκτούς και δικαιολογημένους φόβους και τις θεμιτές ανησυχίες και να τις διακρίνουμε από την αθέμιτη και καταδικαστέα πολιτική τους εκμετάλλευση από τους λαϊκιστές δημαγωγούς. Υποστηρίζει μάλιστα ότι, αν αναγνωριστούν πλήρως και τεθούν στην ορθή τους βάση ορισμένα «δύσκολα ή ενοχλητικά προβλήματα», η λαϊκιστική τακτική της δημαγωγικής τους εκμετάλλευσης θα αποδυναμωθεί δραστικά. Ποια είναι όμως η ενδεδειγμένη γενική στρατηγική για την αντιμετώπιση της ανόδου του νέου λαϊκισμού; Ο Ταγκιέφ απορρίπτει τη στρατηγική της δαιμονοποίησης και της υγειονομικής ζώνης και εισηγείται, αντίθετα, μια στρατηγική ενσωμάτωσης και εξημέρωσης της νεολαϊκιστικής αμφισβήτησης.
getFile-494
PIERRE-ANDRÉ TAGUIEFF Ο νέος εθνικο-λαϊκισμός Μετάφραση-επιμέλεια: Αναστασία Ηλιαδέλη, Ανδρέας Πανταζόπουλος Πρόλογος: Ανδρέας Πανταζόπουλος «Επίκεντρο», 2013, σελ. 163
   Πηγή: efsyn.gr

Παρασκευή, 26 Ιουλίου 2013

Ο ΦΤΗΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Ο φτηνος ανθρωπος     Γράφει ο       

Στο τελος της δεκαετιας του '90 ενας συνασπισμος πολυεθνικων εταιρειων σε συμφωνια με την Ινδικη κυβερνηση, ανελαβε την κατασκευη μιας σειρας φραγματων, που θα αλλαζαν οριστικα τη φυσιογνωμια της κοιλαδας του Γαγγη.
Επικεφαλης του συνασπισμου αυτου ηταν η πολυ γνωστη μας ζημενς.

Στο σχεδιο προβλεπονταν η εξαφανιση ολοκληρων χωριων, οπου εδω κι αιωνες οι ντοπιοι αγροτες οργωναν στωϊκα τη λασπωδη γη με τα βοδια τους και επιζουσαν ακριβως με τους ιδιους τροπους με τους οποιους επιβιωναν οι προγονοι τους, της εποχης των Βεδων.
Σε ανταλλαγμα αυτης της βιαιας αλλαγης ανθρωπων και τοπων, οι πολυεθνικοι μανατζερς υποσχονταν ραγδαια αναπτυξη, θεσεις εργασιας, αμεσα οικονομικα οφελη και ολικη επαναφορα των παμπτωχων αγροτων στον μοντερνο τροπο ζωης.
Σε μπροσουρα μαλιστα που ειχαν κυκλοφορησει για να πεισουν το ποπολο πως ολα αυτα γινονταν για το καλο του, εδειχναν εναν καλοταϊσμενον Ινδουϊστη αγιο, να συνδιαλεγεται στο κινητο!

Οι περισσοτεροι απο αυτους τους δυσμοιρους αποδεχτηκαν σιωπηλοι τη μοιρα τους και εγκατελειψαν τα χωρια τους, για να βρεθουν εν τελει περιπλανωμενοι και αθλιοι στις βρωμιαρικες μεγαλουπολεις της βορειοανατολικης Ινδιας.
Οι κατοικοι ομως ενος χωριου αντισταθηκαν.

Φυσικος και Ηθικος ηγετης των ξεροκεφαλων αυτων αντιρρησιων της προοδου, ηταν ενας εξηνταχρονος σαντου [ινδουϊστης Αγιος] απο το Μπεναρες ο οποιος, οταν ρωτηθηκε απο δυτικους δημοσιογραφους για ποιον λογο στεκεται εμποδιο σε κατι που θα ωφελουσε τον λαο και θα εξασφαλιζε φτηνο ηλεκτρικο ρευμα και φτηνα καταναλωτικα προϊοντα σε εκατομμυρια Ινδων, απαντησε ως εξης...

Δεν υπαρχει τους ειπε ο Αγιος, φτηνεια στον ανθρωπο! Ολα αυτα που εσεις θελετε να εξαφανισετε στο ονομα μιας τεχνητης ευτυχιας - οι λασπες μας, τα χωραφια μας, τα χωρια μας, οι ναοι μας, τα λαθη μας, η υπερηφανεια μας, τα πουλια μας, οι αγελαδες μας, οι νεκροι μας και οι θεοι μας ειμαστε εμεις.
Αν χαθουνε αυτα, θα χαθουμε και μεις μαζι τους...

Απο τον καιρο του Μαρξ, ισαμε την εποχη της σχολης του Σικαγου, η κυριαρχη διανοηση προσπαθει να απογυμνωσει τον ανθρωπο απο καθε τι που τον καμει ανεκτιμητο.
Μας προσδιοριζουν μεσα απο οικονομικα μεγεθη, στατιστικες και χρηματιστηριακα παραγωγα, μας κοστολογουν και μας πακεταρουν σε ιλουστρασιον χαρτια γεματα απο φατασιωσεις υπερκαταναλωσης και αεναης ευφοριας.
Ομως ο φτηνος ανθρωπος ειναι ο χειραγωγισιμος ανθρωπος. Πωλειται και αγοραζεται επι πιστωσει στα χρηματιστηρια των εθνων, ενω απανω του τζογαρουνε παντες οι αργυραμοιβοι του θανατου.

Αν θελουμε να διαγραψουμε μια νεα Ελπιδα για τον ανθρωπο, θα πρεπει να κατανοησουμε το πως μας περιορισανε ως οριζοντες και ακολουθως να επιδιωξωμε να ξαναγινουμε Ανεκτιμητοι...  
Ο παραγωγός ανθρωπος


Στην περιφημη Εισαγωγη του Κεφαλαιου του, ο Μαρξ εγραφε οτι: "ισαμε τωρα η διαλεκτικη περπατουσε με τα ποδια απανω και το κεφαλι χαμω. Εμεις θα την αναποδογυρισουμε..."
Κατα τον Μαρξ, η Χεγκελιανη αντιληψη της διαλεκτικης στην οποια το Πνευμα αποτελουσε τον βασικο πυρηνα των μετασχηματισμων σε μια ανθρωπινη κοινωνια, παρουσιαζε τα πραγματα ακριβως αναποδα απο οτι ησαν στην πραγματικοτητα. Και αντεστρεψε τη Χεγκελιανη φιλοσοφια, θετοντας την υλη και οχι το πνευμα, στη βαση ολων των μεταβολων, φυσικων, κοινωνικων, πνευματικων και πολιτισμικων.

Στη Μαρξιστικη κοσμοθεωρια εισαγεται η εννοια του Εποικοδομηματος προκειμενου να ερμηνευθουν πολιτισμικα, ψυχολογικα ή οντολογικα φαινομενα, καθως και η διαμορφωση αυτου που οι ορθοδοξοι μαρξιστες αποκαλουν Ιδεολογημα, εννοωντας ετσι τον τροπο με τον οποιο ενας νοημων ανθρωπος αντιλαμβανεται τον εαυτο του μεσα στον κοσμο.
Ο ιδιος ο Μαρξ ορισε το 1879 [για μια συμβολη στην Κριτικη της Πολιτκης Οικονομιας] το τι εννοει με την εννοια του εποικοδομηματος, ωστοσο ο συμπυκνωμενος λογος του και η ομιχλωδης διατυπωση, πρκαλεσαν ατελειωτες συζητησεις μεταξυ ορθοδοξων και μη ορθοδοξων μαρξιστων.

Σε ελευθερη αποδοση, ο Μαρξ ειχε πει οτι:
"... Το συνολο των σχεσεων της υλικης παραγωγης αποτελει την οικονομικη δομη, δηλαδη την πραγματικη βαση απο την οποια παραγεται ενα νομικο και πολιτικο επ-οικοδομημα, το οποιο αντιστοιχει σε καθορισμενες μορφες κοινωνικης συνειδησης. Οι τροποι παραγωγης, οι υλικοι ποροι της ζωης ειναι αυτοι που καθοριζουν τις μεταβολες στην κοινωνικη, πολιτκη και διανοητικη ζωη...
Δεν ειναι η συνειδηση των ατομων που οριζει την υπαρξη τους αλλα η κοινωνικη υπαρξη τους που οριζει τη συνειδηση τους...
Σε ενα ορισμενο σταδιο αναπτυξης, νεες παραγωγικες δυναμεις ερχονται σε συγκρουση με τις κατεστημενες σχεσεις παραγωγης και τοτε αρχιζει μια εποχη κοινωνικης επαναστασης. Οι αλλαγες που πραγματοποιουνται στην οικονομικη βαση, οδηγουν αργα ή γρηγορα στον μετασχηματισμο ολοκληρου του επ-οικοδομηματος... 
Στη μελετη τετοιων μετασχηματισμων, ειναι παντα απαραιτητο να διακρινουμε μεταξυ του υλικου μετασχηματισμου των οικονομικων ορων της παραγωγης, που μπορει να καθοριστει με ακριβεια και των νομικων, πολιτικων, θρησκευτικων, καλλιτεχνικων ή φιλοσοφικων μεταβολων, στις οποιες τα ατομα γινονται συνειδητα ιδεολογικες αντανακλασεις αυτης της συγκρουσης και την περνανε προς τα εξω.
Ακριβως οπως καποιος δεν μπορει να κρινει απο μονος του αυτο που σκεπτεται για τον ιδιο του τον εαυτο, ετσι και κανενας δεν δυναται να κρινει μια περιοδο μετασχηματισμου απο τη συνειδηση του, γιατι η ιδια η συνειδηση πρεπει να ερμηνευθει απο τις αντιφασεις της υλικης ζωης, απο τη συγκρουση που υφισταται, μεταξυ των δυναμεων και των σχεσεων της παραγωγης..."

Με απλα λογια και εφοσον μας επιτρεπεται [ακομα] να κρινουμε τις Μαρξιστικες γραφες, ο ανθρωπος ερμηνευεται βασει της θεσης του στην παλη των ταξεων και στις σχεσεις παραγωγης.
Οτι μας χαρακτηριζει ως προσωπικοτητα, δεν ειναι δικο μας δημιουργημα αλλα μια αντανακλαση των υλικων ορων της παραγωγης, την οποια αφομοιωνουμε περα απο τη βουληση μας και την προβαλουμε προς τα εξω, αναοπαραγοντας σε ατομικο επιπεδο την αμειλικτη συγκρουση των ταξεων.
Ο Πλατων για παραδειγμα, δεν ειπε αυτα που ειπε επειδη υψωθηκε τοσο ψηλα ωστε να διακρινει ενα κομματι της Δημιουργιας του Κοσμου, αλλα επειδη η θεση του στην ταξη των συντηρητικων αριστοκρατων της αρχαιας Αθηνας, του επεβαλλε αυτου του ειδους τη Φιλοσοφια, που στη βαση της εξυπηρετουσε την αρχουσα ταξη της εποχης του.
Στον ορθοδοξο Μαρξισμο δεν υπαρχουν ιδεολογιες αλλα ιδεολογηματα.

Η μαρξιστικη θεωρια ανηκει στο ειδος των τελεολογικων θεωριων [απο την αρχαια σημασια της λεξης τελος, που σημαινε: στοχος] και προδιαγραφει ενα τελος της Ιστοριας, με την οριστικη επικρατηση του προλεταριατου και την τελικη καταργηση των πολλων και διαφορετικων θεωριων, που ως τοτε προσπαθησαν να ερμηνευσουν τον ανθρωπο.
Η αλλη πασιγνωστη ρηση του Μαρξ, οτι δεν μας χρειαζεται να ερμηνευσουμε τον κοσμο αλλα να τον αλλαξουμε, παραπεμπει σ αυτην ακριβως την πιστη, πως αλλαζοντας τον κοσμο, θα γεννηθουν και οι νεες [αληθεις] ερμηνειες του.
 Οταν θα θραυσθουν τα δεσμα της εκμεταλλευσης ανθρωπου απο ανθρωπο, οταν θα παψουν πια να υπαρχουν ταξεις και οταν, απο το βασιλειο της αναγκαιοτητας θα μεταβουμε στο βασιλειο της ελευθεριας, τοτε θα ανατειλλει μια νεα εποχη για την ανθρωποτητα, οπου ο ενας και μοναδικος δικαιουχος των μεσων παραγωγης, το προλεταριατο, θα διαμορφωσει πλεον μια νεα ιδεολογια, μια αληθη αντανακλαση σε επιπεδο υπερδομης, των σχεσεων της οικονομικης δομης, οπου τα παλαια αναπαντητα ερωτηματα θα δωσουν τη θεση τους στις αληθεις απαντησεις.


Τωρα βεβαια, οι μαρξιστικες ιδεες που περιοριζουν τον ανθρωπο στο επιπεδο υλικων/οικονομικων σχεσεων, αμφισβητηθηκαν λυσαλεα απο τους στοχαστες της σχολης της Φραγκφουρτης, καθως και απο τους στρουκτουραλιστες των μεσων του 20ου αιωνα, ωστοσο οπως συμβαινει παντοτε στην ιστορια των μαζων, αυτο που επικιρατησε στα μεγαλα πληθη ειναι η βεβαιοτητα, οτι αποτελουμε θλιβερα μορφωματα της ταξης μας και πως, αν θελουμε να βρουμε την αληθεια, θα πρεπει να οργανωθουμε στο ντοπιο Κομμουνιστικο Κομμα και να αναμενωμε τη δευτερα παρουσια της τελικης επικρατησης του προλεταριατου.

Οπως το εδειξε με ανελεητη ωμοτητα ο Ντοστογιεφσκυ στον Μεγαλο Ιεροεξεταστη του η ανθρωποτητα ποτε δεν θα ακολουθουσε τον πραγματικο Ιησου.
Αντιθετα, ο χριστιανικος Ιησους ηταν ενα απλουστευμενο δημιουργημα του παπαδαριου, μεσω του οποιου επεβαλε την πνευματικη του κυριαρχια στις αλλοφρονες και τρομοκρατημενες μαζες της αποσυντιθεμενης Ρωμαϊκης Αυτοκρατοριας.
Καπως ετσι ενσταλλαζονται και οι μεγαλες θεωριες στις συνειδησεις των ανθρωπων, οταν διαφευγουν απο το επιπεδο του στοχασμου και εισαγονται στα γραναζια της μαζικης κουλτουρας.
Απο ολη την πνευματικη περιπετεια του μαρξισμου στο διαβα του 20ου αιωνα, οι διαμορφωτες των συνειδησεων συγκρατησαν και περασαν στις μαζες την καταστροφικη ιδεα οτι ο ανθρωπος ειναι δημιουργημα των κοινωνικοοικονομικων συνθηκων της εποχης του.
Προκειμενου να απονευρωσουν τις πνευματικες αντιστασεις του ανθρωπινου ειδους και να το χειραγωγησουν στις γραφειοκρατικα κατευθυνομενες κοινωνιες τους, οι σοβιετικοι εργολαβοι των ψυχων, επεβαλαν τον παραγωγο ανθρωπο, τον ανθρωπο που ερμηνευεται βασει της θεσης του στο συστημα της παραγωγης.
Ενα ον τοσο επιπεδο και φτηνο, οσο και τα εγχειριδια μαρξισμου που εξεδιδε αλλοτε η περιφημη ακαδημια επιστημων της ΕΣΣΣΔ.

Το προβλημα ομως δεν ειναι η σοβιετοποιηση της μαρξιστικης σκεψης, γιατι σ' αυτη την περιπτωση οι "επισημες κομματικες αναγνωσεις" του Μαρξ, θα κατερρεαν μαζι με το καθεστως του Σταλιν, του Μπρεζνιεφ και του Αντροπωφ.
Το ζητημα ειναι το πως περασαν μερικες απο τις ιδεες του Μαρξ στη μαζικη κουλτουρα του συγχρονου κοσμου και πως συνεβαλαν στο να περιοριστει ο ανθρωπος στα ασφυκτικα πλαισια μιας καθαρα υλιστικης και οικονομικιστικης αντιληψης.
Η εγκαθιδρυση του καθεστωτος της μαζικοποιημενης αριστερης κουλτουρας στη δικια μας χωρα, δειχνει με τον πιο χαρακτηριστικο τροπο αυτη την υπογεια πορεια, που εφτασε να διαλυσει τους στοχαστικους αρμους των Ελληνων πολιτων και να τους μετατρεψει σε μαζες πειθηνιων αμνων, ευαλωτων στις εξαγγελιες του καθε λαοπλανου.

Η ιδρυτικη διακηρυξη του ΠΑΣΟΚ ηταν μια συρραφη μαρξιστικων, τροτσκιστικων, σιτουασιονιστικων και προυντονικων προτασεων, προσαρμοσμενη στο διαταραγμενο συλλογικο ασυνειδο ενος λαου, που ειχε μαθει να θεωρει καθε τι το "αριστερο" ως απαγορευμενο και συνεπως ελκυστικο.
Η στιγματισμενη απο τα εγκληματα της χουντας και του εμφυλιου συντηρητικη παραταξη, ηταν πολυ αδυναμη, πολυ κουρασμενη και πολυ ενοχικη για να αντιπαραταξει μια διαυγη πνευματικη αντιπροταση στις λαϊκιστικες ρητορειες του ανδρεοπαπανδρεϊσμου.
Παρα τις δυο κυβερνητικες θητειες του Κ. Καραμανλη, οι πραγματικες κοινωνικες διεργασιες εφεραν στο προσκηνιο μεγαλες μαζες ανθρωπων, που ως τοτε ενιωθαν αποκλεισμενες απο τη νομη της εξουσιας.
Αλλοπαρμενοι μουσατοι και ατσουμπαλες κνιτισσες φορτωμενες με ταγαρια και συνθηματα, ανεμεναν ανυπομονα τη ευκαιρια για την εφοδο στον ουρανο του δημοσιου κορβανα. Ο Ανδρεας Παπανδρεου τους εδωσε την ευκαιρια να πραγματοποιησουν το ονειρο τους και ταυτοχρονα τους αποενοχοποιησε για το μαζικοτερο οικονομικο και κοινωνικο εγκλημα της συγχρονης ελληνικης ιστοριας.
Οι φρεσκοδιορισμενοι πρασινοφρουροι που πεσανε σαν τις ακριδες σε καθε ειδους δημοσια θεση, δημιουργωντας το αδιαχωρητο σε υπηρεσιες και πανεπιστημια, λαμβανανε μαζι με τον διορισμο τους και το συγχωροχαρτι της "παραδοσης των παραγωγικων δομων στους εργαζομενους, που τους δικαιουνταν!"

Οι κρατικοποιησεις μεγαλων επιχειρησεων, οι υφαρπαγες των δημοσιων οργανισμων, η λεηλασια των πανεπιστημιων, εγιναν ολες στο ονομα της εργατικης ταξης, η οποια υποτιθεται οτι εχει το διακιωμα να νεμεται η ιδια τον πλουτο που ταχα μου, παραγει [ασχετως αν σε διαστημα δυο ετων, ολες οι κρατικοποιημενες επιχειρησεις κατηντησαν να συντηρουνται απο τα εσοδα του κρατους]
Η αποενοχοποιηση των εκατονταδων χιλιαδων βολεμενων των κομματικων στρατων της αριστερας, στηριχτηκε στη φρασεολογια του μαρξισμου και ενεργοποιηθηκε απο το αριστερο πανεπιστημιακο κατεστημενο της εποχης και μια δρακα χειραγωγων της κοινης γνωμης, που ελεγχαν απολυτως τα ΜΜΕ και περνουσαν σε καθημερινη βαση τη γραμμη οτι: "νομος, ειναι το δικο του εργατη".
Πολυ συντομα, η μαρξιστικη ορολογια μεταλλαγμενη και προσαρμοσμενη στον ανδρεοπαπανδρεϊκο λαϊκισμο, εγινε η γλωσσα της μοδας.
Η γλωσσα της τηλεορασης, η γλωσσα των εφημεριδων, η γλωσσα των πανεπιστημιακων αμφιθεατρων.
Οι καθοδηγητες του κινηματος διδασκαν τις ορδες των αφισσοκολλλητων τους, οτι: ειμαστε μαρξιστες στον τροπο αναλυσης" προσπαθωντας ετσι να κρατησουν τις αποστασεις τους απο τους αυθνετικους μαρξιστες του ΚΚΕ, τους οποιους καταφεραν να βανουν στη γωνια, εφοσον ειχαν τη δυνατοτητα να διαχειριζονται το δημοσιο ταμειο, τις μιζες και τα κρατικα αξιωματα.

Η συνθηματοποιηση της γλωσσας ομως επεφερε με τη σειρα της την ισοπεδωση των αξιων και των νοηματων που μπορει να μεταφερει μια γλωσσα, προκαλωντας ετσι στις μεγαλες μαζες της μεταπολιτευσης ενα "Σοκ του Μελλοντος", με τον τροπο που το περιγραφει ο Αλντους Χαξλεϋ.
Οι μαζες εχασαν τις οποιες αξιες μπορουσαν να αφομοιωσουν, μεσω της λαϊκης παραδοσης και του δεδομενου πολιτισμικου πλαισιου της εποχης τους και κατηντησαν να παπαγαλιζουν μια νεα γλωσσα, που δεν την κατανοουσαν και δεν αποτελουσε δικο τους πολιτισμικο δημιουργημα.
Ακριβως οπως ο επαρχιωτης της πρωτευουσας, που ενω χανει σταδιακα τον παραδοσιακο τροπο ζωης και αντιληψης, δεν εχει και τη δυνατοτητα να παραγει μια νεα κοσμοαντιληψη, προσαρμοσμενη στον αγνωστο γι αυτον αστικο τροπο ζωης, ζωντας ετσι σαν ξενος και στο χωριο του και στην μεγαλουπολη.
Το πνευματικο κενο που δημιουργηθηκε απο τη διπλη γλωσσα του λαϊκιστικου καθεστωτος, ηρθε να το γεμισει η αλαλουμ μαρξιστικη ρητορεια του ανδρεοπαπανδρεϊσμου, επιβαλλοντας ετσι στο συλλογικο ασυνειδο την υπεραπλουστευμενη και ελλειμματικη ιδεα του εποικοδομηματος και συνακολουθα την εντυπωση οτι καθε τι που αφορα τον πολιτισμο: δηλαδη η τεχνη, ο στοχασμος, η θρησκεια, οι ιδεες, ειναι ολα δημιουργηματα της ταξης στην οποια ανηκει ο εκφραστης τους!

Θυμαμαι συζητηση που ειχα στον καιρο της ακμης των πρασινων παπαγαλων, οπου προσπαθουσα να πεισω μια θελκτικη πρασινη κυρια, υποψηφια για διδακτορικο στο οικονομικο της Νομικης και τις ελεγα οτι θα επρεπε να διαβασει προσεκτικα την κριτικη του μαρξισμου, που καμει ο Κορνηλιος Καστοριαδης στη "Φαντασιακη Θεσμιση της Κοινωνιας", πριν υποβαλλει την διατριβη της.
Η ωραιοτατη υποψηφια, μου απαντησε κοφτα οτι το θεωρουσε περιττο να διαβασει Καστοριαδη, διοτι απλουστατα ανηκε στην μεγαλοαστικη ταξη των εμιγκρεδων του Παρισιου και οσα εγραφε δεν απηχουσαν τιποτε παραπανω απο τα συμφεροντα της ταξης του!
Της συγχωρησα την αμετροεπεια, γιατι διεθετε υπεροχες γαμπες.

Ωστοσο αυτο που εχει σημασια ειναι το οτι ο λαϊκσμος της μεταπολιτευτικης αριστερας καταφερε να επιβαλει μια ασφυκτικα περιορισμενη ερμηνεια του ανθρωπου, ως δημιουργημα των κοινωνικοοικονομικων συνθηκων της εποχης του και, εν τελει, ως απλη αντανακλαση των προταγματων της κοινωνικης και οικονομικης ταξης στην οποια ανηκει.
Οι ιδεες δεν εχουν κανενα νοημα καθεαυτες, παρα μονον στον βαθμο που απηχουν τα προτσες [εξελικτικες διαδικασιες] μιας κοινωνικης ταξης.
Κι απο αυτες καλες ειναι μονον οσες εξυπηρετουν τα συμφεροντα της εργατικης ταξης [κατα τον τροπο που εννοουσε φυσικα την εργατικη ταξη η νομενγκλατουρα του καθεστωτος]
Ο παραγωγος ανθρωπος, εναντια στον σκεπτομενο ανθρωπο!

Η οικονομικιστικη και στενοθωρη ερμηνεια του ανθρωπου, που περασε μεσω της φρασεολογιας του μαρξισμου στη μαζικη κουλτουρα της μεταμοντερνας εποχης μας, δεν ειναι ομως η μοναδικη προσπαθεια να περιοριστει ο ανθρωπος σε μια ευκολως αναγνωσιμη παραγωγικη/οικονομικη μοναδα, που θα αποτελει ευκολη λεια για τους εργολαβους των ψυχων και τους λογης κατσαπλιαδες της τηλεοπτικης λογοκοπιας.
Στον αντιποδα του μαρξισμου, στο αλλο ακρο της νεοφιλελευθερης ιδεολογιας της αγορας, αναπτυχθηκε η ομορροπη και ομοτροπη διαδικασια απ-ανθρωποιησης, που συρρικνωνει το Ειναι σε μια συναρτηση οικονομικων, στατιστικων και κοινωνικων μεταβλητων.
Η απ-ανθρωποιηση του ανθρωπου στο μοντελο του καταναλωτη ανθρωπου.     

Ο καταναλωτης ανθρωπος


Στον αντιποδα του μαρξισμου, βρισκεται η "φιλοσοφια" της ελευθερης αγορας, που στην πιο ακραια μορφη της εκφραζεται απο τους νεοφιλελευθερους γραβατοπειρατες της σχολης του Σικαγο.

Για να μην κουραζομαι να ξαναγραφω πραγματα που ηδη εχουν ειπωθει  [και μαλιστα με εξαιρετικο τροπο] απο αλλους, ξεσηκωνω εδω απο το υπεροχο κεμενο του Ευαγριου του Αληθινου, που δημοσιευτηκε στο μπλογκ anarkismo:  http://www.anarkismo.net/article/21298

"...Τη δεκαετία του 1950, το Οικονομικό Πανεπιστήμιο του Σικάγου, δεν θεωρούνταν μόνο μια πανεπιστημιακή σχολή, αλλά μια σχολή σκέψης. Ο σκοπός δεν ήταν μόνο η διδασκαλία των φοιτητών, αλλά η ισχυροποίηση της σχολής ώστε οι ιδέες της να πολεμήσουν τις ιδέες του οικονομολόγου Τζον Μέιναρντ Κέινς [1] που κυριαρχούσαν, τότε με τη μικτή οικονομία, που εισήγαγε ο Κέϊνς μετά τη μεγάλη οικονομική κρίση του 1929.

Το 1947, ο Μίλτον Φρίντμαν και ο μέντοράς του, Αυστριακός καθηγητής Φρίντριχ φον Χάγεκ, ίδρυσαν την εταιρεία του «Μον Πελερέν», μια λέσχη Οικονομολόγων της ελεύθερης αγοράς με ρητό στόχο την καταπολέμηση των ιδεών του Κέινς και του ρυθμισμένου καπιταλισμού. Το δημοφιλές βιβλίο του Φρίντμαν στα 1962, το «Capitalism and Freedom», έγινε το βασικό εγχειρίδιο της παγκόσμιας ελεύθερης αγοράς και σ’αυτό στηρίχτηκαν τα οικονομικά προγράμματα όλων των νεοσυντηρητικών-νεοφιλελεύθερων κυβερνήσεων και δικτατοριών στον δυτικό κόσμο από το 1970 και μετά. Ειδικότερα οπουδήποτε είχαν την εξουσία ακροδεξιές στρατιωτικές δικτατορίες η παρουσία του πανεπιστημίου του Σικάγου και της σχολής του Φρίντμαν ήταν πανταχού παρούσα.


....Σύμφωνα με τη θεωρία του Φρίντμαν: Οι κυβερνήσεις πρέπει να καταργούν όλους τους φορολογικούς και εργασιακούς κανόνες και ρυθμίσεις προς όφελος των ιδιωτικών επιχειρήσεων, χωρίς να επιχειρούν και να εγείρουν ζητήματα μονοπώλησης της αγοράς μέσα από κρατικές εταιρίες κοινής ωφελείας (π.χ. ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΕΥΔΑΠ) , δηλαδή πρέπει να ιδιωτικοποιούν την δημόσια περιουσία. Πρέπει να προβούν σε περικοπές κοινωνικών προγραμμάτων όπως π.χ. τα ταμεία ανεργίας και τα κοινωνικά επιδόματα σε ασθενείς οικονομικά ομάδες του πληθυσμού. Οι τιμές και οι μισθοί να καθορίζονται μόνο από την αγορά και όχι μέσα από συνδικαλιστικό διάλογο και εγγυήσεις του κράτους για τη διαφύλαξη τους. Δεν πρέπει να υπάρχουν εγγυημένοι κατώτατοι μισθοί. Επίσης πρέπει να ιδιωτικοποιηθεί η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, τα συνταξιοδοτικά ταμεία και η δωρεάν παιδεία. Ακόμα να ιδιωτικοποιηθούν τα Εθνικά πάρκα, ακόμη και τα δάση και οι παραλίες. Οτιδήποτε δηλαδή μπορεί να προσελκύσει επενδύσεις από ιδιωτικές εταιρίες με μοναδικό γνώμονα το κέρδος τους....

 

....Τέλος η γενικότερη άποψη του για το ρόλο του κράτους ήταν ότι αυτό πρέπει να περιορίζεται μόνο: «στην προστασία της ελευθερίας μας τόσο από τους εχθρούς εκτός των πυλών όσο και από τους συμπολίτες μας: στη διατήρηση του νόμου και της τάξης, στην επιβολή της εφαρμογής των ιδιωτικών συμφωνιών, στην προώθηση των ανταγωνιστικών αγορών». Με άλλα λόγια, το κράτος πρέπει μόνο να διατηρεί τη συντήρηση της αστυνομίας και του στρατού – οτιδήποτε άλλο, συμπεριλαμβανομένης της δωρεάν παιδείας, είναι μια άδικη παρέμβαση εναντίον της ελεύθερης αγοράς...».

 Ο Φρίντμαν δεν ήταν απλώς ένας ιδιοφυής οικονομολόγος, ούτε ένας ακόμα ματαιόδοξος ακαδημαϊκός-ερευνητής, απ’ αυτούς που καβαλάνε το καλάμι πιστεύοντας ότι η επιστήμη αρχίζει και σταματάει σ’ αυτούς. Ήταν κάτι πολύ παραπάνω.

Ήταν αποφασισμένος να κάνει κάτι που ουδείς οικονομολόγος πριν από αυτόν είχε σκεφτεί: να δει δηλαδή τη θεωρία του να εφαρμόζεται στην πράξη, υπό πραγματικές συνθήκες, πάνω σε πραγματικές κοινωνίες, πράγμα που κινώντας γη και ουρανό κατόρθωσε να το πετύχει. Και μάλιστα όχι σε μια κοινωνία, αλλά σε πολλές. Ο Φρίντμαν δεν ήταν ένας οποιοσδήποτε καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Σικάγου. Ήταν ένας γκουρού, ένας άγιος. Δεν είχε μαθητές, αλλά πιστούς. Φοιτητές έτρεχαν στα σεμινάρια να πάρουν κάτι απ’ την αγιοσύνη του και μετά, με το ζήλο των νεοφώτιστων σκορπίζονταν σε διάφορα μέρη του κόσμου να τη μεταλαμπαδεύσουν. Όχι βέβαια από μόνοι τους, μιας και για τον θεάρεστο αυτό σκοπό έσπευδαν να βοηθήσουν τόσο η CIA όσο και το ίδρυμα Φορντ, παρέχοντας αφειδώς υποτροφίες σε παιδιά απ’ τη Λατινική Αμερική και την Ασία λίγο αργότερα που ήθελαν να σπουδάσουν οικονομικά στο μέγα τέμενος του Σικάγου.


Στη δεκαετία του ’70, στη Λατινική Αμερική, όποια χούντα και να σήκωνες, θα έβρισκες από κάτω «τα παιδιά απ’ το Σικάγο», όπως τα ονόμαζαν, τοποθετημένα μάλιστα σε καίριες θέσεις: υπουργοί, υφυπουργοί, καθηγητές στα πανεπιστήμια κ.λ.π. Η πιο γνωστή συνεισφορά τους ήταν στον Πινοτσέτ στη Χιλή, αλλά θα τους «αδικούσαμε» αν δεν αναφερόμασταν και στις υπηρεσίες που προσέφεραν στις χούντες της Ουρουγουάης, της Αργεντινής, και της Βραζιλίας. Οι χούντες αυτές δεν εφάρμοσαν απλώς τα οικονομικά προγράμματα του Φρίντμαν, αλλά εγκαθιδρύθηκαν ακριβώς για το λόγο αυτό, για να τα εφαρμόσουν. Τα δε φριχτά βασανιστήρια, οι εξαφανίσεις και οι εκτελέσεις χιλιάδων ανθρώπων που αντιστέκονταν στην εξαθλίωση και τον τρόμο συνέβησαν για ένα και μόνο σκοπό. Για να μπορέσει μέσα από τη θεωρία του Φρίντμαν να λάμψει επιτέλους ο καπιταλισμός της καταστροφής ή όπως αρέσκονταν να τον λένε η «ελευθερία της αγοράς» σε όλο του το μεγαλείο. Χιλιάδες άνθρωποι εκτελέστηκαν, βασανίστηκαν και βρέθηκαν στη φυλακή προκειμένου οι τιμές των προϊόντων να είναι ελεύθερες!


Οι θεωρίες του Φρίντμαν του έδωσαν το Νόμπελ Οικονομικών και στη Λατινική Αμερική έδωσαν τους δικτάτορες.

Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες ο Φρίντμαν και οι παντοδύναμοι οπαδοί του τελειοποιούσαν αυτήν ακριβώς τη στρατηγική: την αναμονή κάποιας μείζονος κρίσης (πολιτικής ή οικονομικής) προκειμένου να εκποιήσουν τμήματα της δημόσιας σφαίρας σε ιδιώτες ενόσω οι πολίτες ήταν ακόμα ζαλισμένοι από το σοκ και να μονιμοποιήσουν στη συνέχεια τις μεταρρυθμίσεις..."


Η τελευταια χωρα με την οποια πειραματιζονται οι γραβατοπειρατες της σχολης του Σικαγο, ειναι η Ελλαδα, στη οποια εφαρμοζεται ηδη το δογμα του Σοκ, με αμεσα, ορατα και καταστροφικα αποτελεσματα.

Στον αντιποδα λοιπον του μαρξισμου και των αριστερων οριοθετησεων του ανθρωπου που τον περιοριζουν σε μια ευκολως ερμηνευσιμη παραγωγικη μοναδα, οι ινστρουκτορες του νεοφιλελευθερισμου αναποδογυρισαν απλως τη συνταγη.
Δεν ειναι η κοινωνικη ταξη και οι σχεσεις παραγωγης που καθοριζουν τον ανθρωπο αλλα η βουλιμια του να κερδισει οσο το δυνατον περισσοτερα, μεσα σε ενα χαωδες οργιο ατομικων δραστηριοτητων, που καθοδηγουνται απο τους σχεδον μεταφυσικους νομους της ελευθερης αγορας.
Ο ανθρωπος/καταναλωτης απεναντι στον ανθρωπο/παραγωγο!

Τα παιδια του Σικαγο μαλιστα εκαμαν και ενα βημα παραπανω, οικειοποιουμενοι τις συμπεριφοριστικες θεωριες, που αποδιδουν στον ανθρωπο/ζωο μια λευκη συνειδηση [tabula rasa] η οποια μπορει να σβηστει και να ξαναγραφτει αναλογα με τις αναγκες της αγορας και τις βουλιμικες φαντασιωσεις του υποκειμενου.
Γι αυτον ακριβως τον λογο, η σχολη του Σικαγο συνεργαστηκε στενα με ψυχιατρους/βασανιστες οι οποιοι πειοραματιζονταν στην επανεγγραφη των αποενεργοποιημενων συνειδησεων, προσφεροντας ταυτοχρονα πολυτιμες υπηρεσιες στη CIA και τον αμερικανικο στρατο.
Ξεσηκωνω παλι απο το σαγηνευτικο κειμενο του Ευαγριου, του Αληθινου.


"... Η μέθοδος του «σοκ» πρωτοεμφανίστηκε με τη μορφή του ηλεκτροσόκ για άτομα ψυχικά ασθενή, στη δεκαετία του 1950. Ο Γιούεν Κάμερον, καθηγητής ψυχιατρικής στο πανεπιστήμιο Μακγκίλ των ΗΠΑ στη συνέχεια, χρηματοδοτούμενος από τη CIA εφάρμοσε τα ηλεκτροσόκ για τις έρευνες του πάνω στην πλύση εγκεφάλου. Ήταν η εποχή του Ψυχρού πολέμου και η CIA ήθελε να βρει τρόπους να ελέγχει τη σκέψη των αντιπάλων της κομμουνιστών, που συνελάμβανε, μέσα στα πλαίσια των ανακριτικών μεθόδων. Οι μέθοδοι όμως που εφάρμοζε ο Κάμερον ήταν καθαρά βασανιστήρια. Μάλιστα για του λόγου το αληθές, πολλά άτομα που υπέστησαν τη θεραπεία-σοκ του κατέθεσαν μήνυση αργότερα εναντίον του και τα δικαστήρια έκριναν ότι δικαιούνταν χρηματική αποζημίωση για όσα υπέστησαν, την οποία και έλαβαν.

Στόχος της θεραπείας-σοκ του Κάμερον ήταν να σβήσει από το μυαλό του ασθενούς κάθε μνήμη καθιστώντας το νου του «tabula raza», άγραφτο χαρτί, λευκή σελίδα κι εκεί πάνω να οικοδομήσει μια νέα προσωπικότητα. Για να το πετύχει αυτό χρησιμοποίησε τις εξής μεθόδους: Ηλεκτροσόκ, 2 την ημέρα επί 30 μέρες. Αποστέρηση των αισθήσεων, απομονώνοντας τους μέσα σε σκοτεινούς θαλάμους φορώντας τους αδιαφανή γυαλιά, ωτασπίδες και με δεμένα χέρια μέσα σε κουτιά για να μην αγγίζουν τίποτα. Χορήγηση ψυχοτρόπων ουσιών, πολύωρος ύπνος, 22ώρες το 24ωρο, συνεχώς αναμμένα φώτα σε δωμάτια χωρίς παράθυρα. Έτσι θα έσβηναν την αντίληψη του χώρου, χρόνου, της μνήμης από το μυαλό τους, θα κατέλυαν τις άμυνες τους και τη βούληση για αντίσταση και θα αποσπούσαν τη συναίνεση του και τη συνεργασία του, κατά την ανάκριση του.


...Ο Φρίντμαν αν και ποτέ δεν το παραδέχτηκε επίσημα είδε στη μέθοδο του ηλεκτροσόκ και των βασανιστηρίων τον τρόπο που μπορούσε να εφαρμόσει την θεωρία του και το πρώτο πειραματικό εργαστήριο του άκουγε στο όνομα Χιλή. Στη δεκαετία του’50 και ’60 η θεωρία του δεν είχε ζήτηση, όταν όμως η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανησύχησε από τις εθνικοποιήσεις των ορυχείων στη Χιλή, στις οποίες προέβη ο νεοεκλεγείς σοσιαλιστής Πρόεδρος της, Αλιέντε, και φοβούμενη μήπως το μοντέλο αυτό αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση και σ’ άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, που βρισκόταν στο υπογάστριο των ΗΠΑ, αποφάσισε την ανατροπή του Αλιέντε και το μετασχηματισμό της οικονομίας της Χιλής. Απευθύνονται στον Φρίντμαν, ο οποίος τους συμβουλεύει ότι όλα πρέπει να γίνουν πολύ γρήγορα πριν ο κόσμος προλάβει να αντιδράσει. Ο λαός πρέπει να υποστεί πρώτα ένα δυνατό ψυχολογικό και σωματικό σόκ (ένα βίαιο πραξικόπημα που θα ανατρέψει τον εκλεγμένο πρόεδρο τους) κι αμέσως μετά, ένα δεύτερο οικονομικό σοκ με ιδιωτικοποιήσεις κρατικών εταιρειών, περικοπές μισθών και περίθαλψης. Μόνο έτσι μπορεί να περάσουν οι αλλαγές υπέρ της απελευθέρωσης των αγορών. Ο Φρίντμαν με τις θεραπείες-σοκ, που προτείνει αναδεικνύεται ο δεύτερος δόκτορας του σοκ μετά τον ψυχίατρο Κάμερον, που ονειρεύεται να διαγράψει τα πάντα στην οικονομία και στη συλλογική συνείδηση, και κει πάνω στη «λευκή σελίδα» της να οικοδομηθεί μια νέα οικονομία και μια νέα κοινωνία! Και αν όλα αυτά περί «λευκών σελίδων» και «νέων κοινωνιών» σας θυμίζουν έναν άλλο παράφρονα από το παρελθόν με τετράγωνο μουστάκι , δεν κάνετε λάθος.


...Μέσα σε 4 μέρες 3.200 άτομα εκτελέστηκαν 80.000 φυλακίστηκαν και 200.000 εγκατέλειψαν τη χώρα για πολιτικούς λόγους. Στα δυο μεγαλύτερα ποδοσφαιρικά γήπεδα της πρωτεύουσας συγκέντρωσαν 13.500 άτομα. Κουκουλοφόροι καταδότες περιφέρονταν στις κερκίδες υποδεικνύοντας τους υπονομευτές του νέου καθεστώτος, τους οποίους οδηγούσαν στα αποδυτήρια για να τους βασανίσουν και να τους εκτελέσουν. Ήταν ένα σωματικό και ψυχολογικό σοκ για τους Χιλιανούς, για να μπορέσουν στη συνέχεια τα «Παιδιά του Σικάγου» να εφαρμόσουν τη θεραπεία-οικονομικό σοκ και να επαναφέρουν τη Χιλή στο «σωστό» δρόμο των ελεύθερων αγορών, μακριά απ’ τα «μιάσματα». των κρατικοποιήσεων του εθνικού της πλούτου.


...Η τριπλή συνταγή του Φρίντμαν τίθεται σε εφαρμογή. Οι αλλαγές πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί μέσα σε ένα εξάμηνο, διότι μετά ο κόσμος θα αρχίσει να αντιδρά. Ιδιωτικοποιείται μεγάλο μέρος του εθνικού πλούτου της Χιλής, περικόπτονται κοινωνικές δαπάνες, το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού οδηγείται στην εξαθλίωση. Δέκα χρόνια μετά, το 1982 η οικονομία της Χιλής κατέρρευσε παρά το διαφημιζόμενο «οικονομικό θαύμα», που είχαν δημιουργήσει οι ελεύθερες αγορές. Αιτία της κατάρρευσης ήταν οι λεγόμενοι «πιράνχας», ιδιοκτήτες χρηματοοικονομικών εταιρειών που δρώντας ανεξέλεγκτα είχαν αγοράσει περιουσιακά στοιχεία της χώρας με δανεικά χρήματα, δημιουργώντας ένα τεράστιο χρέος 14δις δολάρια..."



Αυτο λοιπον που συμβαινει στην εποχη μας, ειναι οτι ο ανθρωπος συμπιεστηκε αναμεσα σε διαφορετικες στη βαση τους κοσμοαντιληψεις, οι οποιες ομως ειχαν τον ιδιο σκοπο - να τον περιορισουν σε μια ευκολα ερμηνευσιμη και συνεπως χειραγωγισιμη οικονομικη μοναδα.
Ειτε μιλαμε για τον παραγωγο ανθρωπο της μαρξιστογενους μαζικης κουλτουρας, ειτε εννοουμε τον καταναλωτη ανθρωπο του ακραιου νεοφιλελευθερισμου, του δογματος του σοκ και των ορνεων της διεθνους γραβατοπειρατειας, η τελικη εικονα παραμενει η ιδια.
Ενας εκπεσων και εξαθλιωμενος αγγελος, που οι δυναστες του, του εκοψαν μαζι με την Υπερβατικοτητα του και τα φτερα του.

Δεν ειμαστε πια παρα οι μικροι, εξουθενωμενοι και πολτοποιημενοι Φτηνοι Ανθρωποι, που μας πωλουν και μας αγοραζουν στα παγκοσμια χρηματιστηρια, οι αργυραμοιβοι του θανατου....
Ο ανεκτιμητος ανθρωπος


Απο τον Μαρξ ισαμε τη σχολη του Σικαγο, οι κυριαρχες ερμηνειες του ανθρωπου τον περιορισαν σε μια οικονομικη και παραγωγικη μοναδα, που η μοιρα του, η προσωπικοτητα του, το γελιο του και το δακρυ του, προκαθοριζονται απο αριθμους, στατιστικες και παραγωγικες σχεσεις.
Ο Παραγωγός ανθρωπος της αριστερης μαζικης κουλτουρας και ο Καταναλωτης ανθρωπος του ακραιου νεοφιλελευθερισμου, δεν ειναι παρα οι δυο οψεις του Φτηνου ανθρωπου - αυτου του εκπεσοντος αγγελου που του εκοψαν τα φτερα.

Αλλα δεν ειμαστε - δεν μπορει να ειμαστε - μονον δημιουργηματα καποιας οικονομικοκοινωνκης συνθηκης, στην οποια ριχτηκαμε απο τυχη.
Εμεις οι ανθρωποι, ειμαστε ακομα, το παραμυθι που μας διαβαζανε πριν να μας παρει ο υπνος, οι ηχοι του εσπερινου, οι ωραιοι νεκροι μας, τα ανθισμενα φιλια μας, ενα ιχνος που αφησαμε στην αμμο, η μυρωδια του πευκου το απομεσημερο, οι προδοσιες μας, οι ψευτικες υποσχεσεις, οι μεγαλες μας στιγμες και οι μικρες μας διαψευσεις.
Ειμαστε απεριοριστοι, αδιαπραγματευτοι και ανερμηνευτοι.
Ειμαστε το περαν, μετα απο καθε περας.

Αν εχει εναν δρομο μπροστα της η διανοηση του 21ου αιωνα, ειναι να χαραξει πορεια για την ολικη επαναφορα της φαντασιακης μας εικονας, απο τον Φτηνο ανθρωπο, στον Ανεκτιμητο Ανθρωπο.
Σ' αυτο το  Υπεροχο Ον, που ιπταται περα και πανω απο καθε προσδιορισμο του.
Επιγειον ή επουρανιον...

Πέμπτη, 25 Ιουλίου 2013

ΤΟΥ ΜΠΕΝΤΡΕΝΤΙΝ ΤΑ ΠΑΛΙΚΑΡΙΑ[Μέρος Γ΄]

Μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα της 27ης Μαΐου 1960 στην Τουρκία,
έγινε το δημοψήφισμα της 9ης Ιουλίου 1961 για την αποδοχή ενός νέου συ-
ντάγματος που είχε ως βασικό χαρακτηριστικό ότι επέτρεπε σημαντικές πολι-

τικές ελευθερίες.48 Η τουρκική αριστερά αναπτύχθηκε τότε οργανωτικά, ενώ

την ίδια εποχή αναπτύχθηκε επίσης ο πολιτικός ριζοσπαστισμός των διανο-
ουμένων και της νεολαίας. Στο πλαίσιο αυτό, ο Μπεντρεντίν αξιοποιήθηκε
ιδιαίτερα σε ιδεολογικό επίπεδο στις δεκαετίες του πολιτικού ριζοσπαστισμού


του 1960 και του 1970, στην αριστερή ιστοριογραφία, τέχνη και λογοτεχνία.49

Για τον Μπεντρεντίν έγραψαν θεατρικά έργα ο Ορχάν Ασενά (1969)50 και πιο

πρόσφατα ο Μεχμέτ Ακάν (1983),51 ένα μυθιστόρημα ο Ερόλ Τόυ (1973)52 και

μια συλλογή ποιημάτων που κυκλοφόρησε το 1975 ο Χιλμί Γιαβούζ.53 Γενι-

κά, η τουρκική αριστερά υπεράσπισε την εξέγερση του Μπεντρεντίν ως μια
«λαϊκή εξέγερση».54 Είναι ενδιαφέρον να επισημανθεί ότι στο εσωτερικό της
τουρκικής αριστεράς, η εξέγερση του Μπεντρεντίν ερμηνεύθηκε ιδεολογικά
και στο πλαίσιο της διαμάχης για την ιστορική φάση στην οποία βρισκόταν η
χώρα. Σύμφωνα με τη μια άποψη εκείνης της εποχής, που εξέφραζε το Εργα-
τικό Κόμμα (TİP), οι συνθήκες στην Τουρκία ήταν ώριμες για σοσιαλιστική
επανάσταση με δημοκρατικά μέσα. Σύμφωνα με την άλλη άποψη, της Εθνικής
Δημοκρατικής Επανάστασης (Milli Demokratik Devrim) και στη συνέχεια
Επαναστατικής Νεολαίας (DevGenc), η Τουρκία ήταν μια ασιατική κοινωνία
με φεουδαλικά χαρακτηριστικά και αδύναμο προλεταριάτο: η επαναστατική
αλλαγή μπορούσε να προέλθει μόνο από έναν συνασπισμό διανοουμένων

και αξιωματικών.55 Μέσα σε αυτό το ιδεολογικό πλαίσιο, για παράδειγμα, ο
Ιλμπέρ Ορταϋλί, πολύ γνωστός σήμερα τούρκος ιστορικός, γράφοντας στο
περιοδικό «Ντεβρίμ» (Επανάσταση) το 1970 κριτική του θεατρικού έργου του
Ασενά, θεώρησε οπισθοδρομικό τον Μπεντρεντίν: προοδευτική, σύμφωνα με
μια επαναστατική θεώρηση της ιστορίας, θεώρησε αντίθετα την οθωμανική
τάξη που οδηγούσε στη φεουδαρχία και κατεύθυνε το μικρό τουρκικό μπεϊ-

λίκι στην αυτοκρατορία.56 Αντίθετα, ο Τσετίν Γιετκίν, το 1974, στο βιβλίο του
για τα τουρκικά λαϊκά κινήματα και επαναστάσεις με εθνικές και κοινωνικές
προεκτάσεις, θεώρησε ότι η υλιστική θεωρία του Μπεντρεντίν προπορευόταν

της εποχής του.57 Ενδιάμεση θέση σε σχέση με την αξιολόγηση του Μπεντρε-
ντίν εξέφρασε ο διάσημος σήμερα συγγραφέας Νεντίμ Γκιουρσέλ το 1978·
σύμφωνα με αυτόν, η εξέγερση του Μπεντρεντίν εξέφραζε τόσο τη νοσταλ-
γία για την επιστροφή στην πρωτόγονη κομμουνιστική κοινωνία όσο και τα
πρώτα σκιρτήματα του σοσιαλισμού. Ο ίδιος σύγκρινε τον Μπεντρεντίν με
τον Thomas Munzer του Πολέμου των Γερμανών Χωρικών, όπως είχε κάνει

παλαιότερα και ο Τζερράχογλου.
Με πιο μετριοπαθές πνεύμα, σε ένα μικρό φυλλάδιο στα γαλλικά του Ρε-
σίτ Σαφέτ Αταμπινέν που εκδόθηκε στη δεκαετία του 1960, ο Μπεντρεντίν
θεωρείται εκφραστής της «οικουμενικότητας» των Τούρκων, κοινωνικής, θρη-
σκευτικής, ιδεολογικής, με βάση το ανεκτικό, μέσω του μυστικισμού, τουρκι-
κό ισλάμ έναντι όλων των θρησκειών. Για τον Αταμπινέν, ο Μπεντρεντίν, τον
οποίο παραλληλίζει με τον Σπινόζα, είχε μελετήσει τις τρεις μεγάλες ντεϊστι-

κές θρησκείες και ήταν δημοκράτης και σοσιαλιστής μεταρρυθμιστής.59
Σε μια πρώτη προσέγγιση του Μπεντρεντίν από την ιδεολογική σκοπιά


της «σύνθεσης τουρκισμού και ισλάμ» (Turk İslam Sentezi), την οποία είχε
εκφράσει με μια μελέτη του στη δεκαετία του 1920 ο Μπεζμί Νουσρέτ Καϊ-
γκουσούζ, το κίνημα του Μπεντρεντίν θεωρούνταν ένα ισλαμικό δόγμα που

τροφοδούνταν από τον τουρκισμό.60 Από την άλλη, ο Ισμέτ Ζεκί Εγιούμπο-
γλου θεώρησε το 1987 τον Μπεντρεντίν «ανατολιστή».61
Από τη στιγμή όμως που ο Μπεντρεντίν αναδείχθηκε σε σύμβολο της
αριστεράς, η τουρκική δεξιά πήρε θέση στο ζήτημα της εξέγερσης του Μπε-

ντρεντίν με την πλευρά του κράτους.62 Ο Ιμπραήμ Χακκή Κόνιαλη, σε ένα
χτυπητό παράδειγμα, δημοσίευσε το 1950 ένα άρθρο με τίτλο «Ο σταλινι-
κός σεΐχης Μπεντρεντίν-ι Σιμαβή» στο οποίο, αφού αναφέρει ότι τα οστά
του Μπεντρεντίν βρίσκονταν στο Μουσείο του Τοπ-Καπί, του οθωμανικού
παλατιού, προτείνει να τα καταστρέψουν ρίχνοντάς τα σε αναμμένο φούρνο

ή στη θάλασσα.63 Σύμφωνα με τη δεξιά ιδεολογία, ο Μπεντρεντίν είχε στόχο
να γκρεμίσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία και να οδηγήσει τη λαϊκή πίστη
στη «στάση» (fesad).64 Η δεξιά προσέγγιση αυτής της περιόδου λειτουργεί
ουσιαστικά στο πεδίο που δημιούργησε η υιοθέτηση του Μπεντρεντίν από
την αριστερά, χωρίς να προσθέτει οτιδήποτε νέο.
Τα οστά του Μπεντρεντίν είχαν διαφορετική πάντως τύχη από αυτή που
ήθελε ο Κόνιαλη. Κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών, μετά τη συνθήκη της
Λωζάνης (1923), ορισμένοι μουσουλμάνοι των Σερρών έκαναν εκταφή των

οστών του Μπεντρεντίν και τα μετέφεραν στην Κωνσταντινούπολη,65 όπου
τα παρέδωσαν στη Διεύθυνση Μαυσωλείων και Μουσείων του Υπουργείου
Εθνικής Παιδείας. Τα οστά παρέμειναν σε ένα μικρό κιβώτιο μαζί με χώμα
από τις Σέρρες και μεταφέρθηκαν πρώτα στο Τζαμί Σουλτάν Αχμέτ, έπειτα
στο παλάτι του Τοπ-Καπί και στη συνέχεια στην αποθήκη του Τζαμιού του
Νεβσεχιρλί Νταμάτ Ιμπραΐμ Πασά. Με μια από τις πρώτες αποφάσεις, στις 23
Οκτωβρίου 1961, του νέου Υπουργικού Συμβουλίου του CHP του Ισμέτ Ινο-
νού, που είχε καταγάγει μια πύρρειο νίκη στις εκλογές της 15ης Οκτωβρίου,
τα οστά του Μπεντρεντίν θάφτηκαν στις 29 Νοεμβρίου στο νεκροταφείο του
τουρμπέ του σουλτάνου Μαχμούτ Βʹ στο Τσεμπέρλιτας, όπου μπορεί κανείς
να επισκεφτεί το απλό μνήμα του σήμερα, δυο βήματα επίσης από τον τάφο

του Ζιγιά Γκιοκάλπ.66 Είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό το γεγονός ότι το πρόσω-
πο που αμφισβήτησε τόσο δυναμικά την εξουσία της οθωμανικής δυναστείας
έχει σήμερα ταφεί στο πλέον κεντρικό νεκροταφείο των οθωμανών σουλτά-
νων, πάνω στη Ντιβάν Γιολού στην Κωνσταντινούπολη…
Μόνο από τη δεκαετία του 1990, με την αυτόνομη ανάπτυξη του ισλαμι-
στικού κινήματος στην Τουρκία, επιχειρήθηκε σε διάφορα δημοσιεύματα η
ανάκτηση του Μπεντρεντίν από τα χέρια των αριστερών σε ένα νέο πλαίσιο.
Είναι χαρακτηριστικός ο τίτλος του άρθρου του Μουφίντ Γιουκσέλ που δημο-

σιεύτηκε το 1994: «Μια κλεμμένη προσωπικότητα: ο σεΐχης Μπεντρεντίν».67
Από τους διανοούμενους του ισλαμιστικού κινήματος στην Τουρκία τονίζεται,
επιλεκτικά βέβαια, ότι ο Μπεντρεντίν δεν ήταν υλιστής ή επαναστάτης, αλλά
σπουδαίος νομομαθής και θεολόγος και μυστικιστής του σουνιτικού ισλάμ,
για τον οποίο οι πηγές δεν επιβεβαιώνουν ότι είχε σχέση με την εξέγερση του
Μπορκλουτζέ Μουσταφά. Στην περίπτωση των ισλαμιστών, η προσπάθεια
ανάκτησης του Μπεντρεντίν εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια μιας
ισλαμικής ανάγνωσης της τουρκικής ιστορίας (και αναδιαμόρφωσης του πα-
ρόντος της Τουρκίας), με έμφαση σε μια «εξισλαμισμένη» οθωμανική ιστορία
από την οποία έχουν απαλειφθεί όσα στοιχεία δεν εντάσσονται στο ισλαμικό
πλαίσιο.
Από την άλλη πλευρά, ας σημειωθεί ότι οι Αλεβήδες διεκδικούν κι εκεί-
νοι σήμερα τον Μπεντρεντίν, χαρακτηρίζοντας τον ίδιο Αλεβή, αν και ήταν
προφανώς σουνίτης, και την εξέγερσή του αλεβιτική.68 Υποστηρίζουν, για πα-
ράδειγμα, ότι είχε εξαναγκαστεί να γράψει τα βιβλία του που έχουν σουνιτικό


περιεχόμενο.69
Τέλος, στο πιο πρόσφατο πλαίσιο της ανάπτυξης δεσμών μεταξύ των βαλ-
κανικών χωρών και της Τουρκίας πέρα από τις συγκρούσεις του παρελθόντος,
έχουν σημειωθεί πρωτοβουλίες, όπως η κυκλοφορία του ντοκιμαντέρ για τον

Μπεντρεντίν με τίτλο «Inspirations»70 (2006), σε σκηνοθεσία Nurdan Arca,
με γυρίσματα στην Τουρκία, την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Δημοκρα-
τία της Μακεδονίας, και τη συνεργασία γνωστών ιστορικών, όπως ο Cemal
Kafadar, που αποδίδουν στο σεΐχη ένα σύγχρονο μήνυμα συνύπαρξης μεταξύ
των λαών: το ντοκιμαντέρ ξεκινά με τη διαπίστωση ότι ο «Μπεντρεντίν του
Σιμαβνά υπερασπίστηκε την ισότητα μουσουλμάνων, χριστιανών, εβραίων,
όλων των ανθρώπων».

Προςμια επαναπροσέγγιση



Ως ιδεολογικό διακύβευμα, η ιστορία των εξεγέρσεων που συνδέθηκαν με τον
σεΐχη Μπεντρεντίν αποτέλεσε αντικείμενο προσεγγίσεων, οι οποίες, λόγω και
των λίγων, ανεπαρκών και αντιφατικών μεταξύ τους σχετικών πηγών, είναι
φανερό ότι τόνιζαν επιλεκτικά το ένα ή το άλλο στοιχείο. Για μια επαναπρο-
σέγγιση του Μπεντρεντίν χρειάζεται μια συνολικότερη προσέγγιση αυτής
της περιόδου της οθωμανικής ιστορίας, σε πολιτικό, οικονομικοκοινωνικό και
ιδεολογικό επίπεδο


Οι εξεγέρσεις που συνδέθηκαν με τον σεΐχη Μπεντρεντίν το 1416 αποτέ-
λεσαν ιδιαίτερο σταθμό κατά την πορεία συγκρότησης της Οθωμανικής Αυ-
τοκρατορίας τον 15ο αιώνα, αμφισβητώντας τις πολιτικές και κοινωνικές συμ-
μαχίες της δυναστείας μετά από μια περίοδο ενδοδυναστικών συγκρούσεων.
Η εξέγερση του Μπεντρεντίν, από αυτή τη σκοπιά, θα μπορούσε να θεωρηθεί
αποτέλεσμα συμμαχιών μεταξύ ενός διακεκριμένου ουλεμά, μιας μερίδας της
στρατιωτικής τάξης, και συγκεκριμένα όσων είχαν πάρει τιμάρια όταν ο Μπε-
ντρεντίν ήταν καζασκέρης πλάι στον Μουσά, καθώς και ορισμένων καπικου-
λήδων όπως ο Αζέπ Μπέης, οι οποίοι συνασπίστηκαν πολιτικά εναντίον της
δυναστείας των Οθωμανών, με την υποστήριξη των γειτονικών χριστιανών
και μουσουλμάνων ηγεμόνων. Το διακύβευμα είχε να κάνει με τη μορφή του
εγχειρήματος του υπό συγκρότηση πολιτικού σχηματισμού που ονομάστηκε

εν τέλει Οθωμανική Αυτοκρατορία.71 Ας επισημανθεί ότι το εγχείρημα των
Οθωμανών ήδη έναν αιώνα στηριζόταν επίσης σε παρόμοιες συμμαχίες, με τη
στρατιωτική τάξη, τους καπικουλήδες, αλλά και στην υποστήριξη γειτόνων
χριστιανών και μουσουλμάνων. Χρειαζόμαστε όμως μια αναλυτική προσέγγι-
ση της πολιτικής ιστορίας αυτών των χρόνων για να επιχειρηθεί να επιβεβαιωθεί
ή όχι μια τέτοια ερμηνεία.
Στην περιοχή της Σμύρνης τουλάχιστον, η εξέγερση του μαθητή του
Μπεντρεντίν,
Μπορκλουτζέ Μουσταφά, φαίνεται πως έλαβε κοινωνικό και
θρησκευτικό χαρακτήρα, αντλώντας υποστήριξη από την αγροτική τάξη ανε-
ξαρτήτως θρησκεύματος, με μεσολαβητές δερβίσηδες με τους οποίους είχε
συνδεθεί ο Μπεντρεντίν μέσω του σουφισμού, ίσως και χριστιανούς ιερείς και
μοναχούς. Σε αυτό το πεδίο, τα ερωτήματά μας είναι πολύ περισσότερα. Με
ποιο τρόπο οι αγρότες εκείνων των χρόνων στην περιοχή της Σμύρνης οργα-
νώνονταν στην οικονομική και κοινωνική τους ζωή σε σχέση με όσους εισέ-
πρατταν φόρους, την τοπική εξουσία, τη δυναστεία των Οθωμανών; Γνωρί-
ζουμε ότι οι δερβίσηδες, οι ιερείς και οι μοναχοί έπαιζαν σπουδαίο ρόλο στην
αγροτική κοινωνία, αλλά θα θέλαμε να ξέρουμε αναλυτικότερα τα δεδομένα
στην περιοχή της Σμύρνης των αρχών του 15ου αιώνα για να επιχειρήσου-
με να ανασυνθέσουμε με συνολικό τρόπο το σκηνικό της εξέγερσης. Ας επι-
σημανθεί πάντως και σε αυτή την περίπτωση ότι οι δερβίσηδες τουλάχιστον

αποτελούσαν συμμάχους της οθωμανικής δυναστείας από τα πρώτα βήματά

της τον προηγούμενο αιώνα· την ίδια στιγμή, το εγχείρημα των Οθωμανών

είχε, ως ένα βαθμό τουλάχιστον, στοιχεία προστατευτισμού απέναντι στην

αγροτική τάξη. Και εδώ είναι απαραίτητη μια αναλυτική προσέγγιση της οι-

κονομικής και κοινωνικής ιστορίας αυτών των χρόνων για να επιχειρηθεί να

επιβεβαιωθεί ή να διαψευστεί μια τέτοια ερμηνεία.

Τέλος, θα πρέπει να συζητηθεί με ποιο τρόπο οι ιδεολογικές αντιλήψεις

που εκφράστηκαν στα συγγράμματα του Μπεντρεντίν μπορούν να συνδε-

θούν ή όχι τόσο με το γενικότερο πλαίσιο της ιστορίας του ισλαμικού μυ-

στικισμού όσο και με τα διακυβεύματα των εξεγέρσεων, όπως τουλάχιστον


μεταφέρθηκαν από τις πηγές της εποχής.72



Σύμφωνα με τα παραπάνω, μπορούμε, θεωρώ, να πούμε τουλάχιστον ότι

οι εξεγέρσεις που συνδέθηκαν με τον σεΐχη Μπεντρεντίν αμφισβήτησαν συ-

νολικά τις συμμαχίες της δυναστείας των Οθωμανών στο πολιτικό, στρατιω-

τικό και κοινωνικό πεδίο, οδηγώντας σε κρίση νομιμοποίησης της δυναστι-

κής εξουσίας, σε μια εποχή που η τελευταία βρισκόταν σε διαμόρφωση και


σε κρίση.73 Το γεγονός της συνολικής αμφισβήτησης της οθωμανικής δυνα-



στικής εξουσίας, σε πολιτικό, κοινωνικό και ιδεολογικό επίπεδο, είναι, νομί-

ζω, μοναδικό στην οθωμανική ιστορία. Στη συνέχεια, μετά την άλωση της

Κωνσταντινούπολης και τη συγκρότηση της αυτοκρατορίας, η εξουσία της

δυναστείας των Οθωμανών στην κεφαλή του κράτους και της θρησκείας δεν

αμφισβητούνταν, στο εσωτερικό τουλάχιστον· η περίπτωση του Σαχ Ισμαήλ

και των Σαφαβηδών, που αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη απειλή για την Οθω-

μανική Αυτοκρατορία τον 16ο αιώνα, στηριζόμενοι στην «πέμπτη φάλαγγα»

των Κιζιλμπάσηδων στο εσωτερικό των οθωμανικών εδαφών, είναι διαφορε-

τική, καθώς τότε η έδρα της αμφισβήτησης βρισκόταν μακριά από το κέντρο

της εξουσίας.

Οι εξεγέρσεις που συνδέθηκαν με τον σεΐχη Μπεντρεντίν, αναδεικνύουν

επίσης, σύμφωνα με την προσέγγιση που υιοθετήσαμε εδώ, μια κρίση προσα-
νατολισμού για τις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις που αναπτύσσονταν
στο ρευστό οθωμανικό περιβάλλον των Βαλκανίων και της Μικράς Ασίας
στην αυγή του 15ου αιώνα. Την ίδια στιγμή, ως ιδεολογικό διακύβευμα μέ-
χρι σήμερα στη σύγχρονη Τουρκία, η ιστορία του Μπεντρεντίν, λειτουργώ-
ντας ουσιαστικά ως παλίμψηστο, με προσεγγίσεις, οι οποίες, λόγω και των
λίγων, ανεπαρκών και αντιφατικών μεταξύ τους σχετικών πηγών, είναι φα-
νερό ότι τόνιζαν επιλεκτικά το ένα ή το άλλο στοιχείο, δηλώνει, σύμφωνα με
την ερμηνεία που προτείνω εδώ, την προσπάθεια των δυνάμεων της σύγχρο-
νης Τουρκίας που αντιπάλεψαν και αντιπαλεύουν το επιβεβλημένο «από τα
πάνω» μονοπώλιο του «εθνικού ήρωα» από τον Κεμάλ Ατατούρκ, κυρίως την
αριστερά παλαιότερα ή το πολιτικό ισλάμ σήμερα, να αναδείξουν ένα αντίπα-
λο πρότυπο. Σε αυτή την προσπάθεια, ο αποϊστορικοποιημένος Μπεντρεντίν
ανανοηματοδοτείται συνεχώς, επινοείται ξανά και ξανά ως παράδοση, απο-
κτώντας την ίδια στιγμή μια νέα ιστορία, με κοινό νήμα την αναζήτηση ενός
εναλλακτικού προγονικού προτύπου, σε μια εποχή έντονης κρίσης προσανα-
τολισμού για τη σύγχρονη τουρκική κοινωνία.
ΗΛΙΑΣ ΚΟΛΟΒΟΣ
Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιστορίαςκαι ΑρχαιολογίαςΙνστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών / Ι.Τ.Ε.
 

Τετάρτη, 24 Ιουλίου 2013

ΜΠΕΝΤΡΕΝΤΙΝ!...[Μέρος Β΄]

Από τήν μελέτη του ΗΛΙΑ ΚΟΛΟΒΟΥ "ΤΟΥ ΜΠΕΝΤΡΕΝΤΙΝ ΤΑ ΠΑΛΙΚΑΡΙΑ"

Οι εξεγέρσεις που συνδέθηκαν με το όνομα του σεΐχη Μπεντρεντίν το έτος

1416 στην Ανατολία και στα Βαλκάνια έχουν καταγραφεί ιστοριογραφικά

ως μείζονα γεγονότα της πρώιμης οθωμανικής ιστορίας. Την ίδια στιγμή, η


προσωπικότητα και η επιρροή του Μπεντρεντίν αποτέλεσαν και αποτελούν

πολύ ενδιαφέρον ιδεολογικό διακύβευμα στη σύγχρονη τουρκική ιστορία,

ιδιαίτερα στον απόηχο του σπουδαίου ποιήματος που συνέθεσε διαβάζοντας
στη φυλακή για τον σεΐχη του 15ου αιώνα ο μεγάλος τούρκος ποιητής Να-
ζίμ Χικμέτ. Στην παρούσα μελέτη επιχειρούμε συνοπτικά να παρουσιάσου-
με τα γεγονότα και την ιδεολογική τους ιστορία, καθώς το ιστοριογραφικό
ενδιαφέρον στη διεθνή και τουρκική βιβλιογραφία είναι ιδιαίτερα αυξημένο
τελευταία,1 εκθέτοντας συνοπτικά και ορισμένες πρώτες σκέψεις για την επα-απροσέγγιση του θέματος.

Το ιστορικό πλαίσιο
Οι εξεγέρσεις του σεΐχη Μπεντρεντίν και του μαθητή του Μπορκλουτζέ Μου-

σταφά το 1416 θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να τοποθετηθούν στο ιστορικό πλαί-

σιο των οθωμανικών ενδοδυναστικών συγκρούσεων που ακολούθησαν την

ήττα του σουλτάνου Μπεγιαζίτ Αʹ στην Άγκυρα από τον Ταμερλάνο το 1402
και ονομάστηκαν αναδρομικά «περίοδος της μεσοβασιλείας» (fetret devri).2


Επιχειρώντας μια σύντομη εκτίμηση, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι συ-

γκρούσεις αυτές προκάλεσαν για μια δεκαετία κρίση νομιμοποίησης σε σχέση

με το ποιος θα ήταν ο επικεφαλής της δυναστείας, καθώς και σε σχέση με το

ποιες ήταν κάθε φορά οι πολιτικές, κοινωνικές και ιδεολογικές συμμαχίες της

δυναστείας. Οι γιοι του Μπεγιαζίτ συγκρούστηκαν μεταξύ τους, για να επι-

κρατήσει τελικά ο νεότερος γιος του, ο Μεχμέτ Τσελεμπή, ο οποίος βασίλεψε
στη συνέχεια ως Μεχμέτ Αʹ (1413-1421). Αλλά οι εξεγέρσεις, όπως θα δούμε,
που συνδέθηκαν με το όνομα του σεΐχη Μπεντρεντίν το έτος 1416, ανέδειξαν
το μεγαλύτερο βάθος της κρίσης που είχε υποστεί η πολιτική εξουσία στο υπό
διαμόρφωση οθωμανικό κράτος, τόσο σε ό,τι αφορούσε τη νομιμοποίησή της,
όσο και σε σχέση με τις συμμαχίες της. Σε σχέση με τα περαιτέρω αίτιά τους,
το θέμα είναι ανοιχτό. Ο Αχμέτ Γιασάρ Οτζάκ χαρακτηρίζει την ιστορία του
σεΐχη Μπεντρεντίν «ένα άλυτο ακόμα ιστορικό πρόβλημα».3

Σύμφωνα με την ηρωική βιογραφία (menakibname) που έγραψε για τον Μπε-

ντρεντίν ο εγγονός του, ο Χαλίλ γιος του Ισμαΐλ,4 ο ήρωάς μας γεννήθηκε το

έτος 760/1358-59 στο κάστρο του Σιμαβνά (ή Σαμαβνά), το σημερινό Αμμό-

βουνο (που τράπηκε στα τουρκικά σε Σιμαβνά με βάση τη μορφή «εις Αμ-
μόβουνον») στον Άρδα.5 Ο Μπεντρεντίν υπήρξε τέκνο της συνάντησης δύο
κόσμων μέσα από την επέκταση του ισλάμ στα Βαλκάνια.6 Ο πατέρας του, ο
Ισραήλ, αναφέρεται ότι πρωταγωνίστησε στις πρώτες κατακτήσεις του Σου-

λεϊμάν, του γιου του Ορχάν, στην περιοχή της Θράκης, ως γαζής (παλαιότερα
είχε θεωρηθεί λανθασμένα ότι ο πατέρας του Μπεντρεντίν υπήρξε καδής).7

Η μητέρα του ήταν η κόρη του χριστιανού άρχοντα (ban) του κάστρου του
Αμμόβουνου, η οποία, σύμφωνα με τον δισέγγονό της, είχε προσχωρήσει στο

ισλάμ μαζί με εκατό συγγενείς της, για να παντρευτεί τον Ισραήλ (έλαβε το
όνομα Μελέκ, «Αγγελική»).8 Αν μη τι άλλο, μπορούμε να υποθέσουμε εδώ τη

συγκρότηση μιας γαμήλιας συμμαχίας μεταξύ μιας σημαίνουσας οικογένειας

της Θράκης και των νέων κυριάρχων. Ο γιος τους πάντως, σύμφωνα με την
οικογενειακή παράδοση, γεννήθηκε μέσα σε μια εκκλησία (kenise) που είχε
μετατραπεί σε κατοικία.

Την εποχή αυτή, γύρω στα 1400, πριν από την εξέλιξη της Οθωμανικής Αυ-

τοκρατορίας σε ισλαμικό κέντρο, το δίκτυο της ισλαμικής παιδείας οδηγούσε
μέσω της Μικράς Ασίας στην Αίγυπτο.9 Ο Μπεντρεντίν, που έμαθε τα πρώτα

γράμματα από το Κοράνι, μαθήματα ανάγνωσης και θρησκευτικών ταυτόχρο-
να, από τον πατέρα του, ο οποίος αναφέρεται επίσης ως σοφός (alim), σπού-

δασε καταρχάς στην Αδριανούπολη. Εκεί έμαθε να απομνημονεύει το Κοράνι

και έλαβε τα πρώτα μαθήματα νομικής και θεολογίας. Όταν ο δάσκαλός του
πέθανε, πήγε στην Προύσα. Εκεί σπούδασε στην ιερατική σχολή (medrese)

που είχε ιδρύσει ο Μουράτ Αʹ. Από εκεί πήγε στο Ικόνιο, την παλαιά σελτζου-

κική πρωτεύουσα με φημισμένους μεντρεσέδες. Από το Ικόνιο, ο Μπεντρεντίν

αποφάσισε να μεταβεί, το έτος 1382, στο κατεξοχήν κέντρο της ισλαμικής παι-

δείας, όπου συνέρρεαν νέοι από όλο τον ισλαμικό κόσμο, όπως και σήμερα, το


Κάιρο των Μαμελούκων. Στους μεντρεσέδες του Καΐρου έλαβε πανεπιστημι
ακή, θα λέγαμε, μόρφωση και απέκτησε ισχυρούς προστάτες: ο μαμελούκοςσουλτάνος Μπαρκούκ (1382-1399) τον διόρισε παιδαγωγό του γιου του.


Ένα σημαντικό γεγονός για το νέο ουλεμά Μπεντρεντίν στην Αίγυπτο

ήταν η γνωριμία στο παλάτι του Μπαρκούκ και στη συνέχεια η μαθητεία του

κοντά στον μικρασιάτη σουφιστή σεΐχη Χουσεΐν από το Αχλάτ, κοντά στη


λίμνη Βαν. Ο Χουσεΐν Αχλατί ενέταξε τον Μπεντρεντίν στο τάγμα του: σύμ-

φωνα με τον εγγονό τού Μπεντρεντίν, ο παππούς του, αφού παρακολούθη-
σε μια σουφιστική τελετή με μουσική και χορό (sema), έγινε μαθητής του,


φόρεσε τον τρίχινο αμπά των δερβίσηδων, μοίρασε τα υπάρχοντά του στους


απόρους και πέταξε συμβολικά τα βιβλία του στο Νείλο· όπως ακριβώς έκανε

ο Μεβλανά όταν συνάντησε τον Σεμσεντίν Τεμπριζή, έφτασε σε έκσταση κα
 
πέταξε τα βιβλία του στη δεξαμενή του μεντρεσέ.11 Ο Χουσεΐν Αχλατί έστειλε


στη συνέχεια τον Μπεντρεντίν στην Ταυρίδα, όπου, υποτίθεται, συναντήθηκε

μάλιστα με τον Ταμερλάνο. Μετά την επιστροφή του στο Κάιρο, ο δάσκαλος
τον όρισε διάδοχό του στο τάγμα τους. Τον διαδέχθηκε για λίγο καιρό μετά

το θάνατό του, λαμβάνοντας τον τίτλο του σεΐχη, αλλά στη συνέχεια, γύρω
στα 1404-5 εγκατέλειψε τη θέση αυτή και το Κάιρο, πιθανώς επειδή οι προ-

στάτες του δεν ήταν πλέον σε θέση να τον υποστηρίζουν: ο παλαιός μαθητής

του Φαράτζ, γιος του Μπαρκούκ και σουλτάνος, αναγκάστηκε κι εκείνος να
εγκαταλείψει την Αίγυπτο το 1405.12
Φεύγοντας από το Κάιρο, ο Μπεντρεντίν έκανε ένα μεγάλο ταξίδι προς
την οθωμανική μεθόριο, αναζητώντας στη διαδρομή ισχυρούς προστάτες για
να συνεχίσει την σταδιοδρομία του ως ουλεμάς.13 Σύμφωνα με την ηρωϊκή βι-
ογραφία του, βρέθηκε πρώτα στην Ιερουσαλήμ και στο Χαλέπι. Στη συνέχεια
πήγε στο Ικόνιο, όπου άρχισε να διδάσκει σε έναν μεντρεσέ. Καθώς μάλλον
δεν πέτυχε να έχει την προστασία του καραμανίδη ηγεμόνα, μετακινήθηκε
στο εμιράτο των Γκερμιγιανιδών. Ωστόσο φαίνεται ότι ούτε εδώ υπήρχαν οι
συνθήκες για την εγκατάστασή του, γι’ αυτό και στράφηκε στην ηγεμονία της
δυναστείας του Αϊντίν· εκεί είναι πιθανό ότι μαθήτευσε κοντά του ο Μπορ-
κλουτζέ Μουσταφά, ο ηγέτης της εξέγερσης του 1416 στην περιοχή αυτή.14
Εκεί δέχτηκε και την πρόσκληση του εμίρη Τζουνέητ του Αϊντίν και πήγε να

τον συναντήσει στη Σμύρνη. Υποτίθεται ότι τετρακόσιοι ή πεντακόσιοι κα-
στροφύλακες, «μεγάλοι και μικροί, άντρες και γυναίκες» τον είχαν δει στο
όνειρό τους πριν τον δουν στην πραγματικότητα και γοητεύτηκαν από τη δι-
δασκαλία του. Και ο ίδιος ο Τζουνέητ έγινε μαθητής του, αν και μάλλον ούτε
εδώ υπήρχαν οι συνθήκες για την εγκατάστασή του.15
Το πιο εντυπωσιακό από τα επεισόδια που αναφέρονται στην ηρωϊκή βι-
ογραφία του Μπεντρεντίν είναι η επίσκεψή του στη Χίο. Δεν μπορούμε εύ-
κολα να κατανοήσουμε τι κρύβεται πίσω από αυτή την επίσκεψη, την οποία,
σύμφωνα με τον εγγονό του, ζήτησαν οι «άπιστοι» και οι «κληρικοί και μο-
ναχοί» του νησιού από τον γενουάτη ηγεμόνα τους και επτά αραβομαθείς
μεταξύ τους πήγαν στη Σμύρνη για να τον καλέσουν. Η επίσκεψη, κατά την
οποία ο Μπεντρεντίν τέλεσε μάλιστα και θεομνημία (zikr), είχε αποτέλεσμα
τον κρυφό εξισλαμισμό δύο παπάδων από τη γενουατική επίσης τότε Αίνοκαι πέντε κατοίκων του νησιού.16 Σε κάθε περίπτωση πάντως, ο Μπεντρεντίν
φαίνεται εδώ πως συνεχίζει το έργο του πατέρα του στη Θράκη, της διάδοσης
του ισλάμ στους χριστιανούς, και γενικότερα το εγχείρημα το οποίο σήμερα
συνδέουμε με τη δημιουργία του οθωμανικού κράτους.17

Στη συνέχεια ο Μπεντρεντίν κινήθηκε προς την Προύσα. Στη διαδρομή
συνάντησε σε ένα χωριό μια ομάδα τορλάκ, περιπλανώμενων δερβίσηδων
(«torlak» σημαίνει αδάμαστο άλογο, ζωηρός νέος), οι οποίοι έπαιζαν μουσι-

κή με τα όργανά τους και τον κατηγόρησαν ότι υπηρετούσε τους ηγεμόνες.
Αλλά και αυτοί ακόμα δέχθηκαν να γίνουν μαθητές του, τον συνόδευσαν μέ-
χρι την Προύσα και εισήλθαν θριαμβευτικά στην πόλη μαζί του.18 Μέσω της

Προύσας, ο Μπεντρεντίν πέρασε στη Θράκη από την Καλλίπολη και έφτασε

στην Αδριανούπολη, στους γονείς του. Μαζί του εγκαταστάθηκαν και οι δύο
εξισλαμισμένοι παπάδες της Αίνου. Τότε, το 1411, όταν ο Μουσά Τσελεμπή

ανήλθε στην εξουσία στην Αδριανούπολη εκθρονίζοντας τον Σουλεϊμάν Τσε-

λεμπή, ο Μπεντρεντίν διορίστηκε στη θέση του καζασκέρη, στο υψηλότερο
 
τότε αξίωμα στην καριέρα ενός θεολόγου-νομομαθούς.19 Σύμφωνα με τη με-

ταγενέστερη οθωμανική ιστοριογραφία, από τη θέση αυτή μεσολαβούσε για
να παραχωρηθούν τιμάρια και προσέλαβε μάλιστα τον μαθητή του στο Αϊδίνι,
τον Μπορκλουτζέ Μουσταφά, ως κεχαγιά.

Στις ευμετάβλητες συνθήκες της εποχής της «Μεσοβασιλείας», η παραμο-
νή του Μπεντρεντίν στην εξουσία ήταν βραχύβια. Όταν ο Μεχμέτ Τσελεμπήεπικράτησε του Μουσά Τσελεμπή, το 1413, εξόρισε τον Μπεντρεντίν στη Νί-
καια, παραχωρώντας του τιμητικό μισθό.20 Εκεί συνέχισε το συγγραφικό του
έργο που είχε ξεκινήσει στην Αδριανούπολη και θεωρείται ιδιαίτερα πρωτό-

τυπο κυρίως στο χώρο της ερμηνείας του ισλαμικού δικαίου. Ένα θεολογικό-
νομικό έργο του διδασκόταν για αιώνες στους οθωμανικούς μεντρεσέδες.21
Με βάση τον βιογράφο του λοιπόν, ο Μπεντρεντίν υπήρξε ένας άνδρας μεισλαμική θρησκευτική παιδεία και μυστικιστική ένταξη,22 ο οποίος ανήλθε για
ένα διάστημα σε ένα υψηλότατο αξίωμα του κρατικού σχηματισμού της οθω-
μανικής δυναστείας. Στην ιστορία ωστόσο ο Μπεντρεντίν δεν πέρασε χάρη
σε αυτή την καριέρα του, που δεν έχει στα βασικά της χαρακτηριστικά κάποια
ιδιαιτερότητα, παρά το εγκώμιο που του πλέκει ο βιογράφος του και απέναντι
στο οποίο σαφώς θα πρέπει να σταθούμε κριτικά.

Οι εξεγέρσειςκαι οι αφηγήσειςτουςΤο 1416, ο σεΐχης Μπεντρεντίν και ο μαθητής του, ο Μπορκλουτζέ Μουσταφά,

ηγήθηκαν δύο σχεδόν ταυτόχρονων εξεγέρσεων, ίσως βάσει κοινού σχεδίου.

Τη στιγμή που ο Μουσταφά ξεκινούσε εξέγερση στην περιοχή της Σμύρνης,
στη χερσόνησο της Ερυθραίας, ο Μπεντρεντίν έφευγε από τη Νίκαια για να
μεταβεί με πλοίο από τη Μαύρη Θάλασσα στη Βλαχία του Μιρτσέα και να
ηγηθεί εξέγερσης στη βορειοανατολική Βουλγαρία.
Στην περιοχή της Σμύρνης, σύμφωνα με την αφήγηση του σύγχρονου Δού-
κα, ο οποίος ήταν γραμματέας και διπλωμάτης των Γενουατών στη Φώκαια
και στη Μυτιλήνη, η εξέγερση του Μπορκλουτζέ Μουσταφά είχε κοινωνικό

και θρησκευτικό χαρακτήρα: «εδίδαξε τοις Τούρκοις ακτημοσύνην και πλην
των γυναικών τα λοιπά πάντα κοινά εδογμάτισεν· και τροφάς και ενδύματα

και ζεύγη και αρούρας (χωράφια) ... Πλανήσας δε τους πάντας αγροίκους εν

 
αυτώ τω δόγματι, υπούλως επραγματεύετο και την των χριστιανών φιλίαν».
{{24 Ο Μουσταφά διέδιδε στους μουσουλμάνους την ιδέα της ακτημοσύνης(ουσιαστικά

κοινοκτημοσύνης), μάλλον όπως την αντιλαμβάνονταν οι δερβίσηδες που μοιρά-

ζονταν στους τεκέδες τους τα πάντα, τροφή, ενδύματα, ζευγάρια και χωράφια, πλην


γυναικών. Η ιδέα αυτή αποτελεί μια μοναδική μαρτυρία για το πώς η αγροτική τάξη,

κατά την εποχή αυτή της κρίσης των δυναστικών εξουσιών, μπορούσε να τροφοδοτή-

σει τον δερβίσικο μυστικισμό με κοινωνικό περιεχόμενο. Ο Μουσταφά επιδίωκε την



ίδια στιγμή τη φιλία των χριστιανών (όπως ίσως παλαιότερα και ο Μπεντρεντίν κατά

την επίσκεψή του στη Χίο), τους οποίους θεωρούσε ισότιμα θεοσεβείς, μάλλον στο

πλαίσιο της συγκρητιστικής κατανόησης της θρησκευτικότητας από τους δερβίσηδες

(με κοινή βάση τη συγκινησιακή και ανθρωποκεντρική προσέγγιση του Θεού, πέρα

από τη θρησκευτική τυπολατρία). Ως παράδειγμα για τον θρησκευτικό συγκρητισμό
έχει χρησιμοποιήσει τον Μπεντρεντίν ο Σ. Βρυώνης,


Η εξέγερση του Μουσταφά προκάλεσε την άμεση επέμβαση του «αυθέντη»

του Αϊδινιού, του εξισλαμισμένου γιου του Σισμάν Αλέξανδρου. Αλλά η αντί-

σταση των εξεγερμένων ήταν ισχυρή. Παρόμοια κατάληξη είχε και η επέμβα-

ση του Αλή Μπέη, του «έπαρχου» της γειτονικής Λυδίας (Σαρουχάν). Μετά

τις αποτυχίες αυτές, ο Μεχμέτ έστειλε κατά των εξεγερμένων το γιο του, τον

Μουράτ, που ήταν τότε παιδί, με τον Μπεγιαζίτ Πασά, ο οποίος ήταν «δού-

λος του σουλτάνου» (kapukulu) από το γένος των Αλβανών, σύμφωνα με τον

Δούκα, με τα στρατεύματα της Θράκης και όσους μπόρεσαν να συγκεντρώ-
σουν από τις μικρασιατικές επαρχίες. Η επέμβασή τους οδήγησε στην ιδιαίτε-

ρα αιματηρή καταστολή της εξέγερσης.
Σε αντίθεση με τον Δούκα, η οθωμανική ιστοριογραφία του βʹ μισού του

15ου αιώνα δεν αναφέρει τίποτα για την «ακτημοσύνη» και τη «φιλία των χρι-
στιανών» και τονίζει ιδιαίτερα τον μεσσιανικό χαρακτήρα της εξέγερσης. Σύμ-
φωνα με τον Ασήκ Πασά-ζαντέ, ο Μουσταφά «ανακηρύχθηκε προφήτης».25

Σύμφωνα με τον Σουκρουλάχ, που γράφει νωρίτερα, οι σουφήδες σύντροφοί
του επέμεναν να λένε το Λα-ιλάχε-ιλλαλλάχ (Ένας είναι ο Θεός) αλλά όχι και

το Μουχαμεντέν ρασουλουλλάχ (Και ο Μωάμεθ ο προφήτης του) και θεω-
ρούσαν προφήτη το σεΐχη τους.26

Η εξέγερση του Μπεντρεντίν στην περιοχή του Αγάτς Ντενιζί (Ντελί Ορ-
μάν), στη βορειοανατολική Βουλγαρία, συνέπεσε με εκείνη του μαθητή του.

Φεύγοντας από τη Νίκαια, ήρθε σε συνεννόηση με τον εμίρη της Κασταμο-

νής, ο οποίος του έδωσε ένα πλοίο για να φτάσει στη Βλαχία του Μιρτσέα.

Και οι δύο ηγεμόνες είχαν παλαιότερα υποστηρίξει τον πάτρωνα του Μπε-

ντρεντίν, τον Μουσά Τσελεμπή. Ο εγγονός και βιογράφος του Μπεντρεντίν,

ο οποίος προσπαθεί να αποκαθάρει τη μνήμη του παππού του από την κατη-
γορία του επαναστάτη, δεν δέχεται ότι ο Μπεντρεντίν σχεδίαζε εξέγερση. Για

τον βιογράφο του, ο Μπεντρεντίν ήταν απλώς θύμα: αποφάσισε να πάει στην
Αδριανούπολη, αλλά ο σουλτάνος Μεχμέτ τον υποπτεύθηκε άδικα και έστει-

λε να τον συλλάβουν 200 μεταμφιεσμένοι άνδρες. Ο ίδιος, σύμφωνα πάντοτε
με τον εγγονό του, δεν αντιστάθηκε στη σύλληψή του και στη μεταφορά του
στις Σέρρες, όπου βρισκόταν τότε ο Μεχμέτ, στον οποίο αρνήθηκε ότι εξεγέρ-
θηκε. Φυλακίστηκε σε ένα σπίτι και κατηγορήθηκε ως ψευδοπροφήτης, ενώ
του αποδόθηκαν οι εξεγέρσεις του Μουσταφά, του Τορλάκ Χου Κεμάλ και
ενός Αϊγκίλογλου. Αν και ο Μπεντρεντίν επικράτησε στη διήμερη συζήτηση
που έκανε με έναν άλλο θεολόγο και νομομαθή, τον Μολλά Χαϊντάρ Χαϊρε-
βή, νεοφερμένο από την Περσία, η απόφαση ήταν καταδικαστική, γεγονός
που ο βιογράφος του αποδίδει στον Μπεγιαζίτ Πασά και στον παιδαγωγό
του πρίγκιπα Μουράτ. Υποτίθεται, τέλος, ότι το τελευταίο βράδυ πριν από
την εκτέλεσή του ήλθαν στο όνειρό του ο Προφήτης και ο Άμπου Χανίφα και
ευλόγησαν το βιβλίο με τις «εμπνεύσεις» του (Varidat).27
Η αφήγηση των μεταγενέστερων οθωμανών ιστοριογράφων είναι δια-
φορετική και αποδίδει στην εξέγερση του Μπεντρεντίν πολιτικό χαρακτήρα.
Σύμφωνα με τον Νεσρή, ο «γιος του καδή του Σιμαβνά» είχε διακηρύξει: «Από
τώρα και στο εξής, ελάτε σε μένα και υποταχθείτε. Σε μένα δόθηκε ο θρόνος
του παντισάχ. Εγώ είμαι ο χαλίφης στον κόσμο αυτό. Όποιος επιθυμεί σαντζά-
κι (λάβαρο, επαρχία, μεγάλο τιμάριο) και σουμπασιλίκι (διοίκηση πόλης, τιμά-
ριο), ας έλθει κοντά μου. Ας έλθει όποιος θέλει οτιδήποτε. Από τώρα και στο
εξής στασιάζω (huruc sahibiyim, γίνομαι ανεξάρτητος)».28 Σύμφωνα πάντα
με την ίδια πηγή, «όσοι είχαν πάρει τιμάρια όταν ήταν καζασκέρης πλάι στο
Μουσά, όλοι στάθηκαν πλάι του. Αλλά όσοι έφτασαν πλάι του, είδαν ότι δεν
έβγαινε κάτι καλό από αυτή την υπόθεση. Εκείνος ήθελε να πάρει το μπεηλί-
κι».29 Μετά τη σύλληψή του και τη μεταφορά του στις Σέρρες, αποφασίστηκε
η εκτέλεσή του με φετβά που όριζε ότι επιτρέπεται η θανάτωσή του, αλλά
η περιουσία του απαγορεύεται να δημευθεί. «Τον οδήγησαν στο παζάρι και
τον κρέμασαν μπροστά σε ένα μαγαζί. Κάποιες μέρες μετά ήρθαν κάποιοι από
τους μαθητές του και τον έθαψαν». Ο Ασήκ Πασά-ζαντέ προσθέτει μια ερω-
ταπόκριση στην αφήγηση: «Έφυγε πιστεύοντας ή όχι; Μόνο ο Θεός ξέρει».30
Σύμφωνα με τον βιογράφο του, ο Μπεντρεντίν εκτελέστηκε στις 17 του μήνα
Σεββάλ του έτους 819 (18 Δεκεμβρίου 1416).31
Πράγματι, η καταδίκη του Μπεντρεντίν σε θάνατο έγινε με την κατηγορία
της εξέγερσης ενάντια στο νόμιμο ισλαμικό ηγεμόνα και όχι με την κατηγορία
της αίρεσης: αυτό το νόημα είχε ο φετβάς για την εκτέλεσή του, που απαγό-
ρευε τη δήμευση της περιουσίας του, εφόσον δεν είχε απαρνηθεί το ισλάμ. Με
βάση αυτές τις πηγές, η εξέγερση του Μπεντρεντίν είχε πολιτικό χαρακτήρα
και στόχο, να γίνει μονάρχης, εκθρονίζοντας την οθωμανική δυναστεία. Ο βι-
ογράφος του αναφέρει ότι ο Μπεντρεντίν είχε μάλιστα το εφόδιο της δυνα-
στικής καταγωγής: υποτίθεται ότι ο παππούς του καταγόταν από τη γενιά
ενός σελτζούκου σουλτάνου και είχε διατελέσει βεζίρης.32 Η κατασκευή μιας
τέτοιας δυναστικής καταγωγής, την οποία σε ορισμένες εκδοχές διεκδικούσε
και η οθωμανική δυναστεία,33 συνδέεται προφανώς με το πολιτικό εγχείρημα
του Μπεντρεντίν.
Επίγονοι του Μπεντρεντίν
Ο εγγονός και βιογράφος του Μπεντρεντίν, ο Χαλίλ, αφηγείται ότι μετά την
εκτέλεση του παππού του, η οικογένειά του μετακινήθηκε από τη Νίκαια στην
Αδριανούπολη. Εκεί ο Χαλίλ σπούδασε και έγινε ιμάμης. Αργότερα έγινε μα-
θητής του Ακ-σεμσεντίν, του πασίγνωστου σεΐχη του σουλτάνου Μεχμέτ Βʹ,
μαζί με τον οποίο συμμετείχαν στην κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης.34 Τα
ευαγή ιδρύματα (βακούφια) που είχε ιδρύσει ο Μπεντρεντίν αποτέλεσαν τον
πυρήνα ενός ιδιαίτερου δερβίσικου τάγματος που τον αναγνώριζε ως επώνυ-
μο άγιο και διατήρησε ζωντανή τη μυστικιστική του διδασκαλία. Στην Αδρια-
νούπολη υπήρχε ένα δερβίσικο ίδρυμα (ζαβιγιές) που έφερε το όνομά του και
το οποίο ο Μπεντρεντίν είχε ιδρύσει ως βακούφι το 1412.35 Στις Σέρρες επίσης
αναφέρεται το βακούφι του ζαβιγιέτου σεΐχη Μπεντρεντίν και το μαυσωλείο
του (τουρμπές),36 που υπήρχε μέχρι το 1938.37
 
[[37 Ο Ε. Χ. Ζεγκίνης, Ο μπεκτασισμόςστη Δ. Θράκη: συμβολήστην ιστορία τηςδιαδόσεωςτου μουσουλμανισμούστον ελλαδικόχώρο, Θεσσαλονίκη 1988, σ. 144-145, αξιοποιώντας
την περιγραφή του F. Babinger, «Das Grabmal des Schejchs Bedr ed Din zu Serres», Der
Islam, 17 (1928), σ. 100-102, 121, που επισκέφτηκε τις Σέρρες μάλλον στα 1926, τοπο-
θετεί τη θέση του τουρμπέ του Μπεντρεντίν, που κατεδαφίστηκε το 1938, σε δίοδο της
οδού Βενιζέλου, στη θέση κτίσματος ιδιοκτησίας της οικογένειας Βεργή στις Σέρρες,
όπου στεγαζόταν το φαρμακείο του Αχιλλέα Λιθαρή (1988). Σύμφωνα με τον Babinger,
ο τουρμπές βρισκόταν κοντά στην αυλή του τεκέ των Καντιρήδων και στο τζαμί που

ήταν γνωστό ως Ορτά Μεζαρλίκ Τζαμισί. Πρόσφατα, ο Εντχέμ Ελντέμ δημοσίευσε μια επιτύμβια στήλη που βρίσκεται
στο νεκροταφείο των μαρτύρων του ισλάμ στο κάστρο της Ρούμελης (Ρούμελη-χισαρί),
στο Βόσπορο, την τοποθέτηση της οποίας αποδίδει στους μπεκτασήδες δερβίσηδες που
είχαν τον τεκέ τους εκεί και επιδίωκαν να δημιουργήσουν έναν ιδρυτικό μύθο γι’ αυτόν.
Η επιγραφή της στήλης, που έγινε με πρωτοβουλία των Μπεκτασήδων του Ρούμελη-
χισαρί στη διάρκεια του 19ου αιώνα, αναφέρει έναν σεΐχη Μπεντρεντίν ως θανόντα το
1451 (!), έτος κατασκευής του κάστρου της Ρούμελης από το σουλτάνο Μεχμέτ Βʹ, στο
πλαίσιο των επιχειρήσεων για την πολιορκία της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης. Συν-
δέει επίσης τον Μπεντρεντίν με τον σεΐχη του Πορθητή, τον περίφημο Ακ-σεμσεντίν,
ως συνοδοιπόρο του. Βλ. E. Eldem, Death in Istanbul: Death and Its Rituals in Ottoman-
Islamic Culture, Κωνσταντινούπολη 2005, σ. 156-157]



Λόγω των εξελίξεων στα τέλη του 15ου και στον 16ο αιώνα, όταν λόγω
κυρίως της ανάπτυξης των Σαφαβηδών στο Ιράν οι ιδέες και πρακτικές ορι-
σμένων δερβίσικων ταγμάτων καταδικάστηκαν στην Οθωμανική Αυτοκρα-
τορία, το τάγμα του Μπεντρεντίν θεωρήθηκε ετερόδοξο και γνώρισε διώξεις.
Οι οπαδοί του αναφέρονται στους φετβάδες του μεγάλου σεΐχουλισλάμη του

16ου αιώνα Έμπου-Σούουντ ως «άπιστοι» (kafir) και κατηγορούνται για οι-

νοποσία και όργια.38 Ένας σεΐχης, ο Μπαλή Εφέντη από τη Σόφια (θ. 1553),

έγραψε μάλιστα μια εντυπωσιακή αναφορά για τη δράση ενός αιρετικούκαι

άθεου Χαλιφέ Τσελεμπή, πνευματικού απογόνου του σεΐχη Μπεντρεντίν, στο
βιλαέτι της Δοβρουτζάς και του Ντελί Ορμάν, στη βορειοανατολική δηλαδή
Βουλγαρία, όπου είχε ξεσπάσει η εξέγερση του Μπεντρεντίν, προσκαλώντας
τους σουλτάνους να συντρίψουν την αντιπολίτευση των άπιστων και των
οπαδών του σατανά. Οι οπαδοί του Χαλιφέ Τσελεμπή συγκεντρώνονταν, γυ-
ναίκες, άντρες, αδέρφια, νέοι και γέροι, έπιναν κρασί, το οποίο ο σεΐχης τους
θεωρούσε το νέκταρ του ισλαμικού παραδείσου, και έπαιζαν μουσική. Τα ουρί
του παραδείσου, τους έλεγε, είναι αυτός ο κόσμος· η ζωή μετά θάνατον, οι
ουλεμάδες, οι φόροι, όλα αυτά δεν είναι τίποτα άλλο παρά φανταστικές ανα-
παραστάσεις· και πρόφερε το περίφημο «Ene’l-Hakk» (Εγώ είμαι ο Θεός, ο
άνθρωπος είναι Θεός). Στη συνέχεια, γράφει ο Μπαλή Εφέντη, «έσβηναν τα
κεριά», οι κούπες με το κρασί άλλαζαν χέρια στο σκοτάδι και «γκρεμιζόταν το

κάστρο του ιερού νόμου».39
Εκατό χρόνια αργότερα, ο Αζίζ Μαχμούτ Χουνταή (θ. 1628), ιδιαίτερα γνω-
στός σεΐχης του τάγματος των Τζελβετήδων, στην αναφορά του προς το σουλ-
τάνο Αχμέτ Αʹ, περιέγραψε με παρόμοιο τρόπο τους Σιμαβενήδες και επιπλέον
τους κατηγόρησε ευθέως ότι ήταν σύμμαχοι των Σαφαβηδών του Ιράν: ζήτησε
από το σουλτάνο να γίνει έρευνα και να κλείσουν οι ζαβιγιέδες τους και να

εκτελεστούν οι σεΐχηδές τους, ώστε να τρομοκρατηθούν οι οπαδοί τους.40
Χωρίς να επακταθούμε περαιτέρω σε αυτό το ζήτημα προς έρευνα, ας ση-
μειώσουμε ακόμα ότι οι Αλεβήδες των Βαλκανίων διατηρούν σήμερα στο τε-
λετουργικό τους την αναφορά στον σεΐχη Μπεντρεντίν και στην εξέγερσή

του.
Ο Μπεντρεντίν ωςιδεολογικόδιακύβευμα στη σύγχρονη Τουρκία
Η προσωπικότητα και η επιρροή του Μπεντρεντίν αποτέλεσε και αποτελεί
ιδεολογικό διακύβευμα στη σύγχρονη τουρκική ιστορία. Η πρώτη μονογρα-
φία για τον Μπεντρεντίν γράφτηκε στα 1924 από τον Μεχμέτ Σερεφεντίν
(Γιάλτκαγια), αραβομαθή καθηγητή τότε της Θεολογικής Σχολής του Ντα-
ρουλφουνούν, του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης, και αργότερα
Υπουργό Θρησκευτικών Υποθέσεων της Τουρκικής Δημοκρατίας, μετά από

παρότρυνση του Κιοπρουλού-ζαντέ Μεχμέτ Φουάτ.42 Το βιβλίο του αυτό διά-
βασε στη φυλακή στην Προύσα ο Ναζίμ Χικμέτ και έγραψε ως κριτική το

περίφημο Έποςτου σεΐχη Μπεντρεντίν, γιου του καδήτου Σιμαβνάπου εκ-
δόθηκε το 1936. Η προσέγγιση του Ναζίμ στον Μπεντρεντίν, στηριζόμενη
σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα στην αναφορά του Δούκα στην «ακτημοσύνη»
του Μουσταφά, έχει το πλεονέκτημα ότι επιχειρεί μια θέαση της ιστορίας του
Μπεντρεντίν «από τα κάτω», επιχειρώντας να ανασυστήσει ποιητική αδεία τη
φωνή και τη δράση των εξεγερμένων. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, αποϊ-
στορικοποιεί τον Μπεντρεντίν, παρουσιάζοντάς τον, μαζί με τον Μουσταφά,
ως σοσιαλιστή οπαδό της κοινοκτημοσύνης και επαναστάτη λαϊκό ήρωα.
Ο Ναζίμ παραθέτει στην αρχή του Έπους του Μπεντρεντίν την ερμηνεία
του Μεχμέτ Σερεφεντίν για την αναφορά στη διδασκαλία της «ακτημοσύνης»
από τον Μουσταφά, «πλην γυναικών». Σύμφωνα με τον Μεχμέτ Σερεφεντίν,
η διδασκαλία αυτή προσέκρουσε στην κοινή γνώμη, εξ ου και η εξαίρεση των
γυναικών. Ο Ναζίμ σχολιάζει ειρωνικά:Στα λόγια αυτάτου καθηγητήτων Αγίων Γραφών που κάνει μαντικήπάνω
στουςαιώνεςκαι διερευνάτιςσυνειδήσειςτων λαών, ανακαλύπτω τον κτή
τορα βαθιών και πλούσιων γνώσεων. Και θυμήθηκα δυο φράσειςαπ’ τουςΜαρξ-Ένγκελς ・・Για τον αστό η γυναίκα του είναι ένα απλόμέσο παρα-
γωγής Όταν η αστικήτάξη άκουσε την κοινωνικοποίηση των μέσων παρα-
γωγής έβγαλε το συμπέρασμα πωςη κοινωνικοποίηση τούτη κατάφυσικήσυνέπεια θα έχει την αντανάκλασήτηςκαι στη γυναίκα・・. Γιατίο καθηγητήςτηςΘεολογικήςΣχολήςτου Πανεπιστημίου να μη σκέφτεται κατάτέτοιο
τρόπο πάνω στον μεσαιωνικόαγροτικόσοσιαλισμότου Μπεντρεντίν, έτσι
όπωςη αστικήτάξη σκέφτεται πάνω στον σύγχρονο εργατικόσοσιαλισμό
Και παρακάτω: Σκέφτηκα πωςήταν ανάγκη να σώσουμε τον Μπεντρεντίν
απ’ τ’ αραβουργήματα του καθηγητήτηςΘεολογικήςΣχολής απ’ την καλα-


μένια πένα του, απ’ το καλαμάρι του, απ’ την αμμοστάχτη του.43
Ο Μπεντρεντίν αποτέλεσε συμβολικό κεφάλαιο στην ιδεολογική σύγκρου-
ση αριστεράς και δεξιάς στη σύγχρονη Τουρκία. Για την αριστερά, μάλιστα,
το συμβολικό αυτό κεφάλαιο είχε ιδιαίτερη αξία σε μια κοινωνία ιδιαίτερα
συντηρητική και επιπλέον της επέτρεψε να κατασκευάσει ρίζες στο παρελ-

θόν της χώρας της.44 Η προσέγγιση του Ναζίμ μπορούμε να θεωρήσουμε ότι
εντάσσεται, σε αυτή την περίπτωση, στο πλαίσιο μιας «επινοημένης παράδο-


σης» για την αριστερά.45
Ας σημειωθεί ότι μέσω της αριστεράς ο Μπεντρεντίν πέρασε και στην Ελ-
λάδα. Η πιο γνωστή, νομίζω, αναφορά στην εξέγερσή του συνδέεται με τη
μελοποίηση από τον Θάνο Μικρούτσικο της μετάφρασης του Γιάννη Ρίτσου
στα ποιήματα του Ναζίμ Χικμέτ, μεταξύ των οποίων και το Έπος του Σεΐχη
Μπεντρεντίν. Η μελοποίηση έγινε και εκδόθηκε σε δίσκο το Σεπτέμβριο του
1975, στα «Πολιτικά Τραγούδια», με τη Μαρία Δημητριάδη στο τραγούδι:

Έκανε ζέστη. Ο Μουσταφάο λοχαγόςτου Μπεντρεντίν κοίταζε. Κοίταζε δί
χωςφόβο ο χωρικόςο Μουσταφά δίχωςοργή κοίταζε ολόισια μπροστάτου.
Κι απόψηλάαπότα βράχια κοίταζαν του Μπεντρεντίν τα παλικάρια. Του
Μπεντρεντίν τα παλικάρια πέρα απ’ τον ορίζοντα κοιτάζανε. Άσπρα πουκά


 
 
μισα δίχωςραφές με ξέσκεπα κεφάλια, μ’ ολόγυμνα σπαθιάκαι πόδια, του
Μπεντρεντίν τα παλικάρια στον οχτρό ριχτήκανε ...
Τούρκοι χωριάτεςτου Αϊδινιού Ρωμιοίψαράδεςαπ’ τη Σάμο, να οι δέκα


χιλιάδεςσύντροφοι του Μουσταφά... 46
Στην Τουρκία επίσης, στίχοι από το Έπος του Σεΐχη Μπεντρεντίν μελοποιή-
θηκαν το 1975 από τον σοσιαλιστή και αλεβή μεγάλο τούρκο τραγουδιστή
της όπερας και της παραδοσιακής μουσικής της Ανατολίας Μεχμέτ Ρουχί Σου
και κυκλοφόρησαν στο δίσκο βινυλίου με τίτλο «Şiirler-Turkuler/Koroğlu»
(Ποιήματα-Παραδοσιακά Τραγούδια/Κιόρογλου). Το 1977, στίχοι του Ναζίμ
για τον Μπεντρεντίν μελοποιήθηκαν και από τον Ζουλφού Λιβανελί, ξανά με
βάση την παραδοσιακή μουσική της Ανατολίας, στο δίσκο βινυλίου με τίτλο

«Merhaba» (Χαίρε), με μεγάλη επιτυχία.
ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ.......